Phép biện chứng với vấn đề phương pháp luận của việc giải quyết các mâu thuẫn trong thực tiễn

Khái niệm của phép biện chứng và các hình thức của nó trong lịch sử triết học • Phép biện chứng: • Biện chứng dùng để chỉ những mối liên hệ,tương tác,chuyển hóa,sự vận động ,phát triển

PHÉP BIỆN CHỨNG VỚI VẤN ĐỀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA VIỆC GIẢI QUYẾT CÁC MÂU THUẪN

• PHẦN 1: Phân tích bản chất của

Phép biện chứng

• PHẦN 2: Lý luận phép biện chứng về mâu thuẩn

• PHẦN 3 : Liên hệ,vận dụng vào giải quyết mâu thuẩn tiêu biểu trong

cuộc sống cá nhân và trong thực tiễn xây dựng đất nước

Mục tiêu

Phần 1:Phân tích bản chất của Phép biện chứng

1 Khái niệm của phép biện chứng và

các hình thức của nó trong lịch sử triết học

• Phép biện chứng:

• Biện chứng dùng để chỉ những mối liên

hệ,tương tác,chuyển hóa,sự vận động ,phát triển theo quy luật của các sự vật,hiện

tượng ,quá trình trong giới tự nhiên,xã hội

và tư duy

• biện chứng khách quan(biện chứng của thế giới vật chất tự nhiên và xã hội)

• biện chứng chủ quan(biện chứng của nhận

thức ,biện chứng của tư duy,tư biện biện chứng)

Phép biện chứng

• Phép biện chứng

• Phép biện chứng vừa là lý luận(học thuyết) vừa là phương pháp

luận(nguyên tắc hay quan điểm)

• Phép biện chứng vừa là hệ thống các nguyên lý,quy luật,phạm trù phản ánh đúng đắn bản tính biện

chứng của vạn vật tồn tại trong thế giới ;vừa là hệ thống các nguyên tắc phương pháp luận chỉ đạo hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn hiệu quả

Các hình thức của phép biện chứng trong lịch sử triết học

Phép biện

chứng chất

phác

Phép biện chứng duy tâm

Phép biện chứng duy vật

Các hình thức của phép biện chứng trong lịch sử triết học

Đạo Phật

Đức Phật Lão tử Trâu diễn

Đạo gia Âm dương gia

28/10/17

Phép biện chứng chất phác

Trong Phật giáo nguyên thủy : “ Xá lợi

tử ! Sắc bất dị không,không bất dị

sắc,sắc tức thị không,không tức thị

sắc,thọ,tưởng,hành,thức,diệc phục như thị” (Trích Bát nhã Tâm Kinh)

Phép biện chứng chất phác- Thuyết không sắc

Tư tưởng biện chứng thể hiện trong cách nhìn nhận thế giới theo quan niệm nhân duyên,vô ngã,vô thường.Trong thế giới ,vạn vật do nhân

và duyên hòa hợp từ sắc và danh mà

thanh.Khi sắc và danh hội tụ ,vạn vật xuất

hiện,khi sắc và danh tan rã vạn vật mất đi ;

Phép biện chứng chất phác- Thuyết không sắc

vì vậy,vạn vật luôn nằm trong chu trình trụ-dị- diệt ;chúng luôn bị cuốn vào dòng biến hóa hư ảo vô cùng theo luật nhân quả.Nhân nhờ duyên mới sinh ra quả,quả nhờ duyên mà thành nhân mới,nhân mới lại nhờ duyên mà thành quả mới… ;cứ như thế,vạn vật biến

sinh-đổi ,hợp-tan,tan-hợp không ngừng.Không có nguyên nhân đầu tiên và kết quả cuối cùng

Phép biện chứng chất phác- Thuyết không sắc

Trong thuyết âm dương,tư tưởng biện chứng

thể hiện trong nội dung nguyên lý âm dương thống nhất,đấu tranh và chuyển hóa lẫn

nhau :Âm và dương là hai loại yếu tố(lực

lượng,khuynh hướng…) đối lập,không trách rời nhau,xoắn vào nhau,trong âm có dương,và trong dương có âm.

Phép biện chứng chất phác- Thuyết âm dương

Phép biện chứng chất phác- Thuyết âm dương

Phép biện chứng chất phác- Trong Đạo gia

Phép biện chứng chất phác- Trong Đạo gia

• Trong Đạo gia,quan niệm biện chứng

Phép biện chứng chất phác- Trong Đạo gia

• Quy luật quân bình giữ cho sự vật

được thăng bằng theo một trật tự

điều hòa tự nhiên,không có gì là thái quá,bất cập.Quy luật phản phục tác

động làm cho vạn vật thay đổi.Do

vậy,bất cứ sự thay đổi nào cũng vừa

là một thể thống nhất vừa là sự xung đột,đấu tranh,chuyển hóa lẫn nhau

giữa các măt đối lập,đưa đến sự thay đổi,biến hóa không ngừng của vạn

vật vũ trụ

Phép biện chứng chất phác- Trong Đạo gia

• Tuy nhiên sự đấu tranh ,chuyển hóa của các mặt đối lập không làm xuất

hiện cái mới,mà là quay về với cái

ban đầu,theo một vòng tuần hoàn

khép kín

• Phép biện chứng chất phác mới chỉ là

sự cảm nhận trực tiếp thế giới như là một hệ thống chỉnh thể(mọi cái liên hệ,tác động lẫn nhau,luôn nằm trong quá trình sinh thành,biến hóa và diệt vong) mà chưa là hệ thống tri thức lý luận chặc chẽ,nhất quán về sự liên

hệ,ràng buộc,về quá trình vận

động,phát triển xảy ra trong thế giới.

Phép biện chứng chất phác

• Phép biện chứng chất phác mới chỉ là

những suy luận ,phỏng đoán của trực giác hay dựa trên kinh nghiệm đời

thường mà chưa được chứng minh

bằng tri thức khoa học,nhưng về căn bản những luận điểm mà nó đưa ra là đúng

Phép biện chứng chất phác

Phép biện chứng duy tâm

• Tồn tại trong nền triết học cổ điển

Đức ;

• Được hình thành từ trong triết học

của Canto,trải qua triết học của

Phích –tơ và triết học của

Senlinh,sau cùng nó được hoàn thiện trong triết học của Hêghen

Phép biện chứng duy tâm

• Phép biện chứng duy tâm là một hệ

thống các nguyên lý ,quy luật,phạm trù chuyển hóa lẫn nhau phản ánh

mối liên hệ và sự vận động,phát triển diễn ra trong thế giới tinh thần,trong

tư duy.Nó vừa là một hệ thống lý luận khá hoàn chỉnh về mối liên hệ phổ

biến và về sự phát triển vừa là một

phương pháp tư duy triết học phổ

biến

Phép biện chứng duy vật 

• phép biện chứng khách quan

• phép biện chứng chủ quan.

• vừa là thế giới duy vật biện chứng

vừa là phương pháp luận biện chứng duy vật

• vừa là logic biện chứng vừa là nhận

thức luận biện chứng duy vật

Phép biện chứng duy vật

• Là đỉnh cao của tư duy nhân

loại,phép biện chứng duy vật mang

tính tự giác,tính khoa học và tính

cách mạng triệt để.Nội dung khoa

học và ý nghĩa cách mạng của nó

được thể hiện trong hệ thống các

nguyên lý quy luật phạm trù chuyển hóa lẫn nhau phản ánh mối liên hệ và

sự vận động ,phát triển xảy ra trong thế giới(tự nhiên ,xã hội và tư duy

con người)

Phép biện chứng duy vật

• Mỗi nguyên lý ,quy luật,phạm trù

trong phép biện chứng duy vật không chỉ là sự giải thích đúng đắn về tính biện chứng của thế giới mà còn là

những yêu cầu phương pháp luận

chung của việc nhận thức và cải tạo thế giới.

Phép biện chứng duy vật

• Trên cơ sở khái quát các mối liên hệ

phổ biến và sự phát triển ,những quy luật phổ biến của các quá trình vận động ,phát triển của tất thảy mọi sự vật,hiện tượng trong tự nhiên ,xã hội

và tư duy ,phép biện chứng duy vật cung cấp những nguyên tắc phương pháp luận chung nhất trong quá

trình nhận thức và cải tạo thế giới

Phép biện chứng duy vật

• Đó là nguyên tắc toàn diện,nguyên

tắc phát triển,nguyên tắc phân tích mâu thuẩn,…nhằm tìm ra nguồn gốc- động lực ,cách thức ,xu hướng cơ

bản,chung của các quá trình vận

động,phát triển xảy ra trong thế

giới…Với tư cách đó,phép biện

chứng duy vật chính là công cụ hiệu quả để nhận thức và cải tạo thế giới

bị khuấy đục bởi những trở ngại đáng yêu

V.I.Lênin nhận xét : tính chất thần bí mà phép biện chứng đã mắc phải

ở trong tay Hêghen tuyệt nhiên không ngăn cản Hêghen trở thành người đầu tiên trình bày một cách bao quát và có ý thức những hình thái vận động của phép biện chứng.Ở Hêghen,phép biện chứng bị lộn đầu xuống đất.Chỉ cần dựng

nó lại là sẽ phát hiện được cái nhân hợp lý của

nó ở đằng sau cái vỏ thần bí của nó

Ph.Ăngghen nhận xét :

Có thể nói rằng hầu như chỉ có Mác và tôi là những người đã cứu phép biện chứng tự giác thoát khỏi triết học duy tâm Đức và đưa nó vào trong quan niệm duy vật

về tự nhiên và về lịch sử

PHẦN 2: Lý luận phép biện chứng về mâu thuẫn

Khái niệm về mâu thuẫn và tính chất chung của mâu thuẫn:

• Khái niệm về mâu thuẫn:

−khái niệm mâu thuẫn dùng để chỉ mối

liên hệ thống nhất đấu tranh và chuyển hóa giữa các mặt đối lập

−nhân tố tạo nên mâu thuẫn là các mặt

đối lập –là những đặc điểm,những thuộc

tính ,những quy định có khuynh hướng trái ngược tồn tại một cách khách quan trong tư nhiên,xã hội và tư duy

Khái niệm về mâu thuẫn:

−Trong sự tác động qua lại của các mặt đối lập thì đấu tranh của các mặt đối lập quy định một cách tất yếu sự thay đổi

của các mặt đang tác động và làm cho mâu thuẫn phát triển.

Khái niệm về mâu thuẫn:

• Khi hai mặt đối lập xung đột gay gắt

đã đủ điều kiện, chúng sẽ chuyển

hoá lẫn nhau, mâu thuẫn được giải quyết Nhờ đó thể thống nhất cũ

được thay thế bằng thể thống nhất mới; sự vật cũ mất đi sự vật mới ra đời thay thế

Khái niệm về mâu thuẫn:

• Tuy nhiên, không có thống nhất của các mặt đối lập thì cũng không có

đấu tranh giữa chúng Thống nhất

và đấu tranh của các mặt đối lập

là không thể tách rời nhau trong mâu thuẫn biện chứng

Khái niệm về mâu thuẫn:

• Sự vận động và phát triển bao giờ

• Khi mâu thuẫn đã được giải quyết thì

sự vật cũ mất đi, sự vật mới ra đời lại bao hàm mâu thuẫn mới, mâu thuẫn mới lại được triển khai, phát triển và lại được giải quyết làm cho sự vật

mới luôn luôn xuất hiện thay thế sự vật cũ

Khái niệm về mâu thuẫn:

• Do vậy, chính sự đấu tranh của các

mặt đối lập dẫn đến sự chuyển hóa

của các mặt đối lập (giải quyết mâu

thuẫn) là nguồn gốc, động lực của

sự vận động, phát triển Nếu mâu thuẫn không được giải quyết (các mặt đối lập không chuyển hóa)

thì không có sự phát triển.

Khái niệm về mâu thuẫn:

• Hai mặt đối lập tạo thành mâu

thuẫn biện chứng tồn tại trong sự

thống nhất với nhau.Sự thống nhất

của các mặt đối lập là sự nương tựa lẫn nhau ,thâm nhập lẫn nhau,tồn tại không tách rời nhau (mặt đối lập này lấy mặc đối lập kia làm điều kiện,tiền

đề cho sự tồn tại của mình);

Khái niệm về mâu thuẫn:

• là các mặt đối lập đồng nhất nhau

cho phép chúng tồn tại trong sự

vật;là các mặt đối lập tác động ngang nhau,tức sự thay đổi trong mặt đối

lập này tất yếu sẽ kéo theo sự thay

đổi trong mặt đối lập kia và ngược lại

Hình thành,phát triển,giải quyết mẫu thuẫn:

• Việc hình thành, phát triển và giải quyết mâu thuẫn là một quá trình đấu tranh rất phức tạp, trải qua

nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có

những đặc điểm riêng của nó:

−Giai đoạn hình thành mâu thuẫn

−Giai đoạn phát triển của mâu thuẫn

−Giai đoạn giải quyết mâu thuẫn

Giải quyết mâu thuẫn:

• Sự đấu tranh gắn liền với tính tuyệt đối của sự vận động và phát triển

Điều đó có nghĩa là sự thống nhất

của các mặt đối lập là tương đối, tạm thời; sự đấu tranh của các mặt đối

lập là tuyệt đối

Các tính chất chung của mâu thuẫn

Mâu thuẫn có tính khách quan và

tính phổ biến

Phép biện chứng duy vật khẳng định

tất cả các sự vật, hiện tượng tồn tại

trong thực tại khách quan đều chứa

đựng trong nó mâu thuẫn.Sự hình

thành và phát triển các mâu thuẫn là

do cấu trúc tự thân vốn có bên trong

của sự vật hiện tượng quy định Mâu

thuẫn tồn tại không phụ thuộc vào bất

cứ hiện tượng siêu nhiên nào ,kể cả ý

chí con người

Mâu thuẫn có tính khách quan và tính phổ biến

Mỗi sự vật,hiện tượng đang tồn tại đều

là một thể thống nhất các khuynh

hướng,các thuộc tính phát triển ngược chiều nhau ,đối lập nhau,.Sự hiện diện tác động qua lại, đấu tranh chuyển hóa bài trừ và phủ định lẫn nhau ,tạo thành động lực bên trong của mọi quá trình

vận động và phát triển khách quan của chính bản thân hiện tượng

Mâu thuẫn có tính khách

quan và tính phổ biến

Mâu thuẫn là một hiện tượng có trong tất cả lĩnh vực : tự nhiên,xã hội và tư

duy con người.Mâu thuẫn tồn tại từ khi

sự vật mới xuất hiện ,xuyên suốt quá

trình phát triển,cho tới khi sự vật kết thúc.Mâu thuẫn này mất đi thì mâu

thuẫn khác hình thành

Mâu thuẫn có tính đa dạng

và phong phú

Tính đa dạng của mâu thuẫn biểu hiện

ở chỗ: mỗi sự vật hiện tượng quá trình đều có thể bao hàm nhiều loại mâu

thuẫn khác nhau,biểu hiện khác nhau trong những điều kiện lịch sử khác

nhau;chúng giữ vị trí,vai trò khác nhau với sự tồn tại,vận động và phát triển

của sự vật

Mâu thuẫn có tính đa dạng

và phong phú

- Mâu thuẫn được phân chia thành

nhiều loại:

- mâu thuẫn bên trong/bên ngoài

- mâu thuẫn cơ bản/không cơ bản

- mâu thuẫn chủ yếu/thứ yếu…

- Trong các lĩnh vực khác nhau ,cũng tồn tại những mâu thuẫn với những tính chất khác nhau tạo nên tính phong phú trong

sự biểu hiện của mâu thuẫn

Ý nghĩa phương pháp luận của quy luật-nguyên tắc phân tích mâu thuẫn(phân đôi cái thống nhất):

• Trong hoạt động nhận thức: phải

thấy được nguồn gốc vận động, phát triển của bản thân sự vật, hiện tượng tức phát hiện ra mâu thuẫn biện

chứng đang chi phối nó

Trong hoạt động nhận thức

• Phân đôi sự vật thành các cặp mặt

đối lập, khảo sát sự thống nhất và

đấu tranh của các sự vật mặt đối lập

để phát hiện ra các mâu thuẫn biện chứng đang chi phối nó

• Phân loại và xác định đúng vai trò,

giai đoạn tồn tại của từng mâu thuẫn biện chứng đang chi phối sự vận

động và phát triển của bản thân sự vật

Trong hoạt động nhận thức

• Phân tích kết cấu và điều kiện tồn tại của sự vật để xác định đúng quy mô

và phương thức giải quyếtcủa từng

mâu thuẫnbiện chứng và dự đoán cái mới ra đời sẽ vận động dưới sự tác

động của những mâu thuẫn biện

chứng nào?

Trong hoạt động thực tiễn

• để hành động hiệu quả phải tìm hiểu nguồn gốc, động lực thúc đẩy sự vận động, phát triển của bản thân sự vật

là những mâu thuẫn biện chứng

• từ đó xây dựng các đối sách, rồi tìm kiếm và sử dụng nhiều công cụ,

phương tiện, biện pháp thích hợp để can thiệp đúng lúc, đúng chỗ, đúng mức độ vào tiến trình vận động , phát triển của bản thân sự vật để lèo lái

nó theo đúng quy luật và hợp lợi ích chúng ta

Trong hoạt động thực tiễn

• Khi điều kiện đã hội đủ và mâu thuẫn biện chứng đã chín mùi phải cương quyết giải quyết nó, không chần chừ

do dự hay thõa hiệp, phải giải quyết đúng lúc đúng chỗ đúng mức độ

• Cần tránh quan điểm siêu hình, tìm

kiếm nguồn gốc, động lực vận động, phát triển của sự vật bên ngoài bản thân sự vật

Trong hoạt động thực tiễn

• Muốn sự vật thay đổi nhanh phải đẩy mạnh sự tác động của các mặt đối

lập và tạo điều kiện thuận lợi đề

chúng nhanh chóng chuyển hóa lẫn nhau, để mâu thuẫn biện chứng sớm được giải quyết

• Muốn duy trì sự ổn định phải dung

hòa sự xung đột của các mặt đối lập trong phạm vi cho phép

• Khi điều kiện đã hội đủ và mâu thuẫn biện chứng đã chin mùi phải cương quyết giải quyết nó, không chần chừ

do dự hay thõa hiệp, phải giải quyết đúng lúc đúng chỗ đúng mức độ

Phần 3: Liên hệ,vận dụng vào giải quyết mâu thuẩn tiêu

biểu trong cuộc sống cá nhân

và trong thực tiễn xây dựng

đất nước

Diễn biến vụ việc ở Đồng tâm-Mỹ Đức- Hà Nội

Diễn biến vụ việc ở Đồng

tâm-Mỹ Đức- Hà Nội

• Mâu thuẫn trong việc sở hữu đất

đai:

Năm 1980: Thủ tướng giao Bộ quốc

Phòng xây sân bay Miếu Môn (Đồng

Tâm-Mỹ Đức-Hà Nội) với tổng diện tích

là 208 ha.Đến năm 2014 khi đo đạc và cấm mốc lại thì tăng lên 236,7 ha Diện tích tăng thêm đã khiến người dân địa phương cho rằng dự án lấn vào đất

nông nghiệp ,bùng phát thành mâu

thuẫn

Diễn biến vụ việc ở Đồng

tâm-Mỹ Đức- Hà Nội

• Giải quyết mâu thuẫn :Chúng ta

duy trì chế độ sở hữu toàn dân về đất đai nhưng phải phân loại ra: đất quốc phòng, đất nào đất công cộng, có chế

Diễn biến vụ việc ở Đồng

tâm-Mỹ Đức- Hà Nội

• Mâu thuẫn giữa người dân và

chính quyền :Buông lỏng quản lý

đất đai, đơn thư khiếu kiện phức tạp, mất đoàn kết nội bộ kéo dài, lòng tin của người dân với chính quyền bị

giảm sút

Diễn biến vụ việc ở Đồng

tâm-Mỹ Đức- Hà Nội

• Giải quyết mâu thuẫn:

−Củng cố niềm tin : tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, giải quyết những hạn chế, yếu kém của cơ sở, nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị,thành lập

các đoàn, tổ công tác đối thoại với nhân dân, giải quyết những vấn đề bức xúc;

chỉ đạo xử lý nghiêm những cán bộ sai phạm ,trực tiếp đối thoại với người dân, củng cố niềm tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng

Diễn biến vụ việc ở Đồng

thật sự là tấm gương sáng để quần

chúng học tập, noi theo Bên cạnh

đó, củng cố đội ngũ cán bộ cơ sở,

cùng với sự vào cuộc sâu hơn, sát

hơn của cấp ủy, chính quyền, các

đoàn thể; phải công khai, minh bạch trong quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng, tuyên truyền cho dân hiểu, đó

là tiền đề để ổn định tình hình ở cơ

sở