Hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở việt nam

Những dẫn giải trên đây cho thấy, pháp luật về bán đấu giá tài sản có liên quan chặt chẽ tới việc thực hiện nhiều loại giao dịch dân sự - thương mại và nó là một bộ phận không thể tách r

BỘ TƯ PHÁP VIỆN KHOA HỌC PHÁP LÝ

ĐỀ TÀI HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN NHẰM THÚC ĐẨY THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

NHỮNG NGƯỜI THỰC HIỆN

Chủ nhiệm dự án: TS Võ Đình Toàn, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Pháp

lý, Bộ Tư pháp

Nhóm thư ký: - Ths Vũ Văn Cương, Phó Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật,

Trường Đại học Luật Hà Nội;

- ThS Nguyễn Mạnh Cường, Phó trưởng ban Nghiên cứu Chiến

lược xây dựng, thi hành pháp luật và Quản lý ngành

Các cán bộ tham gia:

1 TS Nguyễn Thị Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp;

2 Ths Cao Đăng Vinh, Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế, Bộ Tư pháp;

3 Ths Nguyễn Đức Ngọc, Giảng viên Trường Đại học Luật Hà Nội;

4 CN Hoàng Đình Toàn, Phó giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Bắc Kạn;

5 CN Phạm Văn Cao, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội.

MỤC LỤC

THUYẾT MINH ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN NHẰM THÚC ĐẨY THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1 Khái quát về bán đấu giá tài sản

1.1 Khái niệm về bán đấu giá tài sản

1.2 Đặc điểm và bản chất của bán đấu giá tài sản

2 Khái quát về pháp luật bán đấu giá tài sản

2.1 Khái niệm, đặc điểm pháp luật bán đấu giá tài sản

2.2.Cấu trúc của pháp luật bán đấu giá tài sản

3 Mối quan hệ giữa pháp luật bán đấu giá tài sản và thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

3.1 Khái quát về thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

3.2 Mối quan hệ giữa pháp luật bán đấu giá tài sản và thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

4 Các tiêu chí đánh giá hiệu quả pháp luật về bán đấu giá tài sản

4.1 Tiêu chí về nội dung để đánh giá hiệu quả pháp luật về bán đấu giá

4.2.Tiêu chí về hình thức để đánh giá hiệu quả pháp luật về bán đấu giá

5 Pháp luật bán đấu giá tài sản của một số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam

5.1 Pháp luật về bán đấu giá tài sản của Trung Quốc

5.2 Pháp luật về bán đấu giá tài sản của Nhật Bản

5.3 Pháp luật về bán đấu giá tài sản của Pháp

5.4 Pháp luật về bán đấu giá tài sản của bang Floria (Hoa Kỳ)

5.5 Pháp luật về bán đấu giá công khai của Canada (tỉnh Alberta)

5.6 Kinh nghiệm cho Việt Nam

6

15

15

15

17

20

21

23

26

26

35

45

45

46

49

49

51

54

56

57

59

KẾT LUẬN CHƯƠNG I CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN,

NHỮNG ẢNH HƯỞNG ĐỐI VỚI THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH

HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

1 Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật bán đấu giá tài sản ở Việt Nam

1.1 Giai đoạn từ năm 1989 đến năm 1996

1.2 Giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2005

1.3 Giai đoạn từ năm 2005 đến nay

2 Những nội dung cơ bản của pháp luật bán đấu giá tài sản ở nước ta hiện nay

2.1 Những nguyên tắc cơ bản trong đấu giá tài sản

2.2 Trình tự, thủ tục bán đấu giá tài sản

3 Những đánh giá về thực trạng pháp luật, thực tiễn thi hành pháp luật bán đấu giá giá tài sản ở Việt Nam hiện nay

3.1.Thực trạng pháp luật về bán đấu giá tài sản

3.2 Thực tiễn thi hành pháp luật bán đấu giá tài sản

4 Những ảnh hưởng của pháp luật bán đấu giá tài sản đối với việc thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hưỡng XHCN ở Việt Nam

KẾT LUẬN CHƯƠNG II CHƯƠNG III: NHU CẦU, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN NHẰM THÚC ĐẨY THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

1 Nhu cầu, định hướng hoàn thiện pháp luật bán đấu giá tài sản ở Việt Nam

2 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật bán đấu giá tài sản nhằm thức đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

61

63

63

63

66

67

71

71

72

79

79

93

113

114

116

116

121

KẾT LUẬN CHƯƠNG III KẾT LUẬN CHUNG CÁC CHUYÊN ĐỀ

Chuyên đề số 1: Khái niệm, đặc điểm, bản chất quan hệ bán đấu giá tài sản và

pháp luật về đấu giá tài sản (TS Nguyễn Thị Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp)

Chuyên đề số 2: Mối quan hệ giữa pháp luật về bán đấu giá tài sản và thể chế

kinh tế thị trường (Cao Đăng Vinh, Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế, Bộ Tư pháp)

Chuyên đề số 3: Các tiêu chí đánh giá hiệu quả pháp luật về bán đấu giá tài sản

(TS Võ Đình Toàn, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Pháp lý, Bộ Tư pháp)

Chuyên đề số 4: Kinh nghiệm một số nước trong việc xây dựng pháp luật về

bán đấu giá tài sản và các yếu tố khác trong hệ thống các thể chế kinh tế thị trường - Bài học cho Việt Nam (Ths Nguyễn Mạnh Cường, Phó trưởng ban Nghiên cứu Chiến lược xây dựng, thi hành pháp luật và Quản lý ngành)

Chuyên đề số 5: Quản lý nhà nước và vai trò của Bộ Tư pháp đối với tổ chức và

hoạt động bán đấu giá tài sản ở Việt Nam hiện nay (TS Nguyễn Thị Minh, Phó

Vụ trưởng Vụ Bổ trợ tư pháp - Bộ Tư pháp)

Chuyên đề 6: Thực trạng pháp luật về phạm vi áp dụng, trình tự thủ tục về bán

đấu giá tài sản ở Việt Nam – Giải pháp hoàn thiện (Th.S Nguyễn Đức Ngọc và

CN Hoàng Đình Toàn, Sở Tư pháp tỉnh Bắc Kạn)

Chuyên đề 7: Pháp luật về hợp đồng bán đấu giá tài sản – thực trạng và giải pháp

hoàn thiện (Th.S Vũ Văn Cương, Đại học Luật Hà Nội)

Chuyên đề 8: Các tranh chấp phát sinh trong quá trình bán đấu giá tài sản - Thực

trạng và giải pháp hoàn thiện (Phạm Văn Cao, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội)

Chuyên đề 9: Thực trạng chung của thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa Việt Nam, những ảnh hưởng và giải pháp nâng cao vai trò của pháp luật bán đấu giá tài sản (Cao Đăng Vinh, Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế, Bộ Tư pháp)

Chuyên đề 10: Nhu cầu, định hướng hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản

ở Việt Nam (ThS Vũ Văn Cương, Đại học Luật Hà Nội và CN Hoàng Đình Toàn, Sở Tư pháp tỉnh Bắc Kạn)

Chuyên đề 11: Bán đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất có thu tiền sử dụng

đất hoặc cho thuê đất - thực trạng và phương hướng hoàn thiện (Th.S Vũ Văn Cương, Đại học Luật Hà Nội)

Chuyên đề số 12: Pháp luật về đấu giá hàng hóa - những vấn đề lý luận và thực

tiễn (Th.S Vũ Văn Cương, Đại học Luật Hà Nội )

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

233

238

269

300

THUYẾT MINH ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sau 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo, đất nước ta đã từng bước phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội của nghĩa, đời sống kinh tế - xã hội trở nên phong phú, đa dạng; cá nhân và các tổ chức có quyền tự do kinh doanh theo quy định của pháp luật, có quyền tự chủ, hợp tác và cạnh tranh trong kinh doanh Với sự đa dạng các thành phần kinh tế, đa dạng hình thức sở hữu

và loại hình doanh nghiệp, các giao dịch dân sự, thương mại ngày càng trở nên phong phú, đa dạng, trong đó có các hình thức như: bán đấu giá tài sản, đấu thầu hàng hóa, dịch vụ, cho thuê hàng hóa

Để đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển, đáp ứng yêu cầu của hoạt động dân sự, thương mại ngày càng đa dạng, nhiều văn bản pháp luật điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình bán đấu giá được ban hành như: Bộ luật Dân sự 1995, 2005; Luật Thương mại 1997, 2005; Nghị định số 86/1996/NĐ-CP của Chính phủ ngày 19/12/1996 ban hành Quy chế bán đấu giá tài sản; Nghị định số 05/2005/NĐ-CP của Chính phủ về bán đấu giá tài sản; Chỉ thị số 18/2006/CT-TTg ngày 15/5/2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực hiện Nghị định số 05/2005/NĐ-CP về bán đấu giá tài sản; Nghị định 17/2010/NĐ-CP về bán đấu giá tài sản thay thế Nghị định số 05/2005/NĐ-CP… Các văn bản này ra đời đã góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia quan hệ bán đấu giá tài sản, bảo vệ tài sản của Nhà nước và của công dân, hạn chế vi phạm pháp luật của các chủ thể, đồng thời, góp phần tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Hiện nay, bán đấu giá tài sản ở Việt Nam ngày càng phát triển không ngừng

cả về loại hình và phương thức thực hiện Sau khi Nghị định số 86/1996/NĐ-CP về

ban hành Quy chế bán đấu giá tài sản đến nay cả nước đã có 62 Trung tâm bán đấu giá tài sản thuộc các Sở Tư pháp và 56 doanh nghiệp đăng ký kinh doanh trong lĩnh vực này với 373 đấu giá viên Đó là chưa kể đến các Hội đồng đấu giá cấp tỉnh, huyện, Trung tâm phát triển quỹ đất, Tổ quản lý và phát triển quỹ đất thuộc

Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban giải phòng mặt bằng được thành lập theo quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh để thực hiện bán đấu giá quyền sử dụng đất, Hội đồng bán đấu giá tài sản tại các cơ quan, tổ chức Tuy nhiên, trong hệ thống pháp luật về bán đấu giá tài sản còn bộc lộ những bất cập nên hoạt động bán đấu giá tài sản trên thực tế diễn ra tình trạng mạnh ai người nấy làm, tạo nhiều cơ hội cho tiêu cực xảy ra như thông đồng, dìm giá trong các cuộc bán đấu giá hoặc trúng giá nhưng từ chối mua tài sản khi đã trúng đấu giá…

Ở nước ngoài: Vấn đề đấu giá tài sản thường được nghiên cứu dưới hai góc

độ chính:

- Thứ nhất, góc độ phổ biến nhất là nghiên cứu các nội dung kinh tế của hoạt động đấu giá Ở góc độ này, các tài liệu phân tích về phương pháp đấu giá, cách thức tiến hành hoạt động đấu giá, và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động đấu giá Theo hướng này, có thể liệt kê một số tác phẩm được xuất bản gần đây như: Vijay Krishna, Aution theory, Oxford University Press, 2005; Maarten Janssen, Auctioning Public Assets – Analys and Alternativer, Cambridge University press,

2004 Ngoại trừ các yếu tố mang tính kỹ thuật, điều cần nhấn mạnh trong các nghiên cứu này là ở chỗ: chúng đã chỉ ra được một cách hệ thống các yếu tố ảnh hưởng tới tính khách quan của quá trình đấu giá: đó là hiện tượng về thông tin, xử

lý thông tin, tiếp cận thông tin của những người tham gia đấu giá

- Thứ hai, các tài liệu liên quan đến đấu giá thường là sự phân tích các quy định hoặc vụ việc cụ thể liên quan đến hoạt động đấu giá Nhìn chung, các quy định này thường được phân tích như một hình thức đặc thù của hoạt động mua bán hàng hóa Các nội dung phân tích chính thường là: các tiêu chuẩn nghề nghiệp của

người thực hiện bán đấu giá, các vấn đề xung đột lợi ích giữa các bên trong hoạt động đấu giá hoạt phân tích các khía cạnh pháp lý của các hình thức đấu giá điện

tử Một số bài luận ngắn gọn có thể tìm thấy trên trang:

http://auctionlaw.wordpress.com/category/law/

Ở Trung Quốc, vấn đề về đấu giá tái sản đã được nhiều nhà nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau trong một số tác phẩm như:

- Tác phẩm “Một số khía cạnh pháp lý về thuế đối với tài sản sau khi bán

đấu giá” của tác giả Lưu Thụy, do Nhà Xuất bản Đại học Bắc Kinh xuất bản năm

2005 Nội dung cơ bản của tác phẩm thể hiện:

+ Tài sản sau khi được bán đấu giá, tổ chức hay cá nhân chịu trách nhiệm bán đấu giá hoặc cá nhân có tài sản bán đấu giá thong thường sẽ thu được một khoản tiền nhất định Khoản tiền này là hợp pháp, tuy nhiên, vấn đề đặt ra ở đây là

tổ chức hay cá nhân này có phải nộp thuế cho cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước hay không?

+ Luật thuế thu nhập cá nhân nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ban hành năm 1994 chưa quy định cá nhân phải nộp thuế thu nhập sau khi bán đấu giá tài sản Tuy nhiên, các tác giả đề xuất phương hướng hoàn thiện các quy định về tài sản sau khi đấu giá và cần phải sửa đổi, bổ sung, quy định cụ thể trong Luật thuế

về vấn đề nêu trên

- Tác phẩm: “Xử lý tài sản đấu giá trong doanh nghiệp vừa và nhỏ” của tác

giả Vương Bằng, do Nhà xuất bản Pháp chế xuất bản năm 2006 Tác phẩm có nội dung cơ bản sau:

+ Ngày 15/05/1986, Quốc Vụ viện Trung Quốc đã thông qua nhiều văn bản mang tính cải cách đối với doanh nghiệp Nhà nước, theo tinh thần đó, các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể thực hiện bán, chuyển đổi hình thức sở hữu hoặc liên kết

tổ chức lại sản xuất Vấn đề đặt ra là xử lý tài sản sau đấu giá của doanh nghiệp như thế nào?

+ Tác giả đã nêu ra các nguyên tác đấu giá tài sản, qua đấu giá tài sản doanh nghiệp sẽ bảo đảm được tài sản Nhà nước và bản thân các doanh nghiệp cũng không bị hao tổn tài sản ban đầu của mình Tác giả cũng đề xuất phương hướng và các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về đấu giá tài sản trong thời gian tới

- Tác phẩm “Bình luận và hướng dẫn thực hiện các quy định về đấu giá tài

sản” do Tòa án nhân dân tối cao Trung Quốc biên soạn và xuất bản năm 2008

Trong đó, cho thấy Pháp luật nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đã quy định vấn

đề bán đấu giá tài sản, mới gần đây, Tòa án nhân dân tối cao Trung Quốc cũng ban hành bản giải thích một số quy định trong bán đấu giá tài sản Trên cơ sở đó, tập thể tác giả của Tòa án nhân dân tối cao đã bình luận, giải thích về:

+ Thủ tục mở niêm phong tài sản;

+ Đề xuất thương lượng nếu kết quả đấu giá không thành;

+ Các hình thức xác định đấu giá;

+ Không được tiến hành đấu giá nếu chưa xác định được mức giá khởi điểm; + Động sản đấu giá không được vượt quá 2 lần giá trị và bất động sản đấu giá không vượt quá 3 lần giá trị

Trong các tác phẩm nêu trên, các tác giả cũng đề xuất phương hướng hoàn thiện các quy định về đấu giá trong thời gian tới

Ở trong nước: Bán đấu giá tài sản là vấn đề mới, thực tiễn tổ chức thực hiện

về bán đấu giá tài sản diễn ra rất phong phú, phức tạp nhưng còn nhiều vướng mắc

Từ trước tới nay, vấn đề bán đấu giá tài sản chưa được nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện, mà dường như chỉ được đề cập hoặc nêu rải rác ở một số bài báo, tạp chí, luận văn Các công trình này chỉ nghiên cứu ở các khía cạnh, giác độ khác nhau hoặc phản ánh tình hình Cụ thể là Luận văn Thạc sỹ luật học của tác giả

Nguyễn Văn Úy về “Pháp luật về bán đấu giá tài sản ở Việt Nam”; bài “Hoạt

động bán đấu giá tài sản – Thực tiễn và triển vọng” của tác giả Đỗ Khắc Trung và

bài “Một số bất cập của pháp luật về bán đấu giá tài sản” của tác giả Nguyễn Văn

Mạnh đăng trong số chuyên đề Bán đấu giá tài sản tháng 10/2006 của Tạp chí Dân

chủ và Pháp luật; Luận văn Thạc sỹ của tác giả Trần Công Thịnh về “Biện pháp

cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án dân sự” năm 2007; Luận văn Thạc sỹ của

tác giả Lê Minh Hường về “Giao kết hợp đồng trong bán đấu giá” năm 2008…

Theo quy định của pháp luật, hiện nay các Trung tâm bán đấu giá và các Doanh nghiệp bán đấu giá khi tổ chức bán đấu giá chỉ được áp dụng hai hình thức bán đấu giá là đấu giá lên và đặt giá xuống Nhưng với nền kinh tế thị trường và xu thế hội nhập kinh tế, quốc tế ngày càng sâu rộng thì cùng với đó cũng xuất hiện thêm các hình thức đấu giá rất khác biệt như đấu giá qua Internet, đấu giá điện thoại, đấu giá qua truyền hình… Việc xác định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia, đặc biệt là giá cả, thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ, vấn đề giải quyết tranh chấp, quản lý rủi ro trong bán đấu giá… là rất phức tạp, do đó chưa đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn đời sống kinh tế đặt ra Vụ việc gia đình bà Ngô Kim Oanh ở Thủ Dầu Một (Sông bé cũ) mua tài sản thi hành án,1 vụ Đêm ca nhạc

kỷ niệm 30 năm giải phóng tỉnh Bình Dương đấu giá 02 số sim – card2 là những vụ việc điển hình

Những dẫn giải trên đây cho thấy, pháp luật về bán đấu giá tài sản có liên quan chặt chẽ tới việc thực hiện nhiều loại giao dịch dân sự - thương mại và nó là một bộ phận không thể tách rời của hệ thống thể chế kinh tế thị trường ở nước ta, yêu cầu đặt ra là cần nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc điều chỉnh của pháp luật đối với quan hệ bán đấu giá để hoàn thiện hướng tới mục tiêu thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Với những lý do trên, cần thiết phải nghiên cứu đề tài

1 Theo Vietbao.vn ngày 05/12/2005

2 Theo tuoitreonline.com ngày 20/06/2006

“Hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật và thực trạng thi hành pháp luật bán đấu giá tài sản ở Việt Nam, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản để thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

3 Những vấn đề mới đề tài đặt ra nghiên cứu về lý luận và thực tiễn

- Xác định căn cứ lý luận và thực tiễn của điều chỉnh bằng pháp luật quan hệ bán đấu giá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa;

- Đưa ra bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả pháp luật điều chỉnh quan hệ bán đấu giá tài sản trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa;

- Làm rõ quan hệ giữa hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản với thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa;

- Làm rõ yêu cầu kinh tế - xã hội và yêu cầu hội nhập quốc tế đối với pháp luật về bán đấu giá tài sản trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa;

- Xác định nhu cầu, định hướng và đề xuất các giải pháp để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả pháp luật điều chỉnh quan hệ bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

- Vị trí, vai trò của pháp luật bán đấu giá tài sản trong tổng thể các thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa;

- Các yêu cầu của thể chế kinh tế thị trường đối với xây dựng và hoàn thiện pháp luật bán đấu giá tài sản;

- Căn cứ lý luận, căn cứ thực tiễn hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

5 Nội dung nghiên cứu của đề tài

5.1 Nghiên cứu lý luận về điều chỉnh pháp luật về bán đấu giá tài sản trên các mặt:

- Khái niệm, đặc điểm, bản chất quan hệ bán đấu giá tài sản;

- Khái niệm, đặc điểm, bản chất của pháp luật điều chỉnh quan hệ bán đấu giá tài sản và tiêu chí đánh giá hiệu quả, các mô hình về pháp luật về bán đấu giá tài sản;

- Mối quan hệ giữa pháp luật về bán đấu giá tài sản và thể chế kinh tế thị trường:

+ Tác động qua lại giữa pháp luật về bán đấu giá tài sản với các yếu tố khác trong hệ thống các thể chế kinh tế thị trường;

+ Kinh nghiệm của một số nước trong xây dựng pháp luật về bán đấu giá tài sản và các yếu tố khác trong hệ thống các thể chế kinh tế thị trường – bài học cho Việt Nam

5.2 Nghiên cứu thực trạng pháp luật về bán đấu giá tài sản và ảnh hưởng của nó đối với hệ thống các thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam

- Thực trạng và thực tế áp dụng pháp luật về bán đấu giá tài sản ở Việt Nam;

- Đánh giá những ảnh hưởng của pháp luật về bán đấu giá tài sản đối với việc thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

5.3 Nhu cầu, định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

- Nhu cầu, định hướng chung của việc hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

- Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Các nội dung nghiên cứu trên được kết cấu theo 3 phần:

Chương I – Cơ sở lý luận của việc hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài

sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa;

Chương II – Thực trạng pháp luật và thực tế áp dụng pháp luật về bán đấu

giá tài sản, những ảnh hưởng của nó đối với các thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam;

Chương III – Nhu cầu, định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bán

đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

- Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận biện chứng duy vật và

tư tưởng Hồ Chí Minh về thế giới quan

- Để giải quyết những vấn đề đặt ra, đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, hệ thống hóa, để nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng pháp luật

+ Phương pháp so sánh luật học được sử dụng để tham khảo kinh nghiệm về pháp luật điều chỉnh quan hệ bán đấu giá tài sản ở nước ngoài

+ Tọa đàm, hội thảo khoa học nhằm giải quyết những vấn đề lý luận then chốt và những giải pháp đột phá để hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN NHẰM THÚC ĐẨY THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1 KHÁI QUÁT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN

1.1 Khái niệm về bán đấu giá tài sản

Trên thế giới, bán đấu giá không phải là một khái niệm mới, mà đã hình thành từ các nền văn minh thời cổ đại Những người Babylon đã bán đấu giá những người vợ; những người Hy lạp cổ đại đã bán đấu giá việc nhượng quyền khai thác mỏ; giới quy tộc cổ đại còn có những cuộc bán đấu giá nô lệ; người La Mã thì bán đấu giá tất cả mọi thứ từ các chiến lợi phẩm của các cuộc chiến tranh cho đến tài sản của các con nợ…

Trong thế giới hiện đại, các cuộc bán đấu giá thường được tiến hành đối với một số lượng lớn về giao dịch về kinh tế và dân sự Chính phủ các nước sử dụng việc bán đấu giá để bán trái phiếu kho bạc, các quyền khai thác khoáng sản, dầu

mỏ, tài nguyên, những công ty được tư nhân hóa và những tài sản khác Nhà cửa,

xe cộ, các tác phẩm nghệ thuật, đồ cổ và nhiều loại tài sản khác của tư nhân và của các tổ chức thường được bán giá tăng lên một cách nhanh chóng thông qua hình thức thương mại điện tử

Như vậy, có thể thấy rằng bán đấu giá tài sản đã có từ rất lâu đời và liên tục phát triển cùng với sự phát triển của kinh tế thế giới Trải qua nhiều thời kỳ lịch sử, bán đấu giá có nhiều thay đổi về hình thức, phương thức tổ chức nhưng về bản chất vẫn không thay đổi Bán đấu giá của bất kỳ thời kỳ nào cũng luôn là một hình thức mua bán được tổ chức thông qua việc trả giá công khai, cạnh tranh và bình đẳng Hình thức mua bán thường diễn ra một cách đơn giản, tiến hành trong một phạm vi hẹp giữa hai bên mua bán với nhau, bên bán và bên mua thỏa thuận,

thương lượng với nhau về giá cả, chất lượng, giao hàng… Đối với bán đấu giá, yêu cầu đầu tiên là tính công khai, tức là việc thỏa thuận, thương lượng được tiến hành công khai, đặc biệt về giá mua bán tài sản thì người muốn mua tài sản phải tham gia trả giá một cách cạnh tranh và theo những thủ tục, trình tự nhất định

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: đấu giá là một quá trình mua và

bán bằng cách đưa ra món hàng cần đấu giá, ra giá và sau đó bán món hàng cho người ra giá cao nhất

Về phương diện kinh tế, bán đấu giá là một trong những cách để xác định giá trị của món hàng chưa biết giá hoặc giá trị thường thay đổi Trong một số trường hợp, có thể tồn tại một mức giá tối thiểu hay còn được gọi là giá sàn; nếu sự

ra giá không đạt được giá sàn, món hàng sẽ không được bán (nhưng người đưa tài sản ra đấu giá vẫn phải trả chi phí cho người tổ chức bán đấu giá) Đấu giá có thể

áp dụng cho nhiều loại mặt hàng: đồ cổ, bộ sưu tập (tem, tiền cổ, xe cổ, tác phẩm nghệ thuật…), bất động sản, các mặt hàng đã qua sử dụng, hàng hóa thương mại và các cuộc bán đấu giá bắt buộc (thanh lý, phát mãi tài sản)3

Theo Từ điển kinh tế học hiện đại: Đấu giá là một thị trường trong đó người

mua tiềm tàng đặt giá cho hàng hóa chứ không phải đơn thuần trả giá theo giá công bố của người bán4

Theo Từ điển luật học: Đấu giá tài sản là hình thức bán tài sản thông qua

thủ tục trả giá công khai giữa nhiều người muốn mua và người trả giá cao nhất là người được quyền mua tài sản đó Thông thường, để đấu giá tài sản, người bán đấu

giá phải đưa ra giá giá khởi điểm của tài sản muốn bán và phải trưng bày tài sản đó

để những người muốn mua xem trước Những người muốn mua sẽ tham gia trả giá theo một thủ tục nhất định, người trả giá cao nhất sẽ là người được quyền mua tài

3 “Đấu giá” http://vi.wikipedia.org

4 Davis W.Pearce (1999), Từ điển kinh tế học heienj đại, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

sản Đấu giá tài sản có thể là bắt buộc (theo quyết định của Tòa án hoặc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền) hoặc tự nguyện (theo yêu cầu của chủ sở hữu)5

Từ những khái niệm trên, chúng ta có thể đưa ra khái niệm cơ bản về bán

đấu giá tài sản như sau: Bán đấu giá tài sản là một hình thức bán tài sản đặc biệt

để người mua tự trả giá, không thấp hơn giá thấp nhất do người bán đưa ra Người nào trả giá cao nhất sẽ được quyền mua bán tài sản đấu giá Bán đấu giá được tổ chức công khai, theo những nguyên tắc, trình tự và thủ tục nhất định

1.2 Đặc điểm và bản chất của bán đấu giá tài sản

Hoạt động bán đấu giá tài sản là một hoạt động thương mại dịch vụ trong nền kinh tế thị trường, hoạt động này có những đặc điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, tính công khai của việc bán đấu giá tài sản nghĩa là hầu hết các

quan hệ mua bán tài sản, hàng hóa đều diễn ra công khai Trong quan hệ mua bán tài sản, hàng hóa thông thường tính công khai không mang tính bắt buộc và phạm

vi công khai tùy thuộc vào ý chí của người bán Đối với bán đấu giá tài sản, tính công khai là một đặc trưng cơ bản đồng thời cũng là một nguyên tắc quan trọng

Dù tổ chức đấu giá theo bất kỳ phương thức nào, đối với bất kỳ loại tài sản nào, đấu giá bắt buộc hay đấu giá tự nguyện đều luôn đòi hỏi tính công khai một cách triệt để Mọi thông tin liên quan đến cuộc bán đấu giá phải được người bán đấu giá thông báo công khai trước và trong phiên đấu giá theo những thủ tục nhất định, nhằm đảm bảo sự khách quan và trung thực trong suốt quá trình tổ chức bán đấu giá, cụ thể:

- Công khai đối với tài sản bán đấu giá: Tài sản bán đấu giá phải được trưng bày và thông báo niêm yết công khai trước khi đấu giá, người bán đấu giá có trách nhiệm thông báo, mô tả đầy đủ, chính xác về tình trạng, chất lượng, số lượng tài sản Những người tham gia đấu giá đều được tạo mọi điều kiện thuận lợi như nhau

để được xem xét tài sản đấu giá trước khi trả giá

5

- Công khai đối với phương thức tổ chức, thời gian tổ chức, địa điểm tổ chức bán đấu giá Phiên đấu giá được tổ chức theo phương thức nào, vào lúc nào và tại đâu là do người bán đấu giá quyết định, nhưng phải được thông báo công khai rộng rãi để mọi người tham gia

- Phiên đấu giá phải được tổ chức công khai Thủ tục và trình tự đấu giá phải được thực hiện trước sự chứng kiến và giám sát của tất cả mọi người tham gia đấu giá Mọi diễn biến của phiên đấu giá, người trúng đấu giá, giá bán tài sản đều được công khai

Thứ hai, bán đấu giá tài sản là một hoạt động bán hàng thông qua trung

gian Trong quan hệ bán đấu giá tài sản, trừ trường hợp người bán đấu giá (người

có tài sản) tự mình tổ chức bán đấu giá, các trường hợp khác, ngoài bên bán, bên mua còn có sự tham gia của bên trung gian là người làm dịch vụ bán đấu giá Bên bán là chủ sở hữu của tài sản hoặc người được chủ sở hữu ủy quyền hoặc là người

có trách nhiệm, lợi ích liên quan đến tài sản bán đấu giá Bên mua là những tổ chức, cá nhân có nhu cầu mua tài sản và đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật để tham gia trả giá Người làm dịch vụ bán đấu giá là những người tổ chức được người có quyền bán tài sản ủy quyền tiến hành bán đấu giá Như vậy, quan hệ bán đấu giá có thể diễn ra giữa các đối tượng sau:

- Người có tài sản với người bán tài sản (người được chủ sở hữu tài sản ủy quyền bán tài sản hoặc người có quyền bán tài sản theo quy định của pháp luật) và giữa người có tài sản với người mua tài sản bán đấu giá Đây là quan hệ cơ bản nhất trong mua bán đấu giá Người có tài sản và người mua chính là hai chủ thể trong hợp đồng mua bán đấu giá Hợp đồng đấu giá được giao kết và có hiệu lực sẽ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ này theo nội dung của hợp đồng

- Người có tài sản với người tổ chức bán đấu giá (thương nhân, pháp nhân kinh doanh dịch vụ bán đấu giá tài sản) Đây là mối quan hệ đại diện được xác lập

thông qua hợp đồng ủy quyền Người có tài sản sẽ ủy quyền cho tổ chức bán đấu giá đại diện cho mình trong việc giao kết hợp đồng bán đấu giá với người mua tài sản theo đó, bên bán đấu giá sẽ nhân danh người bán tài sản trong phạm vi ủy quyền Khi người bán đấu giá giao kết hợp đồng với người mua tài sản trong phạm

vi ủy quyền sẽ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của người ủy quyền (người có tài sản) với người mua tài sản

+ Người bán đấu giá với người mua tài sản bán đấu giá Đây là quan hệ giữa người được ủy quyền với người thứ ba Người bán đấu giá là người được ủy quyền

và đại diện cho người có tài sản trong việc xác lập giao dịch với người mua tài sản Giao dịch này được xác lập sẽ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của người có tài sản và người mua tài sản

Thứ ba, đối tượng của bán đấu giá tài sản có thể là những tài sản thông

thường, tuy nhiên, do tính chất đặc thù của việc bán đấu giá tài sản thì không phải tài sản nào cũng được các chủ sở hữu quyết định định bán bằng phương thức đấu giá Tài sản trong đấu giá rất đa dạng tùy theo nhu cầu của chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp luật Mọi tài sản đều có thể tổ chức bán đấu giá như: đồ cổ, các tác phẩm nghệ thuật, đồ sưu tầm, phương tiện giải trí, tài sản công… Các tài sản bán đấu giá bao gồm tài sản để thi hành án theo quy định về thi hành án; tài sản là tang vật phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu sung công quỹ Nhà nước; tài sản đảm bảo theo quy định của pháp luật về giao dịch đảm bảo; tài sản thuộc cá nhân, tổ chức có yêu cầu bán đấu giá; tài sản lưu giữ do người vận chuyển đường biển, đường hàng không, đường bộ lưu giữ tại Việt Nam; tài sản Nhà nước phải tổ chức bán đấu giá theo quy định về xử lý tài sản công… Chính vì vậy, hầu hết chỉ những tài sản có đặc thù về giá trị cũng như giá trị sử dụng mới được cân nhắc để lựa chon bán theo phương thức bán đấu giá Những tài sản này rất khó xác định giá trị thực của nó so với loại tài sản thông thường khác Do vậy, những người bán chỉ đưa ra một mức giá làm cơ sở để người mua tham dự cuộc bán đấu giá xác định

trên cơ sở có sự cạnh tranh với nhau Giá bán thực tế có thể cao hơn hoặc thấp hơn mức giá mà người bán đưa ra ban đầu

Thứ tư, về hình thức pháp lý của quan hệ bán đấu giá có thể được thiết lập

dưới một dạng đặc biệt đó là hợp đồng ủy quyền bán đấu giá – là văn bản được xác lập giữa người bán hàng và người làm dịch vụ tổ chức bán đấu giá Nó làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ ủy quyền bán đấu giá Còn văn bản bán đấu giá thực chất là hợp đồng mua bán tài sản, được xác lập giữa các bên liên quan (người mua tài sản và tổ chức kinh doanh dịch vụ bán đấu giá) Văn bản này là cơ sở pháp lý để xác lập quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ mua bán tài sản, đồng thời là căn cứ để xác lập quyền sở hữu của người mua tài sản đối với tài sản bán đấu giá

So với các phương thức bán tài sản khác, bán đấu giá tài sản đem lại lợi ích cho cả người bán tài sản và người mua tài sản Nó tạo cơ hội bình đẳng cho những người mua tài sản cùng tham gia trả giá, qua đó xác định được một mức giá cạnh tranh có lợi nhất cho người bán tài sản Nhờ việc tổ chức bán đấu giá mà hàng hóa đem bán đến tay những người mua có tiềm năng và xác định đúng giá trị thực của chúng Bán đấu giá còn tập trung được cung và cầu về các loại tài sản vào một thời điểm nhất định, giúp cho việc xác lập qan hệ mua bán diễn ra nhanh chóng, thúc đẩy nền kinh tế thị trường phát triển Nếu hình thành được những thị trường bán đấu giá chuyên nghiệp thì sẽ là động lực rất tốt để thúc đẩy quan hệ trao đổi thương mại phát triển, nhất là đối với các quốc gia có những mặt hàng thế mạnh của mình

2 KHÁI QUÁT VỀ PHÁP LUẬT BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN

2.1 Khái niệm về pháp luật bán đấu giá tài sản

Pháp luật là một hiện tượng xã hội mang tính khách quan, nó ra đời và tồn tại cùng với Nhà nước Có nhiều quan niệm, nhận thức khác nhau về pháp luật

Theo Từ điển Luật học, “Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự mang tính bắt

buộc chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận nhằm điều chỉnh các quan hệ

xã hội, phục vụ và bảo vệ quyền lợi của các tầng lớp trong dân cư xã hội” 6 Còn

theo Giáo trình lý luận về Nhà nước và pháp luật thì “Pháp luật là hệ thống các

quy tắc xử sự do Nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội, là nhân tố điều chỉnh các quan hệ xã hội” 7 Từ các quan

niệm như trên, có thể khái quát định nghĩa pháp luật như sau: “Pháp luật là hệ

thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do Nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận thể hiện ý chí Nhà nước của giai cấp thống trị trên cơ sở ghi nhận các nhu cầu về lợi ích của toàn xã hội được đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của nhà nước nhằm điều chỉnh những quan hệ xã hội với mục đích bảo đảm trật tự

ổn định xã hội và sự phát triển bền vững của xã hội” 8

Là một bộ phận của hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia nên ngày nay trên thế giới pháp luật của các nước về bán đấu giá tài sản cũng theo hai dòng pháp luật: Ở các nước thuộc dòng pháp luật Châu Âu lục địa, pháp luật về bán đấu giá tài sản chỉ gồm các quy phạm pháp luật thành văn Ở các nước thuộc dòng pháp luật Anh - Mỹ, pháp luật về bán đấu giá tài sản, ngoài các văn vản pháp luật, án lệ cũng được xem là nguồn của bộ phận pháp luật này

Trong lĩnh vực bán đấu giá tài sản, ở Việt Nam từ khi thực hiện công cuộc đổi mới các cơ quan có thẩm quyền đã ban hành một số văn bản liên quan đến bán đấu giá như: Pháp lệnh thi hành án dân sự năm 1989, Bộ luật Dân sự năm 1995 Cụ thể hóa Bộ luật Dân sự năm 1995, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 86/1996/NĐ-CP kèm theo Quy chế bán đấu giá tài sản Đây là văn bản đầu tiên quy định việc thành lập các tổ chức bán đấu giá tài sản ở các tỉnh, thành phố và quy định một số nội dung liên quan đến bán đấu giá tài sản Tiếp theo từ năm 2002 đến 2004, Chính phủ đã ban hành một số Nghị định liên quan đến bán đấu giá tài

6 Viện Khoa học Pháp lý – Bộ Tư pháp (2006), Từ điển Luật học, NXB Tư pháp, Hà Nội (tr 66)

7 Trường Đại học Luật Hà Nội (1994), “Giáo trình lý luận về nhà nước và pháp luật”, NXB Tư pháp, Hà Nội (tr 55)

8 Lê Minh Thông (2001), “Một số vấn đề lý luận về hoàn thiện tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước Cộng

sản trên từng lĩnh vực cụ thể; bên cạnh đó các Bộ cũng ban hành nhiều Thông tư hướng dẫn thực hiện Luật, Nghị định có liên quan đến bán đấu giá tài sản

Ngày 18/01/2005, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 05/2005/NĐ-CP về bán đấu giá tài sản và ngày 04 tháng 05 năm 2005, Bộ Tư pháp đã ban hành Thông

tư 03/2005/TT-BTP hướng dẫn một số quy định của Nghị định 05/2005/NĐ-CP Ngày 04 tháng 03 năm 2010, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 17/2010/NĐ-CP

về bán đấu giá tài sản thay thế Nghị định số 05/2005/NĐ-CP; Bộ Tư pháp đã ban hành Thông tư số 23/2010/TT-BTP ngày 06 tháng 12 năm 2010 quy định chi tiết

và hướng dẫn thực hiện Nghị định 17/2010/NĐ-CP Trong những văn bản pháp luật mới ban hành đã quy định khá rõ những nguyên tắc, thủ tục bán đấu giá tài sản, người bán đấu giá tài sản, quản lý Nhà nước về bán đấu giá tài sản… Ngoài ra, một số quy định về bán đấu giá tài sản nằm rải rác trong Luật Thương mại; Luật Đăng ký giao dịch đảm bảo; Luật Kinh doanh bất động sản; Luật quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước; Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính; Luật Thi hành án dân sự, Nghị định về kê biên đấu giá quyền sử dụng đất trong thi hành án; Quyết định về việc ban hành Quy chế đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất; Nghị định về xử lý hàng hóa do người vận chuyển lưu giữ tại cảng biển Việt Nam…

Từ quan niệm lý luận về pháp luật nói chung và hệ thống các quy phạm pháp luật đã được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành trong các văn bản quy phạm pháp luật bán đấu giá tài sản hiện nay ở nước ta, có thể định nghĩa pháp luật bán đấu giá tài sản như sau:

Pháp luật bán đấu giá tài sản là hệ thống những quy phạm pháp luật do các

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực bán đấu giá tài sản bao gồm những quy định về nguyên tắc, thủ tục bán đấu giá tài sản, người bán đấu giá và quản lý Nhà nước đối với hoạt động bán đấu giá tài sản

*Đặc điểm của pháp luật bán đấu giá tài sản:

- Pháp luật bán đấu giá tài sản là một bộ phận pháp luật điều chỉnh các quan

hệ xã hội phát sinh mang tính chất “tư” do đó các chủ thể tham gia quan hệ bình đẳng về quyền và nghĩa vụ

- Pháp luật bán đấu giá tài sản là một bộ phận pháp luật liên ngành không thuần túy là một chế định riêng biệt trong một văn bản pháp luật cụ thể nào đó mà

nó có ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật Quan hệ bán đấu giá tài sản có thể mang tính chất của quan hệ dân sự, thương mại thuần túy hoặc mang tính chất của quan hệ hành chính - tư pháp

- Pháp luật bán đấu giá tài sản phản ánh rõ nguyên tắc công khai của quan hệ bán đấu giá tài sản Điều này xuất phát từ nguyên lý chung là nếu không công khai thì sẽ không có nhiều người tham gia quan hệ theo quy định của pháp luật;

- Pháp luật bán đấu giá tài sản mang đặc tính của pháp luật về thủ tục thực hiện quan hệ pháp luật Trong hệ thống pháp luật có thể phân chia thành hai bộ phận cơ bản: các quy định về nội dung quan hệ và các quy định về thủ tục thực hiện quan hệ Pháp luật về bán đấu giá thuộc bộ phận thứ hai

2.2.Cấu trúc của pháp luật bán đấu giá tài sản

Pháp luật bán đấu giá tài sản được hợp thành bởi nhiều các quy phạm pháp luật khác nhau, ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau Bởi vậy, nói đến cấu trúc của pháp luật bán đấu giá tài sản thực chất là nói đến các cách thức sắp xếp các quy phạm pháp luật bán đấu giá tài sản theo những trật tự nhất định được xây dựng dựa trên những tiêu chí nhất định

Hiện có nhiều cách thức tiêu chí khác nhau để sắp xếp các quy phạm pháp luật về bán đấu giá tài sản, cụ thể:

* Nếu căn cứ vào nội dung điều chỉnh của quy phạm pháp luật thì pháp luật bán đấu giá tài sản phân chia thành các bộ phận pháp luật sau đây:

- Nhóm quy phạm pháp luật quy định về các nguyên tắc trong bán đấu giá tài sản;

Thông thường các nguyên tắc bán đấu giá tài sản được pháp luật ghi nhận là: nguyên tắc công khai, liên tục, khách quan, trung thực, bình đẳng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia Những nguyên tắc pháp lý cơ bản này được ghi nhận trong pháp luật bán đấu giá ở hầu hết các quốc gia

- Nhóm quy phạm pháp luật quy định về tài sản bán đấu giá

Chẳng hạn, về tài sản bán đấu giá Điêu 1 Nghị định số 17/2010/NĐ-CP ngày 04/03/2010 về bán đấu giá tài sản có quy định các loại tài sản bán đấu giá bao gồm: “Tài sản để thi hành án theo quy định của pháp luật về thi hành án; tài sản là tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu sung quỹ nhà nước theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính; tài sản bảo đảm trong trường hợp pháp luật về giao dịch bảo đảm quy định phải xử lý bằng bán đấu giá; tài sản nhà nước được xử lý bằng bán đấu giá theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước; tài sản là quyền sử dụng đất trong trường hợp Nhà nước giao đất

có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất được bán đấu giá theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và các tài sản khác phải bán đấu giá theo quy định của pháp luật”

- Nhóm quy phạm pháp luật quy định về thủ tục, trình tự bán đấu giá

Bán đấu giá tài sản là quan hệ bán tài sản, hàng hóa qua trung gian.Về thủ tục bán đấu giá tài sản được thực hiện thông qua hình thức pháp lý là ký kết và thực hiện hợp đồng ủy quyền bán đấu giá tài sản và văn bản đấu giá tài sản

Các quy phạm pháp luật bán đấu giá tài sản thuộc nhóm này quy định cụ thể

về Chủ thể tham gia ký kết hợp đồng; hình thức, nội dung của hợp đồng, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ hợp đồng; trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ của các bên và quy định về chủ thể có liên quan như người giữ tài sản, người tham

gia đấu tài sản….Ngoài ra, nhóm quy phạm pháp luật bán đấu giá tài sản này còn quy định trình tự thực hiện bán đấu giá tài sản

- Nhóm quy phạm pháp luật quy định về các chủ thể bán đấu giá (người bán đấu giá)

Nhóm quy phạm pháp này này có nhiệm vụ xác định chủ thể bán đấu giá; các điều kiện đối với chủ thể bán đấu giá tài sản, quyền và nghĩa vụ của chủ thể bán đấu giá tài sản; Điều kiện để trở thành đấu giá viên; quyền và nghĩa vụ của đấu giá viên…Theo pháp luật Việt Nam hiện hành thì chủ thể bán đấu giá tài sản là các

tổ chức bán đấu giá chuyên nghiệp bao gồm: Trung tâm dịch vụ bán đấu giá, doanh nghiệp bán đấu giá tài sản và Hội đồng bán đấu giá tài sản chuyên nghiệp Đấu giá viên là người điều hành cuộc bán đấu giá phải có đủ điều kiện, tiêu chuẩn: là công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam có đủ các điều kiện được cấp thẻ đấu giá viên là: có phẩm chất đạo đức tốt; đã tốt nghiệp địa học ngành luật hoặc ngành kinh tế và đã qua khóa đào tạo nghề đấu giá Quyền, nghĩa vụ của đấu giá viên được quy định tại Điều 12 Nghị định số 17/2010/NĐ-CP ngày 04/03/2010;

- Nhóm quy phạm pháp luật quy định về quản lý nhà nước đối với hoạt động bán đấu giá tài sản

Nhóm quy phạm pháp luật này có nhiệm vụ xác định các chủ thể có nhiệm

vụ quản lý nhà nước đối với hoạt động bán đấu giá tài sản; xác định thẩm quyền quản lý nhà nước cho mỗi chủ thể quản lý, nội dung quản lý nhà nước về bán đấu giá tài sản…

* Căn cứ vào lĩnh vực, tính chất của quan hệ bán đấu giá, pháp luật bán đấu giá được chia thành:

- Pháp luật bán đấu giá tài sản trong lĩnh vực hành chính – tư pháp; Đây là

bộ phận pháp luật điều chỉnh quan hệ bán đấu giá tài sản bắt buộc theo quyết định của Tòa án hoặc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

- Pháp luật bán đấu giá tài sản trong lĩnh vực dân sự, thương mại; Đây là bộ phận pháp luật điều chỉnh quan hệ bán đấu giá tài sản mang tính tự nguyện theo yêu cầu của chủ sở hữu tài sản

Xem xét về cấu trúc nguồn quy phạm pháp luật có thể thấy ở các nước pháp luật về bán đấu giá có hai dạng chủ yếu:

Thứ nhất, các quy phạm pháp luật được quy định tập trung ở một đạo luật,

thường gọi là Luật bán đấu giá tài sản (như ở Trung Quốc, Nhật Bản ) Ở dạng này, các quy định của Bộ luật Dân sự (có thể cả Luật Thương mại) mang tính nguyên tắc chung áp dụng cho các giao dịch dân sự, thương mại (trong đó có giao dịch bán đấu giá tài sản), còn các vấn đề cụ thể được quy định trong Luật Bán đấu giá

Thứ hai, các quy phạm pháp luật về bán đấu giá không quy định tập trung

thành một đạo luật độc lập mà được quy định trong Bộ luật Dân sự hoặc cả Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại Cách làm luật dạng này thể hiện rõ quan điểm xem việc bán đấu giá là quan hệ tư bất luận chủ thể thực hiện là cơ quan nhà nước hay

tổ chức bán đấu giá chuyên nghiệp Điển hình áp dụng mô hình này là Pháp

3 MỐI QUAN HỆ GIỮA PHÁP LUẬT BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN VÀ THỂ

CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

3.1 Khái quát về thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

Lý luận về thể chế nói chung và thể chế kinh tế nói riêng rất phong phú và được phát triển dựa trên nhiều tư tưởng nhiều học thuyết, trải qua nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau và cho đến nay vẫn đang được hoàn thiện

Trong nhận thức chung, thể chế được hiểu là “những quy định, luật lệ của một chế độ xã hội buộc mọi người phải tuân theo” Thể chế kinh tế là hệ thống quy định pháp luật để quản lý, điều tiết, hỗ trợ hoặc kiềm chế các hoạt động và các chủ thể tham gia hoạt động kinh tế Thể chế kinh tế phân biệt với thiết chế kinh tế, ở chỗ, thiết chế là những chủ thể, lĩnh vực, yếu tố… tham gia vào hệ thống kinh tế;

Ví dụ: các thành phần kinh tế, các loại thị trường, các pháp nhân Trong một hệ thống sống động, thiết chế đại diện cho các nhân tố thực thể, vật thể, còn thể chế đại diện cho các nhân tố quy ước, luật lệ Thể chế có vai trò như phần mềm - hệ điều hành trong máy tính điện tử, nó giúp cho phần cứng, tức là thiết chế, làm trọn chức năng

Nói cách khác thể chế kinh tế là hệ thống pháp luật, chính sách những quy

tắc, luật lệ nhằm điều chỉnh các chủ thể kinh tế, các hành vi sản xuất kinh doanh và các quan hệ kinh tế

Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là loại hình thể chế kinh tế trong đó có sự thống nhất biện chứng giữa cái chung là kinh tế thị trường với các đặc thù là định hướng xã hội chủ nghĩa

Thuộc về cái chung có các yếu tố như: đa dạng chủ thể kinh tế và các chủ thể tự do sản xuất kinh doanh, cạnh tranh theo pháp luật; thừa nhận các phạm trù hàng hoá, tiền tệ, thị trường, cạnh tranh, cung cầu, giá cả thị trường, lợi nhuận; sự hoạt động của quy luật kinh tế thị trường; nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường

Thuộc về cái đặc thù có các yếu tố: tư tưởng kinh tế xã hội chủ nghĩa dựa trên nền tảng là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm của Đảng cộng sản; các mục tiêu, nguyên tắc và nhiệm vụ cơ bản trong phát triển nền kinh tế gắn với mục tiêu và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Trong sự kết hợp giữa các chung và cái đặc thù này thì kinh tế thị trường là động lực và phương tiện để phát triển kinh tế, định hướng xã hội chủ nghĩa giữ vai trò dẫn dắt quá trình phát triển nền kinh tế Như vậy, nội dung cốt lõi và thực chất của thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là:

- Phát triển nền kinh tế hàng hoá dựa trên sự đa dạng các hình thức sở hữu

và các thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo Các thành phần kinh tế cùng tồn tại và phát triển, cạnh tranh và hợp tác với nhau

- Hình thành đồng bộ và vận hành thông suốt, có hiệu quả hệ thống các thị trường trong quá trình chủ động hội nhập kinh tế quốc tế

- Phân phối theo lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh là chính, đồng thời áp dụng các hình thức phân phối khác; coi trọng hiệu quả kinh tế, đồng thời đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội trong phân phối và phân phối lại

- Có một hệ thống bảo hiểm và an sinh xã hội theo hướng từng bước thực hiện chế độ bảo hiểm cho mọi người lao động, mọi tầng lớp nhân dân, quan tâm hỗ trợ những người nghèo và yếu thế, những đối tượng được hưởng chính sách xã hội

- Chính phủ điều hành kinh tế vĩ mô trên cơ sở tôn trọng sự tác động khách quan của thị trường và cơ chế thị trường, tạo các điều kiện thuận lợi cho các chủ thể kinh tế hoạt động

- Có hệ thống pháp luật thích ứng và thúc đẩy sự vận hành có hiệu quả thể chế kinh tế thị trường, mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế

Như vậy, có thể hiểu một cách chung nhất: Thể chế kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa là tổng thể đường lối, chủ trương, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, hệ thống pháp luật, chính sách, hệ thống đảm bảo xã hội, các quy tắc, quy chế do Đảng, Nhà nước ban hành nhằm đảm bảo sự phát triển đất nước theo đúng mục tiêu định hướng xã hội chủ nghĩa đã lựa chọn

Đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết nhiệm kỳ 2006- 2010, Đại hội XI

của Đảng đã khẳng định: “Các yếu tố của thể chế kinh tế thị trường định hướng

XHCN ở nước ta đã từng bước được xây dựng cùng với quá trình đổi mới kinh tế” Trải qua 25 năm thực hiện công cuộc đổi mới, chúng ta đã làm được nhiều việc để xây dựng và từng bước hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN trên cả 3 phương diện: “luật chơi”, “sân chơi” và “người chơi” Theo đó, hệ thống luật pháp tạo khuôn khổ pháp lý cho nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã được từng bước xây dựng, bổ sung và đang dần hoàn thiện Các loại thị trường bước đầu được hình thành đồng bộ, bao gồm cả thị trường công nghệ, thị trường lao động và thị trường chứng khoán Các loại hình doanh nghiệp dựa trên các hình

thức sở hữu khác nhau đều được khuyến khích phát triển không giới hạn về quy

mô và trình độ, trong những lĩnh vực mà luật pháp không cấm

Tuy nhiên, thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN của chúng ta vẫn còn nhiều bất cập; thể hiện rõ nhất ở chỗ: hệ thống luật pháp và cơ chế, chính sách chưa thật đồng bộ và thống nhất, có khi khó đi vào cuộc sống ; vấn đề sở hữu, quản

lý và phân phối trong các doanh nghiệp nhà nước chưa được giải quyết tốt, còn có

sự phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế (nhất là trong tiếp cận các nguồn tín dụng); các yếu tố thị trường và các loại thị trường hình thành và phát triển chậm, chưa đồng bộ, vận hành chưa thông suốt, tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, trốn lậu thuế, gian lận thương mại còn nhiều; cải cách hành chính còn chậm, tham nhũng, lãng phí còn nghiêm trọng; khoảng cách giàu - nghèo ngày càng doãng ra, hệ thống an sinh xã hội còn sơ khai và chưa đồng bộ, v.v Những vấn đề

đó đã góp phần làm cho “Kinh tế phát triển chưa bền vững, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế thấp; chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH chậm; chế độ phân phối bất hợp lý, phân hóa xã hội tăng lên”2

Nguyên nhân của hạn chế, bất cập trên do nhận thức về vai trò của thể chế với nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của chúng ta hiện nay chưa đầy đủ, căn bệnh coi nhẹ thể chế, pháp luật còn tồn tại Trên thực tế, kinh nghiệm cho thấy, đôi khi do thiếu thể chế hóa mà nhiều chủ trương không được hiện thực hóa, còn các phân hệ của hệ thống thì vừa chồng chéo, trùng lặp chức năng, nhiệm vụ, vừa

bỏ trống hoặc buông lỏng chức trách Ví dụ, sự hình thành các loại thị trường hàng hóa và dịch vụ; sức lao động; khoa học và công nghệ; bất động sản và thị trường tài chính mới chỉ là phần cứng của kinh tế thị trường, còn các quy định pháp luật cho chúng là phần mềm - tức thể chế Thể chế chưa phù hợp hoặc thiếu sót sẽ làm cho các thị trường thường xuyên nảy sinh các hành vi lách luật, trục lợi và gây nên những xáo trộn, các “cơn sốt” hoặc “đóng băng” Theo đó, nền kinh tế quốc gia

đã phải chịu nhiều ảnh hưởng tiêu cực vì thể chế chưa phù hợp hoặc bất cập với nhu cầu hoạt động của các thiết chế Văn kiện Đại hội XI cũng nhận định rằng:

“Năng lực xây dựng thể chế, quản lý, điều hành, tổ chức thực thi pháp luật còn yếu”; “Thể chế kinh tế thị trường, chất lượng nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng vẫn

là những điểm yếu cản trở sự phát triển”;

Quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN thời gian qua chưa đồng bộ Thể chế cho một nền kinh tế thị trường là một tổ hợp bao gồm 3

hệ thống cấu thành là: Các quy tắc pháp luật quy định hoạt động kinh tế; Các chủ thể tham gia hoạt động kinh tế; Cơ chế, tổ chức thực thi hoạt động kinh tế Ở nước

ta hiện nay, cả 3 hệ thống đó đều ở trạng thái đang xây dựng và chưa hoàn thiện Trong đó, nổi cộm là hiện trạng chưa hoàn thiện của cơ chế tổ chức thực thi hoạt động kinh tế, mà thể chế cho nó chính là yếu tố quy định

Văn kiện của hai kỳ Đại hội Đảng toàn quốc gần đây nhất (Đại hội X và XI)

đều dành hẳn một phần để bàn về “Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định

hướng XHCN” Đại hội XI còn xác định khâu đột phá hàng đầu là “Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, trọng tâm là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng và cải cách hành chính” và nhiệm vụ chủ yếu của 5 năm tới

(2011-2015) cũng là “Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN”

Việc xác định khâu đột phá trong giai đoạn hiện nay ở nước ta là hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN là sự lựa chọn đúng đắn, nhằm tạo tiền đề thúc đẩy quá trình cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng,

ổn định kinh tế vĩ mô

Mục tiêu của việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN là

“để cơ chế thị trường phải được vận dụng đầy đủ, linh hoạt để phát huy mạnh mẽ

và có hiệu quả mọi nguồn lực nhằm phát triển nhanh và bền vững nền kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân, khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đôi với xóa đói, giảm nghèo, tăng cường đồng thuận xã hội để thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN trong thời gian tới, Đại hội XI chủ trương thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ, bao quát cả 3 yếu tố

tạo thành thể chế kinh tế, với trọng tâm hướng vào “tạo lập môi trường cạnh tranh

bình đẳng và cải cách hành chính”

Thứ nhất, giữ vững định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường nước ta

Có hai nhân tố tham gia định tính cho thể chế này là cơ chế thị trường và định hướng cho nó Nhận thức đầy đủ, tôn trọng và vận dụng đúng đắn các quy luật khách quan của kinh tế thị trường, thông lệ quốc tế, phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam, bảo đảm định hướng XHCN của nền kinh tế là nội dung cần quán triệt khi hoàn thiện thể chế

- Điều quan trọng hàng đầu là phải nhận thức đúng đắn về tính phổ biến và tính đặc thù của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; để trên cơ sở đó, hoàn thiện khung khổ pháp lý, nhằm đảm bảo cho mọi hoạt động kinh tế phù hợp với quy luật vận hành của nền kinh tế thị trường , cũng như để giữ vững định hướng

XHCN trong quá trình phát triển

Mặc dù nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta được nhận thức

là một hình thái kinh tế thị trường đặc biệt, có nét đặc thù là “được dẫn dắt, chi

phối bởi các nguyên tắc và bản chất của CNXH”; nhưng tính phổ biến của kinh tế

thị trường luôn đòi hỏi sự vận hành của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN phải chịu sự chi phối trước hết của các quy luật kinh tế khách quan Do vậy, trong quá trình vận hành, cơ chế thị trường phải được vận dụng đầy đủ để phát huy mạnh

mẽ và có hiệu quả mọi nguồn lực; còn sự can thiệp của nhà nước XHCN vào nền kinh tế thị trường để thực hiện quyết tâm chính trị nhằm hiện thực hóa các mục tiêu của CNXH cũng không thể tùy tiện, duy ý chí, mà phải trên cơ sở tôn trọng các quy luật của thị trường Bỏ qua hay vi phạm các quy luật thị trường, thì sự can thiệp của nhà nước XHCN chẳng những sẽ làm méo mó các quan hệ thị trường, mà các mục tiêu của CNXH cũng sẽ khó thực hiện được như mong muốn, làm nảy sinh thêm các tiêu cực Đây là vấn đề được Đại hội nhấn mạnh cả trong Báo cáo

Chính trị cũng như trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020; Điều này phản ảnh bước tiến mới trong tư duy và hành động của Đảng ta về phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, thể hiện sự đoạn tuyệt triệt để với “tàn dư” của cơ chế kinh tế cũ và khẳng định quyết tâm đổi mới toàn diện hoạt động quản lý nhà nước về kinh tế cho phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế thị trường

Nhằm tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch giữa các doanh

nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, Đại hội XI chủ trương: tiếp tục hoàn thiện hệ

thống luật pháp và chính sách kinh tế trên cơ sở tôn trọng quyền tự do kinh doanh theo pháp luật của mọi công dân; Nhà nước bảo hộ các quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu tài sản thuộc các hình thức sở hữu, các loại hình doanh nghiệp; cùng với việc đổi mới, hoàn thiện luật pháp, cơ chế, chính sách về sở hữu toàn dân, sẽ xây dựng, hoàn thiện luật pháp về sở hữu đối với các loại tài sản mới như

sở hữu trí tuệ, cổ phiếu, trái phiếu, tài nguyên nước ; đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của các chủ sở hữu đối với xã hội Bên cạnh đó, Nhà nước tiếp tục đẩy

mạnh cải cách hành chính theo hướng: giảm mạnh và bãi bỏ các thủ tục hành

chính gây phiền hà cho tổ chức và công dân; đẩy mạnh xã hội hóa các loại dịch vụ công phù hợp với cơ chế kinh tế thị trường định hướng XHCN Một khi các thủ tục

hành chính phiền hà được xóa bỏ, thì môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch giữa các doanh nghiệp sẽ được đảm bảo

- Thứ hai, tiếp tục thể chế hóa các quan điểm của Đảng về phát triển đa

dạng các hình thức sở hữu, các thành phần kinh tế và các loại hình doanh nghiệp;

Đổi mới, hoàn thiện luật pháp, cơ chế, chính sách về sở hữu đối với đất đai, tài nguyên, vốn và các loại tài sản công khác Đẩy mạnh đổi mới, sắp xếp và nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước Đẩy mạnh đổi mới tổ chức,

cơ chế hoạt động của các đơn vị dịch vụ công phù hợp với kinh tế thị trường định hướng XHCN Đẩy mạnh phát triển kinh tế tập thể với nhiều hình thức đa dạng,

mà nòng cốt là hợp tác xã Hoàn thiện cơ chế, chính sách để phát triển mạnh kinh

tế tư nhân trở thành một trong những động lực của nền kinh tế Khuyến khích phát

triển các loại hình doanh nghiệp với hình thức sở hữu hỗn hợp như: công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn nhiều thành viên, công ty hợp danh, hợp tác xã

cổ phần Đảm bảo mọi thành phần kinh tế, các chủ thể tham gia thị trường đều được coi trọng, hợp tác, cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tập thể sẽ được chăm lo phát triển với nhiều hình

thức đa dạng, mà nòng cốt là hợp tác xã Nhất quán với chủ trương phát huy quyền

tự do kinh doanh theo pháp luật của mọi công dân để làm giàu cho bản thân và đóng góp cho xã hội, Đại hội XI tiếp tục khuyến khích phát triển mạnh các loại hình kinh tế tư nhân ở hầu hết các ngành và lĩnh vực kinh tế Điểm mới trong lần này là Đảng chủ trương thực hiện “Chương trình quốc gia về phát triển doanh nghiệp”, trong đó, sẽ tạo điều kiện để hình thành một số tập đoàn kinh tế tư nhân

và để tư nhân góp vốn vào các tập đoàn kinh tế nhà nước, hình thành các doanh nghiệp lớn, có sức cạnh tranh trên thị trường; đồng thời, khác với trước đây, việc thu hút đầu tư trực tiếp của nước ngoài (nguồn vốn FDI) được thực hiện có chọn lọc, hướng vào những ngành, lĩnh vực kinh tế phù hợp với chiến lược và quy hoạch phát triển của đất nước, nhất là các lĩnh vực công nghệ cao, không làm hại môi trường

- Thứ ba, phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các loại thị trường

Các yếu tố thị trường cần được sự hỗ trợ của thể chế nhằm tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng - cũng là một trọng điểm của hoàn thiện thể chế hiện nay, gồm: Bổ sung, hoàn thiện các quy định pháp luật về kinh doanh; đổi mới, hoàn thiện thể chế

về giá, cạnh tranh, kiểm soát độc quyền và giải quyết tranh chấp; thực hiện nhất quán cơ chế giá thị trường có sự điều tiết của Nhà nước Xây dựng và thực hiện nghiêm các quy định về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp Nâng cao trình độ hiểu biết của doanh nghiệp về thị trường, pháp luật; xây dựng các tổ chức tư vấn có trình độ cao; hình thành đồng bộ một số quỹ hỗ trợ cho kinh doanh Phát huy vai trò của các tổ chức xã hội, đoàn thể để bảo vệ quyền lợi chính đáng của cả người kinh doanh và người tiêu dùng

Phát triển đa dạng, đồng bộ, ngày càng văn minh, hiện đại các loại thị trường hàng hóa, dịch vụ Tiếp tục hoàn thiện thể chế về tiền tệ, tín dụng và ngoại hối Khẩn trương nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách đất đai Phát triển mạnh thị trường khoa học và công nghệ gắn với việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ Và, đẩy mạnh phát triển thị trường lao động

Để vừa bảo vệ thị trường nội địa, vừa bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch, nhất là trong điều kiện chúng ta đến thời hạn mở cửa thị trường theo lộ trình đã cam kết với quốc tế, Đại hội XI nhấn mạnh sự cần thiết phải sớm hoàn thành việc rà soát, bổ sung, hoàn thiện các quy định pháp luật về kinh doanh cho phù hợp với điều kiện Việt Nam, tuân thủ những quy định của các tổ chức

quốc tế và khu vực mà nước ta tham gia

Thứ tư, nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, hiệu lực, hiệu quả quản lý của

Nhà nước đối với nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

Hướng và biện pháp cơ bản là: Xác định rõ và đầy đủ hơn đường lối, nhất là những nội dung định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường Tiếp tục đổi mới tư duy kinh tế, nâng cao năng lực lãnh đạo kinh tế của các tổ chức đảng; chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý

Một nội dung trọng điểm của hoàn thiện thể chế là cải cách hành chính Nội dung này đặt trọng tâm vào đổi mới, nâng cao vai trò và hiệu lực quản lý kinh tế của Nhà nước nhằm tạo ra những tiền đề để nền kinh tế phát triển theo định hướng XHCN

Trong các văn kiện của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI khẳng định sự cần thiết phải “giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa Nhà nước với thị trường” Theo đó, Nhà nước quản lý, điều hành nền kinh tế, nhằm hiện thực hóa các mục tiêu của CNXH, bằng pháp luật, quy hoạch, kế hoạch và các công cụ điều tiết khác, nhưng “trên cơ sở tôn trọng và vận dụng đầy đủ, đúng đắn các quy luật và cơ chế vận hành của kinh tế thị trường ”; Nhà nước tập trung duy trì ổn định kinh tế vĩ

mô, định hướng phát triển, tạo điều kiện để nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững,

vừa không phó mặc cho thị trường, vừa không tùy tiện can thiệp làm sai lệch các quan hệ thị trường, không lẫn lộn chức năng quản lý kinh tế nhà nước với chức năng kinh doanh của doanh nghiệp

Năng lực và hiệu lực quản lý kinh tế của Nhà nước được nâng cao theo đúng những định hướng mà Đại hội XI xác định, sẽ là nhân tố vừa bảo đảm cho nền kinh

tế được vận hành trôi chảy theo yêu cầu của các quy luật kinh tế khách quan, vừa bảo đảm hiện thực hóa được các mục tiêu của CNXH một cách bền vững

3.2 Mối quan hệ giữa pháp luật bán đấu giá tài sản và thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

Pháp luật về bán đấu giá tài sản với tính chất là một lĩnh vực pháp luật điều chỉnh hình thức mua bán tài sản không thể nằm tách bạch mà luôn chịu sự tác động của các lĩnh vực pháp luật khác trong hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chũ nghĩa Việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản cũng như pháp luật điều chỉnh bất kỳ lĩnh vực nào cũng đều phải đặt ra mục tiêu nhất định và có vai trò nhất định trong việc định hướng các quan hệ xã hội, đáp ứng yêu cầu của đời sống kinh tế xã hội, mục tiêu và vai trò của pháp luật bán đấu giá tài sản chính là những cơ sở thuyết minh cho sự cần thiết xây dụng và hoàn thiện pháp luật về lĩnh vực này Do đó, mối quan hệ giữa pháp luật bán đấu giá tài sản và thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN có thể tập trung ở một điểm cơ bản như sau:

Thứ nhất, pháp luật về bán đấu giá tài sản thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN mà trọng tâm là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng và cải cách hành chính”

Trong những năm gần đây thực hiện quan điểm chỉ đạo của Đảng về hoàn thiện hệ thống pháp luật theo cơ chế thị trường định hướng XHCN Kết quả là trong hơn hai mươi năm đổi mới hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã được đổi mới về cơ bản với nhiều bộ luật, luật quan trọng, kịp thời thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng đảm bảo cho Nhà nước không chỉ có đủ pháp luật để quản lý

xã hội mà còn tham gia hội nhập kinh tế quốc tế trên nhiều lĩnh vực và ngày càng sâu rộng Nghị quyết số 48-NQ/TW đã xác định rõ: Hoàn thiện pháp luật nói chung không chỉ tạo lập và hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công cuộc cải cách hành chính, cải cách tư pháp; đảm bảo xây dựng một nền hành chính dân chủ, sát dân, sát cơ sở, xóa bỏ mọi thủ tục phiền hà, dành thuận lợi cho dân, đáp ứng mọi yêu cầu, quyền lợi, chính đáng, hợp pháp của dân, của doanh nghiệp Một nền hành chính trong sạch vững mạnh, năng động, hoạt động thông suốt theo đúng chức năng và quyền hành pháp, chịu sự giám sát của dân, đáp ứng yêu cầu kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Bên cạnh các quan điểm chỉ đạo đó, đối với hoạt động cải cách tư pháp, Nghị quyết số 49-NQ/TW của Đảng cũng đề ra một số biện pháp, chỉ đạo những công việc chính trước mắt đến 2010 trong đó có xây dựng các chế định bổ trợ tư pháp Mặc dù trong Nghị quyết của Đảng không đề cập cụ thể đến hoạt động bán đấu giá tài sản như các hoạt động bổ trợ khác (luật sư, giám định tư pháp, công chứng, thi hành

án, chế định thừa hành viên – thừa phát lại), nhưng hiện nay một trong những hoạt động bổ trợ rất thường xuyên trong công tác thi hành án và xử lý vi phạm hành chính đó chính là hoạt động bán đấu giá tài sản Những quan điểm và chủ trương, đường lối của Đảng trên đây chỉ có thể hiện thực hóa trong thực tiễn khi được Nhà nước thể chế hóa thông qua công cụ pháp luật riêng có của mình Đó chính là kết quả của việc ban hành hàng loạt các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh trực tiếp các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực bán đấu giá tài sản của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong những năm gần đây Tiêu biểu là Nghị định số 05/2005/NĐ-CP và Nghị định số 17/2010/NĐ-CP của Chính phủ và những văn bản quy phạm pháp luật khác Những văn bản quy phạm pháp luật này tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc thực hiện đường lối của Đảng và hoạt động bán đấu giá tài sản ở Việt Nam hiện nay Mặt khác, về phương diện Nhà nước có thể nói hoạt động bán đấu giá tài sản đã góp phần quan trọng làm cho các hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước trong việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý Nhà

nước và các cơ quan tư pháp (thi hành án) giải quyết các vụ việc được nhanh chóng, khách quan, công khai, minh bạch

Là một bộ phận pháp luật thuộc thể chế kinh tế thị trường nên các quy định pháp luật về bán đấu giá tài sản cụ thể hóa hơn các quyền, nghĩa vụ của các chủ thể dân sự thông thường, các chủ thể là thương nhân được quy định trong Bộ luật Dân

sự, Luật Doanh nghiệp, Luật Thương mại và các quy định pháp luật khác có liên quan Do đó, thực tiễn thi hành và hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản sẽ tác động trực tiếp tới việc hoàn thiện các bộ phận pháp luật khác thuộc thể chế kinh tế thị trường

Thứ hai, pháp luật về bán đấu giá tài sản cụ thể hóa một hình thức mua bán tài sản trong pháp luật dân sự, xây dựng khuôn khổ pháp lý cho hoạt động cạnh tranh công bằng, lành mạnh trong mua bán tài sản

Bộ luật Dân sự là văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao nhất điều chỉnh trong lĩnh vực pháp luật dân sự, có quy định về hoạt động mua bán tài sản và bán tài sản thông qua phương thức bán đấu giá Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành văn bản hướng dẫn quy định cụ thể về bán đấu giá tài sản Như vậy, xét về bản chất, bán đấu giá tài sản chính là hợp đồng mua bán tài sản, nhưng là loại hợp đồng mua bán đặc biệt Pháp luật về bán đấu giá tài sản là một bộ phận của pháp luật về dân sự, cũng phải tuân thủ các nguyên tắc chung mà Bộ luật Dân sự đã quy định như nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận; nguyên tắc bình đẳng, nguyên tắc thiện chí, trung thực…Tuy nhiên, khác với hợp đồng mua bán tài sản thông thường, hoạt động bán đấu giá tài sản phải tuân theo những thủ tục riêng biệt

từ việc xác định tài sản đấu giá, định giá, thông báo niêm yết, xem tài sản, tổ chức đấu giá…Với tính chất là một văn bản hướng dẫn, cụ thể hóa quy định của Bộ luật Dân sự về bán đấu giá tài sản bảo đảm việc bán đấu giá tài sản theo nguyên tắc trực tiếp, công khai, trung thực, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia

Chế định về tài sản và quyền sỡ hữu tài sản là một chế định quan trọng trong pháp luật dân sự của bất kỳ quốc gia nào là cơ sở để hình thành và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ sỡ hữu tài sản Trong các quyền năng của chủ sỡ hữu tài sản

có quyền định đoạt, được hiểu là quyền chuyên giao quyền sỡ hữu tài sản hoặc từ

bỏ quyền sỡ hữu tài sản (Điều 195 Bộ luật Dân sự) Chủ sỡ hữu có quyền định đoạt đối với tài sản thông qua các hình thức bán, trao đổi, tặng cho, cho vay, để thừa kế,

từ bỏ hoặc thực hiện các hình thức định đoạt khác phù hợp với quy định của pháp luật đối với tài sản Với vai trò của Nhà nước là người quản lý xã hội thì Nhà nước

có trách nhiệm bảo vệ, bảo đảm cho chủ sở hữu thực hiện đầy đủ quyền của một cách hợp pháp

Trong nền kinh tế thị trường việc bảo đảm quan hệ cung cầu không phải dễ dàng, tình trạng một bán nhiều người muốn mua là điều xảy ra khá phổ biến Tình trạng độc quyền trong bất kỳ lĩnh vực nào, kể cả trong việc mua bán tài sản cũng là điều không hay, dễ sinh ra tình trạng mua ép, bán ép Pháp luật bán đấu giá tài sản

có vai trò tạo ra cơ chế để những người muốn mua tài sản có thể cạnh tranh một cách công khai, bình đẳng về giá cả Thông qua đó, pháp luật quy định cơ chế công khai về đối tượng tài sản đem bán, về giá khởi điểm của tài sản tạo cơ hội để mọi

tổ chức, cá nhân có nhu cầu mua tài sản có thể tiếp cận và tham gia vào quá trình mua tài sản9

Thứ ba, pháp luật bán đấu giá tài sản quy định một cơ chế hình thành nên giá mua, bán tài sản, tạo cơ chế kết hợp hài hòa nhu cầu và lợi ích của người sỡ hữu tài sản và người mua tài sản

Điều chỉnh lĩnh vực điều hành giá hiện nay đang có Pháp lệnh Giá năm 2002 quy định quản lý nhà nước về giá và hoạt động về giá của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh Nhà nước tôn trọng quyền tự định giá và cạnh tranh về giá của tổ

chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh theo đúng pháp luật Nhà nước chỉ sử dụng các biện pháp cần thiết để bình ổn giá, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức,

cá nhân sản xuất, kinh doanh, của người tiêu dùng và lợi ích của nhà nước

Trong việc định đoạt tài sản thuộc sỡ hữu của mình, chủ sỡ hữu có quyền quyết định giá bán tài sản Trong quan hệ mua bán tài sản thì một yếu tố quan trọng mà các bên phải thông nhất là giá cả của tài sản được mua bán Quan hệ mua bán tài sản chỉ được xác lập khi giá được các bên thỏa thuận hoặc do người thứ ba xác định theo yêu cầu của các bên Người bán thì luôn muốn bán với giá cao nhất còn người mua thì muốn mua với giá thấp nhất là một tình trạng phổ biến Vì vậy, bán đấu giá tài sản là một cơ chế hình thành giá bán hàng hóa, kết hợp hài hòa nhu cầu, lợi ích của cả người bán và người mua Thông qua hoạt động bán đấu giá, pháp luật tạo cơ chế bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của người có tài sản được bán thông qua việc bán tài sản với giá cao nhất mà thị trường chấp nhận Trong những trường hợp nhất định cần bán tài sản của Nhà nước thì việc bán đấu giá công khai là hình thức tốt nhất bảo vệ quyền lợi của Nhà nước khỏi bị xâm hại Việc bán đấu giá tài sản là cơ chế trung gian để góp phần giải quyết được các xung đột lợi ích của các đồng chủ sỡ hữu và cơ quan nhà nước trong trường hợp bán tài sản theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Giá cả hình thành qua bán đấu giá sẽ dễ dàng được các bên chấp nhận Đồng thời, thông qua hoạt động cạnh tranh về mua tài sản có thể đi đến việc hình thành giá mua tài sản phản ánh một cách sát nhất giá trị đích thực hàng hóa

Thứ tư, pháp luật bán đấu giá tài sản là phương tiện bảo vệ lợi ích tốt nhất của các bên tham gia quan hệ bán đấu giá tài sản

Khi có những tranh chấp xảy ra, pháp luật bán đấu giá tài sản quy định rõ những hành vi vi phạm và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật đối với người tham gia đấu giá tài sản và người bán đấu giá tài sản, người điều hành cuộc bán đấu giá tài sản Đồng thời, cũng quy định quyền khiếu nại, tố cáo, cụ thể cá nhân,