PHÂN TÍCH XUNG ĐỘT GIỮA ISRAEL – PALESTINE TỪ NĂM 2012 ĐẾN NAY

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN PHẠM KHÁNH CHI PHÂN TÍCH XUNG ĐỘT GIỮA ISRAEL – PALESTINE TỪ NĂM 2012 ĐẾN NAY BÀI TẬP MÔN PHÂN TÍCH AN NINH VÀ XUNG ĐỘT QUỐC TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN TS Vũ Vân Anh Hà Nội, t.

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

PHẠM KHÁNH CHI

PHÂN TÍCH XUNG ĐỘT GIỮA ISRAEL – PALESTINE TỪ NĂM 2012 ĐẾN NAY

BÀI TẬP MÔN PHÂN TÍCH AN NINH VÀ XUNG ĐỘT QUỐC TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN

TS Vũ Vân Anh

Hà Nội, tháng 12 năm 2022

MỤC LỤC

1 Khái quát về xung đột/Xác định dạng xung đột 1

2 Sơ đồ chu kỳ của xung đột 2

4 Tư duy giải quyết của các bên liên quan trực tiếp 4

5 Sự can thiệp từ bên ngoài, bên trung gian 5

6 Những vấn đề hậu xung đột 6

7 Đánh giá chung 6

1

1 Khái quát về xung đột/Xác định dạng xung đột

Israel, đất nước nằm bên bờ Địa Trung Hải, là nhà nước Do Thái duy nhất trên thế giới Palestine, cộng đồng người gốc Arab đang sống rải rác ở nhiều phần đất người Israel kiểm soát, cũng muốn thành lập một nhà nước Palestine trên chính vùng đất đó Năm 2012, Liên Hiệp Quốc đã chính thức công nhận Palestine là một quốc gia có chủ quyền dù phần lớn lãnh thổ Palestine vẫn nằm dưới sự chiếm đóng của Nhà nước Do Thái Israel

Xung đột giữa người Israel và người Palestine đã kéo dài nhiều thập kỷ và vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt Đây vốn được coi là cuộc xung đột phức tạp và khó giải quyết nhất thế giới, kéo theo đó là ít nhất sáu cuộc chiến tranh Trung Đông, hai phong trào phản kháng Intifada của người Palestine cùng vô số các vụ đụng độ tương tự như loạt vụ tấn công bạo lực vừa qua giữa Israel và Hamas ở Gaza

Lý giải cho câu hỏi vì sao cuộc xung đột Israel-Palestine khó giải quyết, giới phân tích đưa ra ba nguyên nhân chính Thứ nhất, xung đột bắt nguồn từ những mâu thuẫn chồng chất và dai dẳng từ xa xưa trong lịch sử liên quan tới tranh chấp lãnh thổ, khác biệt về tôn giáo, sắc tộc, văn hóa… Thứ hai, bản thân mâu thuẫn nội bộ của cả Israel lẫn Palestine luôn là rào cản đối với khả năng giải quyết xung đột Thứ ba, toan tính của các nước khu vực và các nước có lợi ích liên quan là yếu tố chi phối và tác động lớn

Bờ Tây, Jerusalem và Dải Gaza: Phần đất tranh chấp giữa chính quyền

Israel và những người Palestine bao gồm Dải Gaza và Bờ Tây (vùng đất nằm ở

bờ tây sông Jordan) Bờ Tây, bao gồm Đông Jerusalem, có diện tích gần 6000

km2

Năm 1967, người Israel xâm chiếm Bờ Tây và bắt đầu cho người Do Thái đến định cư Sau hàng chục năm tranh chấp, giằng qua kéo lại, ngày nay, Bờ Tây được đặt dưới sự kiểm soát của Israel, Nhà nước Palestine cũng tuyên bố chủ quyền với vùng đất này và được quyền thi hành một số chức năng của chính phủ tại đây Hiện tại ở khu vực Bờ Tây đang hiện diện luật của 2 nhà nước khác nhau:

2

Người Palestine tại đây chịu sự quản lý của luật quân sự Israel trong khi người Israel định cư tại Bờ Tây được điều chỉnh bằng luật dân sự Việc này kéo theo

sự phản kháng của người Palestine và những cuộc xung đột giữa 2 bên Trong khi đó, Dải Gaza là một dải đất hẹp ven bờ Địa Trung Hải Tên của nó được đặt theo tên thành phố chính Gaza Dải Gaza hiện thuộc quyền tài phán của chính quyền Palestine Palestine kiểm soát biên giới của Dải Gaza với Ai Cập Trong khi đó Israel kiểm soát không phận và đường bờ biển Palestine coi Dải Gara đang nằm dưới sự chiếm đóng quân sự của Israel Hiện tại, đại diện cho người Palestine ở Dải Gaza là nhóm vũ trang Hồi giáo Hamas, còn đại diện cho người Palestine ở Bờ Tây là Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO)

Gốc rễ của cuộc xung đột là tranh chấp đối với khu vực Đông Jerusalem, nơi cư dân phần lớn là người Palestine Palestine coi đây là thủ đô của nhà nước Palestine trong tương lai Quan điểm này được nhiều quốc gia trên thế giới ủng

hộ Trong khi đó, Israel coi đây là một phần của thành phố Jerusalem, “thủ đô thiêng liêng và không thể chia cắt” của nhà nước Do Thái

 Xét về chủ thể, tính chất, biểu hiện thì đây là cuộc xung đột vũ trang

tranh giành lãnh thổ giữa Israel và Palestine

2 Sơ đồ chu kỳ của xung đột

3

14 – 21/11/2012: Israel đã tiến hành một chiến dịch quân sự ở Gaza Trong

quá trình giao tranh leo thang, 174 người Palestine, trong đó 101 người được cho

là thường dân và 6 người Israel, trong đó có 4 thường dân, đã thiệt mạng

2014: Israel xâm lược Gaza bằng bộ binh sau khi chiến dịch không kích

không thể khiến Hamas ngừng bắn rocket vào lãnh thổ nước này Sau 7 tuần xung đột, hai bên chấp nhận đình chiến vào tháng 8 Cuộc chiến đã khiến 2.251 người Palestine và 73 người Israel thiệt mạng, theo Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc

2017- 2018: Trong lúc tiến trình hòa bình Israel-Palestine vẫn trong tình

trạng bế tắc, thì việc Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6/12/2017 chính thức công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel và buổi lễ khai trương đại sứ quán mới của Mỹ tại Jerusalem chính thức diễn ra đúng ngày Israel kỷ niệm 70 năm tuyên

bố thành lập nhà nước Do Thái (14/5/1948 - 14/5/2018) đã khiến bạo lực ở Trung Đông bùng nổ trở lại Các cuộc biểu tình ném đá và bom xăng diễn ra ở Dải Gaza Quân đội Israel đã giết hơn 170 người biểu tình trong vài tháng Vào tháng 11/2018, Israel tổ chức một cuộc đột kích bí mật vào Gaza Ít nhất bảy chiến binh Palestine và một sĩ quan quân đội cấp cao của Israel đã thiệt mạng Tại dải Gaza, hàng trăm tên lửa được bắn vào Israel

10/5/2021: Lực lượng Hamas tại Gaza phóng rocket tầm xa về phía

Jerusalem sau khi các cuộc đụng độ kéo dài nhiều ngày nổ ra giữa người biểu tình Palestine với cảnh sát Israel tại thánh đường Hồi giáo Al-Aqsa

Israel đã tiến hành hàng trăm cuộc không kích trong chiến dịch mà họ nói là nhằm vào cơ sở hạ tầng của Hamas, gồm cả một mạng lưới đường hầm rất lớn

Ở chiều ngược lại, Hamas đã phóng hơn 4.000 quả rocket về các thành phố của Israel Sau 11 ngày giao tranh căng thẳng, Israel và phong trào Hồi giáo vũ trang Hamas của Palestine đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn

5/8/2022: Israel không kích vào các mục tiêu ở Dải Gaza, khiến ít nhất 10

người Palestine chết và 80 người bị thương Trong số các nạn nhân có chỉ huy của cánh vũ trang Saraya al-Quds thuộc Lực lượng Thánh chiến Hồi giáo

4

Palestine (PIJ) Reuters cho biết PIJ là một nhóm chiến binh liên minh với phong trào Hamas Tình trạng bạo lực tại Dải Gaza đã leo thang lên mức tồi tệ nhất kể

từ cuộc xung đột Israel-Palestine năm 2021

 Tuy các cuộc giao tranh thường kết thúc bằng những thỏa thuận ngừng bắn, song các vụ đụng độ lẻ tẻ, trong đó Israel không kích các mục tiêu ở Gaza

và Hamas phóng rốckét từ Gaza nhằm vào Israel, liên tục xảy ra

3 Mâu thuẫn chính ở giai đoạn tiền xung đột

Trong Quan hệ quốc tế, Palestine và Israel với cuộc chiến kéo dài cả hàng thập kỷ với vùng lãnh thổ của cả hai chính là minh chứng tiêu biểu nhất của lý thuyết Chủ nghĩa hiện thực Nếu chiếu theo quan điểm của Chủ nghĩa hiện thực, việc Israel và Palestine xung đột với nhau, cùng tranh giành biên giới lãnh thổ, chính là biểu hiện của việc tranh giành quyền lực Nước nào có trong tay quyền lực nhiều hơn, cả về quân sự lẫn ngoại giao, nước đó có khả năng thắng cuộc trong trận chiến dai dẳng này

Hơn nữa, cuộc tranh giành Jerusalem chính là nơi đụng độ giữa các tôn giáo lớn với Israeal đại diện cho Do Thái Giáo và Thiên Chúa Giáo trong khi Palestine có sự hẫu thuẫn của thế giới Hồi Giáo Cuộc giao tranh đẫm máu này

sẽ còn tiếp diễn khi Palestine luôn đưa “yêu sách Jerusalem” vào vấn đề thành lập quốc gia Palestine Trong khi Israel sẽ không bao giờ chấp nhận từ bỏ “thánh địa” của mình

4 Tư duy giải quyết của các bên liên quan trực tiếp

Palestine đưa ra các chính sách thuyết phục thế giới mà ở đây là Liên Hợp

Quốc rằng họ là đất nước có lịch sử hình thành, có lãnh thổ và mong muốn được công nhận là nhà nước độc lập Kết quả là vào ngày 30/11/2012, Liên Hợp Quốc

đã chính thức tuyên bố Palestine là quốc gia độc lập với tỷ lệ 138/193 thành viên chấp thuận Chính phủ Palestine tiếp tục đưa ra các chính sách củng cố quan điểm của các quốc gia trong Liên Hợp Quốc, phản đối mạnh mẽ mọi động thái của Israel và Mỹ gây bất lợi cho quốc gia này Việc Mỹ và đồng minh công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel chính là cú 20 tát mạnh vào người Palestine Việc

5

này đã khiến cho chính phủ Palestine lên án kịch liệt và cương quyết phản đối quyết định rời đại sứ quán Mỹ về Jerusalem

Israel ủng hộ nhiệt tình động thái này của Mỹ, nắm trong tay Jerusalem

như là cách nước này phô bày quyền lực trong tay – quyền lực trong việc làm chủ lãnh thổ Chính sách của Israel tiếp tục xây dựng các khu định cư Do Thái tại những vùng đất nước này chiếm đóng từ năm 1967

5 Sự can thiệp từ bên ngoài, bên trung gian

- Mỹ: Quan điểm và chính sách của Mỹ dưới các thời tổng thống gần như nhất quán: phủ nhận tư cách nhà nước của Palestine và dành sự ủng hộ cho Israel trên nhiều lĩnh vực như chính trị, viện trợ quân sự và tài chính Vào tháng 12 cùng năm, Cựu Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố toàn bộ Jerusalem là thủ

đô của Israel và chuyển Đại sứ quán Mỹ tại Israel về đây Khác với tuyên bố của Nga nhằm hòa giải xung đột trong khu vực, động thái này của Mỹ đã thổi bùng ngọn lửa giữa người Israel và Palestine, hủy hoại tiến trình hòa bình và làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn về tôn giáo, niềm tin giữa hai dân tộc

- Nga: Bộ Ngoại giao Nga vào tháng 4/2017, nước này khẳng định Đông Jerusalem là thủ đô của nhà nước Palestine trong tương lai, đồng thời Tây Jerusalem là thủ đô của Israel Điều này được các nhà chức trách diễn giải rằng Nga hàm ý việc công nhận Tây Jerusalem là thủ đô của Israel sẽ chỉ xảy ra khi Đông Jerusalem trở thành thủ đô của nhà nước Palestine Thông điệp này của Nga phủ nhận ý muốn độc chiếm cả thành phố Jerusalem của Israel nhưng đồng thời cũng công nhận tính hợp pháp của phần phía Tây Jerusalem thuộc về Israel

- Trung Quốc: Israel với Trung Quốc là đối tác kinh tế quan trọng trong lĩnh vực công nghệ, đồng thời Trung Quốc vẫn luôn đề cao vấn đề đạo đức và

sự công bằng với người Palestine Palestine có thể tin tưởng Trung Quốc trong việc bảo vệ tính chính nghĩa của dân tộc mình, nhưng khó có thể kỳ vọng nước này có nhiều hành động mạnh mẽ về mặt chính trị hay những đầu tư thực chất

về mặt tài chính và quân sự nhằm gây sức ép với nhà nước Do Thái

6

 Dẫu cả ba “ông lớn” trên bản đồ quan hệ quốc tế đều “nhúng tay” giải quyết xung đột, song kết quả trong việc hòa dịu mối quan hệ phức tạp giữa Israel

và Palestine không thực sự đạt được mục tiêu sau cùng Trong khi các quốc gia trên thế giới đều kêu gọi hòa bình lâu dài, những hành động của ba cường quốc

Mỹ, Trung Quốc và Nga lại thể hiện rõ sự thiếu nhất quán, thậm chí có phần đi ngược lại với mục tiêu hòa bình ban đầu

6 Những vấn đề hậu xung đột

Xung đột tạm thời lắng dịu nhưng có thể bùng phát trở lại bất cứ lúc nào

do các nguyên nhân gây ra bùng phát xung đột chưa được giải quyết triệt để Tranh chấp lãnh thổ thường lâm vào bế tắc do lãnh thổ được coi là vấn đề thuộc chủ quyền Không những thế, lãnh thổ còn liên quan nhiều đến tư tưởng dân tộc

và chủ nghĩa quốc gia Vì thế, các quốc gia thường khó khăn nhân nhượng trong giải quyết tranh chấp lãnh thổ và cũng không dễ quên các lãnh thổ đã bị mất Những diễn biến căng thẳng leo thang trong mối quan hệ giữa Israel và Palestine trong những năm qua cho thấy, một giải pháp hai nhà nước cùng tồn tại song song cho cuộc xung đột này sẽ khó có thể trở thành hiện thực Trừ trường hợp

cả hai bên Israel và Palestine cùng ngồi lại với nhau, ký thỏa thuận ngừng chiến, tập trung xây dựng và phát triển đất nước mình thì may ra cuộc xung đột mới có thể kết thúc

7 Đánh giá chung

Cả Israel và Palestine đều chưa từng công nhận những giá trị độc lập của đối phương, không chấp nhận việc nước bạn tồn tại song song với mình, và đặc biệt hơn niềm tin tôn giáo mãnh liệt và mong muốn đưa thánh địa tâm linh về

với đúng nơi đã khiến họ buộc mình phải đấu tranh để giành lấy

Có 3 kịch bản được đưa ra cho cuộc xung đột lãnh thổ giữa Israel và

Palestine trong thời gian tới Một là, cuộc chiến tiếp tục rơi vào bế tắc, hàng loạt

các cuộc biểu tình, nổ súng vẫn diễn ra như hiện nay tại các khu vực tranh chấp,

ít nhất là trong 10 năm nữa Hai là, cả hai sẽ tiến tới một viễn cảnh tươi đẹp hơn, khi hòa bình được thiết lập và xung đột vũ trang lần lượt được đẩy lùi Ba là,

7

tình hình trở nên căng thẳng hơn hết Xét theo phương diện Chủ nghĩa hiện thực thì kịch bản dễ xảy ra nhất vẫn là việc cuộc xung đột tiếp tục rơi vào trạng thái đứng yên, khó có được những chuyến biến, ít nhất là trong tương lai gần Theo một kết quả khảo sát của Ủy ban Chữ thập đỏ mới đây, 65% người Israel và 52% người Palestine tin rằng với tình hình hiện nay thì cuộc xung đột này sẽ không bao giờ chấm dứt Lý giải cho điều này dưới góc nhìn của Chủ nghĩa hiện thực

đó chính là cả hai bị chi phối bởi quyền lực và nỗi lo sợ mất đi an ninh quốc gia Nhìn chung, lộ trình hòa bình ở Trung Đông phụ thuộc rất nhiều vào nỗ lực của Israel và Palestine cũng như sự thúc đẩy của cộng đồng quốc tế để có thể nối lại các cuộc đàm phán đáng tin cậy Điều này không chỉ mang lợi ích cho các bên

liên quan mà còn có ý nghĩa sống còn đối với an ninh và ổn định trong khu vực