Đây cũng là ấn tượng chung của nhiều du khách sau khi thưởng thức những món ăn dân dã tại Việt Nam.Và trong con mắt những du khách ấy, có một phần không thể bỏ qua đó chính là ẩm thực đư
Mục đích, ý nghĩa của đề tài
Du lịch ẩm thực và du lịch ẩm thực đường phố là những lĩnh vực phát triển nổi bật trong ngành du lịch hiện nay Nghiên cứu cơ sở lý luận về hai loại hình này giúp hiểu rõ giá trị văn hóa và kinh tế của ẩm thực đường phố, đồng thời cung cấp các ví dụ tiêu biểu như các khu ẩm thực nổi bật tại Việt Nam như Phố Cổ Hà Nội, quán ăn vỉa hè ở TP.HCM, và các thị trường ẩm thực truyền thống trên toàn thế giới như Chợ đêm Bangkok hay các khu phố ẩm thực ở Malaysia Những điểm đến này không chỉ thu hút du khách bởi hương vị đa dạng, mà còn góp phần thúc đẩy phát triển du lịch phụ trợ, nâng cao trải nghiệm văn hóa và góp phần quảng bá hình ảnh quốc gia.
Mục đích chính của đề tài là khảo sát ẩm thực đường phố Sài Gòn để nắm bắt thực trạng, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển ẩm thực đường phố Hồ Chí Minh Nghiên cứu nhằm thúc đẩy ngành du lịch thành phố thông qua việc nâng cao chất lượng và đa dạng hóa ẩm thực đường phố Việc khai thác tiềm năng của ẩm thực đường phố không chỉ góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương mà còn giúp giới thiệu đặc trưng văn hóa ẩm thực Sài Gòn đến du khách trong và ngoài nước Các đề xuất phát triển nhằm nâng cao trải nghiệm ẩm thực, mở rộng thị trường, và thúc đẩy du lịch bền vững tại TP Hồ Chí Minh.
Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu này tập trung vào phạm vi thành phố Hồ Chí Minh, với mục tiêu tìm hiểu đặc trưng ẩm thực đường phố tại đây Đối tượng chính của nghiên cứu là các món ăn đường phố nổi bật nhằm phục vụ phát triển du lịch thành phố Hồ Chí Minh Việc phân tích ẩm thực đường phố sẽ giúp thúc đẩy ngành du lịch địa phương và thu hút du khách trong và ngoài nước.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu thập và xử lý thông tin là yếu tố quan trọng trong nghiên cứu khoa học và khóa luận Quá trình này bao gồm việc thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn đa dạng như sách, báo, đài, tivi, tạp chí và internet để có cái nhìn toàn diện về đề tài Sau đó, người nghiên cứu tiến hành lựa chọn, xử lý dữ liệu, đánh giá và rút ra những nhận xét ban đầu về vấn đề nghiên cứu, cụ thể là ẩm thực đường phố tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Phương pháp so sánh, thống kê, phân tích và tổng hợp số liệu liên quan đến đề tài là công cụ quan trọng để xác định các xu hướng, đánh giá tiềm năng phát triển du lịch Nhờ đó, nghiên cứu sẽ đề xuất các định hướng và giải pháp phù hợp, mang tính khoa học và thực tiễn cao nhằm thúc đẩy hiệu quả phát triển du lịch Các phương pháp này giúp nghiên cứu tổng hợp dữ liệu chính xác, hỗ trợ đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp với xu hướng thị trường và điều kiện thực tế Việc áp dụng các phương pháp phân tích dữ liệu đảm bảo tính khách quan, khoa học trong quá trình xác định hướng phát triển du lịch bền vững.
5 Bố cục của bài khoá luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của đề tài có bố cục gồm ba chương:
Chương 1: Tổng quan về loại hình du lịch ẩm thực và du lịch ẩm thực đường phố
Chương 2: Thực trạng khai thác ẩm thực đường phố tại Thành phố Hồ Chí Minh - phục vụ phát triển du lịch
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác ẩm thực đường phố -phục vụ phát triển du lịch Thành phố Hồ Chí Minh
CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ LOẠI HÌNH DU LỊCH ẨM THỰC
VÀ DU LỊCH ẨM THỰC ĐƯỜNG PHỐ
1.1 Cơ sở lý luận về loại hình du lịch ẩm thực
Ngay từ khi những bước chân đầu tiên của con người in dấu trên Trái Đất, ăn uống đã là nhu cầu thiết yếu để duy trì sự sống Trong thời kỳ cổ đại, thực phẩm còn khan hiếm, khiến con người không thể lựa chọn thức ăn tự do Qua hàng trăm triệu năm tiến hóa, nền văn minh của nhân loại ngày càng phát triển hơn, hình thành những kiến thức cơ bản về ẩm thực Đó chính là nền tảng của khái niệm văn hóa ăn uống, thể hiện sự tiến bộ trong cách con người đặc biệt trong chế biến và tiêu thụ thực phẩm.
Nghĩa hẹp của từ "ẩm thực" theo Hán Việt là "uống" (ẩm) và "ăn" (thực), tạo thành khái niệm "ăn uống" với ý nghĩa là một hệ thống đặc biệt về quan điểm truyền thống và thực hành nấu ăn "Ẩm thực" là nghệ thuật chế biến và trình bày thức ăn, thường gắn liền với một nền văn hóa cụ thể và được đặt tên theo vùng miền hoặc nền văn hóa đó Các món ăn trong ẩm thực chịu ảnh hưởng bởi các thành phần địa phương sẵn có hoặc qua hoạt động thương mại và trao đổi, thể hiện sự đa dạng và đặc trưng của từng nền văn hóa.
Ẩm thực là nền văn hóa ăn uống của một dân tộc, phản ánh cả yếu tố vật chất và tinh thần trong đời sống hàng ngày Nó không chỉ gồm các món ăn mà còn thể hiện tập quán, thói quen truyền thống của cộng đồng Ngoài ra, các thực phẩm mang màu sắc tôn giáo cũng có ảnh hưởng lớn đến đặc trưng ẩm thực của mỗi nền văn hóa, góp phần tạo nên sự đa dạng và độc đáo.
Trong nghiên cứu của Nguyễn Văn Dương về ẩm thực trong ngôn ngữ Việt, từ “ăn” có số lượng ngữ nghĩa và từ ghép phong phú, với khoảng 15-20 nghĩa trong từ điển liên quan đến “ăn” Từ “ăn” chiếm vị trí lớn trong ngôn ngữ và tư duy của người Việt, bởi vì từ xưa đến đầu thế kỷ XX, đất nước ta có diện tích hạn chế, kỹ thuật chưa phát triển, mức sống còn thấp, khiến “ăn” luôn là yếu tố quan trọng hàng đầu như câu “có thực mới vực được đạo” Trong khi đó, “uống” không giữ vị trí quan trọng bằng “ăn” trong ngôn ngữ Việt Nam, ngoài nghĩa thông thường là uống để hết khát, từ “uống” trong các cụm từ như “ăn uống” còn mang nghĩa là uống rượu.
Ẩm thực là quá trình chế biến thực phẩm và đồ uống đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng, năng lượng và sự hấp dẫn cho nhiều đối tượng Trong tình hình hiện nay, an toàn vệ sinh thực phẩm trong chuỗi cung ứng từ đồng ruộng đến bàn ăn là yếu tố hàng đầu Ẩm thực không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn thể hiện văn hóa và đóng vai trò xã hội quan trọng (Theo Tạp chí Khoa học Đại học Văn)
1.1.2 Khái niệm về du lịch ẩm thực và du lịch ẩm thực đường phố
1.1.2.1 Khái niệm về du lịch ẩm thực
Trong những năm từ 1985 đến 2015, các chuyên gia đã định nghĩa về du lịch ẩm thực qua nhiều thuật ngữ khác nhau Năm 1985, Wilbur Zelinsky đã giới thiệu thuật ngữ “Gastronomic Tourism” để chỉ hình thức du lịch trải nghiệm ẩm thực Năm 1998, Lucy M Long sử dụng thuật ngữ “Culinary Tourism” để nhấn mạnh khám phá và chế biến thực phẩm trong chuyến đi Đến năm 2001, Colin Michael Hall và Richard Michell định nghĩa “Food Tourism” là dạng du lịch tiếp xúc với người chế biến, tham gia lễ hội ẩm thực và thưởng thức đặc sản địa phương Năm 2015, Ontario Culinary Tourism Alliance (OCTA) đã dùng thuật ngữ “Food Tourism” để mô tả rõ hơn về ngành du lịch ẩm thực, bao gồm hoạt động thưởng thức và khám phá ẩm thực đặc sản của địa phương.
Du lịch ẩm thực là hình thức du lịch nhằm khám phá, đánh giá đặc trưng ẩm thực mang đặc trưng văn hóa của địa phương hoặc dân tộc Đây là hoạt động tổ chức và hướng dẫn du khách đến các điểm du lịch để thưởng thức, trải nghiệm các món ăn, thức uống mang tính nghệ thuật và bản sắc văn hóa đặc trưng của vùng miền, quốc gia Thuật ngữ “Food Tourism” thường được sử dụng để chỉ loại hình du lịch này, góp phần thúc đẩy phát triển ngành du lịch địa phương dựa trên giá trị ẩm thực độc đáo.
Du lịch ẩm thực là hoạt động quảng bá, tiếp thị và tổ chức hướng dẫn du khách khám phá các điểm đến có ẩm thực đặc sắc, độc đáo của địa phương, vùng miền hoặc quốc gia Theo PGS.TS Phan Thị Thu Hiền, giảng viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, du lịch ẩm thực không chỉ giúp giới thiệu nét đặc trưng văn hóa ẩm thực mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế du lịch địa phương Đây là hình thức du lịch góp phần nâng cao nhận thức về ẩm thực truyền thống và thúc đẩy sự sáng tạo trong ẩm thực bản địa.
Du lịch ẩm thực đường phố là hình thức thưởng thức các loại thức ăn và đồ uống đã chế biến sẵn hoặc sắp hoàn thành, được bán trên vỉa hè, lề đường hoặc các khu vực công cộng như siêu thị, công viên, khu du lịch, điểm giải trí và phố ăn uống ngoài trời Thức ăn đường phố thường được trình bày trên các quầy hàng di động, quán tạm thời hoặc xe đẩy, mang lại trải nghiệm ẩm thực thuận tiện và đa dạng cho du khách Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thức ăn đường phố bao gồm các món ăn và đồ uống có thể ăn ngay, được chế biến, nấu nướng tại chỗ và phân phối rộng rãi trên đường phố, góp phần thúc đẩy du lịch ẩm thực và phát triển kinh tế địa phương.
Du lịch ẩm thực đường phố là hoạt động du khách rời khỏi nơi cư trú để khám phá các món ăn đặc trưng của địa phương, thường xuyên di chuyển đến các tỉnh thành hoặc quốc gia khác Hoạt động này kết hợp giữa việc thưởng thức ẩm thực đường phố độc đáo với kỳ nghỉ nghỉ dưỡng, giúp du khách trải nghiệm và hiểu rõ hơn về văn hóa, tự nhiên của địa phương đó.
1.1.3 Mối quan hệ giữa ẩm thực và du lịch
Du lịch ẩm thực không chỉ đơn thuần là thưởng thức những món ăn ngon, đồ uống yêu thích trong chuyến đi, mà còn là cơ hội để khám phá và hòa mình vào nền văn hóa, di sản của từng địa phương Mỗi trải nghiệm ẩm thực góp phần tạo ra những kỷ niệm khó quên và mang lại hiểu biết sâu sắc về phong tục, tập quán của người dân nơi đó Những chuyến đi như vậy giúp du khách kết nối sâu sắc hơn với địa phương, góp phần làm phong phú hành trình du lịch của họ.
Theo báo cáo toàn cầu về du lịch ẩm thực của Tổ chức Du lịch Thế giới, trung bình khách du lịch dành một phần ba ngân sách cho trải nghiệm ẩm thực, cho thấy đây là yếu tố quan trọng trong hành trình khám phá của họ Tuy nhiên, không phải tất cả du khách chỉ đến để thưởng thức món ăn ngon, và cũng không phải mọi doanh nghiệp ẩm thực đều cung cấp dịch vụ phù hợp với mọi nhu cầu của khách du lịch.
Ẩm thực đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện giá trị văn hóa phi vật thể của điểm đến, giúp du khách khám phá và cảm nhận bản sắc đặc trưng của người dân địa phương Khi thưởng thức các món ăn mới lạ và hấp dẫn trong chuyến đi, du khách cảm thấy hứng thú, vì ẩm thực là hoạt động trải nghiệm gắn liền với đời sống hàng ngày của con người Bên cạnh các yếu tố như thời tiết, dịch vụ lưu trú, phong cảnh, ẩm thực góp phần làm tăng giá trị chuyến đi và xây dựng hình ảnh tích cực về điểm đến đó Hơn nữa, ẩm thực còn tạo sự khác biệt giữa các quốc gia qua các đặc trưng về hương vị và nghệ thuật chế biến tinh tế, thường xuyên gắn liền với thương hiệu quốc gia như Ẩm thực Việt Nam, Pháp hay Mexico Những đặc trưng này dễ dàng in sâu vào trí nhớ du khách, kích thích sự tò mò và mong muốn khám phá, góp phần thúc đẩy họ quyết định tham quan và quay trở lại nơi đó nhiều lần.
1.2 Giới thiệu ẩm thực đường phố ở Việt Nam và trên thế giớii
1.2.1 Một số khu ẩm thực đường phố ở Việt Nam
1.2.1.1 Ẩm thực đường phố ở Hà Nội
Phố ẩm thực Hàng Buồm