Tài liệu môn Đường lối đối ngoại - MỘT SỐ KINH NGHIỆM CỦA 20 NĂM ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG ĐỐI NGOẠI(1986 – 2006)

MỘT SỐ KINH NGHIỆM CỦA 20 NĂM ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG ĐỐI NGOẠI1986 – 2006Xuất phát từ các nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnhthổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của n

MỘT SỐ KINH NGHIỆM CỦA 20 NĂM ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG ĐỐI NGOẠI(1986 – 2006)

Xuất phát từ các nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnhthổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, không dùng vũ lực hoặc

đe doạ dùng vũ lực trong quan hệ với nhau, bình đẳng và cùng có lợi, bảođảm góp phần phát triển kinh tế của nước ta, bảo vệ sản xuất, tài tài nguyên,môi trường và an ninh quốc gia, giữ gìn và phát huy truyền thống bản sắc tốđẹp của văn hoá dân tộc, ngoại giao Việt Nam đã giành được nhièu thành tựutrong thời kỳ đổi mới và cũng để lạinhièu kinh nghiệm quý giá Những kinhnghiệm đó không chỉ mang lại những hiệu quả thiết thực chô công cuộc đổimới của đất nước trong thời gian qua mà nó còn chi phối toàn bộ hoạt độngđối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam

Các nhà nghiên cứu đề cập tới nhiều bại học khác nhau nhưng ở đaychúng ta chỉ có thể đề cập đến những bài học chung nhất có ý nghĩa chỉ đạoquá trình hoạch định và thực hiện chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sảnViệt Nam

Một là, đảm bảo lợi ích dân tộc, giữ vững độc lập tự chủ là nguyên tắc

cơ bản của quá trình hoạch định và thực hiện chính sách đối ngoại.

Xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ của đất nước và xu thế của thời đại, bàihọc đảm bảo lợi ích dân tộc, giữ vững độc lập tự chủ nằm trong mục tiêu, tưtưởng chỉ đạo, phương châm và thước đo đúng đắn của Đảng Cộng sản ViệtNam

Mục tiêu của chính sách đối ngoại truỳen thống cũng như hiện đại củabốn phương đều nhằm đạt được ba nội dung cư bản là: góp phần bảo đảm chủquyền, anh ninh quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ; tạo dựng củng cố môi trườngquốc tế để xây dựng phát triển đất nước và nâng cao vai trò, vị trí trên trường

quốc tế Ba nội dung trên có tác động qua lại, gắn bó hữu cơ với nhau nhưngmục tiêu giữ vững độc lập tự chủ từ đó mới đảm bảo được lợi ích dân tọcc lànội dung quan trọng hàng đầu Ngoại giao Việt Nam trong thời ky đổi mớicàng không thể xa rời mục tiêu tối thượng đó.

“Không có gì quý hơn độc lập tự do”, độc lập tự do của Tổ quốc, anninh và phát triển của đất nước là lợi ích tối cao của dân tộc Là một quốc gia

ở Việt Nam gắn liền với lợi ích của các nước trong cộng đồng quốc tế Kinhnghiệm này đã được thể hiện nhuần nhuyễn trong phong cách ngoại giao HồChí Minh, nền tảng của trường phái ngoại giao Việt Nam hiện đại Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã thể hiện sinh đông sự kết hợp giữa truyền thồng ngoại giaoĐại Việt và tinh hoa kim, cổ, đông, tây, về ngoại giao của nhân loại Dựa trênnền tảng của chỷ nghĩa Mác – Lênin, ngay từ khi cách mạng Việt Nam congchưa có đường ra, Người đã có định hướng sáng suất trong việc gắn việc đảmbảo lợi ích dân tộc với việc giữ vững độc lập tự chủ, an ninh và chủ quyền củađất nước Trong “chương trình tóm tắt của Đảng”, Hồ Chí Minh đã kết luận:

“Đảng phổ biến khẩu hiệu “Việt Nam tự do” và đồng thời Đảng liên kết vớicác dân tộc bị áp bức và quần chúng vô sản Pháp”(1) Ở nhiều tác phẩm viếttrong quá trình đi tim đường cứu nước, Người đã xây dựng mối quan hệ kiểumới giữa cách mạng thuộc địa với cách mạng vô sản ở chính quốc giữa cáchmạng giải phóng dân tộc với CNXH thế giới Trong cuộc kháng chiến chốngPháp, lúc vận nước đang”chông chênh” Người đã khéo léo bằng những biệnpháp ngoại giao để “hòa Phap, gạt Tưởng”, có thời gian và điều kiện để đốiphó với một kể thù…trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hai đồnggminh chủ yếu của Việt Nam là Liên Xô và Trung Quốc có lợi ích và chínhsách khác nhau đối với Việt Nam nhưng Việt Nam đã kiên trì đoàn kết vàtranh thủ được sự viện trợ to lớn của cả hai nước Việt Nam đã làm được vìđặt lợi ích giải phóng dân tộc khỏi ách xâm lược lên trên hết và đã tìm thấylợi ích chung trong đánh thắng Mỹ của Trung Quốc và Liên Xô Trong suốt(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc, H.1995 tr.4.

cuộc kháng chiến chống Mỹ, Việt Nam vẫn giữ được độc lập, tự chủ, vẫn đicon đường riêng của mình để giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Khi Việt Nam thống nhất bước vào thời kỳ mới, thời kỳ xây dựngXHCN, để phá thế bị bao vây, cô lập do vấn để Campuchia gây ra, ngày 20 –

05 – 1988 Bộ Chính trị đã ra Nghị quyết số 13 về nhiệm vụ và chính sách đốingoại trong tình hìnnh mới Với chủ đề:”Giữ vững hòa bình, phát triển kinhtế”, Nghị quyết nhấn mạnh nhiệm vụ ngoại giao phục vụ ổn định chính trị, ưutiên phát triển kinh tế là hàng đâu đồng thời bảo vệ Tổ quốc Đây là một mốcquan trọng trong việc chuyển hướng đối ngoại Nếu trước đay Việt Nam coiTrung Quốc như là kẻ thù nguy hiểm, trực tiếp thì nay do yêu cầu nội tại củađất nước đang tiến hành đổi mới và do đặc điểm, xu thế thời đại nên nhu cầubình thường hóa quan hệ với Trung Quốc được đặt ra như là đột phá khẩu Đểđạt được điều đó Việt Nam nêu rõ các chủ trương gáp phàn giải quyết vấn đềCampuchia, cải thiện quan hệ với với các nước trong tổ chức SEAn, mở rộngquan hệ với các nước Tây, Bắc Âu, Nhật Bản, từng bước bình thường hóaquan hệ với Mỹ Triển khai Nghị quyết 13 Bộ Chính trị, Việt Nam đã sửa lờinói đầu của Hiến pháp, không nêu tên các kẻ thù , rút hết quân ở Campuchiavào năm 1989, tham gia ký hiệp định bình thường hóa quan hệ với TrungQuốc, cải thiện quan hệ với từng nước và tổ chức ASEAN …

Nghị quyết XIII Bộ Chính trị là cơ sở để phát triển và nâng cao đườnglối độc lập tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa mà Đại hội VII chính thứccông bố

Giữ vững đường đối ngoại độc lập là vô cùng quan trọng trong việcđảm bảo trọn vẹn lợi ích dân tộc, tránh trở thành con bài trong tay người khác,nhất là trong lúc thế và lực đòi hởi phải có sự hỗ trợ từ bên ngoài và tất nhiênđộc lập tự chủ không phải là tự cô lập, đoàn kết quốc tế không có nghĩa là lệthuộc Trong muôn vàn khó khăn và thử thách, ngoại giao Việt Nam đã vượtkhó đi lên để “hội nhập quốc tế và giữ gìn bản sắc” trong một thế giới mở”

thể hiệntinh thần độc lập tự chủ, đoàn kết quốc tế để giữ vững lợi ích quốcgia.

Thắng lợi ngoại giao trong thời kỳ 1986 đến 1996 được bắt nguồn từtruyền thống ngoại giao của dân tộc, từ phong cách ngoại giao Việt Nam màtiêu biểu là ngoại giao Hồ Chí Minh nhưng trực tiếp bắt nguồn từ Nghị quyếtĐại hội VI, Nghị quyết 13 Bộ Chính trị, Nghị quyết Hội nghị TW 3 (khóaVII) và Nghị quyết Đại hội VIII trong đó Nghị quyết 13 của Bộ Chính trị làđiển hình về việc nắm chắc lợi ích dân tộc đáp ứng nguyện vọng của nhândân

Đảm bảo lợi ích dân tộc và giữ vững độc lập tự chủ có thể bao hàm ởmột số điểm chính như:

- Coi trọng lợi ích lâu dài do vậy nên đặt ngoại giao thành một mặt trậngóp phần bảo vệ độc lập, tự chủ, giữ vững hòa bình an ninh lâu dài, tạo mốiquan hệ hòa bình, tin cậy với cac nước láng giềng, “là bạn với tất cả cácnước”

- Lợi ích dân tộc trong thời dựng nước là hòa bình; thời kháng chiến làthắng kẻ thù; thời kỳ cả nước xây dựng phát triển thì đó phải là mở rộng quan

hệ hữu nghị hợp tác, tạo môi trương quốc tế hòa bình, thuận lợi cho côngcuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Muốn giữ vững lợi ích dân tộc, ngoại giao phải giữ vững độc lập tựchủ, muốn độc lập tự chủ phải nêu cao sức mạnh chính nghĩa dâm tộc Sở dĩViệt Nam thắng kẻ thù xâm lược vì các cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc làchính nghĩa Năm 1978 ta đưa quan tình nguyện vàl giúp đỡ và giải phóngCampuchia khỏi nạn diệt chủng Ponpốt, các lực lượng thù địch vu cáo ta xâmlược Campuchia để cô lập Việt Nam với cộng đồng thế giới Sau 10 nămtuyen truyền vận động, các nước trên thế giới dần hiều đúng sự kiệnCampuchia, cùng với sự rút quân Việt Nam ra khỏi Campuchia, các nước trênthế giới xích lại gần Việt Nam

- Trong xu thế một thế giới mở, Việt Nam mở cửa để hòa nhập với khuvực và thế giới nhưng “hòa nhập” chứ không “hòa tan” Việt Nam vẫn giữđược bản sắc dân tộc đặc biệtlà bản chất của chế độ XHCN trong liên kết khuvực cũng như hợp tác quốc tế.

Hai là, nắm được xu thế và quy luật vận động của thế giới, kết hợp

giữa tư duy biện chứng với thực tiễn để hoạch định chính sách đối ngoại đổi mới.

Hoạt động đối ngoại trước hết là sự kế tục của chính sách đối nộinhưng thiếu sự đánh giá, dự báo chính xác của tình hình thế giới thì hiệu quả

sẽ bị hạn chế Sự phát triển của tình hình thế giới và sự vận động của xu thếthời đại liên quan chặt chẽ đến việc xác định đường lối, chủ trương đối ngoại.Điều này là một vấn đề mang tính nghệ thuật cao trong sự nghiệp cách mạngnói chung và trong hoạt động ngoại giao nói riêng

Trong cách mạng giải phóng dân tộc, nhiều chủ trương, đường lối củaĐảng đã bán sát tình hình trong nước và thế giới nên đã giành được nhiềuthắng lợi

Trong sự nghiệp đổi mới, nhờ nắm được xu thế của thời đại đó là xuthế các dân tộc cuối cùng đều đi tới CNXH, trên cơ sơ những đặc điểm và xuthế của thời đại đặc biệt là xu thế khu vực hóa, toàn cầu hóa ngày một giatăng, Việt Nam đã triển khai đường lối đối ngoại mở cửa, đa dạng hóa, đaphương hóa, ưu tiên coi trọng quan hệ với các nước láng giềng và các nướctrong khu vực Quan hệ với các nước lớn được coi trọng đồng thời mở rộngquan hệ với các nước trong khu vực, đẩy nhanh qua trình hội nhập khu vực,hội nhập thế gới, tranh thủ những điều kiện quốc tế thuận lợi, đẩy tới việcCNH, HĐH đất nước

Xu thế mở của là một xu thế không thể cưỡng lại đối với bất kỳ quốcgia nào dù là phát triển hay chậm phát triển Ngay từ khi Liên Xô lâm vàokhủng hoảng Việt Nam đã chủ động chuyển đổi quan hệ kinh tế từ chỗ bao

cấp, viện trợ, cho vay sang phaoang thức trao đổi ngang giá, hai bên cùng cólợi Chính vì chủ động như vậy nên khi CNXH sụp đổ ở Đông Âu, Liên Xôtan rã, Việt Nam không những không bị sụp đổ mà còn phát triển mạnh mẽhơn.

Nắm bắt được xu thế hòa bình của khu vưch và trên thế giới, Việt Nam

đã tạo dựng quan hệ hòa bình, hữu nghị với các nước láng giềng và các nướctrong khu vực để tạo ra môi trường quốc tế thuận lợi và thị trường để xâydựng và bảo vệ đất nước

Ba là, ngoại giao phải gắn được sức mạnh dân tộc với sức manh thời đại để tạo ra sức mạnh tổng hợp, bảo đảm thắng lợi trong mọi giai đoạn của đất nước.

Thắng lợi về ngoại giao phụ thuộc vào thực lực của đất nước, dưới sựvận dụng khéo léo của con người Ở Việt Nam, thời nào cũng gặp những khókhăn to lớn, thới chiến thì kẻ thù thường mạnh hơn nhiều lần, thời bình thì cácđối tác có sức mạnh vật chất hơn hẳn Để có thể vươn lên được, Việt Nam đãkết hợp mọi lĩnh vực và hình thức hoạt động, huy động mọi lực lượng của đâtnước đồng thời gắn sức mạnh đó với khả năng bên ngoài để nhân sức mạnhlên gấp bội

Trong chiến tranh, thắng lợi về chính trị và quân sự là nền tảng và cơ

sở để triển khai có hiệu quả hoạt động ngoại giao Hoạt động ngoại giao hỗtrợ, bổ sung điều kiện và trong những thời điểm nhất định tạo tiền đề cho đấutranh quân sự và đấu tranh chính trị dành thắng lợi Qua hai cuộc kháng chiến

sự phối hợp trên ba mặt trận đã phát huy được các nhân tố tích cực trong nước

và trên quốc tế để tăng cường lực lượng, tạo cho mình một hậu phương rộnglớn và vững mạnh, thu hẹp hâu phương địch, làm suy giảm lực lượng đốiphương Mặt khác ngoại giao đã phối hợp chặt chẽ với hoạt động đối ngoạicủa các đoàn thể nhân dân, các tổ chức chính trị - xã hội tranh thủ sự đồng

tình, ủng hộ rộng rãi vf sự giúp đỡ ngày càng to lớn của nhân dân thế giới vớicuộc chiến đấu của nhân dân ta.

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng Cộng sảnViệt Nam đã khẳng định loài người vẫn đang trong thời đại quá độ từ CNTBlên CNXH Xu thế thời đại chứng tỏ cách mạng Việt Nam đang phát triểnthuận chiều với lịch sử, tạo ra cho Việt Nam thêm sức mạnh vì sức mạnh củadân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại

Trong bối cảnh CNXH bị thoái trào nhưng với truyền thống gĩ nước vàdựng nước trải qua hàng ngàn năm lịch sử lại có sự lãnh đạo sáng suất củaĐảng Cộng sản Việt Nam, Việt Nam vẫn kiên trì còn đường XHCN Trongđiều kiện cuộc cách mạng khoa học thay đổi nhanh chóng bọ mặt của hànhtinh, Việt Nam thúc đẩy việc hội nhập khu vực và thế giới nhưng vẫn giữvững bản sắc dân tộc, vẫn đã bắt nhịp với sức mạnh thời đại, tạo cho ViệtNam có thêm sức mạnh để tiến hành đổi mới giành thắng lợi

Kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thười đại là một bài học kinhnghiệm bao trùm của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và thống nhất TổQuốc Đây cũng là bài học quan trọng của việc vận dụng tư duy biện chứng,kết hợp cái chung, lấy cái chung tác động cái riêng, tạo nên thế và lực đểgiành thắng lợi

Hiện nay, Việt Nam đang tiến hành đổi mới thực hiện CNH, HĐH đấtnước trong điều kiện cuộc cách mạng khoa học – công nghệ đang phát triểnnhư vũ bão, đặc biệt sự tiến mạnh của công nghệ tin học, công nghệ sinh học,công nghệ vật liệu mới…đang làm biến đổi nhanh chóng các mặt củacuả đờisống xã hội Đảng Cộng sản Việt Nam đã đổi mới tư duy đối ngoại, gắn bóchặt chẽ ngoại giao về chính trị với ngoại giao kinh tế, mở rộng và tăng cường

sự hợp tác với các nước, tranh thủ các tiến bộ khoa học kỹ thuật và thế mạnhcủa từng đối tác, đưa Việt Nam vào quỹ đạo chung của sự tiến hóa Kết hợp

sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại là một tất yếu khách quan, làvấn đề có tính quy luật của cách mạng Việt Nam.

Sự giúp đõ quốc tế là rất to lớn và quan trọng, là nhân tố đảm bảo thắnglợi không thể thiếu được của cách mạng Việt Nam Nhưng độc lập, tự chủ, tựlực, tự chủ, tự cường không có nghĩa là đóng cửa khép kín, biệt lập với thếgiới bên ngoài, từ chối sự hợp tác và giúp đỡ của thế giới bên ngoài theonguyên tắc hai bên cùng có lợi, mà phải mở rộng cửa quan hệ các nước Ngyànay, trong xu thế toàn cầu hóa, khu vực hó, không một nền kinh tế khép kínnào có thể phát triển được Gắn việc xây dựng kinh tế trong nhước với việcthiết lập và mở rộng quan hệ kinh tế với nước ngoài là một tất yếu kháchquan

Đưa nền kinh tế Việt Nam tham gia vao kinh tế thế giới, tranh thủ sựphát triển nhảy vọt của khoa học – công nghệ và tính quốc tế hóa đời sốngkinh tế thế giới để đầy nhănh công cuộc phát triển nhảy vọt của khoa học –công nghệ và tính quốc tế hóa đời sống kinh tế thế giới để đẩy nhanh côngcuộc phát triển kinh tế đất nước là nhiệm vụ quan trọng của công tác đốingoại Tranh thủ sự giúp đỡ nhiều mặt của quốc tế, các nước anh em, lánggiềng đưa nền kinh tế Việt Nam tham gia vào kinh tế thế giới, tranh thủ sựphát triển nhảy vọt của khoa học - công nghệ và tính quốc tế hoá đời sốngkinh tế thế giới để đẩy nhanh công cuộc phát triển kinh tế đất nước là nhiệm

vụ quan trọng của công tác đối ngoại Tranh thủ sự giúp đỡ nhiều mặt củaquốc tế, các nước anh em, láng giềng, bè bạn nhưng không trông chờ ỷ lại.Điều quan trọng là chúng ta phải phát huy được "nội lực" thì sự giúp đỡ, hợptác quốc tế mới có hiệu quả để thúc đẩy đất nước phát triển Việt Nam kết hợpđược sức mạnh dân tộc với sức mạnh của thời đại nhờ cuộc đấu tranh củanhân dân Việt Nam luôn thuận chiều với xu thế phát triển của thời đại, vớiquy luật của lịch sử, mục tiêu đấu tranh của Việt Nam luôn phù hợp với mụctiêu đấu tranh của nhân dân thế giới

Bốn là, kết hợp các mặt trận quân sự, chính trị, kinh tế và ngoại giao.

Để có sức mạnh giành được thắng lợi, Việt Nam đã kết hợp sức mạnhdân tộc với sức mạnh thời đại tạo ra sức mạnh tổng hợp trong tất cả các thời

kỳ Chỉ có kết hợp được sức mạnh thời đại trong điều kiện phát huy được sứcmạnh trong nước, phát huy được "nội lực" Ngoại giao Việt Nam phát huytruyền thống dân tộc, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào tình hình trongnước và hoàn cảnh quốc tế, phối hợp hành động trên tất cả các mặt trận để tạo

ra sức mạnh Việt Nam

Việt Nam đã phối hợp mặt trận quân sự, chính trị, kinh tế và ngoại giaotrong đó ngoại giao có vai trò quan trọng, chủ động và tích cực Từ thực tiễnđấu tranh, quan điểm và sự phối hợp giữa các mặt trận với mặt trận ngoại giao

đã dần được xây dựng Phối hợp được hoạt động giữa các mặt trận, tạo ra sứcmạnh tổng hợp sẽ kết hợp được sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

Trong khi giành độc lập và thống nhất, đấu tranh quân sự và chính trịlàm suy yếu địch về vật chất Đấu tranh ngoại giao, bằng tác động của quan

hệ với bạn bè, với đối phương và quan hệ quốc tế, hỗ trợ lực lượng chính trị

và quân sự trong nước, duy trì, củng cố và phát triển để đưa cách mạng tiếnlên Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Việt Nam phối hợp ba mặt trận quân

sự, chính trị, ngoại giao của cả hai miền, kéo Mỹ xuống thang từng bước,chấm dứt ném bom miền Bắc, rút quân khỏi miền Nam Việt Nam và ký Hiệpđịnh Paris, rút quân Mỹ khỏi Việt Nam

Nếu ngoại giao đứng riêng rẽ thì không thể thắng lợi được, điều quantrọng là phải xây dựng, phát triển từng bước lực lượng chính trị, quân sự,dùng ngoại giao hỗ trợ tiến trình đó

Trong thời kỳ đổi mới, ngoại giao phải kết hợp giữa ngoại giao chínhtrị với ngoại giao kinh tế, ưu tiên phát triển kinh tế, tạo mọi điều kiện thuậnlợi để tranh thủ hợp tác và viện trợ, mở rộng quan hệ thương mại

Trong thời kỳ 1986 - 2000 sự kết hợp giữa quân sự, chính trị, kinh tếvới ngoại giao thể hiện rõ nét ở việc giải quyết vấn đề Campuchia sau nghị

quyết 13 Bộ chính trị về đối ngoại, Việt Nam đã chủ động rút quân trước thờihạn vào tháng 9-1989, tích cực đàm phán để giải quyết vấn đề Campuchia,bình thường hoá quan hệ với Trung Quốc, khai thông quan hệ với Mỹ trongđiều kiện kinh tế Việt Nam được khởi sắc trong đổi mới Sự kết hợp giữachính trị, kinh tế, quân sự và ngoại giao ở đây đã đạt được hiệu quả rõ rệt.Ngày nay việc thực hiện sự kết hợp đó là không thể thiếu được trong xâydựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN.

Sự phối hợp giữa quân sự, chính trị, kinh tế và ngoại giao ngày cànghoàn chỉnh, trên cơ sở một số khía cạnh:

- Sự phối hợp được thực hiện có hiệu quả trên cơ sở sự lãnh đạo củaĐảng nhất trí cao về đánh giá tình hình quốc tế và chủ trương đối ngoại, quántriệt chủ trương đó trong các ngành, các cấp

- Mục tiêu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là mục tiêu xuyên suốt chỉ đạoviệc định ra chủ trương, chính sách trong từng thời kỳ Nắm chắc mục tiêu đó

sẽ không bị chệch hướng, nhất là trong mỗi bước ngoặt của lịch sử Cần nắmvững nhiệm vụ của từng mặt trận để bổ sung cho nhau

- Thông qua thảo luận dân chủ để có những kết luận xác đáng, phát huykhả năng của tất cả các lĩnh vực đối ngoại để có những quyết sách đúng đắn

và kịp thời

Kết quả của hoạt động đối ngoại là sản phẩm của sức mạnh tổng hợpdưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Việc kết hợp giữa ngoại giaochính trị với ngoại giao kinh tế ngày nay nhằm tranh thủ được nhân tố quốc tếgiúp ta rút ngắn khoảng cách về kinh tế với các nước trong khu vực, thực hiệnmục tiêu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

Năm là, ưu tiên coi trọng quan hệ với các nước láng giềng, các nước cùng khu vực.

"Bán anh em xa, mua láng giềng gần" là câu châm ngôn phản ánh phổcập nhu cầu có quan hệ hữu hảo với láng giềng Trong mỗi quốc gia, chínhsách đối với láng giềng khu vực được ưu tiên hàng đầu Trong lịch sử Việt

Nam đã từng cố gắng xây dựng mối quan hệ láng giềng thân thiện với cácnước xung quanh, nhưng đáng tiếc là trước khi đổi mới ta chỉ chú trọng bạn

mà coi nhẹ quan hệ láng giềng nên quan hệ với một số nước trong khu vựckhông suôn sẻ, thậm chí có lúc thù nghịch, đối đầu

Do vị trí địa lý, Việt Nam có một nước láng giềng phương Bắc lớn hơnmình nhiều lần, nước đó đã từng chinh phục và đồng hoá nhiều nước lánggiềng khác, đã từng cai trị nước Việt Nam trong gần 1000 năm Trong khángchiến chống Pháp và chống Mỹ, Trung Quốc là một nước đồng minh chủ yếucủa Việt Nam, quan hệ hữu nghị láng giềng với Trung Quốc được Việt Namcoi trọng Việt Nam đã tranh thủ được sự ủng hộ giúp đỡ to lớn của TrungQuốc trong hai cuộc kháng chiến Điều đáng tiếc là đã xảy ra quan hệ không

bình thường giữa hai nước trong một thời gian Vấn đề này có phần trách

nhiệm của phía Việt Nam trong đó có ngoại giao Việt Nam trong việc xử lý quan hệ với các nước lớn Điều đáng nói ở đây là mặc dù bất đồng sâu sắc

nhưng Việt Nam nên tận dụng tối đa những giải pháp mềm dẻo để giải quyếtbất đồng giữa hai nước trên cơ sở giữ vững nguyên tắc Hiện nay quan hệgiữa hai nước đã trở lại bình thường và đã phát triển sang một giai đoạn mới.Việt Nam làm hết sức mình để khai thác những điểm đồng, hạn chế bất đồng,giữ vững và phát triển quan hệ hữu nghị với Trung Quốc

Một thành công lớn trong nền ngoại giao Việt Nam là đã xây dựngđược quan hệ hữu nghị, hợp tác đặc biệt với Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào.Quan hệ giữa hai nước tiếp tục phát triển, ngày càng gắn bó trên mọi lĩnh vựccủa đời sống xã hội Và đây cũng là tiêu biểu cho chính sách coi trọng quan

hệ láng giềng, khu vực của ngoại giao Việt Nam

Đối với Campuchia, trong hai cuộc kháng chiến, Việt Nam đã giúp đỡCampuchia về mọi mặt và cùng phối hợp chiến đấu góp phần giành thắng lợichung Sau năm 1975, do sự tuyên truyền xuyên tạc và do có hậu thuẫn củamột số nước nên tập đoàn Pôn Pốt đã thực hiện chính sách thù địch chốngViệt Nam gây ra "vấn đề Campuchia" nặng nề suốt một thập kỷ Ngày nay,

quan hệ hai nước đã trở lại bình thường, Việt Nam giữ vững quan điểm tiếptục khôi phục quan hệ láng giềng hữu nghị với Campuchia để giữ yên biêngiới phía Tây Nam Tổ quốc, tạo điều kiện quốc tế thuận lợi để đẩy mạnhCNH, HĐH đất nước.

Với các nước Đông - Nam á, trong kháng chiến chống Pháp Việt Nam

đã tranh thủ mở rộng quan hệ sang phía Tây, lập cơ quan đại diện ở Thái Lan

và Miến Điện Sau kháng chiến chống Mỹ, quan hệ Việt Nam với các nướcĐông - Nam á được bình thường hoá, do vấn đề Campuchia nên có sự đối đầumột thời gian Ngày nay, quan hệ bình thường giữa Việt Nam và các nướcASEAN đã được khôi phục và được đẩy mạnh trên cả ba tầng nấc: với cácnước có chung biên giới, các nước Đông - Nam á, và các nước châu á - TháiBình Dương Việt Nam đã trở thành thành viên Hiệp hội các nước Đông -Nam á (ASEAN), đã tham gia tổ chức hợp tác kinh tế châu á - Thái BìnhDương (APEC)

Tăng cường quan hệ với các nước láng giềng và các nước trong khuvực, mở rộng quan hệ song phương và đa phương là phù hợp với xu thế liênkết khu vực đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới Xu thế này được nảy sinh

từ nhu cầu liên kết để vừa tận dụng tiềm năng của từng khu vực, tranh thủ cơhội mới do quá trình toàn cầu hoá đem lại và ứng phó với những thách thứcmới nảy sinh Xu thế này cũng phù hợp với Việt Nam vì Việt Nam có vị tríđịa - chính trị, địa - kinh tế quan trọng ở khu vực và từ đó có thể tiếp cận vớinhiều đối tác như Liên minh châu Âu (EU) thông qua cơ chế đối thoạiASEAN - EU và dự các cuộc gặp cấp cao á - Âu (ASEM)

Từ kinh nghiệm quan hệ với các láng giềng trong những năm qua vàkinh nghiệm của thế giới chúng ta nên quan tâm tới một số khía cạnh:

- Hầu hết các nước trên thế giới đều có láng giềng, các nước này đều cónhững điều kiện rất khác nhau, nên sống hoà hiếu với láng giềng dù có nhữngvấn đề lịch sử để lại không thuận lợi Cần xác định rõ nguyên tắc như chínhsách đối ngoại của Việt Nam đã xác định là giải quyết các tranh chấp, bất

đồng bằng phương pháp hoà bình, đối thoại Có những vấn đề do lịch sử đểlại cần phải giải quyết từng bước, tránh xảy ra đụng độ Cần xây dựng quan

hệ hiện tại với các nước láng giềng cao đẹp hơn quan hệ trong lịch sử, như

sẵn sàng giúp đỡ lẫn nhau lúc khó khăn hoạn nạn, giúp đỡ nhau chứ không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau trên cơ sở tôn trọng độc lập chủ

quyền, toàn vẹn lãnh thổ, bình đẳng, cùng có lợi

- Quan hệ với các nước láng giềng, kể cả các nước cùng khu vực phảiđược coi là nhiệm vụ chiến lược, là mối quan tâm hàng đầu trong chính sáchđối ngoại của Đảng và Nhà nước ta Quan hệ láng giềng có thể ví như răngvới môi, "môi hở răng lạnh" Quan hệ đối ngoại trước hết là đối với các nướcláng giềng, khu vực vì quan hệ này luôn trực tiếp ảnh hưởng đến hoà bình, anninh và phát triển của nước ta, tạo môi trường thuận lợi hay không thuận lợitrực tiếp cho ta Nếu quan hệ hữu nghị, thân thiện với láng giềng thì sức mạnhcủa ta được nhân lên, nếu bất đồng thì sức mạnh đó bị chia sẻ và sẽ bị các lựclượng thù địch dòm ngó, chia rẽ Để quan hệ láng giềng tốt đẹp bền vững, lâudài nên không chỉ quan hệ hữu nghị về chính trị mà phải phát triển quan hệ vềnhiều mặt, trong đó phải hợp tác kinh tế - thương mại, văn hoá toàn diện, đểquan hệ láng giềng khu vực hội nhập với xu thế liên kết khu vực và liên kếtquốc tế hiện nay

Sáu là, xử lý đúng đắn mối quan hệ với các nước lớn và trung tâm chính trị - kinh tế lớn, đặc biệt là có chính sách cân bằng quan hệ với các nước lớn.

Việt Nam là một nước có vị trí địa - chính trị, địa - kinh tế quan trọng ởkhu vực Đông - Nam á Là một quốc gia tầm trung của thế giới với vai tròngày càng có trọng lượng hơn nên không thể giải quyết các vấn đề ở Đông -Nam á mà thiếu Việt Nam Hơn nữa Đông - Nam á lại là một bộ phận quantrọng của châu á - Thái Bình Dương

Vì có vị trí địa lý quan trọng về kinh tế và quân sự nên trong lịch sửnhiều nước lớn đã tìm cách chia sẻ lợi ích ở Việt Nam Ngày nay khi xu thế

hòa bình, ổn định và hợp tác để phát triển ngày càng trở thành đòi hỏi bức xúcgiữa các dân tộc và quốc gia trên thế giới thì thị trường Việt Nam ngày càngđược coi trọng đối với các nước lớn trên thế giới.

Với Mỹ, sau sự sụp đổ của Đông Âu và Liên Xô, Mỹ chủ trương thiết

lập trật tự thế giới một cực trong đó Mỹ chuyển từ vai trò thống trị thế giớisang lãnh đạo thế giới Mỹ liên tục điều chỉnh chiến lược toàn cầu và từtháng 12-1999, Văn phòng nhà trắng công bố "chiến lược an ninh quốc giacho thế kỷ mới" Theo tác giả Minh Thư (Thông tin công tác tư tưởng số 4-2000) thì về Việt Nam phía Mỹ cho rằng: "Chúng ta đang tiến tới hoàn tấtmột thoả thuận thương mại rộng rãi với Việt Nam nhằm mở cửa thị trường vàthúc đẩy cải cách kinh tế, đồng thời cho phép chúng ta thực hiện quan hệthương mại bình thường với Việt Nam(1) Lợi ích của Mỹ ở Việt Nam trong xuthế toàn cầu hoá trước hết là lợi ích về kinh tế Thị trường Việt Nam với dân

số đứng thứ 14 trên thế giới, là một thị trường đầy tiềm năng Hận thù vớiViệt Nam trong lịch sử, Mỹ muốn bẻ gãy ý chí độc lập, tự chủ của dân tộcnày bằng việc tăng cường "Diễn biến hoà bình" Hiện nay ở châu á - TháiBình Dương đang diễn ra một sự tập hợp lực lượng mới Mỹ đang củng cố vànâng cấp các liên minh quân sự, thi hành chiến lược vừa dính líu vừa kiềmchế các đối thủ chủ yếu là Nga và Trung Quốc nhằm thực hiện vai trò lãnhđạo của Mỹ Sự dính líu của Mỹ ở Việt Nam đem lại lợi ích cho Mỹ và nếuchi phối được Việt Nam, Mỹ tạo ra thêm gọng kìm để bao vây Trung Quốc,kiềm chế các liên minh quân sự ở châu á - Thái Bình Dương

Với Trung Quốc, là nước có chung hệ tư tưởng XHCN, đang cải cách

mở cửa, cùng xây dựng nền kinh tế thị trường XHCN Trung Quốc chủtrương xây dựng một trật tự thế giới đa cực trong đó Trung Quốc là một cực.Việt Nam và Trung Quốc đã thống nhất nguyên tắc quan hệ Việt - Trung sẽ

phát triển theo tinh thần 16 chữ: "Láng giềng hữu nghị; hợp tác toàn diện; ổn

định lâu dài; hướng tới tương lai" Gần đây hai nước đã ký Hiệp định hoạch

(1) T p chí Thông tin công tác t t ạp chí Thông tin công tác tư tưởng, số 4-2000, tr 18 ư tưởng, số 4-2000, tr 18 ư tưởng, số 4-2000, tr 18.ởng, số 4-2000, tr 18 ng, s 4-2000, tr 18 ố 4-2000, tr 18.