Sự Hình Thành Và Phát Triển Chữ Việt Cổ.pdf

ScanGate document » '''' ■ 7 , ■« VIỆN V Ă N H Ó A s ụ HĩNH THÃỊSH V Ả PHÁT TRIÈISI CHỮ VIỆT CỐ Lê* T r ọ n g K h án h í; • s ự HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỀN CHỮ VIỆT CỒ C h i u t r ớ e h n h i ỉ m x u ố t b[.]

s ự HÌNH TH À N H

V À P H Á T TRIỀN

CH Ữ VIỆT CỒ

C h i u t r ớ e h n h i ỉ m x u ố t b á n : L Ẻ A N H T R À

C h Ị u t r á c h n h l Ạ m b iề n t ậ p : T H Ư Ờ N G L ư u

D ị c h b i n t ó m t á t : M I N H C H I

V * b ì a - T r i n h b à y - S ử a b à n in : H À T R Ì

1 N H Ữ N G K Ỷ H I Ệ U K H Ỉ C H Ư A C Ó , C H Ữ

T r o n g t h ờ i g i a n l â u dà i I r ư ở c kh i c ỏ c h ữ v i ế t , c o n n g ư ờ i c ũ n g đ ã s ử d ụ n g nhiẾu l oại k ý hi ệu, n h ữ n g k ý hiộũ d ó t ò n t ạ i n g a y s a u khi c ó c h ữ v i ế t , n h ư n g bi bi ến

N h ữ n g c ố g â n g t ì m t òi c ỏ gh i lại n h ữ n g ỷ n g h ĩ h o ặ c n h ữ n g l ờ i diễỉl r a r ấ t

s ớ m , c ù n g v ớ i s ự p h á t t r i è n c ủ a l ời nói , c h ứ n g t ỏ dó là m ộ t n h u c ầ u c ủ a c on người

n h ữ n g t h i ệ t t h òi c h o n ề n v á n h ó a c h u n g c ủ a t h ế gi ới , d ò i hỏi c h ủ n g t a p h ả i t ì m

hi ều đề p h á t hi ệ n v à giới t h i ệ u c á c gi á t ri v ă n h ó a đ ó c ủ a !ofù n g ư ờ i C h â c c hân

m ộ t dộ b ê n v ữ n g dặ c bi ệ t , b á m c h â c v à o ý t h ứ c c ủ a mỗi c o n n g ư ờ i Đi ẽu dó, t h e o

b i a , q u a v à m ộ t s ổ d ụ n g c ụ đá, đ ồ n g , v v rải r á c ở nh i ề u di chi v ă n h ỏ a cồ Việc

■giải mã c á c k ý hi ệu v ă n t ự đ ó đòi h ỏi n h i ề u c ô n g p h u n g h i ê n c ứ u , s ử d ụ n g k é t quả

b á o k h o a học b ư ớ c d â u , d ề c ó t ư liộu c h o c á c n h à k h o a h ọ c v à b ạ n dọc g ó p ý ki é n

r ộ n g r ã i ; t r ê n c ơ s ở dó t á c giả c h u ầ n bị c h o vi ệ c h o à n c h i n h mộ t c ô n g t r i n h k h o a học c ố t ă m vóc l ớ n h ơ n

T h á n g 6 n đ m 1 9 ẵ 5

V ĩ ệ n t r ư ờ n g V i ệ n V ã n h ó a

I I I 1 H ự T I Ọ H V I Ệ T Na m n ó i^ ề c h ữ v i ệ t c ồ

a ) S á c h V i ệ t S ử t á n ư ớ c ( ) c ủ a H o à n g D ạ o T h à n h v à s á c h V i ệ t s ử l u ợ c ( ')

t h e o b ả n dị ch c ủ a Vi ệ n s ử j i ọ c f đ ê u c h o r ă n g , c h ữ T h ồ v ó n là c h ữ Vi ệ t c ồ c ủa ta ( T h ồ t ức là d â n t ộ c T à y hiện n a y ờ Vi ệ t Bâc )

s ổ 1 và 2) Ô n g c h o r ằ n g : « V ù n g núi n g à v na y c ò n c ó c h ử t hì x ư a k i a n g ườ i hạ

b ạ n t ấ l c ổ c h ữ »

T h e o s ổ liệu ( h ó n g kê n ă m 1920, ở h u y ệ n Q u a n H ỏ a c ó 1 3.230 n g ư ờ i M ư ờ n g

v à 17 190 n g ư ờ i T h á i H ệ ( h ó n g c h ữ vi é t I r o n g T h a n h H ỏ a q u a n p h o n g vè c ơ bản

g i ó n g c h ữ viết c ủa n g ư ờ i T h á i ở T ù y B á c và c h ữ biia c ùa n g ư ờ i M ư ờ n g ở T h a n h Hó a

D ậ y là hộ t h ổ n g c h ữ v i ế t ghi â m c ó x e n m ộ t s ó c h ữ (( bi ều ý ” Ng ô n n g ữ đ ư ợ c ghi

t r o n g s á c h là l i ế n g T h á i c ỏ l ẫ n l i ế n g M ư ờ n g /

Di ều d á n g c hú 'Ỳ là V ư ơ n g Duy T r i n h c ó c h u a c h ữ H á n N ò m nê n k h ô n g ghi âm

d ư ợ c c h í nh x á c Vi d ụ * Kin bò dậy.® ( ă n k h ô n g dược), vi ế t t h à n h {{ ki ê n b à o đ ã i »

trc/ï ve) 2 M ô t đoạn trích b â i ' i í i ( t i » g h i â m b à n g c h ữ H á n *'’ỏ m )

I

p hô bi ế n ở n g ư ờ i C h ă m H r l ^ m i ề n núi N g h ĩ a Bì n h Mỗi l ă n x u ố n g c á c c h ợ t r u n g c h â u

t r a o dôi h à n g h ó ã , h ọ dèu d ù n g l o ạ i v ă n t ự n à y Mu ố n g i ữ lại m ộ t s ự việc c 3 n ghi

(lược gọi lá « M ọ i D á V á c h » h a y « M ọ i t h â t g ú t a (vì s ử d ụ n g p h ồ bi ế n v ă n t ự t h â t

g út ) N g ư ờ i C h ă m H r ê h ư ở n g ứ n g n h i ệ t liệt p h o n g t r à o T â y S ơ n c ủ a N g u y ẽ n H u ệ

H ọ c ũ n g c ó lối t h ơ lục b á t v à s o n g t h á t lục b á t T r o n g b à i h á t g hi b ă n g v ă n t ự t h á t gúl ca t ụ n g N g u y ễ n H u ệ c ỏ c â u :

q u y ề n lịch t h â t g ú t C h â m H*rê nội d u n g h o à n t o à n g i ố n g ifch C h ă m ở T h u ậ n Hải

Ả n h V i ộ n B á o t à n g M ỹ t h u ậ t , H à N ộ i 1 9 8 Ỉ

I .

II C H Ữ V I Ế T H Ì N H V Ẽ ( P I C T O G R A M M E ) K H Ắ C T R Ê N DÁ Ở S A P A ( H O À N G L I Ê N S Ơ N )

C h ú n g tôi c h ư a x â y d ự n g đ ư ợ c mói q u a n h ệ g i ữ a v ă n t ự thắ-t gút với c á c hộ

i h ỗ n g c h ữ v i ế t c a o hon N h ư n g k hi gi ải mã d ư ợ c hệ t h ố n g c h ữ vi ết h i n h vẽ ở S a p a

( H o à n g L i ê n S ơ n ) thi c h ú n g tôi lại nổi d ư ợ c mộ t t u y ế n p h á t t r i ề n liên tục t ừ c h ừ viết

h ì n h v ẽ l ê n c h ữ vi ét ghi â m c ò n đ è lại d á u v ế t t r o n g d ồ d ồ n g D ô n g Sơn

B ấ t B ạ t ( H à Nội ) b â t n g u ồ n t ừ = P e a p ă n g ( d á ong) N g ư ờ i N h ậ t N a m gọi Cù L a o

C h à m ( Q u ả n g N a m — Đ à N ẵ n g ) là P e a b ’Iao (cù lao đ á ) ; H á n ghi là B ă t l a o C h i ê m

N h ữ n g ¡khói d á c ó hì nh k h á c nà y do J e a n B a t h e l i e r p h á t hi ệ n cuối n ă m 1924 Gol oube vv đã n g h i ê n c ử u v à vi ét bài n ă m 1925 (*4) N h ữ n g n ă m g à n đ â y c á c n h à

n g h i ê n c ứ u Vi ệ t N a m d ã t l m t h ấ y t h ô m hà ng t r â m k h ỗ i d á c ù n g tính c h ẩ t

C h ú n g tôi c h o r ă n g , c á c h ì n h k h ắ c t r ê n d á ở S a p a k h ô n g t h u ộ c m ộ t t h ờ i k ỳ ,

mà c ỏ lịch s ử lâu dài n h i ề u t h ế hẹ của mộ t c ộ n g d ồ n g n g ư ờ i c ư t r ú t ạ i d â y , t ừ t hời ,

d ạ i d á mới d ế n t h ờ i đạ i d ồ n g í h a u p h á t t r i ề n N h ữ n g h ì n h Ichâc là n h ữ n g k ý hi ệu

t iền v ă n t ự và h ệ t h ổ n g v ă n t ự đồ họa d ã hoà n c h ĩ n h và c ổ xu h ư ớ n g c h ư y ề n * s a n g

l oại h ì n h v ă n t ự c a o h ơ n

Dâ y là n h ữ n g h ì n h k h á c k h ò n g n h â m mụ c di c h c h ủ y é u là t r a n g t rí mà là hì nh

v ẽ c h ữ v i ế t ( p i c t o g r a m m e ) N h ữ n g hì nh k h á c t r ê n t ừ n g kh ói đ á c ó q u a n h ệ nỗi tiếp

m ậ t t h i ế t n h a u v è n ộ i ' d u n g Gi ải mă d ư ợ c c h ú n g , ta c ó t hề coi d â y là bộ s á c h lớn

v i ế t b â n g v ã n t ự dồ h ọ a , ghi c h é p n h ữ n g hoçrt d ộ n g r ộ n g lớn c ủ a x ã hộ i t hời bá y giờ Đ â y là n h ữ n g h ì n h ghi lại c uộc k h á n g c hi ế n c h ố n g x â m l ược C h ú n g tôi xi n c họn giới i h i ệ u ha i b ả n

B ả n t h ứ n h ấ t : t r ư ớ c n ạ n n g o ạ i x á m •

H ì n h k h â c dài 3,36 mé t c a o 2, 73 mé tKhui v ự c c ư t r ú c ủ á t hủ lĩnh c hi ếm t r u n g t â m B ê n t r á i và p hả i là d ồ n g r u ộ n g (G)>

T ồ n g chi h u y s ở t h i é t l ậ p ở phí a n a m d ã y dồi núi d ư ớ i c á n h đ ồ n g r u ộ n g b ậ c

t h a n g ( A ) N g ư ờ i chi h u y ( d â u p h á t c á c tia h à o q u a n g ) b ì n h t ĩ n h s ú y n g h ĩ , t hái độ

Dị c h t i ế n t ừ p h í a Bâc x u ố n g t he o dọc phí a đ ô n g c ủ a d ă y núi Ọu â n

k h á n g c h i ế n bí m ậ t b ấ t n g ờ đ á n h và o sirờn d ị c h , đị c h rổi l o ạ n ( E, G) C u ộ c chi ến đ ã u

di ễ n r a ở c á n h d ồ n g c ó xe n ư ớ c ( L , K) Q u â n k h á n g c h i ế n lợi d ụ n g đ ê m tổi, t r ă n g k h u y ể t ( x ) t ậ p kí c h đị ch C u ộ c k h á n g c h i ế n q u a nhi ều n g à y d ô m ( m ặ t t r ờ i v à t r ă n g Y, X)

Chi h u y lo s ợ ( B, n h ữ n g nél k ẻ o dài t ừ d â u x u ổ n g k h á c v ớ i b a n d ầ u c hân tay

d a n g r ộn g t ỏ s ự h u n g h ă n g )

T r ậ n q u y ế t đ ị n h di-ỗn r a ở c á n h đ ồ n g đ ô n g n a m B — G K ẻ địcti t h i ệ t hại n ặ n g

^ rứt c h ạ y -vè h ư ớ n g b â c v à bị b a o vâ y tiêu diột s ạ c h ( B t )

T h ả n g lợi h o à n t o à n H ò a bì nh yê n vui t r ở lại với n g ư ờ i c h i ế n t h â ng (NM)

Mặ t t r ời t r ô n c a o c h i ế u k h â p nai (T)

( 1 4 ) G o l o u b e w : R o c h e s g r a v é e s , d a n s l a r é g i o n d e d e S a p £ ( B E F E , 0 T - X X V , 1925)

22

Ả n h b õ n

1 C h ữ y i é t h ì n h v ê k h â c t r ê n d á ở S a p a

• 2 C h ữ v i é t t ư ợ n g h ỉ n h d ờ i C h u , T r u n g Q u ổ c

3 C h ữ v i ế t h ì n h v ẽ ( C h o o l o u o u t ) ờ M ô n g C ồ ' 4 H ì n h k h i c S a h a r a

123

-Ả n h 6 — T r ư ớ c n ạ n n g o ạ i x ú m

T h e o G o ỉ o u b e v v v à L e v y ( T à i \ ỉ ệ u c ủ a T h ư v i ộ n Ọ u ổ o g i a T r u n g ư ơ n g )

^ 2 3

N h ư vậv» c ũ n g r õ r à n g c ỏ mộ t XII h ưt r ng phíít t r i è n c h ữ v i ế t h ì n h vẽ tiến l ên giai d o ạ n

c a o h ơ n “■giai d o ạ n c h ữ vií-t ghi â m D ò n g S a n

s ự l ặ p lại h a y nhị p di ệu là d ặ c t r i m # c ơ b ả n c ủa h o a v ă n t r a n g trí N h ữ n g h ì n h nà y

c ũ n g k h ố n g c ó mói liên hệ dề n h ậ i i bi é t v ớ i c á c h ì n h t ư ợ n g h i ệ n t h ự c D o dó, hai

I

A n h 1 0 L ư ỡ i c à y D ô n g S ơ n B à o l à n g G u i m e l t h e o b á n V ?

c ủ a g i á o s ư H ả V ă n T ă n ( l ä n g t r è n l ạ p c h í K h à o t ò h ọ c ,

A n h 1 t à n đ ồ n g ( T à i l i ệ u c ủ a V i ệ n b à o l ả n g l ị c h s ử )

k ý hi ệu n à y ) D â y là k ý hi ệu t ạ o d ư ợ t m ộ t từ p h ả i k ẽ t h ợ p d ư ợ c với hẹ t h ố n g k ý

hi ệu k h á c c ù n g loại ?nới nói l ên đ ư ợ c V n g h ĩ a v ă n b ả n c h ữ v i ế t Kh o a học n g h i ê n

c ứ u c h ữ v i ế t cồ» y ê u c ã u là k ý hi ệ u c h ữ v i ế t p h ả i d ư ợ c t ạ o t h à n h v ă n b ả n V ă n b à n học h i ệ n đ ạ i q u y d ị n h p h ả i k l i ồ n g d ư ớ i ha i l ừ t r ở l ê n m ớ i m a n g linh c h ă t v ă n b ả n

n à y I oại rì u n à y c ỏ hai h à n p k-> hi ệu t h ứ vjéi H à n g t h ứ n h ấ t ( t r ê n ) c ó m ộ t d ã y k hiộUr ấ t m ờ ; s ó c ò n l.ti k ý lì » AII rỏ h ơ n c ỏ c á c phụ â m s a u :

(lược ghi b à n g c h ữ viết t r ê n ri u Biíc Ni nh c òn li m i h ấ y t r o n g t i ế n g Vi ệi M ư ờ n g T à y —

T h á i và C h ă m H' re Mộl di ẽ u d á n g t h ú ý là (lã ilìăv x u ấ t hi ệ n phụ ủ m I h đ p : Xi5 ( p h )

và c a o bi èu hi ện n à y c ó liên qua 1 t r ự c tiép d ế n v ẩ n dề t h a n h di ệu

— « Chi éc t r ó n g c ó d á n g cỏ i h è t h u ộ c d ạ n g q u á dộ l ử l oại 1 s á n g l oại 4 (1—4)

i h e o c á c h c h i a loại c ủa H ê g ơ T r ố n g c a o 37cm ( l ư ờ n g k i n h mặ t 61 c m, d ư ờ n g kinh

Chi ế c t r ố n g d ồ n g L ũ n g Cú d ượ c mỏ l ả ờ t r ê n , ự có i h è là mộ l h i ệ n v ậ t cùa

n ề n v a n h ó a D ô n g S a n , t h e o s ự p h â n loại của H ỏ g ơ , có t h ề d â y là c h i ế c t r ó n g thuộc loại q u á cỉộ t ừ loại 1 s a n g loại 4 » (2 1)

Ở Hà Gi a n g, người L_ô L ô c ũ n g c ó c h ữ viết nhưng khá c với c hữ viét t r ẻ n t r ó n g