Tính tất yếu và nội dung vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước

Luận văn :Tính tất yếu và nội dung vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước

Lời nói đầu

Chúng ta đang tiến dần đến một xã hội tốt đẹp hơn và bớc quá độ đi lên ChủNghĩa Xã Hội là cần thiết Và trong thời kỳ quá độ, chúng ta lựa chọn mô hình kinh

tế tổng quát mà Đảng ta đã đề ra: chủ trơng cho phép sử dụng nhiều hình thức kinh

tế, khai thác mọi khả năng của các thành phần kinh tế, trong đó kinh tế quốc doanhgiữ vai trò chủ đạo Thực chất là phát triển nền kinh tế thị trờng có sự quản lý củaNhà nớc theo định hớng Xã Hội Chủ Nghĩa Thực tế đã chứng minh nền kinh tế thịtrờng có những đóng góp to lớn thúc đẩy phát triển kinh tế, tuy nhiên những khuyếttật mà nó gây ra cũng không nhỏ, cần có “bàn tay” của Nhà nớc Cũng nh nền kinh

tế kế hoạch hóa tập trung đã đem lại thành công không nhỏ nh mô hình của LiênXô cũ nhng nhợc điểm lớn là không tôn trọng quy luật cung cầu Vì vậy sự kết hợpgiữa hai mô hình kinh tế này là hoàn toàn hợp lý, phát huy đợc u điểm , khắc phục

đợc nhợc điểm của hai mô hình kinh tế trên Trong mô hình kinh tế hỗn hợp này,thành phần kinh tế nhà nớc giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc bình ổn nềnkinh tế Việc nghiên cứu về vai trò của nó giúp ta hiểu đợc ý nghĩa to lớn về cả haimặt lý luận và thực tiễn

Về mặt lý luận: giúp ta nắm bắt, hiểu đợc cơ sở lý luận của chủ nghĩa Lênin và đặc biệt là quan điểm của Lênin về nền kinh tế nhiều thành phần

Mác-Về mặt thực tiễn: khẳng định đợc tính đúng đắn trong sự lựa chọn của Đảng

và nhà nớc là phát triển nền kinh tế thị trờng có sự điều tiết của nhà nớc

Trong đề án, ngoài phần mở đầu và kết luận, nói chung gồm bốn phần chínhsau:

 Phần I : Lý luận chung về kinh tế nhà nớc

 Phần II : Tính tất yếu và nội dung vai trò chủ đạo của thànhphần kinh tế nhà nớc

 Phần III: Thực trạng vai trò chủ đạo của nền kinh tế nhà nớc ởViệt Nam hiện nay

 Phần IV: Những giải pháp tăng cờng vai trò chủ đạo của kinh tếnhà nớc hiện nay

Phần I Lý luận chung về Kinh tế Nhà nớc

Cho đến nay xã hội loài ngời đã trải qua hai hình thái kinh tế đó là kinh tế tựnhiên tự cấp tự túc và kinh tế hàng hóa Kinh tế hàng hóa là kiểu tổ chức hoạt độngkinh tế tồn tại và phát triển trong nhiều hình thái kinh tế xã hội Kinh tế hàng hóa làloại hình tiến bộ, là nấc thang cao hơn kinh tế tự nhiên tự cấp tự túc trong sự pháttriển chung của nhân loại Kinh tế thị trờng là nấc thang phát triển cao hơn của kinh

tế hàng hóa, khi mà các yếu tố đầu vào và đầu ra của sản xuất đều thực hiện thôngqua thị trờng

Đối với nớc ta phát triển kinh tế thị trờng có vai trò quan trọng Bởi lẽ, muốnchuyển nền kinh tế còn kém phát triển lên sản xuất lớn Xã Hội Chủ Nghĩa thìkhông còn con đờng nào khác là phải phát triển kinh tế thị trờng Kinh tế thị trờngkhắc phục đợc những nhợc điểm của kinh tế tự nhiên, đẩy mạnh phân công lao

động xã hội, phát triển ngành nghề, tạo việc làm cho ngời lao động, khuyến khíchứng dụng khoa học công nghệ mới nhằm tăng năng suất lao động, đồng thời tạo racơ chế phân bổ và sử dụng các nguồn lực của xã hội một cách hợp lý, tiết kiệm Nhng bên cạnh đó, yếu tố thị trờng chứa đựng tính tự phát, chứa đựng nhiều yếu tốbất ổn, mất cân đối Vì chạy theo lợi nhuận, các nhà sản xuất có thể gây nhiều hậuquả xấu: môi trờng bị huỷ hoại, tính cạnh tranh không lành mạnh, phá sản, thấtnghiệp, phân hóa giàu nghèo, lợi ích chung bị coi nhẹ, các vấn đề công bằng xã hộikhông đợc đảm bảo, tệ nạn xã hội gia tăng, thậm chí có ngời làm ăn bất hợp pháp,trốn thuế, làm hàng giả Để hạn chế các khuyết tật đó đòi hỏi phải có bàn tay Nhànớc quản lý nền kinh tế thị trờng Việt Nam đã chọn phát triển nền kinh tế thị trờngtheo định hớng Xã Hội Chủ Nghĩa có sự quản lý của Nhà nớc Và công cụ để Nhànớc quản lý nền kinh tế thị trờng đó chính là thành phần kinh tế nhà nớc Kinh tếnhà nớc đợc Đảng và nhà nớc ta xác định là thành phần kinh tế giữ vai trò chủ đạotrong nền kinh tế thị trờng định hớng Xã Hội Chủ Nghĩa ở nớc ta Do vậy cần tìmhiểu một số những khái niệm cơ bản về thành phần kinh tế nhà nớc

Hiểu theo cách chung nhất, thành phần kinh tế nhà nớc là những đơn vị trựctiếp sản xuất kinh doanh hay phục vụ sản xuất kinh doanh mà toàn bộ nguồn lựcthuộc sở hữu nhà nớc hoặc phần của nhà nớc chiếm tỉ trọng khống chế

Kinh tế nhà nớc bao gồm các doanh nghiệp nhà nớc (kinh tế quốc doanh), cáctài sản thuộc sở hữu nhà nớc (đất đai, tài nguyên khoáng sản, hệ thống ngân hàng,

tài chính, dự trữ quốc gia ), các dịch vụ công cộng do nhà nớc đảm nhiệm Nhvậy các doanh nghiệp nhà nớc là một bộ phận chủ yếu nhất của kinh tế nhà nớc.Cần phân biệt sở hữu nhà nớc và thành phần kinh tế nhà nớc Phạm trù sở hữunhà nớc rộng hơn phạm trù thành phần kinh tế nhà nớc Thành phần kinh tế nhà nớctrớc hết phải thuộc sở hữu nhà nớc Nhng sở hữu nhà nớc có thể do các thành phầnkinh tế khác sử dụng Ngợc lại, thuộc sở hữu nhà nớc không phải là kinh tế nhà n-

ớc, chẳng hạn nhà nớc góp vốn cổ phần thông qua liên doanh, liên kết, gọi là thànhphần kinh tế t bản nhà nớc

Kinh tế thị trờng trớc hết là các doanh nghiệp nhà nớc và doanh nghiệp cổphần đợc hình thành trên cơ sở:

- Nhà nớc đầu t xây dựng

- Quốc hữu hóa các doanh nghiệp t bản t nhân

- Góp cổ phần khống chế với các doanh nghiệp t nhân.Ngoài ra với bản chất nhà nớc Xã Hội Chủ Nghĩa, nhà nớc xác định đất đai, tàinguyên thiên nhiên, tài chính, ngân hàng do nhà nớc nắm giữ, chi phối, để điềutiết, định hớng sự phát triển kinh tế xã hội

Kinh tế nhà nớc thuộc sở hữu nhà nớc, sản xuất kinh doanh theo nguyên tắchạch toán kinh tế, thực hiện phân phối theo lao động và hiệu quả sản xuất kinhdoanh Theo chủ trơng của Đảng ta, kinh tế nhà nớc cần tập trung vào nhữngngành, những lĩnh vực trọng yếu nh kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, hệ thống tàichính, ngân hàng, những cơ sở nh sản xuất kinh doanh, thơng mại dịch vụ quantrong, những cân đối lớn, chủ yếu của nền kinh tế và thực hiện vai trò chủ đạotrong nền kinh tế thị trờng

Nh chúng ta đã biết nền tảng, cơ sở kinh tế cho kinh tế nhà nớc giữ vững vaitrò chủ đạo chính là các doanh nghiệp nhà nớc Có các loại doanh nghiệp nhà nớcsau:

- Loại doanh nghiệp sản xuất kinh doanh vì lợi ích côngcộng

+ Sản xuất hàng hóa quốc phong an ninh nh sản xuất vũ khí, quân trang, quândụng

+ Sản xuất hàng hóa dịch vụ công cộng, hàng hóa công ích

- Loại doanh nghiệp nhà nớc thuần tuý kinh tế, hoạt độngtheo cơ chế thị trờng, lấy lợi nhuận là mục tiêu hoạt động

Đối với tất cả các nền kinh tế có sự có mặt của nhà nớc, đều có thành phầnkinh tế nhà nớc Tuy nhiên về bản chất, quy mô và vai trò của thành phần kinh tếnhà nớc ở mỗi quốc gia khác nhau thì có sự khác nhau Điều này thể hiện rõ nhất ởcác nớc t bản và các nớc Xã Hội Chủ Nghĩa nói chung và Việt Nam nói riêng

Sự giống nhau: giữa nền kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa và nền kinh tế thị ờng định hớng Xã Hội Chủ Nghĩa cùng xuất phát từ tính khách quan của nó Cả haikiểu kinh tế thị trờng này đều chịu sự tác động của cơ chế thị trờng với hệ thốngcác quy luật: quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, quyluật l uthông tiền tệ Đồng thời cả nền kinh tế thị trờng ở các nớc t bản chủ nghĩa và nềnkinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa đều là các nền kinh tế hỗn hợp, tức lànền kinh tế thị trờng có sự điều tiết (quản lý) của nhà nớc Tuy nhiên sự can thiệpcủa nhà nớc ở các nền kinh tế là khác nhau Không có nền kinh tế thị trờng thuầntúy (hoàn hảo), chỉ vận hành theo cơ chế thị trờng

Sự khác nhau giữa nền kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa và nền kinh tế thị ờng định hớng xã hội chủ nghĩa thể hiện trên cả ba mặt: sở hữu, tổ chức quản lý vàphân phối Nếu so với kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa thì kinh tế thị trờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa có những điểm khác căn bản sau đây:

tr Về mục đích: Kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa phục vụ lợi ích các nhà t bản,xây dựng cơ sở kinh tế cho chủ nghĩa t bản, bảo vệ chế độ t bản, phát triển chủnghĩa t bản; bây giờ có điều chỉnh gì cũng là để bảo vệ chủ nghĩa t bản Còn chúng

ta xây dựng kinh tế thị trờng định hớng Xã Hội Chủ Nghĩa, nhất là trong nhữngchặng đờng đầu của thời kỳ quá độ, lực lợng sản xuất còn yếu kém, là để phát triểnlực lợng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, phục vụ

và nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm từng bớc xây dựng thành công chủ nghĩaxã hội Ta dùng cơ chế thị trờng, sử dụng các hình thức và phơng pháp quản lý củakinh tế thị trờng để kích thích sản xuất, khuyến khích tinh thần năng động, sáng tạocủa ngời lao động, giải phóng sức sản xuất, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa,nhng là để đi lên chủ nghĩa xã hội, không để cho thị trờng phát triển theo con đờngchủ nghĩa t bản

- Về chế độ sở hữu: Dới chủ nghĩa t bản, nền tảng của chế độ sở hữu là sở hữu

t nhân t bản chủ nghĩa Còn ở nớc ta hiện nay, cũng thực hiện đa dạng hóa các hìnhthức sở hữu, nhng trên cơ sở chế độ công hữu về các t liệu sản xuất chủ yếu

- Các thành phần kinh tế: Dới chủ nghĩa t bản, nền kinh tế có nhiều thành phần(có cả kinh tế nhà nớc, liên doanh, kinh tế t bản nhà nớc ) nhng do nhà nớc t sảnquản lý và do t bản t nhân chi phối, kinh tế t nhân là chủ đạo Còn ở nớc ta hiện naycũng co nhiều thành phần kinh tế, trong đó có cả kinh tế t bản t nhân nhng do nhànớc xã hội chủ nghĩa quản lý, kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nớccùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc

- Về chế độ quản lý: Trong thời đại ngày nay, kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa

và kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa đều cần có sự quản lý của nhà nớc,không muốn để cho bàn tay vô hình là thị trờng chi phối T bản cũng phải làm thế,thậm chí ở nhiều nớc còn can thiệp khá mạnh Điều khác nhau ở đây là bản chất hainhà nớc Nhà nớc của họ là nhà nớc t sản, dân chủ t sản, bảo vệ lợi ich của thiểu sốgiai cấp t sản, những ngời có của Còn chúng ta là nhà nớc xã hội chủ nghĩa thật sựcủa dân, do dân, vì dân và do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo, bảo vệ lợi ích của

đại đa số nhân dân lao động Về quản lý thì xu thế của kinh tế thị trờng t bản chủnghĩa chủ yếu vẫn là tự do cạnh tranh, vẫn là “cá lớn nuốt cá bé”, hình thành cáccông ty siêu quốc gia, xuyên quốc gia, các tập đoàn lớn cạnh tranh nhau quyết liệt.Còn của ta có sự quản lý của nhà nớc để kết hợp tính định hớng và cân đối của kếhoạch với tính năng động và nhạy cảm của thị trờng Trong các Nghị quyết Đại hộiVII và Đại hội VIII đều nói thị trờng vừa là đối tợng, vừa là căn cứ để chúng ta kếhoạch hóa Chúng ta sử dụng cơ chế thị trờng không phải đoạn tuyệt với kế hoạchhóa mà là để thực hiện kế hoạch hóa một cách tổng thể hơn, tốt hơn Sự quản lý củanhà nớc là để phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trờng Đốivới chúng ta, cơ chế thị trờng không phải là liều thuốc vạn năng, không phải là mục

đích, mà chỉ là phơng tiện Mục đích của chúng ta không phải là chạy theo lợinhuận tối đa cho một thiểu số ngời, mà chính là để xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Về chế độ phân phối: Cả hai nền kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa và kinh tếthị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa đều có nhiều hình thức phân phối Sự khácnhau la ở chỗ kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa phân phối chủ yếu theo t bản, phục

vụ lợi ích tối đa của các nhà t bản; còn chúng ta phân phối theo kết quả lao động và

hiệu quả kinh tế là chủ yếu, đồng thời có các hình thức phân phối khác, vừa khuyếnkhích lao động, vừa đảm bảo phúc lợi cơ bản.

- Về chính sách xã hội: Kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa thời kỳ hoang sơ ra

đời bằng tớc đoạt, bằng cớp bóc, tích tụ ruộng đất, dồn dân Mác nói chủ nghĩa tbản ra đời bằng tích luỹ nguyên thủy thấm đầy máu và nớc mắt đến tận lỗ chânlông của nó Ngày nay chủ nghĩa t bản có sự điều chỉnh nhất định, văn minh hơn,hiện đại hơn và cũng chủ ý một số chính sách xã hội, (có lẽ vì thế mà có ngời đãgọi chủ nghĩa t bản ngày nay là “chủ nghĩa t bản nhân dân”, “chủ nghĩa t bản xãhội” Nhng xét về bản chất thì sự điều chỉnh đó không giải quyết đợc mâu thuẫn cơbản, từ nguồn gốc chế độ sở hữu của chủ nghĩa t bản: đây chỉ là điều chỉnh buộccác nhà t bản phải làm để bảo vệ, duy trì, kéo dài sự tồn tại của chủ nghĩa t bản, đại

đa số nhân dân lao động vẫn sống khổ sở Ta vẫn thờng nghe nói thế giới ngày nay20% ngời giàu chiếm 80% của cải, 80% số ngời còn lại chỉ có 20% của cải Chúng ta chủ trơng làm giàu nhng đó là làm giàu hợp pháp: cùng với làm giàu phảixóa đói giảm nghèo, hạn chế sự phân cực quá đáng giàu nghèo Trong nền kinh tếthị trờng, sự phân hóa giàu nghèo là khó tránh khỏi, phải chấp nhận, nhng phải hạnchế nó Phải chăm lo tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong quá trình phát triểnkinh tế, chứ không phải đến khi kinh tế phát triển mới lo chính sách xã hội Nhiềunớc trên thế giới đang đòi nhà nớc dành 20% ngân sách cho chính sách xã hội thì từlâu tỷ lệ đó ở ta đa là 28 %; chính sách xoá đói giảm nghèo của ta đợc thế giới rấthoan nghênh.Chúng ta giữ gìn đạo đức và bản sắc văn hoá dân tộc ,xây dựng quan

hệ giữa con ngời với con ngời có tình yêu thơng lẫn nhau ; không phải tất cả chỉ vìtiền

Đó là các điểm giống nhau và khác nhau giữa kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa

và kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa Chủ trơng của Đảng ta về vấn đềnày là sự thể hiện rõ t duy, quan niệm của Đảng ta về sự phù hợp giữa quan hệ sảnxuất với tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất Đây là điểm mới và là mô hìnhkinh tế tổng quát của chúng ta trong thời kỳ quá độ

Mặc dù cha có một mô hình chủ nghĩa xã hội hoàn chỉnh để nghiên cứu thựctiễn, nhng có thể khẳng định sự lựa chọn mô hình của Đảng và Nhà nớc ta là hoàntoàn đúng đắn để thực hiện nội dung định hớng Xã hội chủ nghĩa: “Quá trình thựchiện dân giàu, nớc mạnh, tiến lên hiện đại trong một xã hội nhân dân làm chủ, nhân

¸i, cã v¨n ho¸, cã kØ c¬ng, xo¸ bá ¸p bøc, bÊt c«ng, t¹o ®iÒu kiÖn cho mäi ngêi cãcuéc sèng Êm no, tù do , h¹nh phóc”.

Phần II Tính tất yếu và nội dung vai trò chủ đạo của thành phần Kinh tế Nhà

nớc

Những yêu cầu khách quan đòi hỏi kinh tế Nhà nớc phải nắm giữ vai trò chủ

đạo trong nền kinh tế:

Thứ nhất : Kinh tế Nhà nớc là con đẻ của Nhà nớc, đợc Nhà nớc trực tiếp quản lí và giúp đỡ, có điều kiện hơn các thành phần khác.Nó cũng là công cụ quan trọng để Nhà nớc can thiệp vào nền kinh tế, giúp nhà nớc thực hiện chức năng quản

lí vĩ mô nền kinh tế, đảm bảo nền kinh tế phát triển theo định hớng XHCN

Thứ hai : Trong nền kinh tế thị trờng các chủ thể kinh doanh đều vì mục

đích tối đa hoá lợi nhuận mà không thấy đợc hoặc cố tình bỏ qua sự vi phạm đến các chủ thể khác, gây nên những bất hợplí về cơ cấu ngành, cơ cấu lao động nơi thừa, nơi thiếu dẫn đến phát sinh nhiều vấn đề xã hội ảnh hởng đến tiến độ phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế

Thứ ba : Các hoạt động tạo ra hàng hoá và dịch vụ công cộng hiển nhiên

t nhân không thể cung cấp đợc, hoặc để t nhân nắm trong tay với mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận sẽ làm thiệt hại đến lợi ích toàn xã hội

Thứ t : Kinh tế nhà nớc luôn nắm trong tay những công cụ kinh tế vĩ mô quan trọng, thâm nhập hoàn toàn vào những lĩnh vực then chốt , trọng yếu của nền kinh tế, không chỉ phục vụ cho mục đích đem lại lợi nhụân mà còn taọ ra môi trờngkinh tế xã hội không có những dấu hiệu bất ổn sẽ thu hút một nguồn vốn lớn chảy vào trong nớc Nguồn vốn đầu t có ý nghĩa hết sức quan trọng khắc phục những lỗ hổng do tình trạng thiếu vốn hiện nay gây ra , và là cơ sở thực hiện các chính sách kinh tế, tạo đà phát triển cho tơng lai

Ngày nay, do xu hớng quốc tế hoá nền kinh tế, rất nhiều các tổ chứcliên hiệp kinh tế ra đời Các tổ chức này với tiêu thức hoạt động đề ra tạo ra rất nhiều nhngcơ hội lớn mà chúng ta phải nhanh chóng hội nhập Trong khu vực Việt Nam

đã tham gia vào hiệp hội các nớc Đông nam á (Asean)1995, đến năm 1998 Việt Nam lại gia nhập Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu á - Thái bình dơng(Apec) Đến năm nay 2001, Việt Nam đã chính thức gia nhập Tổ chức thơng mại thế giới WTO

Nh chúng ta đã biết mục tiêu của các tổ chức này là nhằm thiết lập một hệ thống mậu dịch thế giới cởi mở, tự do, có hiệu quả hơn , đồng thời duy trì sự phát triển lợiích chung của nhân dân các nớc trong khu vực, đóng góp vào sự tăng trởng và phát

triển kinh tế thế giới, chính vì vậy có đủ điều kiện tham gia vào tổ chức này là hết sức có ý nghĩa phục vụ cả lợi ích trớc mắt và lâu dài.

Ngày nay toàn cầu hoá và khu vực hoá kinh tế là những quá trình kinh tế khách quan , không đảo nghịch Chúng tạo ra những cơ hội lớn cha từng có trong lịch sử , nhng đồng thời cũng tạo ra những thách thức lớn đối với sự phát triển của từng quốc gia , từng khu vực với t cách là một bộ phận hữu cơ của nền kinh tế thế giới thống nhất Lựa chọn chiến lợc phát triển quốc gia trong những điều kiện mới ,nhất thiết phải tính đến quá trình toàn cầu hoá và khu vực hoá kinh tế Điều này lại một lần nữa cần đến bàn tay của Nhà nớc

Nh đã phân tích, trong nền kinh tế thị trờng, kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ

đạo là tính tất yếu , cũng nh trong giai đoạn hiện nay phải phát triển nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN do những yêu cầu khách quan:

Về phơng diện kinh tế , có thể khái quát rằng, lịch sử phát triển của sản xuất và đời sống xã hội của nhân loại đã và đang trải qua hai kiểu tổ chức kinh tế thích ứng với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất và phân công lao động xã hội , hai thời đại kinh tế khác hẳn nhau về chất đó là : thời đại kinh tế tự nhiên , tự cung tự cấp ; và thời đại kinh tế hàng hoá, mà giai đoạn cao của nó đợc gọi là kinh

tế thị trờng

Kinh tế tự nhiên là kiểu tổ chức kinh tế xã hội đầu tiên của nhân loại Đó

là phơng thức sinh hoạt kinh tế ở trình độ thấp ban đầu là sử dụng những tặng vật của tự nhiên và sau đó đợc thực hiện thông qua những tác động trực tiếp vào tự nhiên để tạo ra những giá trị sử dụng trong việc duy trì sự sinh tồn của con ngời.Nó

đợc bó hẹp trong mối quan hệ tuần hoàn khép kín giữa con ngời và tự nhiên.Kinh tế

tự nhiên lấy quan hệ trực tiếp giữa con ngời và tự nhiên , mà tiêu biểu là giữa lao

động và đất đai làm nền tảng Hoạt động kinh tế đó gắn liền với hoạt động sinh tồn,với kinh tế nông nghiệp tự cung tự cấp Nó đã tồn tại và thống trị trong các xã hội cộng sản nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ , phong kiến và tuy không còn giữ địa vị thống trị nhng vẫn còn tồn tại trong xã hội t bản cho đến ngày nay Kinh tế tự nhiênhiện vật ,sinh tồn, tự cung, tự cấp, tự gắn liền với kém phát triển và lạc hậu

Kinh tế hàng hoá bắt đầu bằng kinh tế hàng hoá đơn giản, ra đời từ khichế độ cộng sản nguyên thuỷ tan rã, dựa trên hai tiền đề cơ bản là có sự phân cônglao động xã hội và có sự tách biệt về kinh tế do chế độ sở hữu khác nhau về t liệusản xuất Chuuyển từ kinh tế tự nhiên , tự cung , tự cấp sang kinh tế hàng hoá là bớc

chuyển sang thời đại kinh tế của sự phát triển, thời đại văn minh của nhân loại.Trong lịch sử phát triển của mình, vị thế kinh tế hàng hoá dần đợc đổi thay: từ chỗ

nh là kiểu tổ chức kinh tế - xã hội không phổ biến , không hợp thời trong xã hộichiếm hữu nô lệ của những ngời thợ thủ công và nông dân tự do , đến chỗ đợc thừanhận trong xã hội phong kiến, và đến chủ nghĩa t bản thì kinh tế hàng hoá giản đơnkhông những đợc thừa nhận mà còn đợc phát triển lên giai đoạn cao hơn đó là kinh

tế thị trờng

Kinh tế thị trờng là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hoá cũng đã trảiqua ba giai đoạn phát triển Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn chuyển từ kinh tế hànghoá giản đơn sang kinh tế thị trờng(còn goị là giai đoạn kinh tế thị trờng sơ khaihay dã man) Giai đoạn thứ hai là giai đoạn phát triển kinh tế thị trờng tự do Đặctrng của giai đoạn này là sự phát triển kinh tế theo tinh thần tựa do, nhà nớc khôngcan thiệp vào hoạt động kinh tế Giai đoạn thứ ba là giai đoạn kinh tế thị trờng hiện

đại Đặc trng của giai đoạn này là nhà nớc can thiệp vào nền kinh tế thị trờng và mởrộng giao lu kinh tế với nớc ngoài Sự can thiệp của nhà nớc vào kinh tế thị trờngthông qua việc xây dựng các hình thức sở hữu nhà nớc, các chơng trình khuyếnkhích đầu t và tiêu dùng, cùng với việc sử dụng các công cụ kinh tế tài chính, tíndụng , tiền tệ để điều tiết nền kinh tế ở tầm vĩ mô Sự phối hợp giữa chính phủ

và thị trờng trong một nền kinh tế hỗn hợp nhằm bảo đảm sự phát triển có hiệu quảcủa những nớc có mức tăng trởng kinh tế nhanh

Mặc dù sự hình thành và phát triển của kinh tế hàng hoá ( sản xuất hàng hoá nhỏ)

tự phát sẽ hàng ngày, hàng giờ đẻ ra chủ nghĩa t bản (Nói theo cách nói của V.I Lênin) và sự phát triển của kinh tế thị trờng trong lịch sử diễn ra đồng thời với sự hìnhthành và phát triển của chủ nghĩa t bản nhng tuyệt nhiên , kinh tế thị trờng khôngphải là một chế độ kinh tế xã hội.Kinh tế thị trờng là hình thức và phơng pháp vậnhành kinh tế Các quy luật của thị trờng chi phối việc phân bổ các tài nguyên , quy

định sản xuất cái gì, sản xuất nh thế nào và sản xuất cho ai Đây là một kiểu tổchức kinh tế hình thành và đòi hỏi khách quan của sự phát triển lực lợng sản xuất

Nó là phơng thức sinh hoạt kinh tế của sự phát triển Sự cạnh tranh trong cơ chế thịtrờng theo quy luật giá trị đòi hỏi các chủ thể sản xuất - kinh doanh không ngừng

đổi mới, ứng dụng tiến bộ khoa học - kĩ thuật, nâng cao năng suất lao động , tiếtkiệm chi phí , mở rộng quy mô sản xuất- kinh doanh Quá trình hình thành và pháttriển kinh tế thị trờng là quá trình mở rộng phân công lao động xã hội, phát triển

khoa học công nghệ mới và ứng dụng chúng vào thực tiễn sản xuất - kinh doanh

Sự phát triển của kinh tế thị trờng gắn liền với quá trình phát triển của nền vănminh nhân loại, của khoa học - kĩ thuật của lực lợng sản xuất Nhiều học giả đãkhái quát rằng : giai đoạn kinh tế hàng hoá giản đơn gắn liền với nền văn minhnông nghiệp và kĩ thuật thủ công: Giai đoạn kinh tế thị trờng tự do gắn liền với nềnvăn minh công nghiệp và kĩ thuật cơ khí : giai đoạn kinh tế thị trờng hiện đại gắnliền với nền văn minh trí tuệ và kĩ thuật điện tử - tin học

Cho đến cuối những năm 1980 , về cơ bản, trong nền kinh tế nớc ta , sản xuấtnhỏ, vẫn còn là phổ biến , trạng thái kinh tế tự nhiên, hiện vật , tự cung, tự cấp cònchiếm u thế Xã hội Việt Nam, về cơ bản vẫn dựa trên nền tảng của văn minh nôngnghiệp lúa nớc, nông dân chiếm đại đa số , Việt nam vẫn cònlà một nớc nghèo nàn,lạc hậu và kém phát triển Vì vậy tăng trởng kinh tế trở thành nhiệm vụ mục tiêu

số một đối với toàn Đảng, toàn dân ta trong bớc đờng đi tới Muốn vậy, phảichuyển toàn bộ nền kinh tế quốc dân sang trạng thái của sự phát triển, là phát triểncủa nền kinh tế thị trờng, cùng với nó là thực hiện công cuộc công nghiệp hoá ,hiện đại hoá

Sự phát triển kinh tế - xã hội nào rút cuộc cũng nhằm những mục tiêu xã hội,nhân văn nhất định Phát triển theo nghĩa đầy đủ là bên cạnh sự gia tăng về lợng(tăng trởng kinh tế)còn bao hàm cả những thay đổi về chất ( những biến đổi về mặtxã hội ) “ Phát triển và nâng cao phúc lợi của nhân dân Nâng cao tiêu chuẩn sống

và cải thiện giáo dục, sức khoẻ và bình đẳng về cơ hội và tất cả những yếu tố cơbản của phát triển kinh tế Bảo đảm các quyền chính trị và công dân là một mụctiêu phát triển rộng hơn”.Học thuyết về hình thái kinh tế - xã hội của C.Mac là mộtthành tựu khoa học của loài ngời Nó phác hoạ quy luật vận động tổng quát củalịch sử nhân loại , và sự phát triển xã hội của loài ngời sẽ tiến tới chủ nghĩa cộngsản, mà giai đoạn thấp của nó là chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội không đối lậpvới phát triển , với kinh tế thị trờng, mà là một nấc thang phát triển của loài ngời đ-

ợc đánh dấu bằng tiến bộ – xã hội của sự phát triển Nó là cách thức giải quyếtcác quan hệ xã hội vì cuộc sống tốt đẹp của đại đa số nhân dân lao động, của đoànthể xã hội , là sự thiết lập một trật tự xã hội với mục tiêu công bằng và văn minh

Sự phát triển chỉ đem lại sự giàu có và sự thống trị của t bản , của một số ít ngờitrong xã hội, thì sự phát triển đó mang tính chất t bản chủ nghĩa , là sự phát triển cổ

điển Sự phát triển đem lại sự giàu có , phồn vinh, hạnh phúc cho đại đa số nhân

dân lao động, cho toàn thể xã hội, thì sự phát triển đó mang tính chất xã hội chủnghĩa, là sự phát triển hiện đại Cuộc đấu tranh cách mạng trờng kì gian khổ vàquyết liệt của nhân dân ta dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đứng đầu

là chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm giải phóng nhân dân lao động Vì vậy, sự phát triểncủa Việt Nam trong hiện tại và tơng lai phải là sự phát triển vì sự giàu có,phồn vinh

và hạnh phúc của nhân dân lao động, vì sự hùng mạnh và giàu có của cả xã hội, củatoàn xã hội, của toàn dân tộc, là sự phát triển mang tính chất xã hội chủ nghĩa, là sựphát triển hiện đại Nghĩalà chúng ta phải phát triển nền kinh tế thị trờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa Điều đó không chỉ đơn thuần là sự phát triển kinh tế nhằm

đạt đợc mục tiêu dân giàu nớc mạnh, mà còn bao hàm vấn đề quan trọng mang tínhhiện đại, là thiết lập một kiểu tổ chức xã hội, một trật tự xã hội với nội dung côngbằng và văn minh Nhà nớc xã hội chủ nghĩa, ”của dân, do dân và vì dân” dới sựlãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam là điều kiện quan trọng bảo đảm thực hiện

- Điều chỉnh các khuyết tật do nền kinh tế thị trờng tạo ra nh vấn đề

ô nhiễm môi trờng, rút ngắn khoảng cách giàu nghèo, khắc phục sựbất ổn về cơ cấu ngành đầu t vào những lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu

t lớn mặc dù có thể lợi nhuận đem lại thấp nh cấp dịch vụ côngcộng , GTVT, QPAN

- Kiểm soát các hoạt động trên thị trờng tiền tệ ra thị truờng vốn Qua những nghiên cứu trên đây, có thể thấy bàn tay Nhà nớc là hết sức quantrọng, nhất là đối với một nớc hiện nay bắt đầu công nghiệp hoá nhng có kì vọngphát triển nhanh chóng nh Việt Nam thì một Nhà nớc không chỉ hoàn thành chứcnăng điều chỉnh thị trờng mà còn có khả năng thực hiện thành công chức năng pháttriển dơng nh đang có sức hấp dẫn mạnh Một số nớc châu á nh Nhật Bản, Nam