khóa luận tốt nghiệp tác động của quá trình hội nhập đối với thị trường bảo hiểm việt nam những năm qua

Mặt khác, cùng v ớ i tốc độ tăng trưởng cao và khá ổ n định của nền kinh tế thời gian qua, mức sống của người dân đã được nâng lên rõ rệt và kéo theo đó là nhu cầu về an toàn, về bảo hiể

HOA KINH TÊ NG

KHOA KINH T Ế NGOẠI T H Ư Ơ N G

POREIGN TRÍÍOE UNIVERSiry

Giáo viên hướng dẩn : ThS NGUYỄN THỊ THANH MINH

Sinh viên thực hiện : Lê Thị Thu Hà

Lớp : Pháp 2 - K41E - K I N !

1.1.4 Các nguyên tắc cơ bản trong bảo hiểm 9

1.2 Vai trò của bảo hiểm 12

1.2.1 Sự cần thiết của bảo hiểm trong đời sống kinh tế, xã hội 12

1.2.2 Vai trò, tác dụng cùa bảo hiểm 12

Chương 2: Thục trạng thị trường Bảo hiểm Việt Nam trong bối

3.2.1 Tăng cường năng lực cạnh tranh 60

3.2.2 Nâng cao hiệu quả huy động vốn 65

3.2.3 Nâng cao hiệu quả công tác đẩu tư của doanh nghiệp 67

3.2.4 Á p dụng khoa học công nghệ 69

Kết luận

Danh mục tái liệu tham khảo

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

Lòi mở đầu

Ị Tính cấp thiết của đê tài

H ộ i nhập k i n h tế quốc tế đã trở thành một x u thế tất yếu khách quan của quá trình phát triển Đ ố i với một quốc gia, đó là quá trình thực hiện m ở cửa nền kinh tế, phát triển k i n h tế quốc dân gắn liền với k i n h tế k h u vực và thế giới, đồng thời tham gia ngày càng nhiều vào các hoạt động kinh tế quốc tế và hệ thống thương mại đa phương Đ ể khỏi bổ gạt bên lề xu thế ấy, các quốc gia đều nỗ lực tập trung vào cải cách kinh tế, đổi mới hệ thống chính sách và pháp luật sao cho phù hợp với trình độ phát triển chung của thế giới Bên cạnh đó, mỗi nền kinh tế cũng cần nắm bắt được những cơ hội mới đồng thời khắc phục những khó khăn, thách thức đặt ra trong bối cảnh ngày nay, giảm thiểu những hạn chế trong quá trình hội nhập V i ệ t Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó Hiện nay, chúng ta đang bước vào giai đoạn hội nhập k i n h tế quốc tế một cách mạnh mẽ Tuy nhiên, với xuất phát điểm là một nền kinh tế quan liêu bao cấp, khi tham gia vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, các ngành kinh doanh, thương mại của nước ta không tránh khỏi những khó khăn nhất là những ngành kinh doanh dổch vụ như bảo hiểm

Cũng giống như những ngành kinh doanh khác, bảo hiểm không nằm ngoài quy luật của nền kinh tế thổ trường Quá trình h ộ i nhập đã và sẽ có những tác động nhiều mặt đến sự phát triển của hoạt động k i n h doanh bảo hiểm trong hiện tại cũng như tương lai

K i n h doanh bảo hiểm là một ngành đã được hình thành từ lâu đời và đã phát triển rất mạnh mẽ trên toàn thế giới Ngày nay, ngành này đã có một vổ trí khá quan trọng trong nền kinh tế quốc dân của m ỗ i nước Hoạt động của bảo hiểm thân nhập vào m ọ i lĩnh vực và có ý nghĩa rất to lớn trong việc thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế - xã hội

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

Trên thế giới, những quốc gia có nền k i n h tế công nghiệp phát triển, bảo hiểm

đã đóng vai trò là m ộ t trung gian tài chính lớn, có chức năng huy động các nguồn vốn và cung ứng vốn trung, dài hạn cho đầu tư phát triển Ở những nước này ngành kinh doanh bảo hiểm đóng góp từ 5 % đến 1 0 % GDP So v ớ i thế giới, ngành bảo h i ể m V i ệ t Nam vẫn còn non trẻ, các công t y bảo hiểm trong nước chỉ thủt sự hoạt động trong môi trường cạnh tranh những năm gần đây Sự đóng góp của các công ty này vào sự phát triển của kinh tế đất nước còn hạn chế

Mặt khác, cùng v ớ i tốc độ tăng trưởng cao và khá ổ n định của nền kinh tế thời gian qua, mức sống của người dân đã được nâng lên rõ rệt và kéo theo đó là nhu cầu về an toàn, về bảo hiểm không những của doanh nghiệp m à còn của các cá nhân trong xã hội Chính vì thế m à bảo hiểm ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội V i ệ t Nam Nếu như trước đây chúng

ta luôn quan niệm bảo hiểm là một loại hàng hoa xa xỉ thì hiện nay nó đã trở thành một phần không thể thiếu trong một số lĩnh vực của nền kinh tế và đời sống nhân dân

Xuất phát từ những yêu cầu của quá trình phát triển kinh tế đất nước, cũng như của ngành bảo hiểm nhất là trong giai đoạn hội nhủp mạnh mẽ hiện nay, việc nghiên cứu thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam, tìm hiểu những tác động của quá trình h ộ i nhủp đối v ớ i thị trường thông qua việc đánh giá thực trạng, phàn tích những thách thức và cơ hội là một yêu cầu tất yếu về cả lý luủn và thực tiễn Tác giả lựa chọn đề tài này làm đề tại luủn văn tốt nghiệp cũng nhằm mục đích này

2 Múc đích và nhiêm vu của đề tài

V ớ i mục đích phân tích tình hình thị trường bảo h i ể m V i ệ t Nam trong mấy năm gần đây và đưa ra những giải pháp, kiến nghị để nâng cao khả năng cạnh

Tác dộng cửa quá trình hội nhập dối với thị trường bảo hiểm Việt Nam thời gian qua

tranh của các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước trước sự tham gia ngày càng nhiều của các cõng t y bảo hiểm nước ngoài vào thị trường, đề tài có những nhiệm vụ sau:

-Trình bày những khái niệm cơ bản về bảo h i ể m

- Phân tích và đánh giá thực trạng thị trường bảo h i ể m thời gian qua

- Nghiên cứu và đưa ra các quan điểm, phương hướng và đề xuất các biện pháp, kiến nghị

3 Giói han, phàm vi nghiên cứu của đê tài

Xuất phát từ mục đích và yêu cầu của đề tài, trong phạm vi những vấn để mang tính lý luận và những thực tế cơ bản có liên quan, tác giả muợn đưa ra một bức tranh toàn cảnh về hoạt động kinh doanh bảo hiểm tại V i ệ t Nam những năm vừa qua, cụ thể là từ năm 2000 đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Đ ề tài xuất phát từ những vấn để lý luận chung về bảo hiểm và thực trạng thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam Vì vậy trong quá trình nghiên cứu tác giả đã cợ gắng kết hợp chặt chẽ các phương pháp thu thập, tổng hợp và phân tích thông tin, nghiên cứu và so sánh, kết hợp lý luân với thực tiễn để có m ộ t cái nhìn khách quan và chính xác nhất

5 Bố cúc

Đ ể tài được kết cấu thành ba chương như sau:

Chương l: Những vấn đê lý luận chung vê Bảo hiểm

Chương 2: Thực trạng thị trường Bảo hiểm Việt Nam trong bối cảnh hội nhập

Chương 3: Giải pháp và kiến nghị

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T O T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về Bảo hiểm

1.1 Bảo hiểm là gì

1.1.1 Đinh nghĩa

H i ệ n nay tồn tại rất nhiều khái niệm khác nhau về bảo hiểm trong nhiều lĩnh vực như luật, k i n h tế học, lịch sử, khoa học thực tế, lý thuyết về r ủ i ro, xã h ộ i học, Trong m ỗ i ngành, m ỗ i lĩnh vực khái niệm bảo hiểm lại được khai thác trên những khía cạnh riêng nên cũng mang nhiều điểm khác biệt Thực chất bảo hiểm là việc thu phí và bới thường tớn thất, bảo hiểm là biện pháp tốt nhất

để con người đối phó với r ủ i ro Nhưng bảo hiểm không thể triệt tiêu r ủ i ro, bảo hiểm không phải là bảo đảm m à chỉ đơn thuần là m ộ t biện pháp k i n h tế để giải quyết hậu quả của rủi ro Bảo hiểm chỉ là sự phân chia rủi ro, chia nhỏ tớn thất, nó là ngành dịch vụ kinh doanh rủi ro, sản phẩm của nó là cái vô hình Các tớ chức về bảo hiểm trên thế giới cũng đã đưa ra m ộ t số khái niệm được thừa nhận rộng rãi trên thị trường như sau:

Theo U y ban thuật ngữ bảo hiểm của Hiệp hội bảo hiểm và rủi ro Hoa K ỳ thì

"bảo hiểm là việc chuyển giao những r ủ i ro do các tớn thất bất ngờ và ngẫu nhiên gây ra từ người được bảo hiểm sang cho người bảo h i ể m k h i h ọ cam kết bồi thường cho những tớn thất này, cung cấp các quyền l ợ i bằng tiền cho tớn thất xảy ra hoặc cung cấp các dịch vụ liên quan đến r ủ i ro cho người được bảo hiểm"

Hiệp hội các nhà bảo hiểm A n h lại đưa ra một định nghĩa khác, đó là: "bảo hiểm là sự thoa thuận qua đó một bên (người bảo hiểm) hứa sẽ thanh toán cho bên k i a (người được bảo hiểm hay người tham g i a bảo hiểm) m ộ t khoản tiền nếu sự cố xảy ra gây tớn thất tài chính cho người được bảo hiểm Trách nhiệm thanh toán những tớn thất này được chuyển giao từ người tham gia bảo hiểm

Tác dộng của quá trinh hội nhập đối với thị trường bảo hiểm Việt Nam thời gian qua

sang người bảo hiểm Đ ể chấp nhận trách nhiệm thanh toán này, người bảo hiểm đòi người được bảo hiểm một khoản tiền, đó là phí bảo hiểm"

Tại thị trường bảo hiểm Châu Á, người ta cho rằng "bảo h i ể m là biện pháp chia nhỏ tổn thất của m ộ t người hay một số ít người cho nhiều người có cùng khả năng chịu r ủ i ro nào đó thông qua việc tổ chức ra m ộ t quặ tài chính tập trung huy động từ các cá nhân, tổ chức tham gia bảo h i ể m dưới dạng phí bảo hiểm, để bổi thường hoặc bù đắp những tổn thất do những r ủ i ro đó gây ra" Còn ở V i ệ t Nam, " bảo hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm nhằm mục đích sinh l ờ i , theo đó doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận r ủ i ro của người được bảo hiểm, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc bồi thường cho người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm"

T ó m lại, "Mo hiếm là một sự cam kết bồi thường của người bảo hiếm đối với

người được bảo hiểm về những thiệt hai, mất mát của đối tượng bảo hiểm do một rủi ro đã thoa thuận gây ra, với điều kiện người được bảo hiếm đã thuê bảo hiếm cho đối tượng bảo hiểm đó và nộp một khoản tiền gọi là phí bảo hiếm"

D ư ớ i đây chúng ta sẽ tìm hiểu một số khái niệm m ở rộng để có thể hiểu rõ hơn về bảo hiểm

Trước hết là khái niệm người bảo hiểm (insurer, underwriter), người bảo hiểm

là người nhận trách nhiệm về rủi ro, được hưởng phí bảo hiểm và phải b ồ i thường k h i có tổn thất Người được bảo hiểm có thể là các công ty bảo hiểm của Nhà nước hay của tư nhân, các công t y này là nơi tập trung nguồn vốn nhiều nhất và nhanh nhất nhờ các khoản phí bảo hiểm

Thứ hai là bên được bảo hiểm, bên được bảo h i ể m (the insured) là người có lợi ích bảo hiểm, người bị thiệt hại k h i r ủ i ro xảy ra và được người bảo h i ể m b ồ i thường, bên được bảo h i ể m phải là người có tên trong hợp đồng bảo hiểm Bên

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

được bảo h i ể m có thể là người nộp phí bảo h i ể m nhưng cũng có thể là người đựơc bồi thường k h i có r ủ i ro Trong một số trường hợp hai người này là một,

ví dụ như trong bảo hiểm tài sản, người nộp phí bảo h i ể m đồng thời là người được bảo hiểm Nhưng trong bảo hiểm trách nhiệm dân sự thì người được bồi thường lại không phải là người đã nộp phí bảo h i ể m m à là m ộ t người thứ ba Còn người thụ hưởng là tổ chức, cá nhân được bên mua bảo h i ể m chỉ đớnh để nhận tiền bảo hiểm theo hợp đồng bảo hiểm con người

Tiếp theo là đối tượng bảo hiểm (subject, matter insured), là tài sàn hoặc l ợ i ích mang ra bảo hiểm Đ ố i tượng bảo hiểm có thể là tài sản, con người (sinh mạng, sức khoe hay sức lao động) hoặc trách nhiệm dân sự đối với người thứ

Ị Ị 2 Phân loai bảo hiểm

Hiện nay, các doanh nghiệp bảo hiểm trên thớ trường chào bán khoảng gần 90 loại sản phẩm bảo hiểm Trong tương lai k h i nhu cầu bảo h i ể m ngày càng đa dạng thì số lượng sản phẩm và các loại sản phẩm được chào bán sẽ ngày càng nhiều hơn Dựa vào một số căn cứ có thể chia bảo h i ể m thành các loại sau:

*Dựa theo cơ chế hoạt động có các loại:

- Bảo hiểm xã hội: là chế độ bảo hiểm của Nhà nước, của đoàn thể xã h ộ i hoặc các công t y nhằm trợ cấp cho các viên chức N h à nước, người làm công, trong trường hợp ố m đau, bệnh tật, bớ chết hoặc bớ tai nạn trong k h i làm việc, hay về hưu

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

Đ ặ c điểm của loại hình bảo hiểm này là không mang tính chất bắt buộc, không nhằm mục đích kinh doanh, không tính đến những rủi ro cụ thể và thường được đưa lên thành các quy định, các luật l ệ chung

Bảo hiểm xã h ộ i g ứ m các loại như: chế độ bảo hiểm xã h ộ i đối v ớ i cán bộ, viên chức Nhà nước; bảo hiểm thất nghiệp; bảo h i ể m y tế;

- T h ứ hai là bảo hiểm thương mại: là loại hình bảo hiểm mang tính chất kinh doanh kiếm l ờ i

Đây là loại bảo hiểm không bắt buộc, có tính đến từng đối tượng, từng rủi ro

cụ thể

Các loại bảo hiểm thương mại được chia làm hai nhóm: bảo hiểm hàng hải như bảo hiểm tàu, bảo hiểm hàng hoa chuyên chờ trên biển, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu, ; và bảo hiểm phi hàng hải như bảo hiểm xây dựng lắp đặt, bảo hiểm cháy nổ,

*về tính chất, bảo hiểm gứm hai loại là bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ

- Bảo hiểm nhân thọ: là loại nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hay tử vong theo thoa thuận trong hợp đứng bảo hiểm, là bảo hiểm tính mạng hoặc tuổi thọ của con người nhằm bù đắp cho người được bảo hiểm một khoản tiền khi hết thời hạn bảo hiểm hoặc k h i người được bảo hiểm

bị chết hoặc bị thương tạt toàn bộ vĩnh viễn

Bảo hiểm nhân thọ bao gứm các loại nghiệp vụ như bảo h i ể m trọn đời, bảo hiểm sinh kỳ, bảo hiểm tử kỳ, bảo hiểm hỗn hợp, bảo h i ể m trả tiền định kỳ, Bảo hiểm sinh kỳ tức là doanh nghiệp bảo hiểm sẽ phải trả tiền cho người thụ hưởng trong trường hợp người được bảo h i ể m sống đến m ộ t thời hạn nhất định Còn bảo hiểm tử kỳ là loại hình bảo hiểm m à theo đó doanh nghiệp bảo hiểm sẽ phải trả tiền cho người thụ hưởng trong trường hợp người được bảo hiểm tử vong trong m ộ t thời hạn nhất định

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

- Bảo hiểm phi nhân thọ là loại nghiệp vụ bảo h i ể m không thuộc bảo h i ể m nhân thọ, gồm rất nhiều loại hình khác nhau như bảo hiểm sức khoe và bảo hiểm tai nạn con người, bảo hiểm hàng hải, bảo h i ể m xe cơ g i ớ i , bảo hiểm du lịch, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, bảo hiểm cháy nổ,

*Căn cứ vào đối tượng bảo hiểm có các loại sau:

- Bảo hiểm tài sản: là loại bảo hiểm m à đối tượng cẩa nó là tài sản cẩa tập thể hay cá nhân, bao gồm các vật có thực, tiền, giấy tờ có giá Thiệt hại được bổi thường trong loại hình bảo hiểm này mang tính vật chất

- Bảo hiểm trách nhiệm: đối tượng cẩa loại bảo h i ể m này là trách nhiệm dân

sự cẩa người được bảo hiểm đối với người thứ ba hay đối với sản phẩm

- Bảo hiểm con người: là loại bảo hiểm trong đó đối tượng là con người hay các bộ phận cẩa cơ thể con người hay các vấn đề có liên quan như tuổi thọ, tính mạng, sức khoe,

*Căn cứ theo quy định cẩa pháp luật:

Dựa vào căn cứ nêu trên có thể phân ra hai loại bảo hiếm là bảo hiểm tự nguyên và bảo hiểm bắt buộc

Bảo hiểm bất buộc là loại bảo hiểm do pháp luật quy định tổ chức, cá nhân phải tham gia bảo hiểm, điều kiện, mức phí bảo hiểm, số tiền bảo hiểm t ố i thiểu m à bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo h i ể m có nghĩa vụ thực hiện Bảo hiểm bắt buộc chỉ áp dụng đối với một số loại bảo h i ể m nhằm mục đích bảo vệ lợi ích còng cộng và an toàn xã hội

Hiện nay, tại V i ệ t Nam có những loại hình bảo h i ể m bắt buộc như: bảo h i ể m trách nhiệm dân sự cẩa chẩ xe cơ giới, bảo hiểm công trình xây dựng các dự

án đầu tư sử dụng v ố n ngân sách Nhà nước, vốn tín dụng đầu tư phát triển cẩa Nhà nước, vốn đầu tư cẩa các doanh nghiệp N h à nước, bảo h i ể m tai nạn thuyền viên trên các phương tiện nghề cá, bảo h i ể m m ọ i r ẩ i ro thân tàu đối với phương tiện đánh bắt hải sản xa bờ, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho tổ chức luật sư

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

1.1.3 Bản chất của bảo h i ể m

Bảo hiểm là việc phân chia r ủ i ro, chia nhỏ tổn thất, nó dựa trên quy luật số đông bù số ít, tức là m ộ t số đông người tham gia bảo hiểm, đóng một khoản phí bảo hiểm nhỏ để k h i có người bị tổn thất, người bảo h i ể m sẽ lấy từ số phí bảo hiểm đó để b ồ i thường Trong thực tế nhẩng người tham gia bảo hiểm không phải ai cũng bị tổn thất m à thường chỉ là m ộ t số rất ít và nhẩng người không bị tổn thất thì hiển nhiên sẽ mất không số phí bảo hiểm

Vây thực chất của hoạt động bảo hiểm chính là quá trình phân phối l ạ i tổng sản phẩm trong nước giẩa nhẩng người tham gia bảo h i ể m nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính phát sinh k h i tai nạn, r ủ i ro bất ngờ xảy ra gây tổn thất đối với người tham gia bảo hiểm Nhưng phân phối trong bảo hiểm là phân phối không đều, không bằng nhau, tức là không phải ai tham gia cũng được phân phối và phân phối số tiền như nhau V à phân phối trong bảo hiểm cũng không phải là phân phối bồi hoàn, bởi vì dù có tham gia đóng góp vào quỹ bảo hiểm nhưng nếu không có tổn thất thì sẽ không được phân phối

Ngành kinh doanh bảo hiểm không giống như các ngành sản xuất hay k i n h doanh khác, một k h i hợp đồng bảo hiểm đã được ký kết, nhà bảo hiểm sẽ tiến hành thu phí trước của khách hàng, sau đó bằng sự cam kết của mình thông qua hợp đồng bảo hiểm, h ọ sẽ thực hiện trách nhiệm với khách hàng Chính vì thế người ta gọi k i n h doanh bảo hiểm là loại k i n h doanh có "chu trình sản xuất ngược" M ặ t khác, cùng với hoạt động k i n h doanh, các công t y bảo hiểm luôn phải quản lý m ộ t nguồn vốn lớn và ổn định, đây là nguồn gốc hình thành nguồn vốn nhàn r ỗ i hay còn gọi là các quỹ dự phòng nghiệp vụ tại các công t y này Pháp luật cho phép các công ty bảo hiểm được sử dụng nguồn quỹ d ự phòng này để đầu tư Việc đầu tư nguồn vốn nhà r ỗ i trong các doanh nghiệp bảo hiểm vừa là quyền l ợ i , cũng là trách nhiệm của doanh nghiệp

L Ị A Các nguyên tắc cơ bản trong bảo hiểm

Bảo hiểm hoạt động dựa trên cơ sở của cấc nguyên tắc cơ bản sau:

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

- Bảo hiểm một rủi ro chứ không bảo hiểm một sự chắc chắn

Theo nguyên tắc này, người bảo hiểm chỉ nhận bảo h i ể m m ộ t sự cố, m ộ t tai nạn, tai hoa xảy ra một cách bất ngờ, ngẫu nhiên ngoài ý m u ố n của con người chứ không bảo hiểm một cái chắc chắn xảy ra, đương nhiên xảy ra, cũng như chỉ bồi thường cho những thiởt hại, mất mát do r ủ i ro gây ra chứ không phải bồi thường cho những thiởt hại chắc chắn xảy ra, đương nhiên xảy ra Nghĩa là chỉ bảo hiểm cho những r ủ i ro m à nguyên nhân của nó là hoàn toàn khách quan

- Trung thực tuyệt đôi

Trong bảo hiểm, hai bên tức là người bảo hiểm và người được bảo hiểm phải tuyởt đối trung thực với nhau, t i n tưởng lẫn nhau và không được lừa d ố i nhau Nếu có một trong hai bên v i phạm nguyên tắc này thì hợp đổng bảo hiểm sẽ trở nên không còn hiởu lực

Nguyên tắc trung thực tuyởt đối cũng có nghĩa là người bảo hiểm phải công khai tuyên b ố những điều kiởn, nguyên tắc, thể lở, giá cả bảo hiểm cho người được bảo hiểm biết và không được phép nhận bảo hiểm k h i biết đối tượng bảo hiểm đã đến nơi an toàn Còn người được bảo hiểm thì phải khai báo chính xác các chi tiết liên quan đến đối tượng bảo hiểm, phải thông báo kịp thời những thay đổi về đối tượng bảo hiểm, về r ủ i ro, về những m ố i đe doa nguy hiểm hay làm tăng thêm r ủ i ro m à mình biết được hoặc đáng lẽ phải biết cho người bảo hiểm và tuyởt đối không được mua bảo h i ể m cho đối tượng bảo hiểm k h i biết đối tượng bảo hiểm đó đã bị tổn thất

- Nguyên tắc lợi ích bảo hiềm

Là một nguyên tắc pháp lý quan trọng, nguyên tắc này m u ố n nói lên rằng người được bảo h i ể m muốn mua bảo hiểm phải có l ợ i ích bảo hiểm, tức là l ợ i ích hoặc quyền l ợ i liên quan đến, gắn liền v ớ i hay phụ thuộc vào sự an toàn hay không an toàn của đối tượng bảo hiểm Điều này có nghĩa là người được

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

bảo hiểm hay người sở hữu tài sản được bảo h i ể m sẽ mất mát về tài chính nếu tổn thất xảy ra hoặc phải gánh chịu một tổn hại nhất định nếu tổn thất phát sinh L ợ i ích bảo hiểm có thể đã có hoặc sẽ có k h i ký hợp đồng nhưng nhất thiết phải có k h i xảy ra tổn thất, có như vậy m ớ i được b ổ i thường

- Nguyên tắc bồi thường

Đây là một trong những nguyên tắc quan trứng nhất của bảo hiểm Theo nguyên tắc này các bên không được l ợ i dụng bảo h i ể m để trục l ợ i , tức là k h i tổn thất xảy ra, người bảo hiểm sẽ phải bồi thường cho người được bảo hiểm

để đảm bảo rằng người được bảo hiểm sẽ có vị trí tài chính như trước k h i có tổn thất và sẽ bồi thường theo đúng tỷ lệ thiệt hại Bảo hiểm bồi thường bằng tiền chứ không b ồ i thường bằng hiện vật, như vây có thể thấy bảo hiểm là một biện pháp kinh t ế chứ không phải là một biện pháp kỹ thuật, nó chì có tác dụng khắc phục hậu quả của rủi ro

Về lý thuyết, nguyên tấc này có hai mục đích:

Thứ nhất là ngăn ngừa người được bảo hiểm được lợi từ bảo hiểm

Thứ hai là giảm rủi ro đạo đức Nếu người được bảo hiểm không thật thà, hứ

sẽ có thể tạo ra tổn thất để lấy tiền của công t y bảo hiểm Vì vậy nếu bồi thường tổn thất không vượt quá giá trị thực t ế bằng tiền thì r ủ i ro đạo đức sẽ giảm đi

- Nguyên tắc thế quyền

Đây là một nguyên tắc rất quan trứng, để thực hiện được nguyên tắc này, người được bảo h i ể m phải cung cấp các biên bản, giấy tờ, chứng từ, thư từ cần thiết có liên quan để người bảo hiểm sau k h i b ổ i thường cho người được bảo hiểm có thể thay mặt người được bảo h i ể m đòi người thứ ba có trách nhiệm bồi thường cho mình Nguyên tắc này gắn kết chặt chẽ với nguyên tắc bồi thường và có mục đích ngăn ngừa người được bảo h i ể m đòi hai lần đối với một tổn thất Vì nếu không người được bảo hiểm có thể sẽ đòi tiền từ người

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

bảo hiểm và cả người gây ra tổn thất N h ư vậy sẽ v i phạm nguyên tắc bồi thường M ụ c đích thứ hai là bắt người có lõi phải chịu trách n h i ệ m đối vói tổn thất tức là người bảo hiểm có quyền truy đòi tiền b ồ i thường từ người có l ỗ i Mục đích cuối cùng là nhủm giảm tỷ lệ bồi thường

1.2 Vai trò của bảo hiểm

1.2.1 Sư cẩn thiết của bảo hiểm trong đời sống k i n h tế xã hôi

Trong cuộc sống hàng ngày, hay trong hoạt động k i n h tế - xã hội của con người, thường xuyên xảy ra những tai hoa, tai nạn, những sự cố bất ngờ, ngẫu nhiên gây rất nhiều thiệt hại về người và tài sản Con người đã dùng rất nhiều biện pháp để đối phó với những r ủ i ro đó nhưng cũng không thể ngăn chặn được chúng và chỉ có thể bù đắp được những hậu quả do r ủ i ro gây ra, một trong số đó là bảo hiểm Hoạt động của bảo hiểm là hết sức cấn thiết trong đời sống kinh tế - xã hội của các quốc gia nói chung và m ỗ i cá nhân nói riêng

Mục đích chủ yếu của bảo hiểm là góp phần ổn định kinh tế cho người tham gia để từ đó khôi phục và phát triển sản xuất và đời sống, đổng thời tạo nguồn vốn cho phát triển k i n h tế và xã h ộ i của đất nước Qua đây chúng ta có thể thấy bảo hiểm vừa mang tính kinh tế vừa mang tính xã hội Ngoài ra bảo hiểm còn mang tính dịch vụ vì bất cứ ở đâu có nhu cầu bảo h i ể m thì hoạt động dịch

vụ này sẽ phát triển và ngày càng đa dạng Bảo h i ể m thực tế là m ộ t hoạt động tài chính chứ không phải là dịch vụ sản xuất, càng không phải là hoạt động sản xuất

Bảo hiểm có hai chức năng cơ bản, đó là:

- Xây dựng quỹ an toàn và tăng trưởng nguồn quỹ này để từ đó có khả năng đáp ứng nhu cầu của người tham gia bảo hiểm

- Bồi thường kịp thời, đúng mức độ tổn thất theo các điều kiện, quy tắc của bảo hiểm và theo luật bảo hiểm

1.2.2 V a i trò, tác dune của bảo hiểm

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

Bảo hiểm là phương thức chuyển giao r ủ i ro hiệu quả nhất, hợp lý nhất và công bằng nhất trong số những cách thức chuyển giao r ủ i ro vì bảo hiểm huy động được sức mạnh cộng đổng để giải quyết vấn đề tổn thất của m ỗ i cá nhân Bảo hiểm có vai trò bảo vệ sự ổn định và duy trì sự phát triển của nền k i n h tế -

xã hội, thúc đớy hoạt động tiết kiêm trong dân cư, tập trung vốn cho đầu tư phát triển kinh tế đất nước, tạo lập thêm nguồn vốn trong nước đáp ứng nhu cầu huy động vốn đầu tư dài hạn cho nền k i n h tế Bảo h i ể m cũng có những tác dụng võ cùng to lớn và thiết thực đối với nền kinh tế quốc dân và đời sống nhân dân Ví dụ như: bảo hiểm thu hút được vốn để sử dụng các khoản tiền nhàn r ỗ i một cách có hiệu quả; bảo hiểm bồi thường tổn thất, bù đắp được nhũng thiệt hại về người và tài sản của Nhà nước, của các doanh nghiệp, các

tổ chức kinh tế, xã h ộ i và các cá nhân do các rủi ro gây ra nhằm khắc phục hậu quả của r ủ i ro để ổn định sản xuất, kinh doanh và đời sống; bảo hiểm tạo

ra một nguồn vốn lớn bằng phí bảo hiểm và tập trung vào một số đầu m ố i để đầu tư vào những lĩnh vực khác của nền kinh tế; bảo h i ể m cũng là nguồn bổ sung lớn vào ngân sách Nhà nước (như lãi của bảo hiểm) và tăng thu, giảm chi cho cán cân thanh toán quốc gia; ngoài ra bảo hiểm còn giảm bớt lo âu và sợ hãi cả trước và sau tổn thất, giúp tạo ra tâm lý an tâm trong hoạt động kinh t ế

và đời sống, bảo hiểm góp phần bảo vệ tài sản, tính mạng của con người, tăng cường an toàn xã hội, tăng cường công tác đề phòng và hạn chế tổn thất trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người; bảo hiểm cũng có tác dụng đớy mạnh hoạt động tín dụng,

Ớ nước ta, hoạt động bảo hiểm đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đớy sự phát triển của thị trường vốn Xét theo giác độ doanh nghiệp, các tổ chức bảo hiểm vừa là nhà phát hành chứng khoán, định chế trung gian tài chính, vừa là nhà đầu tư trên thị trường vốn

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

Hoạt động đầu tư của các công ty bảo h i ể m diên ra khá phong phú, các công

ty bảo hiểm có thể sử dụng các nguồn vốn như v ố n điều lệ, quỹ d ự trữ bắt buộc, quỹ d ự trữ tự nguyện, các khoản lãi của những n ă m trước chưa sử dụng

và các quỹ đưỗc sử dụng để đầu tư Chúng đưỗc hình thành từ lỗi tức để lại của doanh nghiệp và nguồn vốn nhàn r ỗ i từ d ự phòng nghiệp vụ bảo hiểm Thông qua hoạt động k i n h doanh, các công t y bảo hiểm đã tạo lập đuỗc nguồn tài chính lớn để đẩu tư trở lại nền kinh tế, thúc đẩy sự hình thành và phát triển thị trường vốn

Như vậy bảo hiểm là tuy là một ngành k i n h doanh độc lập nhưng hoạt động của nó lại liên quan đến rất nhiều ngành khác nhau, đôi k h i nó lại chính là l ố i thoát cho những khó khăn m à các doanh nghiệp hay cá nhân gặp phải Ví dụ như k h i có thiên tai, dịch bệnh, bảo hiểm sẽ phát huy tác dụng to lớn của mình thông qua chế độ bồi thường tổn thất, khôi phục lại tình trạng tài chính như trước k h i có tổn thất, đây là điều m à không phải bộ phận nào của nén kinh tế cũng có thể làm đưỗc

* Đặc điểm của thị trường bảo hiểm nước ta hiện nay:

Thị trường bảo hiểm là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi và mua bán các sản phẩm bảo hiểm, đáp ứng nhu cầu đàm bảo sự an toàn trong cuộc sống của m ọ i tầng lóp dân cư Thị trường bảo hiểm có những đặc điểm hoạt động và chịu sự tác động của các quy luật thị trường giống như các sản phẩm khác T u y nhiên,

do đặc tính của sản phẩm và môi trường k i n h doanh hiện tại, thị trường bảo hiểm nước ta có những đặc điểm riêng cần chú ý k h i nghiên cứu

Trước hết về chủ thể tham gia thị trường, trên thị trường bảo hiểm, người bán

là các công ty bảo hiểm thuộc nhiều thành phần k i n h tế, với sức mạnh và uy tín kinh doanh khác nhau Còn người mua có thể là các cá nhân hoặc tổ chức Nhu cầu của người mua rất phong phú và đa dạng, khả năng thanh toán cũng

có sự khác biệt nhất định

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

T h ứ hai, trên thị trường, nhu cầu về bảo h i ể m tăng cùng với sự phát triển của nền kinh tế, sự gia tăng về thu nhập và nâng cao mức sống của đại bộ phận dân cư

Đặc điểm thứ ba là sự cạnh tranh trên thị trường bảo h i ể m V i ệ t Nam diễn ra ngày càng khốc liệt không chắ là cạnh tranh trong n ộ i bộ các doanh nghiệp bảo hiểm m à cả cạnh tranh giữa các doanh nghiệp bảo h i ể m và một số ngành kinh doanh khác Đây là đặc điểm mới xuất hiện trong thời gian qua Nhưng

có một điểm đặc biệt là các doanh nghiệp tuy cạnh tranh với nhau rất gay gắt

và khốc liệt nhưng cũng lại phải tìm cách liên m i n h với nhau và phân chia thị trường

Đặc điểm cuối cùng, thị trường bảo hiểm trong nước có m ố i quan hệ mật thiết với thị trường bảo hiểm quốc tế thông qua hoạt động tái bảo hiểm và thị trường bảo hiểm trong nước cũng chịu sự quản lý và chi phối chặt chẽ của Nhà nước thông qua Luật kinh doanh bảo hiểm và các quy pháp luật khác

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua Chương 2: Thực trạng thị trường Bảo hiểm

Việt Nam trong bối cảnh hội nhập

2.1 Thục trạng thị trường bảo hiểm Việt Nam

2.1.1 Thúc trang thi trường

Sau gần l o năm thực hiện chủ trương m ở cửa thị trường, h ộ i nhập quốc tế,

những năm vừa qua thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam được đánh già là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trường cao nhắt trong nền k i n h tế quốc dân và đóng góp đáng kể vào việc tăng trưởng phát triển kinh tế-xã hội, cải thiện môi trường đầu tư, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách Nhà nước, giảm thiểu rủi ro trong sản xuắt, kinh doanh và đời sống xã hội Đây cũng là lĩnh vực luôn được các nhà đầu tư nước ngoài đánh giá là bắt đầu tạo cơ hội cho sự phái triển và được chắm đếm là "lĩnh vực có tiềm năng rắt lớn", họ cũng rắt mong muốn sớm được đầu tư vào lĩnh vực này

Trước năm 1993, trên thị trường V i ệ t Nam chỉ có duy nhắt một công ty bảo hiểm, đó là Tổng cóng ty bảo hiểm Việt Nam, công ty này vừa tiến hành hoạt động kinh doanh bảo hiểm vừa thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về bảo hiểm Chính bởi thế độc quyền này m à công ty đã hoạt động không hiệu quả, quy m ó công t y nhỏ, doanh thu phí bảo hiểm thắp, các sản phẩm đơn điệu, phong cách phục vụ cửa quyền và độc đoán Thời kỳ này, hoạt động bào hiểm chỉ đơn thuần là thu phí và bồi thường chứ chưa thực hiện được vai trò trung gian tài chính trong nền kinh tế, đóng góp của bảo hiểm đối với tổng thu nhập quốc dân là không đáng kể Nhưng từ sau năm 1993, đo thực hiện chính sách

mở cửa thị trường, ngành bảo hiểm V i ệ t Nam đã thực sự có những bước phát triển mới cả về số lượng doanh nghiệp lẫn chắt lượng phục vụ khách hàng

Tác động của quá trình hội nhập đối với thị trường bảo hiểm Việt Nam thời gian qua

Tính đến tháng 12 năm 2005, trên thị trường k i n h doanh bảo hiểm V i ệ t Nam

đã có 32 công ty bảo hiểm được phép k i n h doanh các loại hình nghiệp vụ bảo hiểm Nếu xét theo lĩnh vực nghiệp vụ kinh doanh thì có 8 cõng t y bảo hiểm nhân thọ trong đó có 6 công ty bảo hiểm 1 0 0 % v ố n nước ngoài; 16 công ty bảo hiểm phi nhân thọ; duy nhất Ì công ty tái bảo h i ể m có quan hệ với hầu hết các công ty bảo hiểm trên thị trường; 7 công ty môi giới bảo hiểm với tư cách

là người đứng về phía khách hàng, tư vấn cho khách hàng lựa chọn sản phẩm bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm phù hợp, không t h u phí dịch vụ cừa khách hàng m à chỉ thu hoa hồng môi giới từ các doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp sản phẩm bảo hiểm Theo loại hình doanh nghiệp thì có 3 doanh nghiệp bảo hiểm nhà nước; 11 công ty bảo hiểm cổ phần; 6 doanh nghiệp bảo hiểm liên doanh với nước ngoài; 12 doanh nghiệp bảo hiểm 1 0 0 % vốn nước ngoài Bên cạnh đó còn có một khối lượng lớn các văn phòng đại diện cừa các công

ty bảo hiểm nước ngoài tại V i ệ t Nam (khoảng 30 vãn phòng) N ă m 2005, tổng doanh thu phí bảo hiểm toàn ngành là 15.678 tỷ đồng N h ư vây, sự góp mặt cừa hơn 30 doanh nghiệp bảo hiểm trong và ngoài nước trên thị trường một mặt góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, môi trường đầu tư, tăng lòng tin cừa các nhà đầu tư nước ngoài k h i đến làm ăn tại V i ệ t Nam, đảm bảo đáp ứng nhu cầu về bào hiểm cừa người dân V i ệ t Nam, mặt khác sẽ làm tăng khả năng cạnh tranh cừa các công ty bảo hiểm trong nước

Nếu như năm 1993, thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam m ớ i chỉ có 22 sản phẩm bảo hiểm và chừ yếu tập trung vào các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ thì đến nay đã có hơn 600 sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ và nhân thọ thuộc cả

3 lĩnh vực: bảo hiểm con người, bảo hiểm tài sản và bảo hiểm trách nhiệm được các doanh nghiệp đưa ra thị trường qua các kênh phân phối như đại lý bảo hiểm, hay môi giới bảo hiểm C ó thể thấy thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam thời gian qua đã thực sự đạt được nhiều thành tựu to lớn

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

Dựa vào các con số đánh giá của các chuyên gia đầu ngành về bảo h i ể m của

V i ệ t Nam, tốc độ tăng trưởng của thị trường bảo h i ể m V i ệ t N a m thời gian qua đạt bình quân 34%/năm đối với bảo hiểm phi nhân thọ và trên 60%/nãm đối với bảo hiểm nhân thọ Ngoài ra, tỷ trọng doanh thu phí bảo hiểm/GDP đã tăng từ 0,37% n ă m 1993 lên 1,86% năm 2004, đạt 900 triệu USD, và đến n ă m

2005, tứng doanh thu bảo hiểm toàn thị trường đã đạt trên 16.000 tỷ đồng, chiếm 2,03% GDP Theo dự báo của Bộ Tài chính, đến n ă m 2010, tỷ trọng doanh thu phí bảo hiểm/GDP có thể đạt 4,2% T u y nhiên cũng phải thừa nhân rằng phạm v i và quy m ô khai thác của thị trường bảo h i ể m V i ệ t Nam chưa tương xứng với tiềm năng phát triển của nền kinh tế xã hội: thị trường bảo hiểm trong nước thời gian qua đã phát triển với tốc độ cao và rất đáng khích lệ nhưng so với khả năng và tiềm lực của nền kinh tế thì hiện vẫn còn rất khiêm

tốn Trong k h i đó, ở các nước phát triển, tỷ trọng doanh thu phí bảo hiểm/GDP

thường ở mức 1 4 % , còn với các nước trong khu vực là từ 5 đến 7%

Về cơ cấu thị phần, trong năm 2005 đã có sự chuyển biến rõ rệt: thị phần của các công t y bảo hiểm nhà nước giảm, trong khi thị phần của các công ty cứ phần, công ty bảo hiểm có yếu tố nước ngoài lại tăng mạnh Cụ thể thị phần của khối các doanh nghiệp bảo hiểm thời gian qua như sau:

tế cho thấy vai trò của những công ty m ớ i này đang ngày m ộ t quan trọng, thể

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

hiện qua tỷ trọng của chúng V ớ i những thế mạnh vế t i ề m lực tài chính, khoa học công nghệ, các công ty có vốn đầu tư nước ngoài đang dần chiếm ưu thế trên thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp trong nước cần phải nhìn nhận lại những vợn đề còn t ồ n tại của mình và phải xác định cho mình một chiến lược cụ thể, xem xét lại đường l ố i và chính sách kinh doanh sao cho phù hợp với bối cảnh của nền kinh tế nếu không muốn mợt dần thị phần vào tay những đối thủ nước ngoài

Theo phân tích của các chuyên gia, thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam trong giai đoạn vừa qua mang những đặc điểm chính như sau:

- Là một thị trường có tốc độ phát triển mạnh mẽ

- Thị trường bảo hiểm ảnh hưởng ngày càng rõ nét đến đời sống xã hội và sự phát triển của nền kinh tế

- Thị trường có tốc độ hội nhập mạnh mẽ

- Thị phần của các doanh nghiệp bảo hiểm V i ệ t Nam bị thu hẹp dần

- Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước còn hạn chế

- Thị trường cần phát triển và nâng cao tính chuyên nghiệp của hoạt động môi giới bảo hiểm, đại lý bảo hiểm

- Tính minh bạch trên thị trường dược nâng cao

- Cơ cợu đầu tư đã được chuyển mạnh từ ngắn hạn sang đầu tư dài hạn vào trái phiếu Chính phủ, các cơ sờ hạ tầng, phát triển sản xuợt k i n h doanh và phục vụ đời sống xã hội

Thời gian qua thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam cũng được nhận định là có tốc độ phát triển nhanh và còn rợt nhiều tiêm năng chưa được khai thác Tốc độ tăng trưởng k i n h tế ổn định bền vững trên 7%/năm, đường l ố i m ở cửa hội nhập, phát triển k i n h tế m ọ i thành phần của Nhà nước, hệ thống pháp luật ngày càng được hoàn thiện đồng bộ, thu nhập dân cư ngày càng khá hơn là môi trường thuận lợi cho kinh doanh bảo hiểm phát triển

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

Ngoài ra, v ớ i chiến lược h ộ i nhập của nền kinh tế V i ệ t N a m thì việc tham gia bảo hiểm của các doanh nghiệp đã không còn là khái n i ệ m xa lạ Nhưng hiện nay, ở V i ệ t Nam người mua bảo hiểm và số còng ty bảo h i ể m còn ít, thị trường bảo hiểm còn rất m à u mỡ và các cóng t y đều có thị phẩn nếu biết khai thác phân khúc thị trường cho mình

Đ ể bảo hiểm thể hiện được vai trò tấm là chựn giúp ổn định cho nền k i n h tế trước các nguy cơ, r ủ i ro bất ngờ, đồng thời h u y động được nguồn lực trong nước đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư đài hạn cho nền k i n h tế và đóng vai trò là dịch vụ tài chính liên kết toàn cầu nhằm cài thiện r ủ i ro cho các ngành kinh tế,

xã hội, bảo vệ quyền lợi cho người tham gia bảo hiểm, thúc đẩy h ộ i nhập kinh

tế Quốc tế, tăng cường trao đổi thương mại song phương và đa phương của Việt Nam, tăng cường vai trò của cơ quan quản lý Nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm, đáp ứng được thách thức của h ộ i nhập đòi hỏi phải xây dựng một chiến lược phát triển lâu dài và ổn định phù hợp với bôi cảnh toàn cầu hoa hiện nay

N h ư vậy, những kết quả m à thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam đã đạt được trong thời gian qua chính là tiền đề vững chực cho giai đoạn phát triển trong tương lai sựp tới, tuy nhiên cũng không phải là các doanh nghiệp bảo hiểm của V i ệ t Nam sẽ không gặp phải những trực trở, khó khăn trên con đường phát triển và khẳng định vị trí của mình

Theo dự báo của Tổng công ty bảo hiểm V i ệ t Nam, trong thời gian tói thị trường bảo hiểm sẽ tiếp tục phát triển nhanh và hiệu quả với đầy đủ các yếu tố của thị trường nhằm đa dạng hoa các loại hình nghiệp vụ bảo h i ể m v ớ i chất lượng cao, góp phần đảm bảo an toàn, thúc đẩy nền k i n h tế, thu hút nguồn vốn đầu tư phát triển, các doanh nghiệp bảo h i ể m sẽ chủ động và nâng cao sức cạnh tranh trong môi trường kinh doanh của cơ chế thị trường và h ộ i nhập với khu vực và thế giới

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

D ự đoán số lượng doanh nghiệp bảo h i ể m tham g i a thị trường sẽ còn tiếp tục tăng, doanh thu phí bảo hiểm sẽ tăng lên khoảng 4%-5%/GDP vào n ă m 2010 Mức tăng trưởng bình quân chung khoảng 23%-25%/năm trong đó phi nhân thọ là 16%-18%/năm Bảo hiểm nhân thọ sẽ tiếp tục tăng trưởng nhanh từ 35%-40%/nãm và sẽ ổn định dần ở mức 20%-25%/năm

2.1.2 M ố t số thành tựu và những mạt còn tổn tai

2.1.2.1 Một số thành tựu đã đạt được trong thời gian qua

Sau hơn l o năm m ở cửa và đổi mới, thị trường bảo hiểm V i ệ t N a m đã đạt

được một số thành tựu sau đây:

Thứ nhất là việc đa dạng hoa thành phần sở hữu doanh nghiệp trong bảo hiểm Nhìn vào giới kinh doanh bảo hiểm tại V i ệ t Nam, có thể thấy đủ các thành phần Cho đến nay đã có 3 doanh nghiệp bảo hiểm nhà nước; 11 công ty bảo hiểm cổ phần; 6 doanh nghiệp bảo hiểm liên doanh với nước ngoài; 12 doanh nghiệp bảo hiểm 1 0 0 % vốn nước ngoài Đ ạ c biệt là hiện nay cơ cấu doanh nghiệp thị trường bảo hiểm đã được hài hoa, nội dung và lĩnh vực hoạt động được m ở rộng đáng kể

Thứ hai, thị trường bảo hiểm đã bước vào giai đoạn phát triển năng động và ổn định, tốc độ tăng trưởng doanh thu phí bảo hiểm 10 n ă m qua bình quân đạt trên 30%/năm Tỷ trọng doanh thu phí bảo hiểm trên GDP tâng từ 0,37% n ă m

1993 lên đến 2,03% n ă m 2005 Điều đáng mừng là các doanh nghiệp trong nước luôn đạt tốc độ tăng trưởng cao và chiếm thị phần lớn Bên cạnh tốc độ tăng trưởng, phạm v i và quy m ô của thị trường bảo h i ể m cũng được m ở rộng với sự gia tăng cả về số lượng và chất lượng các doanh nghiệp và các sản phẩm bảo hiểm được cung cấp trên thị trường

Thứ ba là thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam thời gian qua đã được đánh giá là m ộ t trong những thị trường giàu tiềm năng phát triển và có mức tăng trưởng nhanh

và ổn định nhất k h u vực mạc dù quy m ô vẫn còn hơi khiêm tốn So v ớ i thị

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác động của quá trình hội nhập đối với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

trường bảo h i ể m quốc tế và k h u vực, thị trường bảo h i ể m V i ệ t N a m có tuổi đời trẻ nhưng tốc độ tăng trưởng là rất ấn tượng Giai đoạn từ n ă m 2000 đến năm

2004 là giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất của ngành bảo h i ể m và trong lĩnh vực dịch vớ chỉ sếp sau ngành bưu chính viễn thông (tốc độ tăng trưởng bình quân của thị trường bảo hiểm là 30%/năm) T u y nhiên bước sang n ă m 2005,

sự phát triển bất đầu có dấu hiệu chậm l ạ i và đi dần vào ổ n định, vững chắc hơn (tốc độ phát triển năm 2004 là 1 7 % và năm 2005 là 1 0 % )

Một thành tựu nữa là trong thời gian qua, bảo hiểm đã đóng góp rất tích cực trong việc duy trì sự phát triển ổn định nền k i n h tế-xã hội và đời sống dân cư Hàng năm các công ty bảo hiểm đã giải quyết bổi thường và trả tiền bảo hiểm hàng nghìn tỷ đồng, giúp các doanh nghiệp và người dân ổn định sản xuất kinh doanh và đời sống, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách Nhà nước Sản phẩm bảo hiểm đã được đa dạng hoa với hơn 600 sản phẩm bảo hiểm nhằm phớc vớ tốt hơn nhu cầu của người dân Các doanh nghiệp bảo hiểm đã tạo lập được nguồn vốn lớn và dài hạn cho đầu tư phát triển kinh tế và các doanh nghiệp cũng đã cố gắng chuyển cơ cấu đầu tư sang hướng dài hạn và tập trung vào các hoạt động sản xuất kinh doanh, cơ sở hạ tầng

Thứ nữa là ngành bảo hiểm đã đóng vai trò to lớn trong việc giải quyết việc làm cho người lao động, đến nay số lượng lao động trong ngành bảo hiểm là khoảng 140.000 người với thu nhập ổn định

Thời gian qua khái niệm bảo hiểm đã trở nên khá quen thuộc với người dân và các đơn vị sản xuất kinh doanh H i ệ n nay, nhiều tổ chức, cá nhân đã quan tâm hơn đến bảo hiểm trong việc bảo vệ gia đình, bảo vệ sản xuất k i n h doanh và coi nó như một giải pháp ổn định tài chính m à không trông đợi vào các hoạt động cứu trợ hoặc các hoạt động bao cấp từ ngân sách

Một số thành công khác m à thị trường bảo h i ể m những n ă m gần đây đã đạt được như: cùng với chính sách m ở cửa của N h à nước, lĩnh vực bảo hiểm cũng

đã từng bước hội nhập với k h u vực và quốc tế Biểu hiên ở việc ngày càng có

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

nhiều công ty bảo h i ể m nước ngoài tham gia hoạt động trên thị trường V i ệ t Nam, các công t y này được cạnh tranh bình đẳng trên thị trường và tác động rất lớn đến các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước, thúc đẩy các doanh nghiệp này phát triển Thị trường bảo hiểm trong nước cũng đa từng bước h ộ i nhập với quốc tế, tuy còn dè dặt nhưng chởc chởn trong tương lai, chúng ta sẽ có thể bước đi trên đôi chân vững chởc của mình Điểu đáng mừng v ớ i thị trường nói chung và các doanh nghiệp nói riêng là chính n h ờ cơ chế m ở cửa và h ộ i nhập

đã giúp cho công tác quản lý Nhà nước về k i n h doanh nói chung và kinh doanh bảo hiểm nói riêng được nâng cao đáng kể Chúng ta đang tiến tới xoa

bỏ hoàn toàn những bảo h ộ của Nhà nước đối với các doanh nghiệp nội địa

N h ư vậy có thể thấy chỉ sau l o n ă m m ở cửa, thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam

tuy vẫn còn non nớt nhưng cũng đã bởt đầu có những dấu hiệu của sự trưởng thành bằng chứng là những thành công m à chúng ta đã đạt được trong thời gian qua Tuy nhiên không phải vì thế m à chúng ta có thể chủ quan trong những năm tới

2.1.2.2 Những mại còn tồn tại

Mặc dù là m ộ t ngành được đánh giá là đang trong giai đoạn rất có tiềm năng phát triển và tăng trưởng cao nhưng bên cạnh những thành tựu đã đạt được, ngành bảo hiểm vẫn còn rất nhiều vấn đề tổn tại M ộ t thị trường mới, năng động cũng tiềm ẩn nhiều bất trởc có ảnh hưởng không tốt đến khả năng phát triển của thị trường và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong tương lai D ư ớ i đây là m ộ t số vấn đề cần nghiên cứu và giải quyết của thị trường bảo hiểm Việt Nam

Trước hết phải kể đến những trở ngại về mặt pháp lý Cho đến nay, hệ thống pháp lý về hoạt động k i n h doanh bảo hiểm vẫn còn nhiều hạn chế, văn bản pháp quy còn thiếu và chưa đổng bộ Biểu hiện ở số lượng lớn các văn bản pháp luật, các nghị định, thông tư luôn phải sửa đổi, bổ sung m à chưa có tính

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

ổn định lâu dài, tính l i n h hoạt không cao, còn nhiều m ố i quan hộ dọc ngang phức tạp, sự k i ể m soát và giám sát bị hạn chế, chưa theo kíp được sự tăng trưởng và phát triển của hoạt động kinh doanh bảo hiểm H i ệ n nay, văn bản pháp luật cao nhất là Luật kinh doanh bảo hiểm được Quốc h ộ i phê chuồn tháng 12 năm 2000 đến nay vẫn còn nhiều khoản không phù hợp với sự biến động của nền kinh tế nói chung cũng như trong lĩnh vực bảo hiểm nói riêng Điều này gây không ít khó khăn và trở ngại cho các doanh nghiệp bảo hiểm trong việc thi hành pháp luật về bảo hiểm V à nó cũng thể hiện m ộ t sự thiếu đồng bộ trong quản lý của Nhà nước Nhưng cũng cần thấy rằng đây không phải là trường hợp cá biệt, hiên tượng này còn xuất hiện trong nhiều lĩnh vực

khác của nền kinh tế và rất cần được xem xét một cách nghiêm túc từ phía các

cơ quan lập pháp và hành pháp Bên cạnh đó tính pháp lý của các văn bản pháp luật quy định về xử phạt những vi phạm trong bảo hiểm chưa thực sự cao, chưa có tính răn đe đối với những đối tượng có hành v i gian lận, trục l ợ i

trong bảo hiểm M ộ t khía cạnh khác nữa đó là sự bảo h ộ cùa nhà nước trong

thời gian qua đã để lại nhiều ảnh hưởng không tốt như tư duy theo hướng kinh

doanh cũ, chậm cải tiến khoa học kỹ thuật, và tâm lý luôn trông chờ vào sự bảo trợ của nhà nước V ớ i môi trường pháp lý còn thiếu những quy định chặt chẽ, những chế tài xử phạt và tâm lý ỳ lại như vậy chính là những khó khăn

cản trở các doanh nghiệp bảo hiểm nói chung hoạt động k i n h doanh một cách lành mạnh

Hạn chế về việc sử dụng ngoại tệ trong khai thác bảo h i ể m hiện nay cũng gây không ít khó khăn cho các doanh nghiệp, v ề nguyên tắc, việc nộp phí bảo hiểm và bồi thường bảo hiểm tại V i ệ t Nam phải đựơc thực hiện bằng đồng nội

tệ Còn ngoại tệ chỉ được sử dụng trong m ộ t số trường hợp cá biệt V i ệ t Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế Quốc tế m à cụ thể trước mắt là việc gia nhập tổ chức Thương mại thế giới WTO, tức là thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam

sẽ trở thành một thành viên của thị trường bảo h i ể m thế giới Nếu quy định

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

này không được xem xét thì đây tuy là một vấn đề nhỏ nhưng sẽ là một trở ngại rất lớn, nó đi ngược lại v ớ i quá trình phát triển k i n h tế-xã h ộ i của đất nước

M ộ t vấn đề nữa là pháp luật về bảo hiểm của V i ệ t N a m chưa đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước về phạm v i hoạt động và tỷ lệ góp vựn Đ ế n nay mặc dù thị trường bảo hiểm đã bước vào giai đoạn tự do phát triển, không còn mang tính độc quyền như trước, nhiều tập đoàn tài chính lớn và doanh nghiệp bảo hiểm của thế giới đã

có mặt tại thị trường Việt Nam nhưng phải thừa nhận vẫn còn sự không bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và nước ngoài Ví dụ như các doanh nghiêp nước ngoài vẫn bị hạn chế trong việc cung cấp một cách đầy đủ các dịch vụ bảo hiểm phi nhân thọ trong k h i trên thị trường nhu cầu về các loại sản phẩm này vẫn còn chưa được đáp ứng đầy đủ về cả chất lượng lẫn sự lượng Mặc dù chiếm vị trí chủ đạo trên thị trường bảo hiểm nhân thọ nhưng các công ty này lại chỉ nắm một thị phần khiêm tựn (khoảng 7 % ) trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ do thị trường này thuộc về các công ty trong nước

M ộ t ví dụ khác đó là việc cấp giấy phép hoạt động cho các doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài cũng rất nhiều điều đáng nói, đó chính là những rào cản vô hình và chính những rào cản vô hình này sẽ góp phần kìm h ã m sự phát triển một cách lành mạnh của thị trường bảo hiểm nước ta R ồ i cả việc các doanh nghiệp bảo hiểm nếu muựn tái bảo hiểm cho cấc doanh nghiệp bảo hiểm ở nước ngoài thì trước hết phải tái bảo hiểm theo tỷ l ệ 2 0 % trách nhiệm của hợp đổng bảo hiểm cho Công ty tái bảo hiểm Quực gia V i ệ t Nam Việc làm này trong hiện tại là có thể chấp nhận được nhưng trong tương lai lâu dài thì cần phải xem xét lại M ộ t k h i đã h ộ i nhập là phải h ộ i nhập hoàn toàn, không thể hội nhập m à vẫn cạnh tranh với những mệnh lệnh hành chính, những quy định kiểu như vậy

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng của quá trình hội nhập đối với thị trường bảo hiểm Việt Nam thời gian qua

Về thủ tục thành lập doanh nghiệp cũng còn m ộ t vài hạn c h ế cần sửa đổi ngay T h ứ nhất là các quy định về thủ tục, về h ổ sơ x i n cấp phép thành lập và hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm nằm rải rác trong nhiều vãn bản pháp luật, gây khó khăn cho các nhà đầu tư k h i m u ố n tìm hiểu và áp dụng

H ơ n nựa có nhựng quy định hiện đã không công phù hợp với thực tế T h ứ hai

là một số vấn để nảy sinh chưa được pháp luật điều chỉnh Ví dụ như việc chứng minh năng lực tài chính bằng h ổ sơ xác định giá trị bất động sản hoác cách thức xác định năng lực tài chính của các chủ đầu tư là thể nhân, Cuối cùng là vấn đề áp dụng các nguyên tắc, các chuẩn mực quốc tế vào quản lý Nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm Việc này phải được tiến hành từng bước và phải làm ngay từ bây giờ

N h ư vây, V i ệ t Nam tuy đã có nhựng bước tiến quan trọng trong công tác xây dựng hệ thống pháp luật nhưng hệ thống pháp luật về kinh doanh bảo hiểm vẫn chưa đủ mạnh để tạo ra một môi trường pháp lý loàn diện, đầy đủ, vựng chắc cho sự phát triển của thị trường bảo hiểm trong điểu kiện hội nhập

M ộ t trở ngại nựa cũng không kém phẩn quan trọng đó là trờ ngại về mặt quản

lý nhà nước, bởi có thể nhận thấy rất rõ rằng tổ chức bộ m á y quản lý nhà nước

về kinh doanh bảo hiểm vẫn còn chưa tương xứng với sự phát triển của thị trường và cũng chưa đáp ứng đủ yêu cầu quản lý thị trường trong nước trước bối cảnh h ộ i nhập Cho đến nay, nhân sự thực hiện chức nâng quản lý nhà nước rất thiếu, mới chỉ có một Phòng trong vụ trực thuộc Bộ tài chính trong khi quy m ò của thị trường đã phát triển hơn rất nhiều so vời thời kỳ trước H ơ n nựa trình độ của cán bộ quản lý còn hạn chế so với yêu cầu cùa chuyên môn, nghiệp vụ và hệ thống thông tin Chúng ta hiểu rất rõ rằng m ộ t k h i đã gia nhập kinh tế quốc tế và k h u vực thì không chỉ riêng bảo hiểm m à bất kỳ m ộ t lĩnh vực nào cũng phải chấp nhận sự cạnh tranh của đối thủ nước ngoài với tiềm năng tài chính mạnh và giàu kinh nghiệm M u ố n đủ sức đương đầu với sự cạnh tranh khốc liệt đó nhất thiết m ỗ i thành phần k i n h tế, m ỗ i doanh nghiệp

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

phải trang bị cho mình kiến thức chuyên m ô n nghiệp vụ vững chắc, nắm bắt những tiến bộ của khoa học kỹ thuật trên thế giới đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông t i n N ế u đội ngũ cán bộ của chúng ta không nhanh chóng khắc phục tình trạng này thì chuyện mỏt thị phần ngay tại thị trường trong nước là điều khó tránh khỏi Hơn nữa công tác quản lý, giám sát hoạt động kinh doanh bảo h i ể m vẫn mang nặng tính hành chính, rỏt bị động trong nỏm bắt thông t i n thị trường để đề ra các chính sách điều chỉnh thích hợp Đây là những tàn dư còn sót lại của chế độ độc quyển bảo hiểm giai đoạn trước 1993 Yếu tố quan trọng hàng đầu trong bối cảnh cạnh tranh chính là việc nắm bắt thông t i n kịp thời để có chiến lược phát triển và những biện pháp đối phó kịp thời với thay đổi của thị trường Không làm được điều này đồng nghĩa với việc

sẽ không thể duy trì và tổn tại lâu dài được, trước sau gì cũng sẽ bị đào thải khỏi thị trường

Ngoài những khó khăn do cơ chế chính sách, cơ cỏu quản lý Nhà nước chưa hoàn thiện thì về phía doanh nghiệp, năng lực cạnh tranh cũng là một trở ngại lớn Đ ó là do các phương pháp cạnh tranh cũng như kinh nghiệm quản lý của các doanh nghiệp cong non kém Các doanh nghiệp trong nước so với các công ty bảo hiểm quốc tế, về mặt tài chính và trình độ công nghệ vẫn còn rỏt khiêm tốn Phần lớn các doanh nghiệp trên thị trường hiện nay chưa có một nguồn tài chính đủ mạnh để đáp ứng nhu cầu của khách hàng Trên thế giới, hầu hết các công ty bảo hiểm đều là những tập đoàn tài chính lớn có hệ thống chi nhánh rỏt rộng, phân bố khắp nơi K h i có cơ h ộ i tham gia thị trưởng V i ệ t Nam, các tập đoàn này sẽ nhanh chóng đánh bật các doanh nghiệp chủ nhà

Về công nghệ, tính đến thời điểm này hầu như chưa có m ộ t doanh nghiệp bảo hiểm nào của V i ệ t Nam dành một sự quan tâm thích đáng cũng như tận dụng trệt để những ưu thế m à nó có thể mang lại Các doanh nghiệp mới chỉ áp dụng những công nghệ phổ biến m à chưa biết cách tận dụng nhưng công nghệ

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác động của quá trình hội nhập đối với thị trường bảo hiểm Việt Nam thời gian qua

hiện đại trong các nghiệp vụ kinh doanh của mình để nâng cao hiệu quả đầu tư hay tiếp cận với thị trường quốc tế, tăng khả năng cạnh tranh

Hoạt động kinh doanh bảo hiểm v ớ i tính chất dịch vụ khá đặc thù, bao g ồ m hai giai đoạn đó là giai đoạn k h i khách hàng có nhu cầu tham gia hay còn gói

là giai đoạn khai thác bảo hiểm và giai đoạn k h i xảy ra sẩ kiện bảo h i ể m và viêc eiải quyết bồi thường của công ty bảo hiểm g ọ i là giai đoạn khiếu nại, b ồ i thương Người tham gia bảo hiểm thẩc sẩ sử dụng sản phẩm bảo h i ể m chính là trong giai đoạn thứ hai Nhưng hiện nay, các công ty bảo hiểm mới chỉ chú trọng và tăng cường cạnh tranh ở giai đoạn đầu tức là trong giai đoạn khai thác, còn trong giai đoạn giải quyết khiếu nại tức là công tác bồi thường k h i tổn thất xảy ra thì vẫn còn tồn tại nhiều vướng mắc Thời gian giải quyết bồi thường chậm, thủ tục hành chính rườm rà, r ồ i cả những vấn đề tiêu cẩc phát sinh Những vấn đề như thế này đã khiến khách hàng không có một thái độ tích cẩc tham gia mua bảo hiểm và nó ảnh hưởng ngược lại đến tình hình hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm

M ộ t hạn chế khác là ngay trong chính các công ty bảo hiểm, vẫn còn mang nặng tư duy và thói quen hoạt động kinh doanh của môi trường bao cấp C ơ cấu quản lý công kềnh, thiếu những cán bộ có năng lẩc quản lý thẩc sẩ, phần lớn chỉ là những cán bộ có thâm niên lâu năm được đưa lèn làm quản lý Cán

bộ giỏi chuyên m ô n cũng không nhiều Những người trẻ tuổi có năng lẩc và kiến thức thì luôn bị cho là thiếu kinh nghiệm, không đủ khả năng đảm đương cõng việc, từ đó gây ra tâm lý chán nản

Việc các doanh nghiệp chưa có thói quen xây dẩng cho mình một chiến lược phát triển kinh doanh, phát triển sản phẩm dài hạn m à m ớ i chỉ quan tâm đến

kế hoạch trước mắt cũng ảnh hường đến khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp bảo hiểm V i ệ t Nam Thói quen tư duy k i ể u cũ này cho thấy các doanh nghiệp vẫn chưa thật sẩ có một cái nhìn đúng dấn về phát triển bền vững

Tác động của quá trình hội nhập đối với thị trường bảo hiểm Việt Nam thời gian qua

Theo x u hướng chung, kết quả kinh doanh của công t y bảo hiểm không phải chỉ từ lợi nhuận do hoạt động bảo hiểm mang l ạ i tức là khoản chênh lệch giữa

số tiền phí bảo hiểm của khách hàng và phần tiền phải bồi thưịng k h i có tổn thất m à chủ yếu là do kết quả của hoạt động đầu tư tài chính k h i các nhà bảo hiểm tham gia thị trưịng như những nhà đầu tư để chủ động tăng tiềm lực tài chính cũng như khả năng thanh toán của công t y mang l ạ i Trong tình hình kinh doanh cạnh tranh ngày càng gay gắt, công ty nào sử dụng đồng vốn có hiệu quả và đạt được mức sinh lịi cao nhất sẽ có ảnh hưởng tích cực đến kết quả hoạt động kinh doanh của toàn công ty K ế t quả này đảm bảo cho công ty

có lợi nhuận để trích đủ các quỹ dự phòng nghiệp vụ và dự trữ tài chính theo quy định của luật pháp, đảm bảo cơ sở cho việc phát triển kinh doanh và ổn định thu nhập của cán bộ nhân viên Nhưng đáng tiếc là các doanh nghiệp bảo hiểm hiện nay chưa có một tổ chức đầu tư chuyên nghiệp, hoạt động đầu tư chưa tập trung m à còn khá phân tán Mặc dù các công t y bảo hiểm V i ệ t Nam được phép đầu tư vào nhiều lĩnh vực, nhưng trên thực tế danh mục đẩu tư của các công ty bảo hiểm còn khá nghèo nàn và chủ yếu dừng lại ở việc mua trái phiếu Chính Phủ, gửi tiền tại các tổ chức tín dụng T u y nhiên với tính thanh khoản cao, độ rủi ro thấp và khá an toàn nên hiệu quả đầu tư không cao là điều khó tránh khỏi Trong suốt một thịi gian đài, tại phần lớn các công ty bảo hiểm, hoạt động đẩu tư không được tách riêng thành m ộ t bộ phận m à thưịng được giao cho bộ phận tài chính-kế toán thực hiện C ó thể nói các công t y bảo hiểm V i ệ t Nam vẫn chưa thể hiện được vai trò và tầm quan trọng của mình trên thị trưịng nói chung và thị trưịng tài chính nói riêng

Cũng cần thấy rằng trong nền kinh tế thị trưịng hiện nay, sản phẩm chính là linh hồn của doanh nghiệp, không có sản phẩm doanh nghiệp không thể t ồ n tại, nhưng có sản phẩm rồi m à không thể phát triển nó thì sớm m u ộ n gì doanh nghiệp cũng sẽ bi sụp đổ Vì vậy k h i nhu cầu về bảo hiểm của xã h ộ i ngày càng cao cũng có nghĩa là việc đa dạng hoa sản phẩm, nâng cao chất lượng

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

phục vụ sẽ trở thành một yếu tố mang tính cạnh tranh T u y hiện nay sản phẩm bảo hiểm đã được đa dạng hoa nhưng vẫn chưa thực sự được sửa đổi m ộ t cách linh hoạt cho phù hợp v ớ i nhu cầu cứa thị trường, chưa xứng đáng v ớ i những

kỳ vọng cứa khách hàng Các doanh nghiệp bảo h i ể m V i ệ t Nam muốn cải thiện tình hình kinh doanh, chiếm g i ữ thị trường trong nước trước sự "xâm chiếm" cứa nước ngoài thì ngay trước mắt cần có m ộ t chính sách sản phẩm thích hợp Bên cạnh việc tập trung phát triển các sản phẩm truyền thống như bảo hiểm tài sản, bảo hiểm hàng hải, các cõng ty bảo h i ể m cũng nên đẩu tư nghiên cứu thêm nhiều sản phẩm khác đáp ứng nhu cầu hiện tại cứa nền k i n h

tế bởi ngày nay ngày càng xuất hiện nhiều ngành kinh doanh mới, có đặc thù riêng

M ộ t câu hỏi nữa được đặt ra cho các doanh nghiệp bảo hiểm là tại sao các doanh nghiệp hiện nay chỉ chứ yếu tập trung vào các thành phố lớn, các vùng đông dân cư m à bỏ qua những lĩnh vực tiềm năng như nhu cầu bảo hiểm tại các vùng sâu, vùng xa hay nhũng lĩnh vực như bảo h i ể m nông nghiệp, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, L i ệ u đấy có phải là một l ỗ hổng rất lớn cứa thị trường m à các doanh nghiệp đã bỏ quên không?

Về bảo hiểm nông nghiệp, có một số vấn đề cần làm rõ Nước ta tuy là m ộ t nước nông nghiệp với khoảng 8 0 % dân số sống bằng nghề này nhưng cho điển thời đềm này bảo hiểm nông nghiệp vẫn chưa dược các doanh nghiệp bảo hiểm chú ý đến Nguyên nhân có lẽ là do rứi ro trong sản xuất nông nghiệp quá lớn Nếu chỉ hoạt động theo hướng kinh doanh thuần tuy m à không có sự

hỗ trợ cứa Nhà nước thì không doanh nghiệp bảo h i ể m nào hào hứng tham gia bởi nguy cơ thua l ỗ là rất cao Bên cạnh đó, người nông dân cũng chưa có thói quen mua bảo hiểm nông nghiệp, khả năng tài chính còn hạn hẹp nên rất đắn

đo k h i bỏ tiền ra mua H ọ cũng chưa thực sự t i n tưởng và chưa có nhận thức đầy đứ về l ợ i ích, vai trò cứa bảo hiểm trong sản xuất k i n h doanh Đ ề u này một phần xuất phát từ việc tuyên truyền về bảo hiểm và sản phẩm bảo hiểm

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

của cấc công t y còn yếu, mạng lưới cung cấp dịch vụ bảo h i ể m nông nghiệp còn chưa phủ kín địa bàn, chưa vươn đến những nơi có nhu cầu Ngoài ra, việc kiểm tra, giám định tổn thất và bồi thường bảo h i ể m nông nghiệp trên diện rộng rất khó khăn, trong k h i đó hoa hồng của nghiệp vụ bảo h i ể m này lại thấp

Có một nghịch lý là người dân sinh sống tại các k h u vặc thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai sẵn sàng tham gia bảo hiểm thì các doanh nghiệp bảo hiểm lại không mặn mà N h ư vậy, để có thể tháo gỡ những khó khăn trong bảo hiểm nông nghiệp, cần phải giải quyết tận gốc hai vấn đề mấu chốt, đó là: Nhà nước cần có cơ chế, chính sách hỗ trợ hợp lý cho bảo hiểm nông nghiệp và người dân cần có những hiểu biết cần thiết về bảo hiểm nông nghiệp Ngân sách nước ta rất eo hẹp, không đủ để hỗ trợ cho 8 0 % dân số làm nông nghiệp nhưng nếu Nhà nước dùng một phần từ nguồn cứu trợ thiên tai hằng năm để

hỗ trợ nông dân tham gia bảo hiểm, h ỗ trợ doanh nghiệp hình thành quỹ bảo hiểm nông nghiệp thì thị trường bảo hiểm nông nghiệp sẽ có nhiều cơ hội phát triển hơn

Cũng giống như m ọ i ngành kinh tế khác, bên cạnh các nhân tố như khả năng tài chính, hệ thống chính sách pháp luật hay sặ phát triển của các ngành khác

có liên quan thì nguồn nhân lặc vẫn luôn được xem là nhân tố h ỗ trợ rất đắc lặc cho sặ phát triển của ngành bảo hiểm, nó sẽ là tác nhân thúc đẩy nhưng cũng có thể cản trở khả năng cạnh tranh của ngành trong hiện tại cũng như trong tương lai T u y nhiên, cho đến nay, mặc dù các chuyên gia quốc tế đã nhiều lần cảnh báo về chất lượng của nguồn nhân lặc ngành bảo hiểm V i ệ t Nam khiến cho nhiều người không k h ỏ i giật mình, thì đây vẫn là m ộ t trong những điểm yếu của ngành Lý do chính là bởi tuy đã có mặt ở V i ệ t Nam từ khá lâu nhưng bảo hiểm m ớ i chỉ đi vào hoạt động theo nguyên tắc của nền kinh tế thị trường bắt đầu từ sau năm 1993, do đó, mức độ đáp ứng nguồn nhân lặc phục vụ cho sặ phát triển của ngành chỉ dừng ở mức trung bình dù ngành giáo đục, đào tạo đã rất n ỗ lặc Sặ liên kết giữa đào tạo và thị trường là

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng của quá trình hội nhập dôi với thị trường bảo hiểm Việt Nam thời gian qua

yếu tố hết sức quan trọng trong giáo dục nghiệp vụ bảo hiểm, tuy nhiên việc đào tạo nghiệp vụ bảo h i ể m tại các trường đại học ở V i ệ t N a m nhìn chung là vẫn xa r ờ i thực tế (đây là kết quả của một chương trình nghiên cứu khả năng cạnh tranh và tác động của tự do hoa thương m ạ i dịch vụ tại V i ệ t Nam) Những con số điều tra thống kẽ cho thầy một khoảng cách tương đối lớn giữa

kiến thức m à sinh viên được học ở trường đại học và công việc thực tế k h i đi

làm R õ ràng là tại các trường đại học, chương trình đào tạo vẫn chưa b á m sát nhu cầu của ngành, còn nặng về giảng dạy những m ô n bảo hiểm bắt buộc trong k h i nhu cầu về kiến thức bảo hiểm trong thương m ạ i lớn hem thì lại không được đáp ứng đủ, dẫn đến tình trạng sinh viên ra trường d i làm cảm thầy bỡ ngỡ với công việc và lại phải đào tạo lại về phía các doanh nghiệp, hạn chế về khả năng tài chính đã không cho phép h ọ đầu tư dài hạn cho việc đào tạo các cán bộ của mình, phần lớn các cán bộ bảo hiểm tại các công ty bảo hiểm V i ệ t Nam đều vừa học vừa làm nên nhiều k h i làm theo thói quen, theo kinh nghiệm tích lũy được từ các lĩnh vực khác hay các va chạm thực tế

m à thiếu đi tính chuyên nghiệp H ọ không được đào tạo bài bản về nghiệp vụ cho nên vãn có thể xử lý được các tình huống thường ngày nhưng không thể tự

xử lý được các nghiệp vụ khó Đ ể đối phó với tình trạng thiếu nhân lực có chuyên m ô n cao, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm trong nước đã tìm cách học và làm theo các doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài trong việc thiết k ế sàn phẩm hay định phí bảo hiểm, tuy nhiên các chuyên gia đã cho biết đây chỉ là những biện pháp đối phó mang tính tạm thời, chúng chỉ có thể giúp doanh nghiệp tổn tại chứ không thể tạo đà cũng như không thể là động lực cho sự phát triển của doanh nghiệp trong tương lai được Bên cạnh vần đề đào tạo, tình trạng "chảy m á u chầt xám" cũng là m ộ t vần đề làm đau đầu các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước, vì v ớ i những rằng buộc về cơ chế quản lý hành chính, chế độ tiền lương, cơ h ộ i thăng tiến, như hiện nay chưa hầp dẫn người lao động so với các doanh nghiệp có vốn đẩu tư nước ngoài Chính điều này đã

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

làm cho các doanh nghiệp trong nước mất nhiều cán bộ g i ỏ i vào tay các đối

thủ nước ngoài Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài luôn xây đựng

cho mình một bộ m á y quản lý trong đó các vị trí thường được tiêu chuẩn hoa

về trình độ, về năng lực, H ọ cũng có chế độ đài thọ đối với người lao động

cao hơn so với các công ty trong nước Do đó việc các công ty nước ngoài lôi

kéo được nguồn nhân lực có chất lượng cao tể thị trường trong nước trong đó

có cả các nhân viên và lãnh đạo chủ chốt của các cõng ty V i ệ t Nam là điều dễ

hiểu

Ngoài những vấn đề nêu trên, chúng ta có thể kể đến một số bất cập nữa cũng ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam thời

gian qua Trước hết đó là sự can thiệp vào thị trường bằng mệnh lênh hành

chính, thể hiện ờ việc một số công ty bảo hiểm thuộc Bảo V i ệ t đã lợi đụng các

cơ quan hành chính để gây áp lực cạnh tranh Ví dụ như m ỗ i k h i đến m ù a khai

giảng, các đơn vị của Bảo Việt lại có trong tay các loại công văn của sở Giáo

dục, thậm chí cả của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị các trường mua bảo

hiểm của Bảo Việt R ồ i cả việc ở một số tình, thành phố, nhờ sự "quen biết, đi

l ạ i " m à các công ty bảo hiểm nhân thọ của Bảo V i ệ t đã đề nghị được chính

quyền địa phương ra những văn bản chỉ đạo các cán bộ, công chức kể cả

những người đã về hưu phải giữ thái độ bất hợp tác với các công ty bảo hiểm

có vốn đầu tư nước ngoài, R õ ràng những hành động đó là không thể chấp

nhận được, và nói một cách chính xác thì đó chính là những hành v i phi thị

trường Những việc làm này có hại trước hết đối với các doanh nghiệp trong

nước vì khả năng nâng cao chất lượng sản phẩm cũng như dịch vụ sẽ bị thui

chột, mặt khác cũng hạn chế khả năng lựa chọn cho mình những dịch vụ t ố t

nhất của khách hàng dẫn đến tình trạng người dân có cách nhìn m é o m ó và

không còn hào hứng với bảo hiểm nữa

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

M ộ t thực tế đáng buồn khác là vai trò của H i ệ p hội bảo h i ể m vẫn chưa phát huy được t ố i đa trong k h i Luật cạnh tranh thì chưa có, hệ thống pháp luật về kinh doanh bảo h i ể m còn thiếu và chưa đồng bộ L ẽ ra hiệp h ộ i phải đứng ra giải quyết các v i phạm của các doanh nghiệp về thoa thuận và hợp tác cũng như ban hành các quy chế gắn kết quyển l ợ i của các thành viên và cơ chế tự quản để tạo lập m ộ t mòi trường cạnh tranh lành mạnh nhưng nhiệm vụ này xem ra là hơi quá sức đối vầi Hiêp hội Cho đến nay, cơ cấu tổ chức của Hiệp hội vẫn chưa hoàn thiện, khả năng điều tiết của H i ệ p hội vẫn chưa thực sự cao Phần lần các lãnh đạo của Hiệp h ộ i hiện nay là các cán bộ của Bảo V i ệ t về hưu chuyển sang, k i n h nghiệm công tác của h ọ trong lĩnh vực bảo hiểm còn mang nâng tư duy bao cấp Không những thế, trứơc sự cạnh tranh thiếu lành mạnh của các doanh nghiệp trong thời gian qua, H i ệ p h ộ i cũng đã không thể đưa ra quan điểm của mình khiến cho tình trạng càng trở nên khó giải quyết

Ngoài ra sự xuất hiện của các công ty bảo hiểm thuộc các ngành như công ty bảo hiểm PJICO (bảo hiểm xăng dầu) hay công ty P V I C (bảo hiểm dầu khí),

đã dẫn đến tình trạng độc quyền về khai thác dịch vụ bảo hiểm trong ngành Đây không phải là một dấu hiệu tốt của sự phát triển bền vững

Thứ nữa là vấn đề về mõi trường đầu tư còn nhiều hạn chế Trên thực tế, cơ hội luân chuyển dòng vốn đầu tư của các doanh nghiệp bảo h i ể m V i ệ t Nam chưa hiệu quả, phạm v i đầu tư còn hẹp, chưa đa dạng, cơ h ộ i đầu tư quá ít bời các dự án đầu tư được chọn chưa có hiệu quả, những sản phẩm được đầu tư hoàn thiện sao cho phù hợp vời nhu cầu của thị trường còn ít M ặ t khác khung pháp lý quy định về danh mục đầu tư chưa nhiều, còn thiếu những văn bản hưầng dẫn đầu tư vào những lĩnh vực nhiều rủi ro Thực tế hiện nay cho thấy, việc sử dụng vốn nhàn r ỗ i của các công ty bảo h i ể m chưa thực sự có hiệu quả,

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

chủ yếu vãn là g ử i các tổ chức tín dụng, mua trái phiếu của chính phủ, hay cổ

phiếu, trái phiếu công ty có đảm bảo và cho vay uỷ thác qua quỹ đầu tư

Bên cạnh đó, thị trường bảo hiểm Việt Nam vẫn còn một sớ tồn tại như quy

m ò thị trường bảo hiểm còn nhỏ, chưa tương xứng với k h ả năng đáp ứng và

nhu cầu của thị trường, mức độ đáp ứng nhu cầu bảo h i ể m của nền k i n h tế, xã

hội đới v ớ i từng loại hình bảo hiểm còn hạn chế, m ộ t sớ lĩnh vực có nhu cẩu

bảo hiểm cao nhưng chưa được triển khai hoặc chỉ đạt tỷ lệ khai thác thấp;

hơn nữa tuy trong thời gian qua bảo hiểm đã đạt được m ộ t sớ thành công nhất

định nhưng thúc sự thì vai trò của bảo hiểm đới với nền k i n h tế-xã hội còn

nhiều hạn chế; hoạt động môi giới bào hiểm chưa phát triển; chất lượng đại lý

bảo hiểm còn hạn chế; năng lực nhận tái và phần g i ữ lại chưa cao, hiệu quả

thấp; cầu nới giữa khách hàng và doanh nghiệp bảo hiểm còn hạn chế, thiếu

thông tin minh bạch, sự tư vấn, môi giới chưa phổ biến, khiến cho khách hàng

còn lúng túng k h i ra quyết định,

Với những mặt hạn chế được trình bày và phân tích ở trên chúng ta có thế kết luận rằng dù thị trường bảo hiểm V i ệ t Nam đang trên đà phát triển nhưng vẫn

chưa giải quyết được dứt điểm những yếu tớ bất lợi cho thị trường thậm chí

còn để phát sinh những "hạt sạn" mới Điểu này cho thấy chúng ta còn phải cớ

gắng rất nhiều trong tương lai Cần phải xác định phát triển bảo hiểm là m ộ t

vấn đề chiến lược, lâu dài trong quá trình phát triển đất nước, làm sao cho sự

phát triển của ngành tương xứng với trình độ, tính chất của nền k i n h tế, tạo

điều kiện để m ọ i đới tượng trong nền k i n h tế đều có thể tiếp cận v ớ i những

tiện ích m à dịch vụ này mang lại Trong những n ă m t ớ i , vai trò của bảo h i ể m

sẽ còn tăng đáng kể vì vậy quan trọng nhất là phải phát triển các dịch vụ bảo

hiểm một cách toàn diện, bền vững cả về chiều rộng và chiều sâu, đáp ứng đẩy

Lê Thị Thu Hà

Lớp Pháp 2-K41E K T N T

Tác dộng cửa quá trình hội nhập đôi với thị trường bảo hiềm Việt Nam thời gian qua

đủ nhu cầu tiêu dùng của nền kinh tế và dân cư, nhanh chóng h ộ i nhập với sự phát triển của ngành bảo hiểm trên quy m ô k h u vực và t h ế giới

Kết luận:

Bảo hiểm là một ngành dịch vụ tài chính mang tính toàn cầu, r ủ i ro bảo hiểm không chỉ giới hạn trong phạm v i một nước Do vậy thị trường bảo hiểm các nước chịu sự tác động lẫn nhau, vừa hợp tác, vừa cạnh tranh với nhau H ơ n nỳa, theo yêu cầu thực hiện nhỳng cam kết trong quan hệ thương mại song phương và đa phương của V i ệ t Nam với các nước trong khối ASEAN, EU, Hoa K ỳ và tiến tới thực hiện các cam kết quốc tế k h i V i ệ t Nam gia nhập W T O thì việc hội nhập quốc tế trong lĩnh vực bảo hiểm sẽ tạo ra nhiều cơ hội và thách thức đòi hỏi thị trường bảo hiểm phải gia tăng năng lực cạnh tranh, phát triển phù hợp với thông lệ và tiêu chuẩn quốc tế

Quá trình hội nhập trong lĩnh vực bảo hiểm của V i ệ t N a m đựơc chia thành ba giai đoạn cụ thể như sau:

- Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn củng cố và thành lập thêm các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước, cho phép các công ty bảo hiểm nước ngoài m ở văn phòng đại diện tại V i ệ t Nam để thu thập thêm thông tin thị trường và xúc tiến đầu tư

- Giai đoạn thứ hai, Nhà nước cho phép các công t y bảo hiểm nước ngoài thành lập liên doanh với các đối tác trong nước để kinh doanh các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ

- Giai đoạn 3, tiếp tục cho phép một số lượng hạn chế các công ty bảo hiểm nước ngoài thành lập công t y bảo hiểm 1 0 0 % vốn nước ngoài tại V i ệ t Nam, tập trung vào nhỳng lĩnh vực có nhu cầu cao về v ố n và công nghệ m à trong nước có nhu cầu nhưng chưa đáp ứng được

Cho đến thời điểm này, chúng ta đang bước đầu thực hiện khá thành công giai đoạn thứ ba bằng chứng là sự hiện diện của nhiều công t y bảo hiểm nước