Rà soát hệ thống các thủ tục hành chính và đề xuất hoàn thiện các thủ tục hành chính do bộ công thương thực hiện theo hướng đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính

Nhận thức rõ được vấn đề này, trong Kế hoạch cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2006 - 2010, Chính phủ tiếp tục xác định: xây dựng và tổ chức thực hiện Đề án đơn giản hoá thủ tục hàn

_

BÁO CÁO TỔNG HỢP ĐỀ TÀI CẤP BỘ

RÀ SOÁT CÁC THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ NGHIÊN CỨU

ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN CÁC THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

DO BỘ CÔNG THƯƠNG THỰC HIỆN THEO HƯỚNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH

Cơ quan chủ quản: BỘ CÔNG THƯƠNG

Cơ quan chủ trì: VĂN PHÒNG BỘ Chủ nhiệm đề tài: NGUYỄN TRƯỜNG SƠN

7409

16/6/2009

HÀ NỘI – 2009

Trang

MỞ ĐẦU

Danh mục thủ tục thuộc phạm vi chức năng của Bộ Công

Thương

4

V Nội dung và kết cấu của báo cáo khoa học 7

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CẢI CÁCH

III Định hướng cải cách thủ tục hành chính tại Việt Nam 15

1 Quan điểm và chủ trương cải cách thủ tục hành chính của

3 Những bất cập, tồn tại trong quá trình quy định và thực hiện

5 Đề án 30 của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính

và các giải pháp mang tính định hướng của Chính phủ: 22

IV KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC VỀ CẢI

CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

25

Chương 2 RÀ SOÁT, ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ THỦ TỤC

HÀNH CHÍNH DO BỘ CÔNG THƯƠNG TRỰC TIẾP

Mục 2 Rà soát, đánh giá thủ tục cấp Giấy phép xuất nhập

khẩu tiền chất sử dụng trong lĩnh vực công nghiệp

49

Mục 3 Rà soát, đánh giá thủ tục cấp Giấy phép xuất, nhập

khẩu vật liệu nổ công nghiệp

57

Mục 4 Rà soát, đánh giá thủ tục cấp phép xuất khẩu nhập

khẩu hoá chất Bảng và văn bản chấp thuận đầu tư cơ sở

hoá chất Bảng

66

Mục 5 Rà soát, đánh giá thủ tục cấp Giấy chứng nhận đủ

điều kiện kinh doanh hàng miễn thuế

73

Mục 6 Rà soát, đánh giá thủ tục xác nhận đăng ký thực

hiện chương trình khuyến mại mang tính may rủi

78

Mục 7 Rà soát, đánh giá thủ tục thực hiện việc phê duyệt,

thẩm định các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia 86 Chương III ĐÁNH GIÁ CHUNG VÀ KIẾN NGHỊ VỀ

CÁC BIỆN PHÁP CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

92

I Về cơ sở thực tiễn duy trì các thủ tục hành chính 92

II Về căn cứ pháp lý giải quyết các thủ tục hành chính 94

III Về điều kiện giải quyết thủ tục hành chính 95

IV Về thủ tục, trình tự giải quyết thủ tục hành chính 97

VII Kiến nghị về biện pháp cải cách thủ tục hành chính tại

Bộ Công Thương

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

106

Đề tài

RÀ SOÁT HỆ THÔNG CÁC THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

VÀ ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN CÁC THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

DO BỘ CÔNG THƯƠNG THỰC HIỆN THEO HƯỚNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH

Chủ nhiệm đề tài: Nguyễn Trường Sơn Phó Chánh Văn phòng Bộ Công Thương

Nghiệm thu năm 2008

MỞ ĐẦU

I TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Khi thực hiện cải cách thể chế, một phần công việc quan trọng cần thực hiện đó là cải cách các thủ tục hành chính Kinh nghiệm cải cách hành chính thế giới cho thấy, cải cách thủ tục hành chính phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong chương trình hiện đại hoá hành chính của Chính phủ các nước phát triển Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn

2001 - 2010 (được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 136/2001/QĐ-TTg ngày 17 tháng 09 năm 2001) cũng cho thấy sự chú trọng của Chính phủ Việt Nam vào vấn đề quan trọng này

Trong những năm vừa qua, một loạt các biện pháp cải cách thủ tục hành chính đã được thực hiện, trong đó có việc thực hiện cơ chế “một cửa” và

rà soát, sửa đổi, bãi bỏ thủ tục hành chính theo hướng công khai, minh bạch, đơn giản hoá Nhờ đó, mối quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với người dân và doanh nghiệp được cải thiện một bước đáng kể Có thể nói, cải cách thủ tục hành chính đã thực sự đóng vai trò là khâu đột phá trong quá trình cải cách hành chính của Nhà nước, góp phần giải tán được khá nhiều

“bong ke” trên con đường đi đến một nền hành chính hiệu lực, hiệu quả

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, thủ tục hành chính vẫn là vấn đề bức xúc Vẫn còn tồn tại khá phổ biến xu hướng cơ quan hành chính giành thuận lợi cho mình, đẩy khó khăn cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp; vẫn còn tư tưởng bao cấp, cục bộ của các bộ, ngành khi xây dựng và ban hành thủ tục hành chính; thiếu trách nhiệm trong kiểm tra việc tổ chức thực hiện Sự phiền hà trong thủ tục hành chính vẫn tồn tại ở nhiều nơi, nhiều lúc, dưới nhiều hình thức khác nhau, gây khó khăn cho cá nhân, tổ chức và doanh

nghiệp, làm lỡ cơ hội đầu tư và cản trở sức sản xuất của các thành phần kinh

tế trong xã hội

Nhận thức rõ được vấn đề này, trong Kế hoạch cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2006 - 2010, Chính phủ tiếp tục xác định: xây dựng và tổ chức thực hiện Đề án đơn giản hoá thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà nước, kết hợp với việc tiếp tục thực hiện cơ chế “một cửa” cần phải được coi

là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của quá trình cải cách hành chính

Căn cứ tinh thần chỉ đạo của Chính phủ và xuất phát từ yêu cầu thực tế

tại Bộ Công Thương, việc lựa chọn đề tài “Rà soát hệ thống các thủ tục hành

chính do Bộ Công Thương trực tiếp thực hiện theo hướng đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính” mang ý nghĩa thực tế cao, đáp ứng yêu cầu cấp bách

hiện nay và trong những năm tới

II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Mục tiêu của Đề tài là nghiên cứu những nền tảng lý luận cơ bản, quan điểm chỉ đạo của Đảng và nội dung chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về cải cách thủ tục hành chính; đánh giá, phân tích hiện trạng của quá trình giải quyết thủ tục hành chính, bao gồm cả cơ sở pháp lý cơ sở thực tiễn của thủ tục hành chính do Bộ Công Thương trực tiếp thực hiện Trên cơ sở đó, Đề tài đưa ra những kiến nghị, đề xuất cụ thể để tiếp tục hoàn thiện các thủ tục hành chính của Bộ Công Thương theo hướng đơn giản hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp

Để đạt được mục tiêu trên, Đề tài sẽ tập trung giải quyết những nhiệm

vụ sau:

- Về mặt lý luận: Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận cơ bản, nghiên

cứu các vấn đề thực tiễn chung để làm rõ các khái niệm cải cách thủ tục hành chính và những nhiệm vụ đặt ra đối với các cơ quan quản lý Nhà nước, trong

đó có Bộ Công Thương

- Về mặt thực tiễn: Rà soát và phân tích các thủ tục hành chính do cơ

quan Bộ Công Thương trực tiếp thực hiện Tập trung phân tích và có kiến nghị cụ thể đối với một số thủ tục đặt ra nhiều vấn đề trong thực tiễn hiện nay

Kết quả nghiên cứu sẽ được báo cáo Lãnh đạo Bộ phê duyệt nhằm sớm triển khai trong thực tế Nếu khả thi, các giải pháp sẽ được tập trung thực hiện ngay trong năm 2009, phấn đấu hoàn thành trước cuối năm 2010, thời điểm kết thúc Chương trình cải cách hành chính giai đoạn II của Chính phủ

III ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Hiện tại, Bộ Công Thương đang trực tiếp thực hiện 40 thủ tục hành chính (Xem Danh mục) Trong phạm vi của Đề tài này, việc rà soát quy trình thực hiện và cơ sở pháp lý sẽ được thực hiện đối với toàn bộ các thủ tục hành chính nhằm minh họa rõ hơn cho vấn đề và cách thức thực hiện thủ tục hành chính của Bộ Công Thương

Tuy nhiên, việc phân tích sâu, chi tiết các vấn đề thực tiễn và những bất cập đặt ra sẽ tập trung hơn vào một số lĩnh vực thủ tục hành chính đang có nhiều vấn đề đặt ra trên thực tiễn Trong phạm vi của một Đề tài cấp Bộ, Đề tài này chưa có điều kiện đi sâu phân tích đối với toàn bộ các thủ tục hành chính do Bộ Công Thương trực tiếp thực hiện Mặc khác, qua rà soát sơ bộ, các thủ tục không được lựa chọn phân tích chi tiết cũng là những thủ tục chưa đặt ra những vấn đề cấp bách cần thực hiện ngay Các thủ tục này cũng cần có thêm thời gian để kiểm nghiệm trong thực tế, việc phân tích chi tiết đối với các thủ tục vào thời điểm này là chưa thực sự cần thiết và chưa khả thi

Cụ thể, các thủ tục hành chính được tập trung phân tích sâu trong phạm

vi Đề tài này bao gồm:

(1) Thủ tục cấp Giấy phép kinh doanh thuốc lá (Vụ Thị trường trong nước giải quyết)

(2) Thủ tục cấp Giấy phép xuất nhập khẩu tiền chất sử dụng trong lĩnh vực công nghiệp (Vụ Công nghiệp nặng giải quyết)

(3) Thủ tục cấp Giấy phép xuất, nhập khẩu vật liệu nổ công nghiệp (Vụ Công nghiệp nặng giải quyết)

(4) Thủ tục cấp phép xuất khẩu nhập khẩu hoá chất Bảng và văn bản chấp thuận đầu tư cơ sở hoá chất Bảng (Vụ Hợp tác quốc tế giải quyết)

(5) Thủ tục cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hàng miễn thuế (Vụ Xuất nhập khẩu giải quyết)

(6) Thủ tục xác nhận đăng ký thực hiện chương trình khuyến mại mang tính may rủi (Cục Xúc tiến thương mại giải quyết)

(7) Thủ tục thực hiện việc phê duyệt, thẩm định các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia (Cục Xúc tiến thương mại giải quyết)

DANH MỤC THỦ TỤC HÀNH CHÍNH THUỘC PHẠM VI CHỨC NĂNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA BỘ CÔNG THƯƠNG

hiện

1 Giấy phép tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu đối với

mặt hàng cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu Vụ Xuất nhập khẩu

2 Giấy phép nhập khẩu thuốc lá điếu, xì gà phục vụ

kinh doanh miễn thuế

Vụ Xuất nhập khẩu

3 Giấy phép kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu xăng

dầu

Vụ Xuất nhập khẩu

4 Phân giao hạn mức tối thiểu nhập khẩu xăng dầu Vụ Xuất nhập

khẩu

5 Giấy phép tạm nhập tái xuất đối với mặt hàng

tinh dầu xá xị

Vụ Xuất nhập khẩu

6 Giấy phép nhập khẩu các chất làm suy giảm tầng

7 Giấy phép nhập khẩu theo hạn ngạch thuế quan

đối với các mặt hàng đường, muối, nguyên liệu

thuốc lá, trứng gia cầm

Vụ Xuất nhập khẩu

8 Giấy phép nhập khẩu súng đạn thể thao Vụ Xuất nhập

khẩu

9 Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hàng

miễn thuế

Vụ Xuất nhập khẩu

10 Giấy phép xuất khẩu phân bón có nguồn gốc nhập

khẩu

Vụ Xuất nhập khẩu

11 Giao chỉ tiêu xuất khẩu gạo theo các hợp đồng có

sự can thiệp của Chính phủ

Vụ Xuất nhập khẩu

12 Giấy phép nhập khẩu gỗ có nguồn gốc từ

Campuchia

Vụ Xuất nhập khẩu

13 Cấp Giấy phép kinh doanh thuốc lá Vụ Thị trường

17 Thông báo đăng ký nhượng quyền thương mại

giữa thương nhân nước ngoài và thương nhân

Việt Nam

Vụ Kế hoạch

18 Phê duyệt kế hoạch nhập khẩu thành phẩm để tiếp

thị của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Vụ Kế hoạch

19 Phê duyệt kế hoạch nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất

máy móc, vật tư thiết bị của nhà thầu nước ngoài

hoạt động trong lĩnh vực xây dựng tại Việt Nam

Vụ Kế hoạch

20 Giấy phép thành lập chi nhánh của thương nhân

nước ngoài tại Việt Nam

24 Giấy phép xuất, nhập khẩu Nitrat Amôn

(NH4NO3)

Vụ Công nghiệp nặng

25 Giấy phép kinh doanh Nitrat Amôn (NH4NO3) Vụ Công

nghiệp nặng

26 Giấy phép XNK tiền chất sử dụng trong lĩnh vực

27 Giấy phép hoạt động điện lực Cục Điều tiết

điện lực

28 Giấy phép kinh doanh, sử dụng vật liệu nổ công

nghiệp

Cục Kỹ thuật

an toàn và môi trường công nghiệp

29 Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn nạp khí

dầu mỏ hóa lỏng vào chai

Cục Kỹ thuật

an toàn và môi trường công nghiệp

30 Xem xét và chấp thuận cho thương nhân tổ chức

khuyến mại

Cục Xúc tiến thương mại

31 Đăng ký tổ chức hội chợ triển lãm ở nước ngoài Cục Xúc tiến

thương mại

32 Phê duyệt, thẩm định các chương trình xúc tiến

thương mại quốc gia

Cục Xúc tiến thương mại

33 Thẩm định hồ sơ của các doanh nghiệp tham gia

chương trình Thương hiệu quốc gia

Cục Xúc tiến thương mại

34 Thủ tục khiếu nại và điều tra, xử lý vụ việc cạnh

tranh

Cục Quản lý cạnh tranh

35 Thủ tục thông báo tập trung kinh tế Cục Quản lý

cạnh tranh

36 Thủ tục đề nghị hưởng miễn trừ đối với thoả

thuận hạn chế cạnh tranh và tập trung kinh tế

Cục Quản lý cạnh tranh

37 Thủ tục điều tra xử lý vụ việc chống bán phá giá Cục Quản lý

40 Thủ tục khiếu nại, tố cáo về hành vi vi phạm pháp

luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Cục Quản lý cạnh tranh

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề tài được tiến hành nghiên cứu trên cơ sở sử dụng tổ hợp các phương pháp nghiên cứu như phân tích hệ thống, thống kê khoa học về tổ chức, mô hình hoá, điều tra xã hội học, phương pháp chuyên gia…Trên cơ sở tiếp thu kết quả các công trình nghiên cứu trước đây, có cập nhật thông tin để việc đánh giá và đề xuất sát thực hơn; sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, mô hình hoá có so sánh đối chiếu thực tiễn, đảm bảo tính toàn diện, đồng bộ, thống nhất, khả thi và minh bạch của hệ thống các giải pháp đề xuất

Về cách thức triển khai, đề tài được tổng hợp trên cơ sở xây dựng hệ thống các nội dung nghiên cứu chính và các chuyên đề chuyên sâu; Khảo sát thực tiễn, khai thác, xử lý thông tin để phục vụ cho việc hình thành báo cáo tổng kết khoa học của đề tài Trước hết, quy trình thực hiện của toàn bộ các thủ tục hành chính do Bộ Công Thương thực hiện được rà soát, trên cơ sở đó, lựa chọn một số thủ tục hành chính đặt ra những vấn đề lớn trong thực tế để phân tích chi tiết và có những kiến nghị cụ thể

Việc kết hợp một cách linh hoạt các phương pháp được sử dụng để phân tích, xác định các vướng mắc, bất cập, trên cơ sở đó đưa ra kiến nghị, đề xuất cụ thể và có tính khả thi cao, được áp dụng nhanh chóng trong thực tế

V NỘI DUNG VÀ KẾT CẤU CỦA BÁO CÁO KHOA HỌC

Báo cáo gồm 3 chương (không kể phần mở đầu), cụ thể như sau:

Chương I - Những vấn đề cơ bản về cải cách thủ tục hành chính

Chương này đề cập tới những vấn đề chung có tính lý luận về khái niệm thủ tục hành chính và quan điểm của Đảng và chỉ đạo của Chính phủ về cải cách thủ tục hành chính

Chương II - Rà soát, đánh giá một số thủ tục hành chính do Bộ Công Thương trực tiếp thực hiện Chương này phân tích cụ thể một số thủ tục hành

chính do Bộ Công Thương đang trực tiếp thực hiện

Chương III - Một số kiến nghị hoàn thiện các thủ tục hành chính do Bộ Công Thương trực tiếp thực hiện Chương này đưa ra nhưng kiến nghị và các

giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện các thủ tục hành chính do Bộ Công Thương trực tiếp thực hiện theo hướng đơn giản hóa và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp

Kèm theo là phụ lục kết quả rà soát Quy trình thực hiện của toàn bộ các thủ tục hành chính do Cơ quan Bộ Công Thương trực tiếp thực hiện

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN

VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

1 Khái niệm thủ tục hành chính

Theo Từ điển tiếng Việt, "thủ tục" được hiểu là những việc cụ thể phải làm theo một trật tự quy định, để tiến hành một công việc có tính chính thức Khái niệm này là tương đối rõ ràng và được hiểu thống nhất

Khác với sự thống nhất trong cách hiểu về khái niệm "thủ tục", khái niệm "hành chính" được hiểu theo nhiều nghĩa Theo Từ điển tiếng Việt, hành chính được hiểu là thuật ngữ thuộc phạm vi chỉ đạo, quản lý việc chấp hành luật pháp, chính sách của Nhà nước; thuộc về những công việc sự vụ như văn thư, tổ chức, kế toán v.v ; có tính chất giấy tờ, mệnh lệnh, khác với giáo dục, thuyết phục

Còn theo các quan niệm khác, thì hành chính là một lĩnh vực hoạt động

gắn với việc tổ chức, quản lý và điều hành các công việc trên cơ sở những quy tắc có tính bắt buộc do Nhà nước hoặc các chủ thể khác quy định hoặc thừa

nhận; hành chính có nghĩa là quản lý, là sử dụng quyền lực nhà nước thực

hiện sự quản lý đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội Hành chính là sự tổ chức, điều hành toàn bộ công việc hàng ngày của hệ thống hành pháp nhà nước trên tất cả các lĩnh vực Đó là sự thực thi pháp luật bằng các văn bản pháp quy, các thiết chế, các quy trình và thủ tục hành chính một cách khoa học, hợp lý và có hiệu quả; là sự quản lý cụ thể mọi nguồn tài lực to lớn thể hiện qua nguồn ngân sách nhà nước để phục vụ lợi ích chung của toàn xã hội;

là một hệ thống quản lý bảo đảm cho xã hội phát triển có kỷ cương, có nề nếp, bảo đảm cho quyền và nghĩa vụ của công dân được thực hiện theo Hiến pháp và pháp luật

Tuy tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau như trên, nhưng trong giới khoa học pháp lý hành chính và trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, cũng như trong các văn bản quy phạm pháp luật của hệ thống pháp luật Việt Nam

thì thuật ngữ hành chính đang được hiểu theo nghĩa hẹp, tức là để chỉ hoạt

động của một loại cơ quan trong bộ máy nhà nước, có chức năng chấp hành

và điều hành Đó là cơ quan hành pháp (hay cơ quan hành chính nhà nước) chứ không phải cơ quan lập pháp và tư pháp

Chính vì vậy, thủ tục hành chính được phát sinh trong việc giải quyết các công việc của Nhà nước và các kiến nghị, yêu cầu thích đáng của công

dân hoặc tổ chức nhằm thi hành nghĩa vụ hành chính, bảo đảm công vụ nhà nước và phục vụ nhân dân Thủ tục hành chính gắn liền với tính mệnh lệnh, bắt buộc, đơn phương và được thực hiện bằng quyền lực nhà nước

Từ đó, có thể hiểu thủ tục hành chính là những công việc cụ thể phát

sinh trong quá trình giải quyết các công việc của Nhà nước và các kiến nghị, yêu cầu thích đáng của tổ chức, cá nhân nhằm thi hành nghĩa vụ hành chính, bảo đảm công vụ nhà nước và phục vụ nhân dân và theo quy định của pháp luật các công việc đó phải được thực hiện theo một trật tự, trình tự nhất định Trình tự thực hiện các công việc này cũng như thẩm quyền giải quyết của các

cơ quan trong bộ máy nhà nước được quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật nhằm đảm bảo hiệu lực, hiệu quả trong việc giải quyết các giải quyết các công việc thuộc nội bộ nhà nước, các công việc liên quan đến công dân và tổ chức công dân

Tổng hợp các quy phạm pháp luật quy định về trình tự thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nước trong việc giải quyết nhiệm vụ của nhà nước tạo thành một hệ thống quy phạm thủ tục Các quy phạm thủ tục này là những quy tắc bắt buộc các cơ quan nhà nước cũng như cán bộ công chức nhà nước phải tuân theo trong giải quyết công việc thuộc thẩm quyền của mình

Như vậy, thủ tục hành chính có thể được định nghĩa như sau: Thủ tục

hành chính là trình tự thực hiện thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước hoặc cá nhân, tổ chức được uỷ quyền quản lý nhà nước trong việc giải quyết các công việc của nhà nước nhằm thi hành nghĩa vụ quản lý hành chính, đảm bảo công vụ nhà nước và phục vụ nhân dân

2 Nội dung, đặc điểm của thủ tục hành chính

Nội dung của thủ tục hành chính là quyền, nghĩa vụ của chủ thể phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính Quyền, nghĩa vụ này gắn liền với việc thực thi và chấp hành các quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục luật định khi tiến hành một quan hệ thủ tục hành chính cụ thể Chính vì vậy, tương ứng với từng quan hệ hành chính thì có thủ tục hành chính khác nhau và kéo theo là sự khác nhau về quyền, nghĩa vụ của các chủ thể

Dưới góc độ pháp luật thì quan hệ phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính là quan hệ pháp luật, được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật về thủ tục hành chính và trong quá trình đó làm phát sinh các quyền, nghĩa vụ của các chủ thể có liên quan Toàn bộ các quy phạm pháp luật về thủ tục hành chính tạo thành chế định quan trọng của hệ thống luật hành chính

Thủ tục hành chính được phân biệt với thủ tục tố tụng của Toà án và phần lớn nằm ngoài thẩm quyền của Toà án Chỉ các hoạt động quản lý hành

chính nhà nước được quy phạm thủ tục hành chính điều chỉnh mới là thủ tục hành chính Hiện nay, các quy phạm pháp luật quy định về thủ tục hành chính ngày càng được quy định cụ thể, chặt chẽ, rõ ràng theo hướng cải cách thủ tục hành chính, đảm bảo xây dựng nền hành chính trong sạch, hiệu lực, hiệu quả trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta

3 Phân loại thủ tục hành chính

Có nhiều cách thức phân loại thủ tục hành chính, tuỳ thuộc vào căn cứ phân loại Nếu căn cứ vào tính chất của quan hệ hành chính làm phát sinh thủ tục hành chính, có thể chia thủ tục hành chính theo từng lĩnh vực chuyên ngành như thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng, giáo dục, văn hoá,…

Nếu căn cứ vào tính chất của chủ thể tham gia quan hệ hành chính nhà nước, có thể chia thủ tục hành chính thành ba nhóm sau đây:

- Thủ tục hành chính trong quan hệ hành chính giữa cơ quan hành chính nhà nước với nhau hoặc với chủ thể được Nhà nước trao quyền để thực hiện quyền lực nhà nước Ví dụ, thủ tục Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trình xin ý kiến Chỉnh phủ về việc tăng lương tối thiểu;

- Thủ tục hành chính trong quan hệ hành chính để giải quyết công việc nội bộ trong cơ quan hành chính nhà nước Ví dụ, thủ tục bổ nhiệm, điều động, tăng lương, buộc thôi việc;

- Thủ tục hành chính trong quan hệ hành chính giữa cơ quan nhà nước hoặc chủ thể được Nhà nước trao quyền với tổ chức, cá nhân Ví dụ: Thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà; thủ tục công chứng hợp đồng

Dưới góc độ tính chất của quá trình thực hiện, thủ tục hành chính, thủ tục hành chính được chia thành ba nhóm: thủ tục nội bộ, thủ tục văn thư, thủ tục liên hệ

Thủ tục hành chính nội bộ là trình tự thực hiện các công việc nội bộ cơ

quan nhà nước, bao gồm: Thủ tục ban hành quyết định; thủ tục khen thưởng -

kỷ luật; thủ tục thành lập các tổ chức, thi tuyển, bổ nhiệm cán bộ, công chức nhà nước

Thủ tục văn thư là trình tự tiến hành các hoạt động lưu trữ, xử lý, cung

cấp công văn giấy tờ và đưa ra các quyết định dưới các hình thức văn bản Thủ tục văn thư mang nhiều tính chất kỹ thuật nghiệp vụ hành chính, đòi hỏi quá trình thực hiện phải tỉ mỉ, đúng thể thức, trình tự các bước tiến hành

Thủ tục liên hệ là trình tự các cơ quan hành chính, công chức, công

chức nhà nước có thẩm quyền thực hiện hoạt động áp dụng pháp luật Thủ tục hành chính liên hệ rất đa dạng, bao gồm:

(i) Thủ tục giải quyết các yêu cầu, đề nghị của công dân, tổ chứ, bao gồm thủ tục giải quyết cấp Giấy phép, Giấy chứng nhận hoặc văn bản cho

phép thực hiện một hoạt động theo quy định pháp luật; giải quyết kiến nghị, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân; thủ tục giải quyết các yêu cầu của các cơ quan, tổ chức khác của nhà nước;

(ii) Thủ tục áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính Việc áp

dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính phải được pháp luật quy định chặt chẽ để tránh lạm quyền, xâm phạm đến các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức Đó là thủ tục áp dụng các biện pháp ngăn chặn hành chính; thủ tục xử phạt vi phạm hành chính; thủ tục áp dụng các biện pháp xử lý hành chính khác;

Việc phân nhóm các thủ tục hành chính căn cứ vào tính chất hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước trong quá trình giải quyết công việc của nhà nước và của công dân như trên chỉ có tính chất tương đối và để nghiên cứu; còn trên thực tế, các thủ tục hành chính có sự đan xen, thống nhất với nhau, đảm bảo hoạt động quản lý hành chính nhà nước thống nhất, thông suốt,

có hiệu lực và hiệu quả

Trong phạm vi đề này này, việc nghiên cứu chỉ giới hạn chủ yếu trong toàn bộ các thủ tục giải quyết cấp Giấy phép, Giấy chứng nhận hoặc văn bản cho phép thực hiện một hoạt động theo quy định pháp luật do Bộ Công Thương trực tiếp thực hiện

4 Các giai đoạn của thủ tục hành chính

Thủ tục hành chính là tổng thể các hoạt động mang tính thủ tục diễn ra theo trình tự thời gian, vì vậy, có thể chia ra thành các giai đoạn sau:

- Ban hành văn bản quy phạm, thủ tục áp dụng các biện pháp phòng ngừa hành chính, ngăn chặn hành chính có những đặc điểm riêng, được xem xét trong các quy định về trách nhiệm hành chính, văn bản quản lý hành chính…

- Giải quyết các vụ việc cá biệt cụ thể, bao gồm các thủ tục xử phạt vi phạp hành chính, thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo đều có những nét chung

đó là các thủ tục đều được thực hiện trong phạm vi hoạt động quản lý hành chính nhà nước, được tiến hành chủ yếu bởi cơ quan hành chính nhà nước, có tính thống nhất về cơ cấu tổ chức

II TỔNG QUAN VỀ CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH

Cải cách hành chính là một vấn đề khó, khó ngay từ bản thân khái niệm của thuật ngữ “cải cách hành chính” Đây là một cụm từ có thể nói rất đa dạng

trong cách hiểu Bản thân thuật ngữ “hành chính” đang và tiếp tục là chủ đề

tranh luận sôi nổi của các diễn đàn

Thuật ngữ “cải cách” cũng tương tự Một số tài liệu trong và ngoài

nước đã đang cố gắng định nghĩa thuật ngữ hành chính Nhưng cũng không ít người cũng đang nghiên cứu để có sự tương đồng giữa hành chính và quản lý (Administration - Management) Một số tác giả của các nước thuộc tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế OECD đã có gắng để phân biệt các khái niệm như thay đổi, đổi mới, chuyển đổi, cách mạng và cải cách Tuy nhiên, sự phân biệt về nội dung của các thụât ngữ đó chưa rõ ràng Đổi mới (Innovation) và cải cách (Reform) có sự khác nhau những gì cũng đang tranh luận

Tuy nhiên, khái niệm cải cách hành chính chủ yếu mang tính chất học thuật, còn trong thực tế, dù với bất kỳ giới hạn nào, có thể khẳng định công tác cải cách hành chính đã và đang được triển khai mạnh mẽ tại Việt Nam và mang lại những hiệu quả rõ rệt, không chỉ riêng cho các cơ quan quản lý nhà nước mà thực chất là đem lại lợi ích chung cho toàn xã hội Trong thời gian tới, việc đẩy mạnh các hoạt động này để hoàn thành nhiệm vụ đến năm 2010 lại càng có ý nghĩa quan trọng và được Đảng và Chính phủ hết sức coi trọng

Về mặt lịch sử, công cuộc cải cách hành chính nhà nước có lịch sử khá dài và được khởi đầu từ Đại hội lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam năm

1986 Thông qua thảo luận xác định những nguyên nhân của tình hình khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng, Đại hội VI đã chỉ rõ nguyên nhân của mọi nguyên nhân là công tác tổ chức và đề ra chủ trương thực hiện một cuộc cải cách lớn về tổ chức bộ máy các cơ quan nhà nước

Đến Đại hội VII, Đảng xác định tiếp tục cải cách bộ máy nhà nước và khẳng định bước tiến về lý luận, nhận thức về nền hành chính nhà nước Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2000 do Đại hội VII

thông qua đã xác định trọng tâm cải cách “nhằm vào hệ thống hành chính với

nội dung chính là xây dựng một hệ thống hành chính và quản lý hành chính nhà nước thông suốt, có đủ quyền lực, năng lực, hiệu quả”

Tiếp tục khẳng định cải cách hành chính là trọng tâm của việc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước trong những năm trước mắt, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII (năm 1996) nhấn mạnh yêu cầu tiến hành cải cách hành chính đồng bộ, dựa trên cơ sở pháp luật, coi đó là một giải pháp cơ

bản để thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu chủ yếu của kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội 5 năm 1996-2000 Nghị quyết Đại hội VIII nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng hệ thống pháp luật phù hợp với cơ chế mới; cải tiến quy trình xây dựng và ban hành văn bản pháp luật của Chính phủ, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, và sắp xếp lại bộ máy hành chính từ Trung ương đến địa phương

Hội nghị lần thứ 3 của Ban Chấp hành Trung ương (khoá VIII) họp tháng 6 năm 1997 ra Nghị quyết về phát huy quyền làm chủ của nhân dân Một trong những chủ trương và giải pháp lớn về cải cách hành chính được nhấn mạnh trong Nghị quyết quan trọng này là bảo đảm thực hiện dân chủ hóa đời sống chính trị của xã hội, giữ vững và phát huy bản chất tốt đẹp của Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng và bảo vệ nhà nước, trong giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước và hoạt động của cán bộ, công chức Từ đó, Chính phủ ban hành các quy chế thực hiện dân chủ

ở cơ sở

Từ việc kiểm điểm tình hình và rút kinh nghiệm thực tiễn, Đảng đã đi đến khẳng định, không thể cải cách hành chính một cách biệt lập mà không đồng thời đổi mới tổ chức và cơ chế hoạt động của các cơ quan lập pháp, cơ quan tư pháp Từ nhận thức đó, Nghị quyết Trung ương 7 (khoá VIII) đề ra chủ trương tiến hành sắp xếp lại tổ chức bộ máy đảng và các tổ chức trong hệ thống chính trị gắn liền với cải cách hành chính theo hướng tinh gọn, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả Đồng thời, với việc kiên quyết sắp xếp một bước

bộ máy các tổ chức trong hệ thống chính trị, thực hiện tinh giảm biên chế, cải cách chính sách tiền lương

Đại hội IX (năm 2001) đã đưa ra một loạt chủ trương, giải pháp có ý nghĩa quan trọng trong cải cách hành chính thời gian tới như điều chỉnh chức năng và cải tiến phương thức hoạt động của Chính phủ, nguyên tắc bộ quản lý

đa ngành, đa lĩnh vực; phân công, phân cấp; tách cơ quan hành chính công quyền với tổ chức sự nghiệp, dịch vụ công; tiếp tục cải cách doanh nghiệp nhà nước, tách rõ chức năng quản lý nhà nước với sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp; tiếp tục cải cách thủ tục hành chính; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, có năng lực; thiết lập trật tự kỷ cương, chống quan liêu, tham nhũng…

Có thể nói, tính từ thời điểm khởi đầu vào năm 1986 và kể cả cho đến thời điểm hiện nay, cải cách hành chính luôn là công việc mới mẻ, diễn ra trong điều kiện thiếu kiến thức và kinh nghiệm về quản lý hành chính nhà nước trong thời kỳ mới, có nhiều vấn đề phải vừa làm, vừa tìm tòi rút kinh nghiệm Vì vậy, việc hình thành quan niệm và những nguyên tắc cơ bản chỉ đạo công cuộc cải cách hành chính cũng như việc đề ra những nội dung, phương hướng, chủ trương, giải pháp thực hiện trong từng giai đoạn là một

quá trình tìm tòi sáng tạo không ngừng, là một quá trình nhận thức liên tục, thống nhất trong tiến trình đổi mới.

Tuy nhiên, cùng với quá trình triển khai trong thực tiễn, các nội dung cải cách hành chính ngày càng được xác định một cách cụ thể hơn và các Nghị quyết Trung ương của Đảng đều biểu thị một quyết tâm chính trị rất lớn

về việc tiếp tục tiến hành cải cách hành chính, đặt cải cách hành chính trong tổng thể của đổi mới hệ thống chính trị

Căn cứ Nghị quyết Đại hội IX của Đảng, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 136/2001/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2010 Với Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2010, lần đầu tiên trong quá trình cải cách, Chính phủ có một chương trình có tính chiến lược, dài hạn, xác định

rõ 4 lĩnh vực cải cách là cải cách thể chế, cải cách tổ chức bộ máy hành chính, xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức và cải cách tài chính công

Mục tiêu chung của Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2010 là: xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hoá, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước Đến năm 2010,

hệ thống hành chính về cơ bản được cải cách phù hợp với yêu cầu quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Chương trình tổng thể là công cụ quan trọng để Chính phủ chỉ đạo các

bộ, ngành Trung ương và chính quyền địa phương các cấp đẩy mạnh cải cách hành chính, định rõ các mục tiêu, nhiệm vụ cải cách và xác định các giải pháp thực hiện nhằm bảo đảm thắng lợi công cuộc cải cách Cải cách hành chính được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế xã hội và đổi mới từng bước hệ thống chính trị

Đặc biệt, Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm, Ban Chấp hành Trung ương khóa X về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước càng thể hiện rõ quan điểm của Đảng, về công tác này, coi đây là một khâu quan trọng trong sự nghiệp đổi mới để phát triển đất nước trong thời điểm hiện nay

Trên cơ sở nhận thức rõ và phân tích các nguyên nhân dẫn tới sự tồn tại của các hạn chế, yếu kém của nền hành chính nhà nước; các bất cấp, vướng mắc trong hệ thống thể chế, pháp luật, đặc biệt là các quy định về thủ tục hành chính; sự mơ hồ, trùng lặp trong chức năng, nhiệm vụ của một số cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước; sự cồng kềnh, kém hiệu quả của bộ máy quản lý nhà nước; tình trạng quan liêu, kém chất lượng của một bộ phần

đội ngũ cán bộ, Nghị quyết đã xác định mục tiêu cải cách hành chính trong giai đoạn hiện nay như sau:

“Đẩy mạnh cải cách hành chính nhằm tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, từng bước hiện đại; đội ngũ cán bộ, công chức

có đủ phẩm chất và năng lực; hệ thống các cơ quan nhà nước hoạt động có hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế; đáp ứng tốt yêu cầu phát triển nhanh

và bền vững của đất nước”

Đây là một mục tiêu rất rõ ràng, thể hiện quyết tâm của Đảng và Nhà nước Việt Nam thực hiện công tác cải cách hành chính một cách toàn diện, bao hàm các mảng công tác triển khai một cách đồng bộ: Cải cách thể chế, trong đó đặc biệt là cải cách thủ tục hành chính; cải cách tổ chức bộ máy hành chính, trong đó có hiện đại hóa công sở; cải cách và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; và cải cách tài chính công

Cần lưu ý là đối tượng mà Chương trình cải cách hành chính hướng đến không phải chỉ là các cơ quan quản lý nhà nước mà chính là người dân và doanh nghiệp và đem lại lợi ích chung cho đất nước Cải cách hành chính gắn liền với nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước, tăng niềm tin của công dân đối với nhà nước

III ĐỊNH HƯỚNG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TẠI VIỆT NAM

1 Quan điểm và chủ trương cải cách thủ tục hành chính của Đảng:

Công tác cải cách thủ tục hành chính là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác cải cách hành chính Kinh nghiệm cải cách hành chính thế giới cũng khẳng định: đơn giản hoá thủ tục hành chính phải được xác định

là nhiệm vụ trọng tâm trong chương trình hiện đại hoá hành chính của Chính phủ các nước phát triển Việc xác định đúng đắn quan điểm cải cách thủ tục hành chính có ý nghĩa hết sức quan trọng

Thủ tục hành chính là vô cùng phức tạp và đa dạng, đặt ra với hầu hết các ngành, lĩnh vực của đời sống xã hội Trong thủ tục hành chính lại thể hiện mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân, liên quan trực tiếp tới quyền, lợi ích của nhân dân Tuy nhiên, dưới cả góc độ quản lý nhà nước và góc độ lợi ích

xã hội thì không thể không có thủ tục hành chính Dưới góc độ quản lý nhà nước, thủ tục hành chính là công cụ đắc lực và hiệu quả để Nhà nước thực thi hoạt động quản lý nhà nước

Thông qua việc các chủ thể trong thủ tục hành chính thực hiện các nghĩa vụ của mình, Nhà nước có được các thông tin, tài liệu cần thiết làm cơ

sở cho hoạt động quản lý nhà nước Nhưng dưới góc độ xã hội thì chính việc Nhà nước đặt ra thủ tục hành chính lại làm phát sinh ra các quyền và nghĩa vụ của người dân khi tham gia quan hệ hành chính Trên thực tế thì nghĩa vụ là chủ yếu và khi thực hiện các nghĩa vụ này, người dân sẽ phải mất thời gian, công sức và tiền bạc Nếu không thực hiện tốt sẽ ảnh hưởng tới quyền, lợi ích hợp pháp của người dân

Tuy nhiên, nếu thông qua việc thực hiện thủ tục hành chính thì các quyền, nghĩa vụ của người dân sẽ được thực hiện theo một trật tự luật định Điều này sẽ là cách thức tốt để quyền, lợi ích hợp pháp của người dân được thực hiện nhanh hơn; bảo đảm tính công bằng, thống nhất và đồng bộ trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân trong toàn xã hội khi tham gia cùng một thủ tục hành chính; qua đó quyền và lợi ích hợp pháp của người dân sẽ được bảo vệ trước Nhà nước và các chủ thể khác

Điều quan trọng là kết hợp hài hoà giữa lợi ích Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân là một yêu cầu mà quá trình cải cách thủ tục hành chính cần phải đáp ứng

Xuất phát từ quan điểm này, Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm, Ban

Chấp hành Trung ương khóa X đã xác định:

“Cải cách hành chính nói chung, đặc biệt là cải cách thủ tục hành chính phải bảo đảm tạo thuận lợi nhất cho nhân dân, doanh nghiệp và góp phần tích cực chống quan liêu, phòng và chống tham nhũng lãng phí”

Giải pháp cụ thể trong công tác cải cách hành chính mà Nghị quyết Trung ương X xác định là:

“Tập trung đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, xem đây là khâu đột phá để tạo môi trường thuận lợi, minh bạch cho hoạt động của nhân dân và doanh nghiệp Tiến hành rà soát các thủ tục hành chính trên tất cả các lĩnh vực, chỉ rõ những thủ tục, những quy định sai pháp luật, không phù hợp để kiên quyết sửa đổi Đây là khâu cản trở sự phát triển và gây nhiều bức xúc trong nhân dân, cần tập trung chỉ đạo tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong lĩnh vực này.”

Các biện pháp cụ thể mà Nghị quyết Trung ương khóa X đặt ra đối với công tác cải cách thủ tục hành chính là:

- Giảm đầu mối, bỏ cấp trung gian, hình thành bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực Hoàn thiện chức năng nhiệm vụ của Chính phủ, các Bộ, cơ quan

thuộc Chính phủ và chính quyền địa phương Đẩy mạnh vững chắc việc sắp xếp, đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước và xã hội hoá một số loại hình dịch vụ công cộng

- Tiếp tục phân cấp mạnh và giao quyền chủ động hơn nữa cho chính quyền địa phương, nhất là trong việc quyết định về ngân sách, tài chính, đầu

tư, nguồn nhân lực, thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với trung ương; đồng thời hoàn thiện thể chế, pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển để bảo đảm sự quản lý tập trung, thống nhất của Trung ương

- Tập trung chỉ đạo rà soát và cải cách mạnh mẽ các thủ tục hành chính, tạo môi trường thuận lợi nhất cho sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và nhu cầu chính đáng của người dân, như: thành lập, giải thể, phá sản doanh nghiệp; đăng ký kinh doanh và chứng nhận đầu tư; đầu tư xây dựng công trình, dự án và nhà ở; quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản; xuất, nhập khẩu; nộp thuế; hộ tịch, hộ khẩu, giấy chứng minh nhân dân, hộ chiếu, thị thực nhập cảnh; công chứng, chứng thực; thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp

- Các cấp chính quyền và từng cơ quan hành chính nhà nước khẩn trương rà soát các loại thủ tục hành chính, bãi bỏ hoặc sửa đổi, bổ sung theo thẩm quyền hoặc hoặc trình cấp trên xem xét sửa đổi theo hướng tạo thuận tiện cho nhân dân và doanh nghiệp Xử lý nghiêm những cá nhân và tổ chức tuỳ tiện đặt ra các quy định trái pháp luật, trái thẩm quyền, gây khó khăn, phiền hà cho nhân dân Đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính trong việc cải cách thủ tục hành chính

- Công bố công khai các thủ tục (các loại giấy tờ, biểu mẫu) và quy trình giải quyết công việc, thời gian giải quyết, phí và lệ phí theo quy định để nhân dân biết và thực hiện thuận lợi

- Tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện có hiệu quả cơ chế một cửa, một

cửa liên thông tại các cơ quan hành chính nhà nước và mở rộng áp dụng tại các đơn vị sự nghiệp dịch vụ công như bệnh viện, trường học

- Khẩn trương rà soát, sửa đổi các quy định của mình và chịu trách nhiệm rà soát những thủ tục hành chính đã quy định trong các luật, pháp lệnh, trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, sửa đổi cho phù hợp

2 Quá trình cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ:

Trong suốt thời gian vừa qua, quán triệt chủ trương, chính sách của Đảng, Chính phủ đã chú trọng cải cách thủ tục hành chính thông qua công tác

rà soát, sửa đổi và bãi bỏ những thủ tục hành chính không phù hợp, gây khó

khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và đời sống của nhân dân

Từ khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 38/CP ngày 04 tháng 5 năm

1994 về cải cách một bước thủ tục hành chính trong giải quyết công việc của công dân và tổ chức cho tới nay, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo công tác này

Đáng lưu ý là các văn bản sau:

- Quyết định số 181/2003/QĐ-TTg về việc áp dụng cơ chế một cửa ở các địa phương;

- Chỉ thị số 09/2005/CT-TTg ngày 05 tháng 4 năm 2005 về tiếp tục đẩy mạnh công tác cải cách hành chính;

- Quyết định số 23/2005/QĐ-TTg ngày 26 tháng 01 năm 2005 về việc thành lập tổ công tác liên ngành xử lý các vướng mắc và kiến nghị của doanh nghiệp về thủ tục hành chính;

- Quyết định số 22/2006/QĐ-TTg ngày 24 tháng 01 năm 2006 về việc giao nhiệm vụ xử lý các vướng mắc, kiến nghị của cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp;

- Chỉ thị số 32/2006/CT-TTg ngày 07 tháng 9 năm 2006 về một số biện pháp cần làm ngay để chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương hành chính trong giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp;

- Nghị quyết Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 12 năm 2006 số 01/2007/NQ-CP ngày 03 tháng 01 năm 2007

Căn cứ chỉ đạo của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương đã thực hiện những biện pháp để cải cách thủ tục hành chính trong phạm vi thẩm

quyền quản lý, cải thiện mối quan hệ giữa nhà nước với người dân và doanh

nghiệp theo hướng công khai, minh bạch, đơn giản hoá

Thông qua một loạt các biện pháp như cải cách thủ tục hành chính gắn với thực hiện cơ chế một cửa; công khai hóa, minh bạch hóa các quy định về thủ tục hành chính; thủ tục hành chính được rà soát, sửa đổi, bãi bỏ theo hướng đơn giản hóa, thuận tiện cho người dân và doanh nghiệp, mối quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với người dân và doanh nghiệp được cải thiện một bước đáng kể

Kể từ năm 2000 (thời điểm có hiệu lực của Luật doanh nghiệp 1999), những

nỗ lực cải cách hệ thống thủ tục hành chính quan trọng nhất có thể kể đến:

(i) 03 đợt bãi bỏ các thủ tục hành chính (giấy phép kinh doanh) không cần thiết của Chính phủ;

(ii) Các đợt bãi bỏ thủ tục hành chính khác của các Bộ, ngành;

3 Những bất cập, tồn tại trong quá trình quy định và thực hiện thủ

tục hành chính hiện nay

Bên cạnh những kết quả và chuyển biến tích cực trên nhiều lĩnh vực quản lý, thủ tục hành chính của Việt Nam vẫn còn rất nhiều vướng mắc, bất cập Vẫn còn quá nhiều sự phàn nàn của người dân và doanh nghiệp về thủ tục, không phải ngẫu nhiên mà người dân thường nói “hành chính” nghĩa là

“hành là chính” Sự bất cập, tồn tại trong công tác quy định và thực hiện thủ tục hành chính ở nước ta là điều không phải bàn cãi

Trên thực tế, vẫn còn tồn tại khá phổ biến xu hướng cơ quan hành chính giành thuận lợi cho mình, đẩy khó khăn cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp; vẫn còn tư tưởng bao cấp, cục bộ của các bộ, ngành khi xây dựng và ban hành thủ tục hành chính; thiếu trách nhiệm trong kiểm tra việc tổ chức thực hiện Do đó, vẫn còn hiện tượng thủ tục hành chính vẫn còn nhiều phiền

hà, phức tạp, gây khó khăn cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp, làm lỡ cơ hội đầu tư và cản trở sức sản xuất của các thành phần kinh tế trong xã hội

Nhìn một cách tổng thể, trong rất nhiều trường hợp, nền hành chính công của chúng ta vẫn còn mang tính chất xin - cho Những biện pháp cải cách trong hàng chục năm qua vẫn chưa thực sự giải quyết triệt để

Thủ tục hành chính trong quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp, giữa các cơ quan hành chính nhà nước với nhau chưa bảo đảm được tính nhất quán, đồng bộ, vẫn còn tình trạng rườm rà, chồng chéo, mâu thuẫn, không hợp lý; được ban hành bởi nhiều cấp, nhiều cơ quan, dưới nhiều hình thức văn bản

Nhiều thủ tục hành chính vẫn còn rất rườm rà, nhiều khâu trung gian không cần thiết Điều này đã gây ra không ít trở ngại cho công việc của các cơ quan Nhà nước và nhân dân, tạo kẽ hở cho các tệ cửa quyền, sách nhiễu và tham nhũng; đặt biệt, các thủ tục hành chính liên quan lĩnh vực quản lý nhà đất, xây dựng (cấp quyền sở hữu nhà, cho thuê nhà, mua bán nhà, cấp phép xây mới, sửa chữa nhà, cấp quyền sử dụng, chuyển mục đích sử dụng đất );

về đầu tư nước ngoài; về trước bạ; đăng ký kinh doanh, đang còn những bất hợp lý gây rất nhiều khó khăn, phiền hà cho nhân dân Các tổ chức và công

dân khi có yêu cầu phải đi lại nhiều lần, qua nhiều cửa, phải mất nhiều thời gian mới giải quyết xong thủ tục.

Điều kiện kinh doanh tiếp tục là những lực cản, trở ngại cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân và doanh nghiệp Có không ít điều kiện kinh doanh được ban hành theo hướng thuận lợi cho cơ quan quản lý, chưa tính tới những khó khăn trong việc thực hiện của người dân và doanh nghiệp;

Hệ thống các mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính trong hồ sơ thủ tục hành chính do các cơ quan hành chính nhà nước ban hành còn thiếu thống nhất, nhiều quy định bất hợp lý gây phiền hà cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp nhưng chậm được chuẩn hoá theo hướng đơn giản, thuận lợi; chưa có

sự kiểm soát chặt chẽ về tính công khai, minh bạch, tính thống nhất, tính hợp

lý về nội dung và hình thức của các mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính Thực trạng này đã gây phiền hà, khó khăn cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp, tạo cơ hội cho nhũng nhiễu, tiêu cực phát sinh, phát triển;

Không chỉ có hạn chế về mặt nội dung các quy định về thủ tục hành chính, việc tổ chức thực hiện trên thực tế cũng rất yếu kém Nhiều quy định

về cơ chế chính sách, thủ tục hành chính không phù hợp với thực tế nhưng chậm được phát hiện để điều chỉnh, sửa đổi kịp thời Điều này đã được phát hiện từ lâu nhưng chậm được khắc phục trên thực tế

Trật tự, kỷ cương trong công tác quản lý nhà nước còn nhiều tồn tại Các quyết định, chỉ thị, chủ trương của cấp trên chưa được cấp dưới thi hành nghiêm túc Một số lĩnh vực như: quản lý đô thị, quản lý tài nguyên, rừng và khoáng sản, đất đai, cảnh quan, môi trường, trật tự công cộng, quản lý thị trường, các dịch vụ du lịch, buôn bán nhiều lúc bị buông lỏng hoặc không thường xuyên v.v

Nhiều cơ quan chức năng thiếu hướng dẫn rõ ràng, cụ thể và công khai cho nhân dân biết Một số công chức có thái độ cửa quyền, hách dịch, sách nhiễu dân

4 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế:

Tồn tại các bất cập trên là do nhiều nguyên nhân khác nhau, tuy nhiên,

có thể thấy một số nguyên nhân cơ bản sau đây:

Thứ nhất, nhận thức, tư duy về quản lý nhà nước trong một bộ phận

không nhỏ cán bộ, công chức, kể cả cán bộ lãnh đạo chủ chốt chậm được đổi mới Biểu hiện của tư duy này là muốn quản lý chặt, ôm đồm, áp đặt vẫn còn khá phổ biến ở các ngành, các cấp Thủ tục hành chính là vấn đề rộng lớn, phức tạp liên quan đến nhiều đối tượng thực thi trong xã hội và gắn liền với

thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền Trong không ít trường hợp, thực hiện cải cách thủ tục hành chính là tự cắt bỏ quyền

và lợi ích do thủ tục hành chính hiện hành mang lại Do đó, gặp phải sự chống đối từ phía một bộ phận cán bộ, công chức nhà nước

Thứ hai, các văn bản pháp luật hiện hành còn trao thẩm quyền ban hành

các thủ tục hành chính cho quá nhiều cơ quan, với nhiều hình thức văn bản và

ở các cấp khác nhau Chưa kể đến thực tế còn tồn tại một số chủ thể không có thẩm quyền cũng tự ý đặt ra các thủ tục hành chính hoặc ban hành sai thẩm quyền, hình thức văn bản, không phù hợp về nguyên tắc thủ tục hành chính hoặc chồng chéo trùng lắp, rườm rà gây khó khăn cho nhân dân

Thứ ba, việc ban hành, sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ, huỷ bỏ các thủ tục

hành chính cũng chưa được quy định đồng bộ; việc quy định thủ tục hành chính mới thường xuất phát từ nhu cầu quản lý và tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý của cơ quan công quyền mà chưa thật sự đứng trên góc độ người dân - người bị quản lý; Một số nội dung của các thủ tục hành chính chưa được quy định một cách rõ ràng, cụ thể; đặc biệt trong việc quy định thời gian hoàn tất thủ tục và trách nhiệm pháp lý của các chủ thể;

Thứ tư, còn thiếu các biện pháp bảo đảm tính công khai, minh bạch

trong việc quy định và thực hiện thủ tục hành chính; thiếu cơ chế phối hợp, điều hoà giữa các cơ quan hành chính nhà nước và cơ chế kiểm soát trong việc ban hành, sửa đổi thủ tục hành chính Có nhiều thủ tục hành chính hiện nay còn được thực hiện cắt khúc, thiếu tính liên thông và phối hợp trong thực hiện thủ tục hành chính Khi có nhu cầu cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp còn phải đến nhiều cơ quan, nhiều đầu mối để thực hiện thủ tục hành chính

Thứ năm, chưa có một cơ chế pháp lý đủ mạnh để ràng buộc trách

nhiệm của các cơ quan hành chính nhà nước trong việc tiếp nhận, xử lý nhanh chóng, kịp thời các phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp

về cơ chế chính sách, thủ tục hành chính không còn phù hợp

Thứ sáu, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật liên quan đến thủ

tục hành chính chưa thật sự được coi trọng, đặc biệt trong việc giáo dục đạo đức, ý thức của công chức liên quan đến thủ tục hành chính chưa được quan tâm đúng mức Một số cơ quan trung ương cũng như địa phương chưa kiên quyết, nhất quán tổ chức thực hiện cải cách thủ tục hành chính theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, chưa thấy được hết ý nghĩa, tầm quan trọng và đòi hỏi cấp bách của việc tháo gỡ những cản trở, vướng mắc cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp về thủ tục hành chính để phát huy mạnh mẽ tiềm năng sức mạnh vật chất, tinh thần của người dân cho mục tiêu phát triển Chính vì vậy mà chưa tập trung chỉ đạo quyết liệt và dành ưu tiên các nguồn lực cho công tác này

Những phân tích nêu trên cho thấy hệ thống các thủ tục hành chính hiện nay cần được tiếp tục cải cách một cách mạnh mẽ để của chúng ta đang trở thành một cản trở cho sự phát triển ngày càng đa dạng, đa lĩnh vực và có quy

Mục tiêu của Đề án 30 là “Đơn giản hóa thủ tục hành chính trên các

lĩnh vực quản lý nhà nước nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ, đơn giản, công khai, minh bạch của thủ tục hành chính; tạo sự thuận lợi cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp trong tiếp cận và thực hiện thủ tục hành chính; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; góp phần phòng, chống tham nhũng và lãng phí”

Phạm vi của Đề án 30 là rất rộng lớn và tham vọng, nhằm tiến tới việc Đơn giản hoá toàn bộ các thủ tục hành chính được thực hiện trên các lĩnh vực quản lý nhà nước, trong quan hệ giữa cơ quan quản lý nhà nước với cá nhân,

tổ chức và doanh nghiệp, giữa các cơ quan quản lý nhà nước với nhau

Mục tiêu và phạm vi nêu trên không thể khác ngoài việc khắc phục những tồn tại, bất cập trong quá trình quy định và thực hiện thủ tục hành chính hiện nay và hướng tới các yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn, theo kịp và phục vụ chính sách hội nhập kinh tế quốc tế, nâng cao năng lực và chất lượng hoạt động của các cơ quan có thẩm quyền quy định và thực hiện thủ tục hành chính

Trên cơ sở tổng kết những bất cập về thủ tục hành chính trên thực tế, các giải pháp mang tính định hướng của Chính phủ là:

Thứ nhất, giảm thiểu đến hợp lý số lượng chủ thể có thẩm quyền ban hành thủ tục hành chính và thực hiện nguyên tắc phân quyền tập trung Theo

đó, cần phải xác định các chủ thể ở trung ương có thẩm quyền chỉ bao gồm: Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chánh án Toà án nhân dân tối cáo, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ Các chủ thể ở địa phương có thẩm quyền bao gồm: Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nhưng các thủ tục đó phải trong phạm vi của tỉnh và

giải quyết các vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của tỉnh theo quy định của pháp luật Cần quán triệt chủ trương không trao quyền cho các cơ quan trực thuộc Bộ hoặc cấp Vụ, Cục hoặc các Sở, ban ngành;

Thứ hai, rà soát quy trình ban hành, sửa đổi, bổ sung, huỷ bỏ, bãi bỏ thủ tục hành chính với trình tự, thủ tục và thời hạn cho từng công việc cụ thể

như lập báo cáo đánh giá tác động của thủ tục, làm rõ chi phí, nguồn nhân lực

và thời gian cần thiết để thực hiện, đồng thời đánh giá tác động cũng như giải trình mục đích, lý do của mỗi thủ tục v.v Nếu có thể, từ quá trình tổng kết thực tiễn, căn cứ vào tính chất của các thủ tục hành chính để chia thủ tục hành chính thành các nhóm thủ tục và quy định thời gian cho từng nhóm đó Đặc biệt, trong quy trình xây dựng thủ tục hành chính cần phải có bước xin ý kiến nhân dân Điều này sẽ bảo đảm tính khả thi, thống nhất, đồng bộ của thủ tục hành chính; các thủ tục hành chính được xây dựng trên cơ sở lợi ích và vị trí của người dân;

Thứ ba, thiết lập cơ chế quản lý và kiểm soát đối với việc quy định và

thực hiện thủ tục hành chính Cụ thể, Chính phủ cần phải thiết lập một cơ quan quản lý chuyên ngành về thủ tục hành chính Về vị trí, cơ quan này thuộc Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ Về chức năng, nhiệm vụ, cơ quan này có trách nhiệm giúp Chính phủ quản lý chuyên ngành về thủ tục hành chính từ khâu ban hành, sửa đổi, bổ sung, huỷ bỏ, bãi bỏ, thực hiện cũng như xử lý các tranh chấp, vi phạm về thủ tục hành chính để từ đó, lập báo cáo hàng năm về thực trạng quy định và thực hiện thủ tục hành chính; đưa ra các kiến nghị ban hành, sửa đổi, bổ sung, huỷ bỏ, bãi bỏ hoặc đề nghị các chủ thể

có thẩm quyền giải quyết các công việc liên quan đến thủ tục hành chính thuộc phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của các chủ thể đó;

Thứ tư, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính Cơ sở

dữ liệu này được xây dựng với nội dung là sự tổng hợp hoá tất cả các thủ tục hành chính, được chia thành các nhóm thủ tục, cơ quan ban hành Cơ sở dữ liệu này cần phải được phổ biến rộng rãi đến các chủ thể có liên quan và người dân dưới các hình thức khác nhau;

Thứ năm, quy định cụ thể về trách nhiệm của các chủ thể trong quy định, thực hiện, xử lý các tranh chấp, vi phạm về thủ tục hành chính Theo đó,

cần phải quy định trách nhiệm chung của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ,

Cơ quan chuyên trách về thủ tục hành chính, các chủ thể có thẩm quyền ban hành, các chủ thể thực hiện thủ tục hành chính và đặc biệt cần quy định trách nhiệm giữa các cơ quan nhà nước trong công tác phối hợp thực hiện thủ tục hành chính

Thứ sáu, đẩy mạnh công tác hiện đại hoá thủ tục hành chính Nội dung

này là hết sức cần thiết, phù hợp với lộ trình xây dựng Chính phủ điện tử; hạn

chế sự lộng quyền, phiền phức không cần thiết; bảo đảm tiết kiệm chi phí, thời gian, tiền bạc của Nhà nước và người dân Trong nội dung này, Dự thảo nên quy định việc hiện đại hoá thủ tục hành chính là trách nhiệm của Nhà nước và nhân dân; xây dựng lộ trình cụ thể; nguồn kinh phí để thực hiện hiện đại hoá thủ tục hành chính; liệt kê các thủ tục hành chính mà người dân có thể lựa chọn cách thức thực hiện theo phương thức truyền thống hoặc điện tử; trình tự, thủ tục để thực hiện theo phương thức điện tử; giá trị pháp lý, trách nhiệm của cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ, công chức trong cơ quan hành chính nhà nước trong việc thực hiện thủ tục hành chính điện tử;

Thứ bảy, đảm bảo việc công khai, minh bạch trong quy định và thực hiện thủ tục hành chính Nội dung này cần phải được thể hiện từ khâu quy

định thủ tục hành chính đến việc thực hiện thủ tục hành chính Việc công khai, minh bạch cần phải quy định về công khai nội dung thủ tục hành chính, cách thức công khai, minh bạch (niêm yết tại nơi thực hiện thủ tục hành chính, qua các phương tiện truyền thông thông tin đại chúng ), trách nhiệm của các chủ thể trong việc thực hiện công khai minh bạch

6 Yêu cầu và nhiệm vụ cụ thể đối với các cơ quan quản lý Nhà nước

Yêu cầu mà Đề án 30 đặt ra đối với Chính phủ và các cơ quan quản lý hành chính Nhà nước bao gồm:

(i) Đánh giá, xem xét toàn bộ các thủ tục hành chính trên từng lĩnh vực quản lý, điều kiện kinh doanh, mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính trong hồ sơ thủ tục hành chính để bãi bỏ hoặc sửa đổi theo hướng đơn giản, thuận lợi cho

cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp;

(ii) Chuẩn hóa, công khai hóa Quy trình giải quyết các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính và hồ sơ thủ tục hành chính phải được chuẩn hóa, công khai hóa để mọi cá nhân, tổ chức

và doanh nghiệp biết, thực hiện;

(iii) Xây dựng cơ chế pháp lý hữu hiệu đối với các cơ quan hành chính nhà nước trong việc tiếp nhận, xử lý các phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp về cơ chế chính sách, thủ tục hành chính không còn phù hợp;

(iv) Có giải pháp tạo bước chuyển căn bản trong quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp, giữa các cơ quan hành chính nhà nước với nhau trong giải quyết và thực hiện thủ tục hành chính

Các nhiệm vụ cụ thể mà các cơ quan cấp Bộ và địa phương phải thực hiện bao gồm:

(i) Hệ thống, đánh giá tổng thể thực trạng các thủ tục hành chính hiện hành, phát hiện các bất cập trên cơ sở đó đưa ra các phương án giải quyết, hoàn thiện hệ thống thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, thuận lợi cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp

(ii) Xây dựng hệ thống điều kiện thực hiện thủ tục hành chính minh bạch, hợp lý, thống nhất vừa đáp ứng nhiệm vụ quản lý nhà nước, vừa bảo đảm yêu cầu thông thoáng và giảm chi phí về thời gian, vật chất cho người dân và doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế

(iii) Kịp thời điều chỉnh, sửa đổi và hoàn thiện các cơ chế chính sách, thủ tục hành chính không còn phù hợp với thực tiễn, gây khó khăn cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp; nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận, xử lý các phản ánh, kiến nghị về cơ chế chính sách, thủ tục hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước

(iv) Bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ trong ban hành, quản lý và sử

dụng mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính trong hồ sơ thủ tục hành chính; chống việc lạm dụng mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính phục vụ lợi ích cục bộ, gây khó khăn cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp; đơn giản, dễ hiểu, dễ sử dụng

và thuận lợi trong việc tiếp cận, sử dụng các mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính

IV KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

1 Kinh nghiệm của Trung Quốc

Từ khi thực hiện đường lối mở cửa (1978), Trung Quốc đã trải qua 5 giai đoạn cải cách hành chính, trong đó đáng chú ý nhất là 3 giai đoạn tiến hành từ

9 năm trở lại đây:

- Giai đoạn 1995-1998: Nhiệm vụ trọng tâm là tách dần quản lý hành chính nhà nước và quản lý doanh nghiệp, cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước; điều chỉnh chức năng quản lý của bộ máy hành chính nhà nước, nhất là trong quan hệ với doanh nghiệp

- Giai đoạn 1998-2002: cải cách bộ máy hành chính nhà nước các cấp được tiến hành trên quy mô lớn, gắn đổi mới tổ chức và phương thức lãnh đạo của các cơ quan Đảng, phương thức hoạt động của các đoàn thể, cải cách các

cơ quan lập pháp và tư pháp Nhiệm vụ trọng tâm là cơ cấu lại Chính phủ, điều chỉnh lại chức năng của các cơ quan Chính phủ để phù hợp với sự chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế kinh tế thị trường, bảo đảm thích ứng với quá trình hội nhập, đặc biệt là để tham gia WTO

- Giai đoạn từ cuối 2003 trở đi: Phát huy kết quả các giai đoạn trước, đưa cải cách đi vào chiều sâu để thực sự thay đổi chức năng của chính quyền theo phương châm: biến từ chính quyền vô hạn (cái gì cũng làm) sang chính quyền hữu hạn (quản lý bằng pháp luật, chỉ làm những việc thuộc chức năng đích thực là quản lý hành chính nhà nước)

Qua ba lần cải cách gần đây, tổ chức bộ máy các bộ của Trung Quốc cơ bản không có thay đổi lớn về mặt số lượng (trừ việc bỏ Uỷ ban kế hoạch phát triển Quốc vụ viện để thành lập Uỷ ban cải cách và phát triển) Hiện tại Trung Quốc có 29 bộ và Uỷ ban nhà nước Chính quyền địa phương được tổ chức thành ba cấp hoàn chỉnh, trong đó cấp tỉnh và tương đương gồm 31 đơn vị (22 tỉnh, 4 thành phố trực thuộc Trung ương, 5 khu tự trị) và 2 khu hành chính đặc biệt Về cơ cấu xã, trước đổi mới, xã bao gồm các đội sản xuất, hiện nay được tổ chức thành làng; trog đó lập ra Uỷ ban làng là tổ chức tự quản do dân trực tiếp bầu, nhiệm kỳ 3 năm với số lượng khoảng 3 triệu người Khác với nông thôn, mô hình tổ chức chính quyền đô thị ở Trung Quốc được tổ chức thành 2 cấp hoàn chỉnh (thành phố và quận), còn cấp hành chính được tổ chức

và đang triển khai ở cấp địa phương

Phương châm đổi mới chức năng quản lý nhà nước của Chính phủ được xác định là "quản lý vĩ mô, giám sát thị trường, quản lý xã hội và phục vụ công cộng (dịch vụ công)" (macro-management, market oversight, social management and public services) Theo đó, 7 lĩnh vực Chính phủ trung ương tập trung quản lý là quốc phòng, ngoại giao, chính sách tài chính, ngân hàng, điện lực, thông tin, đường sắt Các lĩnh vực còn lại thực hiện phân cấp mạnh cho chính quyền địa phương

- Về chương trình tin học hoá và xây dựng chính phủ điện tử

Cho đến nay các bộ đều đã xây dựng được mạng nội bộ Giao dịch bằng điện tử đã được thực hiện giữa các bộ với các tỉnh, khu tự trị trực thuộc Trung ương Các bộ, các tỉnh và khu tự trị cũng xây dựng được trang Web riêng Ở một số thành phố lớn, người dân đã có thể truy cập được thông tin của Chính phủ trên mạng Internet (khoảng dưới 100 triệu dân) Ở một số khu vực kinh tế phát triển và đô thị thì những dịch vụ hành chính công chủ yếu như đăng ký thuế, hải quan… đã thực hiện thông qua mạng điện tử Thành phố Bắc Kinh đã thiết lập mạng nội bộ mang tên "Cửa sổ thành phố"

2 Kinh nghiệm của Hàn Quốc

Từ giữa những năm 90, nhằm nhanh chóng vượt qua những ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế -tài chính, Chính phủ Hàn Quốc đặc biệt đề cao nhiệm vụ cải cách Cuộc cải cách bộ máy nhà nước được đẩy mạnh hơn từ khi Tổng thống Roh Moo-Hyun lên nắm quyền và những biện pháp mạnh mẽ được áp dụng từ đầu năm 2003 trở lại đây Mục tiêu đề ra là xây dựng Chính phủ có hiệu quả, cởi mở, gần dân, được dân tin cậy, minh bạch, hoạt động linh hoạt, có khả năng cung cấp dịch vụ chất lượng cao và loại trừ tham nhũng

Tư tưởng xuyên suốt được đề ra là sửa đổi các qui định của nhà nước để bảo đảm sự thích ứng với sự phát triển của thị trường theo hướng chuyển từ quản lý chặt sang định hướng mở Thay đổi cơ bản mối quan hệ Nhà nước - thị trường - xã hội Bốn lĩnh vực được ưu tiên sửa đổi về thể chế là: quản lý hành chính, nhân sự, quản lý tài chính; quản lý doanh nghiệp công và quản lý lao động

Năm 1997, Luật cơ bản về pháp quy hành chính (The Basic Act on Administrative Regulation) đã được ban hành Đạo luật này định rõ nguyên tắc cải cách thể chế, xác định nội dung đổi mới quy trình ban hành, sửa đổi bổ sung và công khai hoá các qui định của Nhà nước, giảm bớt sự can thiệp của Nhà nước và giảm chi phí cho dân Dựa trên Luật này, Chính phủ đã thành lập

Uỷ ban cải cách lập quy để thực hiện việc giám sát, phối hợp, rà soát các qui định theo chỉ thị của Tổng thống Nhiệm vụ của Uỷ ban là:

- Đưa ra các chủ trương về cải cách thể chế

- Xem xét các qui định mới ban hành để quyết định sửa đổi, bổ sung nếu cần thiết;

- Thu thập thông tin, trả lời các câu hỏi có liên quan của công chúng và công khai hoá các qui định được han hành;

- Theo dõi, đánh giá và đưa ra sáng kiến về cải cách quy chế lập quy

Mục tiêu của Chính phủ là đến hết năm 2003 phải giảm 50% thủ tục hành chính hiện hành, trong đó 10 lĩnh vực được ưu tiên là: đầu tư nước ngoài, tài chính, thuế, thành lập khu công nghiệp, hải quan, đất đai, nhà cửa,

an toàn thực phẩm, thể thao, du lịch

Qua nhiều lần sắp xếp, hiện tại Chính phủ Hàn Quốc gồm 18 bộ và 16 cơ quan trực thuộc (như cơ quan quản lý công sản, thuế vụ, cảnh sát…) Cơ cấu lãnh đạo chung của một bộ gồm Bộ trưởng và một Thứ trưởng (đều là nhân vật chính trị) và có một Trợ lý Bộ trưởng

Phân cấp là vấn đề mấu chốt nhất trong tư tưởng cải cách tổ chức bộ máy hành chính ở Hàn Quốc Sau khi có Luật tự chủ của chính quyền địa phương (6/1988), cơ cấu chính quyền địa phương được tổ chức lại phân thành

2 loại: chính quyền địa phương cấp I (Sơun) và chính quyền địa phương cấp

2 Đến 3/1994 Luật này được sửa đổi, trong đó có việc thay chế độ bổ nhiệm tỉnh trưởng, thị trưởng bằng chế độ dân bầu trực tiếp; Phó thị trưởng do cấp trên cử xuống

Hàn Quốc đã xây dựng được mạng lưới hạ tầng thông tin thuộc loại tốt nhất trên thế giới, đã hoàn tất việc kết nối mạng trung ương-địa phương, thiết lập xong hệ thống xử lý công việc hành chính trong nội bộ các cơ quan hành chính thông qua mạng điện tử Hiện đang hoàn thiện việc cung cấp dịch vụ công thông qua Internet, kể cả việc cung cấp dịch vụ hành chính thông qua điện thoại di động

Tại thành phố Sơun, từ giữa năm 1999 bắt đầu thực hiện công khai hoá việc xử lý các vấn đề của dân, của doanh nghiệp trên mạng Công chức có thể trả lời công khai các ý kiến và kiến nghị của dân trên mạng Internet Đề án mang tên "Hệ thống mở" (Open System) đã được hoàn tất và đưa vào vận hành Mọi công dân có thể thông qua mạng theo dõi tiến độ và kết quả cơ quan hành chính giải quyết những yêu cầu hay công việc của mình Từ năm

2004 trở đi, sẽ triển khai ở những thành phố khác Về mô hình này, năm 2002

Uỷ ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã cử một đoàn sang nghiên cứu và phía bạn cũng đã cử chuyên gia sang giúp đỡ

Thông qua công khai hoá quá trình xử lý công việc trên mạng đã tiết kiệm được rất nhiều thời gian, vì người dân có thể nộp đơn qua mạng 24 giờ/ngày, đồng thời làm cho người dân quan tâm hơn đến hoạt động của cơ quan nhà nước, hạn chế tham nhũng Người công chức không thể để chậm trễ công việc, và đặc biệt là khắc phục cơ bản tình trạng tham nhũng, sách nhiễu của cán bộ công chức Bằng cách làm đó, tính minh bạch trong việc giải quyết công việc của dân tăng trên 80% Tổ chức minh bạch quốc tế đánh giá rất cao

hệ thống này của Hàn Quốc Hội nghị lần thứ 9 các nước OECD về chống

tham nhũng (tháng 3/2003) đã coi đây là một chương trình chuẩn chống tham nhũng áp dụng cho các nước thành viên Liên hợp quốc

Trên tinh thần đó, nội dung ưu tiên được xác định gồm: đầu tư cho việc đào tạo đội ngũ công chức; đổi mới tổ chức gắn với tạo cơ chế quản lý phù hợp; nâng cao chất lượng dịch vụ công để làm hài lòng khách hàng (dân)

3 Kinh nghiệm của Singapore

Để thực hiện mục tiêu cải cách thủ tục hành chính, Chính phủ Singapore

đã áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp, trong đó đáng chú ý là:

Thứ nhất: áp dụng bộ quy chuẩn ISO 9000 trong bộ máy hành chính, coi

đó vừa là công cụ cải tiến lề lối làm việc, vừa là công cụ đánh giá hiệu quả, phân loại công chức

Thứ hai, khuyến khích phát huy sự sáng tạo, đưa tinh thần "doanh nghiệp" vào hoạt động của bộ máy hành chính mà cốt lõi là lấy hiệu quả làm thước đo; cải cách triệt để các thủ tục hành chính theo hướng chuyển từ bắt buộc, can thiệp sang khuyến khích, hỗ trợ Chính phủ Singapore đã thành lập

Uỷ ban hỗ trợ doanh nghiệp với chức năng chủ yếu là thu thập ý kiến phản hồi từ các doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn trong hoạt động, đồng thời lập ra một nhóm công tác gồm khoảng 100 cán bộ, có trình

độ cao đủ sức tìm hiểu, đánh giá và giải quyết các kiến nghị của các doanh nghiệp Bằng cách làm này, chỉ trong một thời gian ngắn, trên 50% trong tổng

số 1.104 đề nghị của các doanh nghiệp đã được tiếp nhận và xử lý

Thứ ba, đề ra chương trình xoá bỏ cách làm việc quan liêu, nhiều tầng nấc của bộ máy hành chính mang tên "Zero-In-Process" Mục tiêu đề ra là việc gì cũng phải có cơ quan chịu trách nhiệm, các sáng kiến và đề xuất của dân liên quan đến hoạt động của các cơ quan hành chính, của công chức phải được xem xét xử lý nhanh Theo thống kê của bạn, 20% trong tổng số 210 đề xuất xoá bỏ quan liêu của bộ máy hành chính được chấp nhận; 21 trường hợp trùng lắp chức năng giữa các cơ quan đã được loại bỏ

Thứ tư, thường xuyên rà soát để loại bỏ những qui định lỗi thời không còn phù hợp Để làm việc này, một Ban rà soát văn bản đã được thành lập với thành phần là 5 Tổng thư ký của các bộ; cứ 5 năm tiến hành tổng rà soát một lần

Chính phủ Singapore đặc biệt chú trọng đầu tư cho đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức, coi đó là giải pháp cơ bản nhất để xây dựng nền công vụ

có hiệu quả

Theo qui định, mỗi cán bộ công chức bắt buộc phải được bồi dưỡng 100 giờ/năm; Mỗi công chức phải tự đề ra chương trình học tập cho mình, trong

đó có việc sử dụng 100 giờ học theo qui định, tối thiểu phải bảo đảm 60% thời lượng phục vụ công việc trong cương vị hiện tại, 40% cho công việc tương lai Để khuyến khích việc tự đào tạo, Chính phủ qui định hỗ trợ 50% chi phí cho người tự học để phục vụ cho công việc đang đảm trách

Chương trình chính phủ điện tử ở Singapore được phát động rất sớm (1983), bắt đầu từ chủ trương điện toán hoá hoạt động công vụ Chính phủ đề

ra chương trình phát triển công nghệ thông tin trong hoạt động của Chính phủ, thành lập Hội đồng quốc gia về tin học hoá (sau này sáp nhập với Cơ quan quản lý truyền thông thành Cơ quan phát triển thông tin của Chính phủ)

Từ những năm 90, do nhận thấy áp dụng công nghệ thông tin không chỉ

là công cụ thúc đẩy hoạt động của Chính phủ mà còn là cơ hội để nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ cho dân, năm 2000 Chính phủ đã ban hành chưong trình hành động với nhiệm vụ chủ yếu là: phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho công nghệ thông tin, đào tạo tăng cường năng lực cho đội ngũ công chức về khả năng áp dụng công nghệ công mới và cung cấp dịch vụ công thông qua Internet Trên cơ sở đó, Chính phủ đã thông qua một loạt các dự án lớn để thực hiện chương trình này như đề án hỗ trợ doanh nghiệp, đề án cung cấp dịch vụ công thông qua mạng điện tử, đề án đào tạo…

4 Cộng hòa Ba Lan và Hungary

Ba Lan và Hungary là những nước có nền kinh tế thị trường cạnh tranh

và đang có mức độ tăng trưởng khá hơn so với một số nước khác thuộc phe xã hội chủ nghĩa trước đây ở Đông Âu Cùng với việc phát triển kinh tế Ba Lan cũng như Hungary luôn quan tâm đầu tư, giải quyết các vấn đề về phúc lợi công cộng Chính sách xã hội hóa việc cung ứng dịch vụ công đã được thực hiện trong nhiều năm và đạt được những kết quả nhất định Việc tổ chức Liên đoàn dân vệ (Hungary) hay Liên hiệp các tổ chức xã hội (Ba Lan) cũng như kết quả hoạt động của các tổ chức này cho thấy sự thành công trong việc thực hiện chính sách xã hội hóa hoạt động của nhà nước nói chung và xã hội hóa việc cung ứng dịch vụ công, dịch vụ công ích nói riêng Các dịch vụ như cấp nước tiêu dùng, hơi nóng để sưởi, điện thì nên để các công ty nhà nước thực hiện vì đòi hỏi phải có nguồn lực lớn Còn các dịch vụ như cung ứng phương tiện giao thông, bảo trì đường xá, xử lý rác thải v.v.có thể để cho các công ty

tư nhân đảm nhiệm hoặc cả công ty nhà nước và tư nhân cùng phối hợp cung ứng

Trước năm 1989 ở Ba Lan vẫn duy trì chế độ tập quyền trung ương Sau năm 1989 thực hiện phân quyền

Trong cải cách hành chính, cải cách thủ tục hành chính được xác nhận

là khâu đột phá Mục đích của cải cách thủ tục hành chính là:

- Tăng cường giải quyết công việc cho tổ chức, công dân;

- Nhận đơn, kiểm tra thủ tục, hẹn ngày đến nhận kết quả;

- Phòng chuyên môn xem xét ra quyết định;

- Chuyển kết quả lại cho bộ phận nhận đơn;

- Trả kết quả cho tổ chức, công dân

Ngoài việc thực hiện mô hình “Một cửa” chính quyền địa phương còn thực hiện tiếp công dân qua cổng giao tiếp điện tử Kết quả khảo sát tại cơ quan hành chính thành phố Warszawa cho thấy trung bình mỗi năm chính quyền thành phố giải quyết 3 triệu vụ việc lớn nhỏ thông qua cổng giao tiếp điện tử Theo một cuộc khảo sát gần đây, 46% dân chúng thành phố đánh giá tốt về cải cách thủ tục hành chính

5 Kinh nghiệm của Pháp

Cải cách hành chính ở Pháp gồm 4 nội dung cơ bản sau đây: a) hiện đại hoá hành chính; b) cải cách tổ chức và nhân sự; c) cải cách tài chính công; d) phi tập trung hoá

Trước đây, nhiệm vụ hiện đại hoá hành chính do một Bộ trưởng đặc trách về cải cách hành chính, công vụ và phân quyền đảm nhiệm và có một bộ phận chuyên trách giúp việc, đặt tại Phủ Thủ tướng Để gắn với việc tổ chức thực hiện Luật tổ chức ngân sách năm 2001, có hiệu lực từ năm 2006, Chính phủ quyết định chuyển nhiệm vụ hiện đại hoá hành chính về Bộ Tài chính, kinh tế và công nghiệp (có một Bộ trưởng đặc trách việc này); nhiệm vụ phân quyền chuyển giao cho Bộ Nội vụ

Ở Bộ Tài chính, kinh tế và công nghiệp, Tổng vụ hiện đại hoá hành chính được thành lập trên cơ sở sáp nhập các đơn vị thực hiện nhiệm vụ hiện đại hoá hành chính trước đây thuộc Phủ Thủ tướng với Vụ Cải cách tài chính công thuộc Bộ Tài chính, kinh tế và công nghiệp Nhiệm vụ của Vụ này là:

+ Nghiên cứu, đề xuất biện pháp cải thiện chất lượng cung cấp dịch vụ

công cho người dân và doanh nghiệp;

+ Nghiên cứu, đề xuất các giải pháp để cải thiện chất lượng các văn

bản pháp luật liên quan đến người dân và doanh nghiệp; đánh giá vai trò tác động của các văn bản này đối với người dân và doanh nghiệp; tính toán về thời gian, chi phí thực hiện các quy định trong giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp; kiến nghị chỉnh lý các ngôn từ pháp lý và cải tiến các tờ khai cho công dân;

+ Cải thiện đón tiếp công dân và doanh nghiệp để thực hiện tốt cam kết

" người dân và doanh nghiệp được quyền tiếp cận dễ dàng với dịch vụ công";

+ Nghiên cứu, xây dựng văn bản pháp luật, trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền để đơn giản hoá quy định pháp luật và thủ tục hành chính;

+ Nghiên cứu, kiến nghị giảm thiểu các tổ chức tư vấn hành chính ở các bộ, ngành;

+ Đơn giản hoá các loại giấy phép hành chính

Vụ Cải thiện chất lượng cung cấp dịch vụ công và đơn giản hoá thủ tục hành chính đã giúp Bộ trưởng đặc trách trình Chính phủ Pháp Dự luật thứ ba

về đơn giản hoá luật lệ và thủ tục hành chính Có thể nói đây là một trong những nội dung thực hiện cải cách thủ tục hành chính rất đặc biệt ở Pháp, đã được áp dụng từ năm 2003 Theo đó Luật này chọn ra những lĩnh vực cần cải cách nhất và cho phép Chính phủ có quyền ban hành các Sắc lệnh có giá trị như Luật để thực hiện việc cải cách trong từng lĩnh vực đó

Đạo luật đầu tiên về đơn giản hoá luật lệ được ban hành ngày 02 tháng

7 năm 2003, Đạo luật thứ 2 được ban hành ngày 9 tháng 12 năm 2004 Thực hiện 2 đạo luật này, Chính phủ đã ban hành 36 Sắc lệnh có nội dung cải cách hành chính và đơn giản hoá thủ tục Các Sắc lệnh này đã thực sự giúp cho việc cải cách hành chính được nhanh chóng và thuận tiện, vì thông qua hình thức Sắc lệnh, Chính phủ được quyền thay thế các thủ tục đã được các Luật quy định Dự kiến Luật lần thứ 3 này sau khi được thông qua, thì cũng có hiệu quả như 2 Luật trước, mỗi năm sẽ tiết kiệm cho cơ quan hành chính nhà nước khoảng 600 triệu Euro và giảm 600 biên chế công chức trong các bộ phận chuyên về thủ tục

Đây là kinh nghiệm rất đáng được tham khảo, vận dụng trong quá trình triển khai thực hiện Quyết định số 22/2006/QĐ-TTg ngày 24 tháng 01 năm

2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc giao Văn phòng Chính phủ tiếp nhận

và xử lý những vướng mắc, kiến nghị của cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp

về thủ tục hành chính

Để cải thiện chất lượng cung cấp dịch vụ công và đơn giản hoá thủ tục hành chính thì vấn đề hành chính điện tử được Chính phủ Pháp đặc biệt quan tâm Cũng như ở nhiều nước khác, đây cũng được coi là một nội dung quan trọng của hiện đại hoá hành chính Theo đó, các thủ tục giấy tờ được đơn giản hoá đến mức tối đa và việc giao dịch hành chính truyền thống được chuyển thành phương pháp giao dịch hành chính thông qua mạng máy tính (ở Pháp 50% dân số đã sử dụng Internet)

6 Kinh nghiệm của Cộng hòa liên bang Đức

Cũng như Chính phủ Pháp, Chính phủ Đức đặc biệt quan tâm đến cải cách hành chính Việc thực hiện chương trình cải cách hành chính mang tên

“Nhà nước hiện đại, nền hành chính hiện đại”(ban hành vào cuối năm 2000, như dạng Chương trình tổng thể cải cách hành chính ở nước ta) được xác định

là nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ Mục tiêu của Chương trình là giảm quan liêu và thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp và hiện đại hoá hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước

Nội dung cải cách được thực hiện thông qua việc phân tích những phản ánh, kiến nghị và phê phán của người dân và giới doanh nghiệp đối với hoạt động của hệ thống hành chính trên 4 cấp độ khác nhau, đó là:

Cấp độ 1: Đánh giá và phê phán đường lối chính trị;

Chính phủ đã tập trung xem xét sự đánh giá, phê phán của người dân

và doanh nghiệp ở cấp độ thứ 3 và thứ 4 để cải cách Việc cải cách này được tiến hành thông qua các công việc cụ thể sau đây:

- Rà soát, xoá bỏ các điều luật không cần thiết Đã tiến hành 700 quy trình lập pháp và giảm được 12% số văn bản không còn cần thiết

- Đơn giản hoá các thủ tục hành chính và quy định pháp luật;

Để đơn giản hoá các thủ tục hành chính, điều đầu tiên là phải xác định được chính xác các thủ tục hành chính cần đơn giản Ai là người xác định các thủ tục này? Kinh nghiệm của Đức là kết hợp giữa việc giao cho các cơ quan chuyên môn (chủ yếu là các bộ chức năng) xác định (thường chỉ được khoảng 20-40%) và kết hợp việc giao cho một cơ quan độc lập xác định 60-80% Thực tế cho thấy, việc giao cho các cơ quan chuyên môn xác định các thủ tục cần đơn giản hoá thường chỉ có tác dụng rất hạn chế vì các cơ quan này thường không muốn thay đổi việc mình đang làm Vì vậy, cần phải có cơ quan độc lập với cơ quan chuyên môn để đánh giá và xác định một cách khách quan những công việc và thủ tục cần đơn giản hoá

- Thành lập các trung tâm tiếp nhận và xử lý vướng mắc, kiến nghị của

cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp tại các bộ Tại mỗi bộ, đối với mỗi loại thủ tục hành chính đều phân công cán bộ phụ trách

- Lập trung tâm hỗ trợ cộng đồng (Đức có 23 triệu người tham gia tư vấn miễn phí);

- Đẩy mạnh xã hội hoá thông qua việc chuyển giao một số công việc của Nhà nước cho khu vực tư nhân đảm nhiệm

- Thành lập các trung tâm dịch vụ liên bang, như Văn phòng hành chính liên bang và Văn phòng tài chính liên bang Việc thành lập các trung tâm này đã có các tác dụng tích cực: giảm thiểu thủ tục cho người sử dụng dịch vụ; rút ngắn thời gian xử lý; bảo đảm các dịch vụ công được thực hiện bởi các cán bộ có trình độ cao và năng lực chuyên môn; bảo đảm dịch vụ chất lượng cao, linh hoạt phù hợp với từng nhu cầu cụ thể; áp dụng cơ chế "một cửa" về dịch vụ

- Kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện quy trình lập pháp, việc ban hành văn bản pháp luật mới;

- Đánh giá những phí tổn phát sinh khi ban hành Luật và những lợi ích

mà luật đó mang lại

Từ 01/01/2000, khi các đạo luật được ban hành phải gắn với việc đánh giá phí tổn phát sinh, bao gồm: chi phí phát sinh cho bộ máy quản lý và chi phí phát sinh cho người dân và giới doanh nghiệp Theo các chuyên gia của

Đức thì đây là cách làm mà Đức đã rút ra từ kinh nghiệm của Hà Lan và là một biện pháp được đánh giá là rất hiệu quả

Quá trình tìm hiểu và đánh giá cải cách mô hình giải quyết thủ tục hành chính ở các nước có một số nhận xét khái quát như sau:

(i) Tuy trình độ phát triển và đặc điểm lịch sử kinh tế - xã hội của các nước khác nhau nhưng cải cách hành chính đang là mối quan tâm lớn của chính phủ mỗi nước

Cách nhìn về cơ hội và thách thức cải cách của các nước khá giống nhau:

- Cải cách hành chính là để thích ứng với tình hình mới về phát triển khi đất nước và Chính phủ phải đối mặt với hàng loạt vấn đề mới về kinh tế xã hội trong cuộc cạnh tranh quốc tế

- Nhanh chóng khắc phục sự bất cập của bộ máy hành chính, xoá bỏ tình trạng quan liêu, tham nhũng của công chức nhà nước

(ii) Có sự tương đồng về nội dung cải cách Cụ thể, 3 lĩnh vực cải cách được ưu tiên là a) cải cách thể chế (bao gồm cả thủ tục hành chính), b) điều chỉnh chức năng và cơ cấu tổ chức bộ máy hành chính và c) nâng cao chất lượng dịch vụ công Trên tất cả các lĩnh vực này, mọi nỗ lực cải cách đều hướng vào mục tiêu phát triển kinh tế, tạo thuận lợi cho hoạt động của doanh nghiệp; cải cách cơ cấu tổ chức gắn với điều chỉnh chức năng của bộ máy hành chính, giảm thiểu sự can thiệp trực tiếp và cấm đoán, thay bằng sự khuyến khích và hỗ trợ

(iii) Phân quyền cho địa phương và mở rộng sự tham gia của dân vào việc cung cấp dịch vụ công thông qua qua việc đẩy mạnh xã hội hoá là những giải pháp quan trọng, có hiệu quả được Chính phủ các nước chú trọng áp dụng

(iv) Bồi dưỡng nâng cao hất lượng đội ngũ công chức được xác định là giải pháp quan trọng hàng đầu để nâng cao hiệu quả, hiệu lực của bộ máy hành chính nhà nước Chính phủ các nước đều đặc biệt quan tâm đầu tư về mặt tài chính, coi đó là nguồn kinh phí ưu tiên cho phát triển Kết hợp đào tạo dài hạn với bồi dưỡng ngắn hạn theo chức danh, vị trí công tác; kết hợp học tập trung tại trường với đào tạo bồi dưỡng tại chức

(v) Cùng với việc thực thi các biện pháp hạn chế tình trạng quan liêu, Chính phủ các nước rất quan tâm đến chống tham nhũng, làm trong sạch bộ máy Theo kinh nghiệm của 3 nước thì các giải pháp có hiệu quả là: chế độ trách nhiệm thật rõ và được quy chế hoá; tăng cường công khai minh bạch trong hoạt động của cơ quan hành chính; loại bỏ các quy trình, thủ tục phiền

hà, gây ra sự sách nhiễu dân Việc sử dụng công nghệ thông tin ở trình độ cao

để giải quyết các công việc của dân và doanh nghiệp như cách làm của chính quyền Hàn Quốc là kinh nghiệm đáng chú ý và có thể áp dụng

(vi) Hiện đại hoá Chính phủ là một trong những mục tiêu trọng tâm trong Chương trình cải cách của cả 3 nước Giải pháp chính là áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để đổi mới phương thức hoạt động của bộ máy hành chính

Áp dụng tiêu chuẩn ISO 9000 (đặc biệt Singapore) vào hoạt động quản lý hành chính nhà nước và ứng dụng công nghệ thông tin trong công việc của Chính phủ Thách thức lớn nhất để xây dựng chính phủ điện tử là đào tạo con người, sau đó mới là đầu tư xây dựng cơ sở kỹ thuật

Mặc dù quy mô, cách làm và kết quả đạt được khác nhau nhưng khi đề cập tới kinh nghiệm tiến hành cải cách hành chính thì những vấn đề sau được nhấn mạnh:

Một là, phải chủ động và có tầm nhìn chiến lược, có quyết tâm chính trị

cao;

Hai là, trong quá trình cải cách, phải lựa chọn tạo ra những bước đột

phá vào những khâu, những lĩnh vực then chốt được cả xã hội quan tâm;

Ba là, phải có lộ trình và bước đi phù hợp, gắn với việc tạo đồng thuận

xã hội đối với các mục tiêu và nội dung cải cách;

Bốn là, phải có đội ngũ cán bộ chuyên trách đủ mạnh để đề xuất và tổ

chức thực hiện các sáng kiến cải cách hành chính

Về nội dung cải cách hành chính, mục đích cải cách thủ tục hành chính

là giảm gánh nặng hành chính cho người dân và doanh nghiệp, giảm quan liêu