Rửa tiền qua hệ thống Ngân hàng ở Việt Nam

Rửa tiền qua hệ thống Ngân hàng ở Việt Nam

Tiểu luận Rửa tiền qua hệ thống Ngân hàng ở Việt Nam

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

LỜI MỞ ĐẦU 2

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ RỬA TIỀN VÀ PHÒNG, CHỐNG RỬA TIỀN 3 1.1 Khái niệm rửa tiền 3

1.2 Nguồn gốc của tiền “bẩn” 5

1.3 Sơ lược về lịch sử của “rửa tiền” và tổ chức phòng, chống “rửa tiền” trên thế giới 5

1.3.1 Sơ lược về rửa tiền 5

1.3.2 Tổ chức phòng, chống rửa tiền trên thế giới 6

1.4 Qui trình rửa tiền 6

1.4.1 Đầu tư phân tán 7

1.4.2 Phân tán lòng vòng 7

1.4.3 Hợp nhất 7

1.5 Một số hoạt động rửa tiền thường phát sinh trong thực tế 8

1.6 Các phương thức chính của rửa tiền 9

1.7 Ảnh hưởng của vấn nạn “rửa tiền” 9

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG RỬA TIỀN VÀ PHÒNG, CHỐNG RỬA TIỀN Ở VIỆT NAM 11

2.1 Thực trạng về rửa tiền và phòng, chống rửa tiền trên thế giới 11

2.1.1 Rửa tiền – phòng chống rửa tiền tại Mỹ 11

2.1.2 Rửa tiền – phòng chống rửa tiền tại Anh 13

2.1.3 Rửa tiền – phòng chống rửa tiền tại một số nước khác 14

2.2 Vấn nạn rửa tiền và phòng, chống rửa tiền tại Việt Nam 15

2.2.1 Các phương thức rửa tiền chủ yếu tại Việt Nam 15

2.2.2 Thực trạng rửa tiền và phòng, chống rửa tiền tại Việt Nam 15

2.2.3 Đánh giá về phòng, chống rửa tiền ở Việt Nam 19

2.2.4 Một số thách thức lớn 20

2.2.5 Những tồn tại 22

2.3 Bài học kinh nghiệm 22

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VỀ PHÒNG, CHỐNG RỬA TIỀN 24

3.1 Định hướng về phòng, chống rửa tiền ở Việt Nam và trên thế giới 24

3.2 Giải pháp về phòng chống rửa tiền 25

3.2.1 Đối với nhà nước 25

3.2.2 Đối với ngân hàng nhà nước 27

3.2.3 Đối với ngân hàng thương mại 28

TÀI LIỆU THAM KHẢO 30

LỜI MỞ ĐẦU

Trước xu thế hội nhập kinh tế thế giới, hoạt động ngân hàng không những chịu

áp lực về kinh tế mà còn chịu áp lực ngày càng gia tăng của các tội phạm liên quan đến hoạt động ngân hàng, trong đó có tội phạm rửa tiền Ngoài việc phải đối phó với các khoản tiền bất hợp pháp được tẩy rửa trong nước, hiện nay hệ thống ngân hàng Việt Nam đang phải đối phó với nguy cơ từ các tổ chức tội phạm quốc tế sử dụng Việt Nam như nơi rửa tiền của các hoạt động bất hợp pháp

Với những hạn chế vốn có trong hoạt động phòng, chống rửa tiền tại Việt Nam, ngành ngân hàng cần phải nhanh chóng có những giải pháp để đương đầu với vấn nạn rửa tiền và thực hiện phòng, chống rửa tiền có hiệu quả cao nhất Đó cũng là lý do nhóm chọn đề tài: “Rửa tiền qua hệ thống Ngân hàng ở Việt Nam” Kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về rửa tiền rửa tiền và phòng chống rửa tiền

Chương 2 : Thực trạng về “rửa tiền” và phòng, chống “rửa tiền” ở Việt Nam Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ RỬA TIỀN VÀ PHÒNG,

CHỐNG RỬA TIỀN

1.1 Khái niệm “rửa tiền”:

Lần đầu tiên vấn nạn rửa tiền xuất hiện trên báo chí Mỹ vào năm 1973 trong vụ

bê bối tài chính Watergate nổi tiếng nước Mỹ nhưng phải đợi 5 năm sau đó thuật ngữ

"rửa tiền" mới chính thức được sử dụng trong một số văn bản pháp lý của tòa án Mỹ Thuật ngữ này được sử dụng nhiều hơn trong những thập kỉ gần đây bởi tính phổ biến

và những ảnh hưởng của hoạt động rửa tiền Chính vì vậy, rửa tiền được định nghĩa dưới nhiều góc độ khác nhau Cụ thể:

 Theo FATF: Rửa tiền là toàn bộ những hoạt động được tiến hành nhằm cố ý

hợp thức hóa những khoản tiền, tài sản có nguồn gốc từ các hành vi phạm tội

 Theo Công ước Vienna (1988) và Công ước Palermo (2000) của Liên hợp quốc,

khái niệm rửa tiền được nhiều quốc gia đồng thuận nhất là: “Việc sử dụng (nghĩa là

với bất cứ hình thức nào của cả hành động cho và nhận) bất cứ tài sản nào mà nó được cho là có nguồn gốc từ hoạt động hoàn toàn hay một phần của phạm tội mà có hoặc từ hoạt động che đậy, trá hình nhằm giúp đỡ người phạm tội đó thoát khỏi pháo luật”

 Theo Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB): “Rửa tiền là quá trình chuyển đổi

qua nhiều giai đoạn khoản tiền kiếm được từ những hoạt động bất hợp pháp hoặc tội phạm để nó có vẻ được phát sinh từ các quỹ hợp pháp”

 Theo quan điểm của các nhà tội phạm học: “Rửa tiền là hoạt động mà bọn tội

phạm tiến hành để che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của những đồng tiền tội lỗi Hoạt động rửa tiền là hành vi hợp thức hoá những khoản tiền thu được từ hoạt động tội phạm”

 Theo Tổ chức chống rửa tiền quốc tế (Finance Action Task Force) đã định nghĩa hoạt động của rửa tiền là:

o Việc giúp đỡ đối tượng phạm pháp lẩn tránh sự trừng phạt của

pháp luật;

o Việc cố ý che giấu nguồn gốc, bản chất, việc cất giấu, di chuyển

hay chuyển quyền sở hữu tài sản phạm pháp;

o Việc cố ý mua, sở hữu hay sử dụng tài sản phạm pháp

 Theo Khoản 1 Điều 3 Thông tư liên tịch số NHNNVN-VKSNDTC-TANDTC ngày 30 tháng 11 năm 2011 của Bộ Công an - Bộ Quốc phòng - Bộ Tư pháp - Ngân hàng nhà nước Việt Nam - Viện kiểm sát nhân dân tối cao - Tòa án nhân dân tối cao:

09/2011/TTLT-BCA-BQP-BTP-“Điều 3 Về tội rửa tiền (Điều 251 Bộ luật hình sự)

1 Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào giao dịch tài chính, ngân hàng hoặc giao dịch khác liên quan đến tiền, tài sản nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền, tài sản là việc thực hiện, hỗ trợ thực hiện hoặc thông qua người khác để thực hiện, hỗ trợ thực hiện một trong các hành vi dưới đây nhằm che dấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền, tài sản đó:

a) Gửi tiền và mở tài khoản tại ngân hàng;

b) Cầm cố, thế chấp tài sản;

c) Cho vay, ủy thác, thuê, mua tài chính;

d) Chuyển tiền, đổi tiền;

đ) Mua, bán cổ phiếu, trái phiếu và các giấy tờ có giá khác;

e) Phát hành chứng khoán;

g) Phát hành các phương tiện thanh toán;

h) Bảo lãnh và cam kết tài chính, kinh doanh ngoại hối, các công cụ thị trường tiền tệ, chứng khoán có thể chuyển nhượng;

i) Quản lý danh mục đầu tư của cá nhân, tập thể;

k) Quản lý tiền mặt hoặc chứng khoán thanh khoản thay mặt cho cá nhân, tập thể;

l) Đầu tư vốn hoặc tiền cho cá nhân, tập thể;

m) Tiến hành các hoạt động bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm liên quan đến các khoản đầu tư khác;

n) Những hoạt động nhằm tạo sự chuyển đổi, chuyển dịch hoặc thay đổi quyền

sở hữu đối với tiền, tài sản của cá nhân, cơ quan, tổ chức.”

Như vậy, rửa tiền (money laundering) là hành vi của cá nhân hay tổ chức tìm

cách tạo ra vẻ bên ngoài hợp pháp cho các khoản tiền hoặc tài sản khác có được từ hành vi phạm tội Hiện nay, rửa tiền đã thật sự trở thành vấn nạn nghiêm trọng mang tính quốc tế, được cộng đồng thế giới rất quan tâm Bởi vì nó gây ra những hậu quả

kinh tế, xã hội nghiêm trọng ảnh hưởng tới an ninh quốc gia và uy tín quốc tế của quốc gia, làm suy yếu nền kinh tế, cũng như cải tổ nền kinh tế

Rửa tiền không chỉ giúp cho tội phạm che giấu được nguồn gốc của những khoản tiền bất hợp pháp mà còn tạo ra cơ sở cho chúng hưởng thụ và sử dụng những đồng tiền đã được tẩy rửa để phục vụ cho những hoạt động tội phạm khác

Theo thiếu tướng Nguyễn Phong Hòa (Tổng cục phó Tổng cục Cảnh sát phòng

chống tội phạm, Bộ Công an): Rửa tiền “tác động đến nền kinh tế thuần khiết và nền tảng hoạt động của ngân hàng, tài chính Thực tế, tội phạm tham nhũng, buôn bán vũ khí, buôn bán ma túy tất cả đều liên quan tội phạm rửa tiền Loại tội phạm này đang bắt đầu "du nhập" vào Việt Nam và chúng ta phải đương đầu với nó.”

1.2 Nguồn gốc của tiền “bẩn”:

Hoạt động rửa tiền có mục đích là tạo ra một khoảng cách xa nhất giữa tài sản bất hợp pháp và chủ sở hữu những tài sản đó Như vậy, hình thức biểu hiện lợi nhuận

có được ban đầu thông thường là tiền “bẩn” Sau các giai đoạn chuyển đổi để hợp pháp hoá, tiền “bẩn” sẽ có các hình thức biểu hiện khác như: thẻ tín dụng, bất động sản, các khoản đầu tư hợp pháp, …Và nguồn gốc tiền “bẩn” thường từ các hoạt động sau:

- Buôn lậu ma tuý, vũ khí, mại dâm và các hàng hoá bị cấm mua bán, trao đổi

- Tiền tham nhũng, nhận hối lộ

- Tiền có được do lợi dụng chức vụ, địa vị trong bộ máy nhà nước nhằm trục lợi

- Tiền của các tổ chức tội phạm có được do làm tiền giả, tống tiền, tổ chức đánh bạc

- Tiền có được do hoạt động chuyển giá giữa các công ty thuộc cùng một tập đoàn hoặc công ty mẹ - con hoặc tiền có được do trốn thuế

1.3 Sơ lược về lịch sử của “rửa tiền” và tổ chức phòng, chống “rửa tiền” trên thế giới:

1.3.1 Sơ lược về lịch sử của “rửa tiền”:

Trong quá khứ, rửa tiền đã được áp dụng chỉ cho những giao dịch tài chính có quan hệ với tổ chức tội phạm Ngày nay, hoạt động này được mở rộng hơn bởi những người nắm giữ điều khiển chính phủ Để từ đó họ có thể kiểm tra bất kỳ giao dịch tài chính nào mà phát sinh tài sản hay một giá trị như kết quả của một hành vi phạm pháp bao gồm như hoạt động trốn thuế hay kế toán sai

Cho đến bây giờ thì hoạt động rửa tiền bất hợp pháp được xem như là hoạt động tiềm năng của những cá nhân, doanh nghiệp lớn và nhỏ, những viên chức hư hỏng,

những thành viên của tổ chức phạm tội có tổ chức (như người phân phối ma túy hay tổ chức mafia hay thờ cúng,…), thậm chí là các cơ quan đầu não thông qua một mạng doanh nghiệp phức tạp đó là vỏ bọc của những công ty là trung tâm tài chính bên ngoài có mức thuế thấp

1.3.2 Tổ chức phòng, chống “rửa tiền” trên thế giới: “Lực lượng đặc nhiệm trong lĩnh vực tài chính (FATF)”:

Mốc son đánh dấu sự ra đời của Lực lượng đặc nhiệm trong lĩnh vực tài chính (FATF: Financial Action Task Force) là vào năm 1989, lúc đó chỉ bao gồm các nước G7 FATF được xem như là một công cụ hợp tác quốc tế trong lĩnh vực chống rửa tiền

Tổ chức này tập trung vào các lĩnh vực sau:

- Truyền bá các thông điệp về phòng, chống rửa tiền cho các quốc gia trên toàn thế giới

- Theo dõi việc thực thi các khuyến nghị trong phòng, chống rửa tiền do chính FATF ban hành

- Xem xét và công bố những xu hướng biến đổi của hành vi rửa tiền và đưa ra các biện pháp để đối phó với vấn nạn này

Hiện nay, FATF đã ban hành 40 khuyến nghị về phòng, chống rửa tiền và 9 khuyến nghị đặc biệt về hoạt động rửa tiền với việc tài trợ cho khủng bố

FATF có nhiệm vụ đánh giá, giám sát các biện pháp phòng, chống rửa tiền, theo dấu các hoạt động rửa tiền ở các quốc gia thành viên và không phải là tổ chức thành viên của tổ chức này Hiện nay có hơn 130 quốc gia và lãnh thổ - đại diện cho khoảng 85% dân số thế giới và khoảng 90% sản lượng kinh tế toàn cầu – đã thực hiện những cam kết chính trị để thực hiện các khuyến nghị của FATF Việt Nam vẫn chỉ mới là quan sát viên chứ chưa phải là thành viên chính thức của FATF

Ngoài ra FATF còn có nhiệm vụ nữa là công bố danh sách những nước và vùng lãnh thổ không cam kết hoặc không hưởng ứng tích cực chống lại nạn rửa tiền Đây là một trong những cảnh cáo cho những quốc gia nào không có thiện chí trong nỗ lực hợp tác quốc tế chống lại rửa tiền và khủng bố và tất nhiên con đường hội nhập vào nền kinh tế thế giới của các quốc gia không phải thành viên cũng sẽ gặp phải những trở ngại tương xứng

Quy trình “rửa tiền”:

Một quy trình rửa tiền tiêu biểu thông qua hệ thống ngân hàng thường bao gồm

ba giai đoạn sau:

- Đầu tư phân tán (Placement)

- Phân tán lòng vòng (Layering)

- Hợp nhất (Intergration)

Đầu tư phân tán (placement):

Tội phạm tìm cách đưa các khoản tiền có nguồn gốc từ hành vi phạm tội vào hệ thống tài chính để chuẩn bị thực hiện bước tiếp theo Giai đoạn này là giai đoạn dễ bị

phát hiện nhất trong quy trình rửa tiền

Bước 1: Nhập tiền bẩn vào hệ thống kinh tế tài chính:

Mục đích của bước này là biến đổi hình thái ban đầu của các khoản thu nhập phạm pháp và tách chúng khỏi tổ chức tội phạm nhằm tránh sự phát hiện của các cơ quan chức năng Một số thủ đoạn phổ biến là chia nhỏ tiền bất chính để gửi vào các ngân hàng nhiều lần để số lượng mỗi lần không đến mức phải khai báo, mua các công

cụ tiền tệ hay hàng hóa xa xỉ đắt tiền, chuyển lậu tiền ra nước ngoài,

Bước 2: Quay vòng tiền:

Trong giai đoạn này, những kẻ rửa tiền sử dụng tiền bẩn để thực hiện càng nhiều giao dịch tài chính càng tốt, đặc biệt là các giao dịch xuyên quốc gia, nhằm tạo ra một mạng lưới giao dịch chằng chịt, phức tạp và khó lần dấu vết Tiền có thể được chuyển đổi thành chứng khoán, séc du lịch hoặc qua các ngân hàng khác nhau

Bước 3: Hội nhập tiền đã rửa vào hệ thống kinh tế:

Dù tiền bẩn có được quay vòng qua bao nhiêu giao dịch thì đích đến cuối cùng vẫn là tổ chức tội phạm ban đầu Một số thủ đoạn tiêu biểu là làm sai lệch hóa đơn trong giao dịch xuất nhập khẩu, chuyển tiền qua một ngân hàng hợp pháp thông qua

một ngân hàng trá hình hay công ty ma ở nước ngoài Sau đó những kẻ rửa tiền sẽ đầu tư tiền này vào các hoạt động kinh tế hợp pháp

Yêu cầu cơ bản để việc rửa tiền được thành công là phải khéo léo xóa được mọi dấu vết giấy tờ giao dịch Tránh khai báo hải quan, xâm nhập cài người vào hệ thống ngân hàng, trì hoãn cung cấp chứng từ là những thủ đoạn phổ biến giúp bọn tội phạm đạt mục đích này

Hình: Sơ đồ quy trình rửa tiền điển hình

Một số hoạt động “rửa tiền” thường phát sinh trong thực tế:

Đầu tư vào một dự án, một công trình, góp vốn vào một doanh nghiệp hoặc tìm cách khác che đậy, ngụy trang hoặc cản trở việc xác minh nguồn gốc, bản chất thật sự hoặc vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu đối với tiền, tài sản do phạm tội mà

Các phương thức chính của hoạt động “rửa tiền”:

Các phương thức, thủ đoạn rửa tiền rất phong phú đa dạng, gắn liền với khe hở trong hệ thống pháp luật mỗi nước, nhất là pháp luật hình sự, pháp luật về tài chính, ngân hàng, …:Điển hình là một số phương thức sau:

- Rửa tiền qua các giao dịch trực tiếp bằng tiền mặt Đây là phương thức rửa tiền truyền thống và chủ yếu của bọn tội phạm, như đổi từ đồng tiền nước này sang đồng tiền nước khác để tiêu thụ

- Rửa tiền thông qua việc mua vàng, kim cương, … là những tài sản gọn nhẹ, có giá trị cao, có thể mua đi bán lại ở mọi nơi, mọi thời điểm trên thế giới Đây là phương thức rửa tiền được bọn tội phạm sử dụng nhiều nhất do cách thức đơn giản, dễ thực hiện, nhưng lại dễ bị cơ quan điều tra phát hiện

- Rửa tiền thông qua đầu tư vào gửi tiết kiệm, mua tín phiếu, trái phiếu Bọn tội phạm sẽ gửi tiết kiệm vào ngân hàng hoặc mua tín phiếu, trái phiếu, … làm cho đồng tiền nằm im trong một thời gian Sau đó, người gửi tiền có thể rút ra toàn bộ gốc và lãi hoặc rút một phần, biến số tiền đó thành tiền hợp pháp

- Rửa tiền thông qua hoạt động đầu tư, góp vốn thành lập doanh nghiệp Hiện tượng này thường xảy ra ở những quốc gia đang phát triển, có nhu cầu vốn đầu tư để phát triển kinh tế Bên cạnh đó, thị trường tài chính ở các quốc gia này kém phát triển, khả năng quản lý kém sẽ tạo điều kiện cho tội phạm rửa tiền phát triển

Ảnh hưởng của vấn nạn “rửa tiền”:

Rõ ràng, loại hình tội phạm này có tác động, ảnh hưởng tiêu cực bao trùm lên nhiều lĩnh vực của đời sống như kinh tế xã hội, chính trị, an ninh quốc phòng và thậm chí tầm ảnh hưởng của nó đã vươn ra ngoài phạm vi một quốc gia Chỉ xin đề cập đến ảnh hưởng của rửa tiền đến nền kinh tế vĩ mô:

• Sự lưu chuyển các luồng tiền trong thế giới ngầm gây ra những đột biến trong cầu tiền tệ và bất ổn định lãi suất và tỷ giá hối đoái

• Hoạt động kinh tế ngầm tác động xấu đến hướng đầu tư, chuyển từ các khoản đầu tư cẩn trọng sang đầu tư rủi ro cao làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế

• Hoạt động rửa tiền làm giảm tính hiệu quả của các công cụ tiền tệ của chính phủ, kích thích các hành vi tội phạm kinh tế như trốn thuế, thâm ô, mua bán nội gián, gian lận thương mại, tăng tính bất ổn của nền kinh tế

• Các giao dịch ngầm làm suy giảm hiệu quả kinh tế của các giao dịch hợp pháp, gây mất lòng tin đối với thị trường

• Hệ thống ngân hàng tài chính bị suy yếu, thậm chí có thể bị thao túng bởi các băng nhóm tội phạm

• Các con số thống kê bị bóp méo, gây khó khăn cho việc hoạch định chính sách

và giảm hiệu quả điều tiết của chính phủ

Nhìn chung, nguy cơ do rửa tiền tạo ra là rất lớn, tác động của rửa tiền đến nền kinh tế, tài chính là không nhỏ Hơn nữa, nó còn phá vỡ sự ổn định của nền kinh tế tạo

ra rất nhiều tiềm ẩn với hậu quả vô cùng to lớn không riêng cho một tổ chức riêng lẻ nào mà cho cả hệ thống kinh tế, tài chính nước nhà Lúc này, hơn lúc nào hết không thể không quan tâm mà phải bắt đầu quá trình hợp tác trong việc phòng chống các hành vi rửa tiền nhất là thông qua hệ thống tài chính – ngân hàng Theo, Quyết định số 226/2002/QĐ-NHNN ngày 26.3.2002 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành Qui chế hoạt động thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán cũng có qui định tại khoản 2 Điều 26 – Nghĩa vụ của tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán: “Từ chối thực hiện giao dịch thanh toán đã có bằng chứng về nguồn gốc bất hợp pháp” và còn có các Quyết định khác liên quan đến hành vi rửa tiền được ban hành trong suốt thời gian qua đã thể hiện mối quan tâm của chúng ta vì nền kinh tế, tài chính trong sạch và mạnh./

Kết luận chương 1: trong chương này, một số vấn đề cơ bản về rửa tiền đã

phần nào được làm rõ Hoạt động rửa tiền ngày nay không chỉ bó hẹp trong phạm vi nhỏ nữa mà nó sẽ ngày càng mở rộng phạm vi hoạt động Dù cho hoạt động rửa tiền có

xu hướng biến đổi như thế nào thì ngành ngân hàng Việt Nam cũng đang đứng trước một vấn nạn rất lớn Trong chương 2 vấn đề này sẽ được làm rõ hơn

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG RỬA TIỀN QUA

HỆ THỐNG NGÂN HÀNG

2.1 Thực trạng hoạt động rửa tiền và phòng, chống rửa tiền trên thế giới:

Cho tới nay, hoạt động rửa tiền đã diễn ra ở khá nhiều nước trên thế giới Lượng tiền rửa chiếm tỷ trọng lớn trong khối lượng tiền lưu chuyển trên toàn cầu Theo ước tính của FATF - lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính, tiền bẩn đã được rửa có thể lên tới 1500 tỷ USD mỗi năm Năm 2001, thế giới có khoảng 70 Trung tâm hải ngoại

để trốn thuế, tụ tập khoảng 40.000 ngân hàng, 44% tập trung ở vùng Caribean và Mỹ

La tinh, 28% ở Châu Âu, 18% ở Châu Á, 10% ở Châu Phi-Trung Đông, kiểm soát khoảng 5.000 tỷ USD Phần lớn các Trung tâm này đóng vai trò “ Trung tâm đặt hàng” chủ yếu phục vụ các Trung tâm tiền tệ lớn hơn như New York, London, Tokyo Hàng năm lượng tiền nằm lại hoặc chuyển qua các Trung tâm hải ngoại để trốn thuế ước tình bằng một nửa số tiền trên toàn thế giới, biến các Trung tâm này cũng trở thành những Trung tâm rửa tiền quốc tế quan trọng

Rõ ràng, rửa tiền ngày càng trở thành vấn đề mang tính chất toàn cầu và hậu quả của nó đối với nền kinh tế xã hội là vô cùng quan trọng Các biện pháp tiến hành nhằm chống nạn rửa tiền là một yêu cầu hết sức bức thiết Và sau đây là thực trạng rửa tiền tại một số nước tiêu biểu trên thế giới:

2.1.1 Rửa tiền và phòng, chống rửa tiền tại Mỹ:

Trước hết, Mỹ là quốc gia đầu tiên xuất hiện nạn rửa tiền vào năm 1920 Nhưng chỉ mãi đến năm 1986, rửa tiền mới chính thức được coi là bất hợp pháp Giới tội phạm thường xuyên che dấu các hoạt động của mình nên những số tiền được thay đổi tên họ này không được biết một cách chính xác nhưng Quỹ tiền tệ quốc tế IMF đã ước tính hàng năm số tiền ngày có thể lên đến từ 3 đến 5% tổng doanh thu toàn thế giới Đứng trước tình trạng này, một yêu cầu cấp thiết đặt ra với Chính phủ Mỹ là phải có những qui định cụ thể phù hợp về những biện pháp hữu hiệu chống rửa tiền Trong đó những điểm đầu tiên cần chú ý là: kết hợp hoạt động trong nước với các hoạt động của

tổ chức quốc tế Mỹ là nước có hệ thống luật pháp về phòng, chống rửa tiền toàn diện

và nghiêm khắc nhất trên thế giới mà tất cả các định chế tài chính và nhân viên đều phải tuân theo

Trong đó, một trong những đạo luật quan trọng nhất liên quan đến phòng, chống rửa tiền là Luật Bí mật ngân hàng (BSA) năm 1970 và những quy tắc của nó Mục đích của BSA là tạo ra một văn bản pháp lý tạo điều kiện điều tra tội phạm rửa tiền, trốn

thuế… bằng cách yêu cầu các tổ chức tài chính phải lưu giữ những chứng từ liên quan đến giao dịch trên 10.000 USD Sau đó Luật được sửa đổi cho phép Chính phủ và các

cơ quan chức năng có thể hạ thấp mức chuẩn 10.000 USD trong các cuộc điều tra Một số luật quan trọng khác trong việc phòng, chống rửa tiền tại Mỹ gồm Luật Quản lý toàn diện tội phạm năm 1984, Luật Quản lý rửa tiền năm 1986, Luật Chống sử dụng ma tuý năm 1988, Luật Chống rửa tiền Annunzio – Wylie năm 1992 Những luật

và quy định về phòng, chống rửa tiền tại Mỹ luôn được bổ sung, sửa chữa cho phù hợp với những thay đổi của tội phạm rửa tiền

Luật Chống rửa tiền quy định nghĩa vụ của tất cả các đối tượng, từ các cá nhân đến các tổ chức khi phát hiện có sự tham gia vào bất kỳ hoạt động rửa tiền nào và là căn cứ để tịch thu, sung quỹ tiền và tài sản liên quan đến hoạt động rửa tiền Việc không tuân thủ những quy tắc và luật lệ liên quan đến hoạt động phòng, chống rửa tiền của các nhân viên của các tổ chức tín dụng có thể dẫn tới bị phạt dân sự và hình sự Về mặt dân sự, nhân viên ngân hàng có thể bị phạt tới 100.000 USD cho việc cố tình vi phạm những quy định về báo cáo và lưu giữ chứng từ của BSA Về mặt hình sự, người

vi phạm có thể bị phạt tiền tới 250.000 USD, 5 năm tù hoặc cả hai

Một trong những vụ sớm nhất và nổi tiếng nhất liên quan đến việc ngân hàng bị phạt do vi phạm các quy định và luật lệ liên quan đến hoạt động rửa tiền tại Mỹ là trường hợp Ngân hàng Boston Mặc dù đã được yêu cầu phải tuân thủ chặt chẽ hơn trong việc lưu giữ các chứng từ giao dịch vào năm 1980, song Ngân hàng Boston vẫn tiếp tục giao dịch với các ngân hàng nước ngoài, bao gồm cả các ngân hàng đại lý của

nó mà không hề lưu giữ hồ sơ chứng từ đến tận năm 1984 Nghiêm trọng hơn, các chi nhánh của Ngân hàng Boston đã tiếp tục thực hiện những giao dịch với những tội phạm nổi tiếng qua nhiều năm Những nhân vật này đã thực hiện những phi vụ kinh doanh bất động sản, nhưng nhân viên của Ngân hàng Boston đã không báo cáo và lưu giữ chứng từ của những giao dịch này mặc dù chúng không được loại trừ theo các quy định và luật lệ về tài chính Đến năm 1985, Ngân hàng Boston mới thực hiện đúng các yêu cầu về phòng, chống rửa tiền theo các quy định, luật lệ nên cuối cùng đã bị kết án

và bị phạt 500.000 USD

Gần đây nhất vào tháng 5/2013, 17 quốc gia đã chung tay cùng điều tra lật tẩy mạng lưới chuyển tiền trên mạng Liberty Reserve - nơi được cho là đã “rửa” 6 tỉ USD cho các băng nhóm tội phạm từ trộm cắp đến kinh doanh khiêu dâm trẻ em Liberty Reserve có trụ sở tại Costa Rica, là ngân hàng trực tuyến có uy tín khá cao trong cộng đồng người tiêu dùng online nhờ có hệ thống chi trả trực tuyến bảo mật tốt và an toàn bậc nhất Tuy nhiên, cũng vì những ưu điểm này mà Liberty Reserve được thế giới ngầm sử dụng vào mục đích rửa tiền Được biết, khách hàng của Liberty Reservekhông cần phải dùng giấy tờ tùy thân để đăng ký trở thành thành viên, truy cập

vào website Liberty Reserve để mua tiền ảo rồi dùng tiền ảo này giao dịch với nhiều người khác thông qua Liberty Reserve Đây được coi là kẽ hở lớn nhất để bọn tội phạm lợi dụng Liberty Reserve trở thành công cụ rửa tiền cho chúng

Theo IMF, số lượng tiền được “rửa” phi pháp của các tổ chức tội phạm ngầm trên thế giới chiếm khoảng 2-5% giá trị tài sản toàn cầu, tương đương 500 đến 1.500 tỉ USD Gafi - một tổ chức tài chính chống “rửa” tiền với 31 quốc gia thành viên, có trụ

sở tại Paris, chuyên theo dõi hoạt động “rửa” tiền - cho biết, nhiều quan chức, chính trị gia đã từng tham gia hoặc tiếp tay cho các hoạt động “rửa” tiền và đây là một dấu hiệu tham nhũng Từ trước tới nay, việc rửa tiền chủ yếu thông qua đầu tư vào lĩnh vực bất động sản, mua bán nguyên vật liệu, giao dịch thương mại và tất cả đều phải bơm tiền vào hệ thống ngân hàng để chuyển thành “tiền sạch”

Vụ triệt phá mạng lưới Liberty Reserve hồi tháng 5 được mô tả là “vụ truy tố rửa tiền quốc tế lớn nhất trong lịch sử” Giao dịch bằng tiền ảo nhưng Liberty Reserve, hoạt động từ năm 2006, cung cấp một hệ thống ngân hàng lý tưởng cho bọn tội phạm khi cho phép giao dịch ẩn danh và dễ dàng tiếp cận mạng lưới này Theo Bộ Tư pháp

Mỹ, cho đến khi bị đóng vào tuần trước, mạng lưới có trụ sở tại Costa Rica này có khoảng 1 triệu người sử dụng, trong đó hơn 200.000 người tại Mỹ và xử lý hơn 55 triệu giao dịch bất hợp pháp, trị giá đến 6 tỉ USD

2.1.2 Rửa tiền-chống rửa tiền tại Anh:

Tại Anh, các định chế tài chính cũng hoạt động theo những quy định về phòng, chống rửa tiền tương tự như tại Mỹ Tháng 12/1990, nước Anh ban hành một loạt văn bản hướng dẫn các ngân hàng trong việc phát hiện và chấm dứt các hoạt động rửa tiền, trong đó tập trung chủ yếu vào các nhiệm vụ của ngân hàng trong việc cảnh báo cho các cơ quan quyền lực những hoạt động và giao dịch đáng ngờ Các hướng dẫn này được xây dựng bởi Ngân hàng Trung ương Anh và các ngân hàng thương mại với sự phối hợp, tham gia của cơ quan tình báo quốc gia, hải quan, cảnh sát Theo đó, ngân hàng phải đích thân nhận dạng tất cả các khách hàng bằng mọi cách có thể, kể cả bằng cách gặp mặt trực tiếp Hướng dẫn cũng chỉ rõ các cách thức xác nhận thông tin cá nhân, trong đó hộ chiếu là hình thức được ưu tiên, ngoài ra các hình thức khác cũng được chấp nhận như thẻ nhân viên, bằng lái xe… Hơn nữa, các ngân hàng phải lưu giữ tất cả các chứng từ giao dịch trong 6 năm để phục vụ điều tra

Hệ thống luật lệ ngân hàng và các hướng dẫn thực hành giám sát của cộng đồng châu Âu yêu cầu tất cả các nhân viên ngân hàng đều phải nhận biết khách hàng của họ; đồng thời cải thiện hệ thống lưu giữ chứng từ, ngăn chặn kịp thời những hành động

đáng ngờ và tập huấn các nhân viên để họ tuân theo các luật lệ ngân hàng một cách chủ động và có thể nhận biết, báo cáo các hành động rửa tiền

Năm 2010, Chaparro bị bắt ở Colombia và bị dẫn độ sang Mỹ năm 2011 Chaparro đã thành khẩn nhận tội âm mưu rửa tiền và hiện đang chờ bị kết án trong năm 2013 Theo các công tố viên, Chaparro đã giúp điều hành một đường dây rửa tiền cho bọn buôn ma túy nhờ sự kiểm soát lỏng lẻo tại Ngân hàng HSBC ở Anh Qua tài liệu điều tra đáng tin cậy của tòa án ở New York và California thì các nhà điều tra đã

và đang lần theo dấu vết của những kẻ hoạt động cùng với Chaparro Qua đó đã phát hiện được hệ thống rửa tiền quy mô lớn tại một trong những ngân hàng lớn nhất thế giới Căn cứ vào tài liệu của Bộ Tư pháp Mỹ thì những tay buôn lậu ma túy đã bán

"hàng" ở Mỹ, sau đó chuyển tiền mặt đến Mexico Lúc đó, tiền mặt được gửi vào các tài khoản ngân hàng tại chi nhánh của HSBC ở Mexico

2.1.3 Rửa tiền-chống rửa tiền tại một số nước khác:

Nước Úc cũng thực hiện hệ thống báo cáo giao dịch tiền tệ tương tự như tại Mỹ Bất kỳ một giao dịch tiền tệ nào tương đương hoặc lớn hơn 10.000 USD đều phải báo cáo Những dữ liệu này sau đó được truyền tự động tới Cơ quan Báo cáo giao dịch tiền

tệ

Tại Nhật, các ngân hàng được yêu cầu phải báo cáo tất cả các giao dịch tiền tệ trong nước vượt quá 30 triệu Yên và các giao dịch tiền tệ quốc tế vượt quá 5 triệu Yên Hơn nữa, trong trường hợp liên quan đến ma tuý, toà án có thể kết án ngân hàng và các

tổ chức tín dụng về tội rửa tiền

Các nước trong khu vực như Singapore, Thái Lan, Myanma, Indonesia, Philippin đều có các văn bản về chống rửa tiền với những phạm vi và mức độ khác nhau Các nước này cũng đã thành lập những cơ quan chuyên trách riêng xử lý vấn đề liên quan đến phòng, chống rửa tiền như AMLO hay AMLC Các cơ quan này có chức năng chủ yếu là thu thập và xử lý thông tin liên quan đến tài sản liên quan đến buôn bán ma tuý và rửa tiền

Trong tháng 12 năm 2000 các nhà chức trách Thái Lan đã phát hiện một vị rửa tiến trị giá 7,7 tỷ Bath-tương đương 170 triệu USD-có liên quan đến khoảng 37 công

ty hàng đầu mà đã đánh lừa được cả những ngân hàng giàu kinh nghiệm và các nhà chính trị Theo một viên chức cao cấp của văn phòng hành pháp Western có trụ sở tại BangKok thì Mỹ phải mất 15 năm mới có thể đưa ra đạo luật chống rửa tiền và có hiệu lực trong khi Thái Lan đã thực hiện được tốt cả hai