MỤC TIÊU: Giúp học sinh: -Thấy được một cái nhìn mới mẻ về đất nước thông qua cách cảm nhận của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm: Đất nước là sự hội tụ và kết tinh bao công sức và khát vọng của
Trang 1ĐẤT NƯỚC (Nguyễn Khoa Điềm)
A MỤC TIÊU:
Giúp học sinh:
-Thấy được một cái nhìn mới mẻ về đất nước thông qua cách cảm nhận
của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm: Đất nước là sự hội tụ và kết tinh bao
công sức và khát vọng của nhân dân Nhân dân là người làm ra đất nước
-Nắm được những nét đặc sắc về nghệ thuật: giọng thơ trữ tình chính trị,
sự vận dụng sáng tạo nhiều yếu tố của văn hoá và văn học dân gian làm
sáng tỏ thêm tư tưởng “Đất nước của nhân dân “
B PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY.
C CHUẨN BỊ GIÁO CỤ.
-Giáo viên: Soạn giáo án
-Học sinh: Soạn bài
D.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
1 Ổn định-kiểm tra sĩ số.
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Triển khai bài dạy:
a Đặt vấn đề:
b Triển khai bài dạy:
Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm
hiểu phần tiểu dẫn.
-Nêu nội dung cơ bản của
phần tiểu dẫn?
-Giáo viên: Bản trường ca
nhằm thức tỉnh tuổi trẻ các thành
thị vùng tạm chiếm miền Nam,
nhận rõ bộ mặt xâm lược của đế
quốc Mĩ, hướng về nhân dân, đất
nước, xuống đường đấu tranh,
nhập vào cuộc chiến đấu của toàn
dân tộc Đây là một trong những
tác phẩm tiêu biểu của trường ca
về cuộc kháng chiến chống đế
quốc Mĩ
I Tìm hiểu chung.
1 Tiểu dẫn.
a Tác giả:
- Nguyễn Khoa Điềm: Sinh năm 1943 tại thôn Ưu Điềm, xã Hoà Phong, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên -Huế
- Quê gốc ở An Cựu, Thuỷ An, Thành phố Huế
- Ông đựợc tặng Giải thưởng nhà nước về Văn học
và nghệ thuật năm 2000
b Tác phẩm: Đoạn trích "Đất nước" từ trường ca
"Mặt đường khát vọng".
-Hoàn thành năm (1971) và in lần đầu ở miền Bắc (1974)
II Đọc hiểu:
1 Đọc.
2 Tìm hiểu đoạn trích:
*Bố cục: *đoạn trích chia làm hai phần:
* Đại ý: thể hiện tư tưởng: Đất Nước này là "Đất nước của Nhân Dân" Từ đó thức tỉnh tuổi trẻ Miền
Nam hoà hợp vào cuộc đấu tranh hướng về nhân dân đất nước
a Đất nước của nhân dân: được cảm nhận ở những
Trang 2Tìm bố cục của đoạn trích?
-Xác định đại ý của đoạn trích?
-Tư tưởng "Đất nước của nhân
dân" được tác giả cảm nhận như
thế nào?
Giáo viên:
Đất Nước có từ trong những
truyện đời xưa, từ phong tục ăn
trầu đến truyền thuyết "biết trồng
tre mà đánh giặc" Những hình
ảnh này gợi cho ta liên tưởng đến
Sự tích trầu cau, Truyện Thánh
Gióng gần gũi hơn cả cuộc sống
đời thường của mỗi con người
Thành ngữ dân gian "gừng cay
muối mặn, "từ buổi cha mẹ
thương nhau", đến câu chuyện
đặt tên cho cái kèo, cái cột "Hạt
gạo phải một nắng hai sương" và
cuộc sống bề bộn hàng ngày Đất
Nước hiện lên thật thiêng liêng và
gần gũi, dễ cảm hoá và đi vào
lòng mỗi người
-Em có nhận xét gì về những cảm
nhận ấy của tác giả?
-Tại sao tác giả không tìm đến
những gì thuộc về Đất Nước hiện
đại ngày nay?
-Nhà thơ thức tình tuổi trẻ như
thế nào?
góc độ khác nhau Từ đó nhà thơ thức tỉnh tuổi trẻ hướng về nhân dân đất nước
-Tác giả nhìn nhận đất nước trên phương dịên của
ca dao thần thoại:
"Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi Đất Nước có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thưòng hay kể
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn"
=>Đất Nước có từ rất xa -Đất Nước không chỉ bắt nguồn từ đời sống lam lũ, lo toan hàng ngày mà còn bắt nguồn từ đời sống tình cảm:
"Cha mẹ thương nhau
Và Đất là nơi anh đến trường Nước là nơi em tắm mát Đất Nước là nơi ta hò hẹn Đất Nước là nơi ta đánh rơi chiếc khăn trong buổi nhớ thầm"
Tình yêu đôi lúa cũng làm nên gương mặt tinh thần của Đất Nước
=>Tác giả cảm nhận Đất Nước trên nhiều bình diện, phát hiện nhiều điều mới mẻ Đất Nước là sự thống nhất hoà hợp của nhiều phương diện văn hoá phong tục truyền thống cả ca dao thần thoại có những chuyện thuộc đời thường hàng ngàycũng có những cái thuộc về vĩnh hằng.Trong đời sống con người có cả cộng đồng,vì thế giọng thơ chuyển từ trữ tình sang chính luận
b Đất Nước của nhân dân đã quy tụ cái nhìn đưa đến những phát hiện mới mẻ, sâu sắc về lịch sử, địa lí:
-Tư tưởng "Đất Nước này là Đất Nước của nhân dân" đã quy tụ mọi cách nhìn mới mẻ Tác giả đã
nhìn nhận về Đất Nước trên các bình diện về địa lí, lịch sử, văn hoá
- Những địa danh dòng sông (Cửu Long, Chín
Rồng), đến tên núi "Vọng Phu", những tên đất gắn với tên người (Ông Đốc, Ông Đen, Bà Đen, Bà Điểm) đến gò, đầm, bãi, những danh lam thắng
cảnh (Hạ Long) đã gắn liền với dân tộc, gắn với cuộc sống con người Từ đó lời thơ như thăng hoa, đúc kết thành triết lí sâu sắc:
Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Trang 3Thơ Nguyễn Khoa Điềm trữ tình
mà chính luận là ở đó Các bình
diện lịch sử, địa lí được nhìn nhận
bằng tâm hồn dạt dào cảm xúc,
góp phần làm nổi bật cảm xúc
chủ đạo của bài thơ, làm nên nét
độc đáo của thơ Nguyễn Khoa
Điềm, khi viết về Đất Nước
Nguyễn Khoa Điềm không dùng
những từ, những luận điểm,
những luận cứ có tính chính luận
mà bằng ngôn ngữ của đời
thường Tác giả cũng không hô
to, gọi giật của lời thơ tuyên
truyền, cổ động mà thơ vẫn đi
vào lòng người đọc
- Ở đoạn thơ này tác giả đã cảm
nhận Đất Nước trên những
phương diện nào? Cách cảm
nhận ấy có gì mới mẻ?
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta
-Tác giả cất lên tiếng gọi:
"Em ơi em"
Sau tiếng gọi ấy là sự giãi bày:
Có biết bao người con gái con trai Trong bốn nghìn lớp người giống ta lứa tuổi
Họ đã sống và chết Giản dị và bình tâm Không ai nớ mặt đặt tên Nhưng họ đã làm ra Đất Nước
-Vai trò của nhân dân toả sáng trong sáu câu thơ triết lí
-Nhà thơ nhằm mục đích thức tỉnh, lay động về nhận thức của tuổi trẻ miền Nam, cả nước nói chung, của tuổi trẻ các thành phố, đô thị trong vùng tạm chiếm nói riêng
c Bốn câu kết đoạn:
"Ôi những dòng sông bắt nước từ đâu
Mà khi về Đất Nước mình thì bắt lên câu hát Người đến hát thì chèo đò, kéo thuyền vượt thác Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi"
=>Tư tưởng "Đất nước của nhân dân" đã có từ
truyền thống chỉ đến văn học hiện đại nó mới được nâng lên thành đỉnh cao vì chỉ khi nào nhân dân thực sự làm chủ đời mình thì mới làm chủ đất nước
III Tổng kết:
- Xem Sgk
4 Củng cố: Nắm nội dung, nghệ thuật tác phẩm.
5 Dặn dò: Tiết sau học Đọc văn "Đất nước" của Nguyễn Đình Thi.