MỤC LỤC MỤC LỤC 1 DANH SÁCH CÁC THÀNH VIÊN TRONG NHÓM 2 LỜI MỞ ĐẦU 3 BIỆN PHÁP CỦA TQ TIẾN HÀNH ĐỂ CHUYỂN ĐỔI SANG NỀN KINH TẾ THEO CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG 4 1 Những vấn đề cơ bản về cơ chế vận hành nền kin[.]
Trang 1MỤC LỤC MỤC LỤC……… 1 DANH SÁCH CÁC THÀNH VIÊN TRONG NHÓM ……… 2 LỜI MỞ ĐẦU……… …… 3 BIỆN PHÁP CỦA TQ TIẾN HÀNH ĐỂ CHUYỂN ĐỔI SANG NỀN KINH
TẾ THEO CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG ……… 4
1 Những vấn đề cơ bản về cơ chế vận hành nền kinh tế nhiều thành phần
và theo cơ chế thị trường ……… 4
2 Nguyên nhân Trung Quốc tiến hành cải cách nền kinh tế.………… 5
3 Biện pháp cụ thể mà Trung Quốc đã tiến hành để chuyển đổi nền kinh tế
……… 7
LỜI KẾT ……… 15
Trang 2DANH SÁCH CÁC THÀNH VIÊN TRONG NHÓM
1 Hồ Xuân Hải 11151275
2 Điệp Thi Thu Huyền 11152072
3 Phạm Thị Mai 11152861
4 Nguyễn Thị Diệu Linh 11152542
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Công cuộc cải cách kinh tế hơn 20 năm (1978- 2003) của Trung Quốc đã đạt được những thành tựu to lớn Việc chuyển đổi nền kinh tế theo định hướng thị trường đã dần thay thế thể chế kinh tế kế hoạch hoá tập trung trước đây bằng thể chế kinh tế thị trường có điều tiết Thực lực kinh tế nhà nước vẫn được tăng cường, bản chất và định hướng XHCN được giữ vững Sự phát triển của lực lượng sản xuất ở quốc gia đông dân nhất thế giới này đang là điều bí ẩn đối với không ít trường phái kinh tế học phương Tây Những thành tựu trong cải cách mở cửa Trung quốc có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc Đó là sự tiếp tục phát triển lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về xây dựng chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh thế giới đương đại ngày nay Điều đó, đúng như Giang Trạch Dân đã chỉ rõ: "Qua việc tổng kết kinh nghiệm lịch sử, chúng ta thấy rằng, muốn giữ vững chủ nghĩa xã hội, điều dầu tiên là phải làm rõ chủ nghĩa xã hội là gì, xây dựng chủ nghĩa xã hội như thế nào, đó là vấn đề lý luận cơ bản”
Tong bài tiểu luận này , chúng ta sẽ đi sâu vào phân tích các biện pháp cụ thể mà Trung Quốc đã tiến hành để chuyển đổi sang một nền kinh tế có sự đa dạng về loại hình sở hữu nhiều thanh phần và vận hành theo cơ chế thị trường
Trang 4BIỆN PHÁP CỦA TRUNG QUÔC TIẾN HÀNH ĐỂ CHUYỂN ĐỔI SANG NỀN KINH TẾ CÓ SỰ ĐA DẠNG VỀ LOẠI HÌNH SỞ HỮU THÀNH PHẦN
VÀ THEO CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG.
1.Những vấn đề cơ bản về cơ chế vận hành nền kinh tế nhiều thành phần và theo cơ chế thị trường.
Cơ chế thị trường là quá trình tương tác lẫn nhau giữa các chủ thể (hoạt động)
kinh tế trong việc hình thành giá cả, phân phối tài nguyên, xác định khối lượng và
cơ cấu sản xuất Sự tương tác của các chủ thể tạo nên những điều kiện nhất định để nhà sản xuất, với hành vi tối đa hóa lợi nhuận, sẽ căn cứ vào giá cả thị trường để quyết định ba vấn đề: sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai Ngược lại, hoạt động của các chủ thể tạo nên sự tương tác nói trên Như vậy, cơ chế thị trường là hình thức tổ chức kinh tế, trong đó các quan hệ kinh tế tác động lên mọi hoạt động của nhà sản xuất và 1 người tiêu dùng trong quá trình trao đổi
Theo lý thuyết của các nhà kinh tế học phúc lợi thì cơ chế thị trường là cách thức tự động phân bổ tối ưu các nguồn lực của nền kinh tế Đó là vì, khi mỗi nhà sản xuất đều căn cứ vào giá cả thị trường để có quyết định về sản xuất, sẽ không có sản xuất thừa, cũng sẽ không có sản xuất thiếu. Phúc lợi kinh tế được đảm bảo do không có tổn thất xã hội
Trang 5Tuy nhiên, để cơ chế thị trường thực hiện tốt được chức năng của mình, thì các điều kiện sau đây phải được thỏa mãn: thị trường phải có cạnh tranh hoàn hảo, thông tin đối xứng, không có các ảnh hưởng ngoại lai, v.v Nếu không, cơ chế thị trường sẽ không thể phân bổ tối ưu các nguồn lực kinh tế khi đó có thất bại thị trường Trong nền kinh tế thị trường, mọi hoạt động sản xuất và trao đổi hàng hóa giữa người sản xuất và người tiêu dùng được vận hành do sự điều tiết của quan hệ cung cầu
Đặc trưng cơ bản nhất của cơ chế thị trường là động lực lợi nhuận, nó chỉ huy hoạt động của các chủ thể Trong kinh tế thị trường, đặc điểm tự do lựa chọn hình thức sản xuất kinh doanh, tự chịu trách nhiệm: 'lãi hưởng lỗ chịu', chấp nhận cạnh tranh, là những điều kiện hoạt động của cơ chế thị trường Sự tuân theo cơ chế thị trường là điều không thể tránh khỏi đối với các doanh nghiệp, nếu không sẽ bị đào thải
2 Nguyên nhân Trung Quốc tiến hành cải cách nền kinh tế.
Từ năm 1978 đến nay, qua các kì hội nghị và đại hội Đảng, Trung Quốc không ngừng phát triển tư duy lí luận làm phong phú nhận thức về con đường cũng như nội dung cải cách và mở cửa Đặc biệt, từ năm 1992 Trung Quốc chính thức thừa nhận về thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, đẩy nhanh nhịp độ cải cách và mở cửa, đồng thời thực hiện chiến lược tăng tốc trong phát triển kinh tế
Trong các kì đại hội Đảng tiếp theo, những lí luận về cải cách, mở cửa của Trung Quốc đã được khẳng định và tổng kết thành những quan điểm lớn :
Thực hiện “ giải phóng tư tưởng’’ nhằm thay đổi nhận thức về mô hình chủ nghĩa xã hội của Trung Quốc
Chủ trương đa dạng hóa sở hữu, khôi phục và phát triển nền kinh tế hàng hóa đi lên chủ nghĩa xã hội
Trang 6 Điều chỉnh cơ cấu nền kinh tế theo hướng tập trung phát triển nông nghiệp, sản xuất hàng tiêu dùng và các nghành công nghiệp đáp ứng nhu cầu cấp bách của đất nước Đối với ngành công nghiệp nặng, Trung Quốc chủ trương giảm bớt quy mô và tốc độ phát triển, ưu tiên đầu tư cho công nghiệp nhẹ và các ngành khác
Mở cửa, thu hút nguồn lực từ bên ngoài
Cải cách thể chế chính trị gắn liền với cải cách kinh tế
* Nguyên nhân:
Sau một thời gian dài tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội, mặc dù cũng có những thành tựu nhất định nhưng cuối cùng đến thời điểm năm 1978, xã hội Trung Quốc đã rơi vào tình trạng khủng hoảng, bế tắc và được người Trung Quốc gói gọn trong 3 chữ “ tử, lãn, cùng ’’ Có nghĩa là nền kinh tế hoạt động như chết, người lao động thì lười biếng, cuộc sống thì khốn khó cùng cực Trước tình hình đó, Trung Quốc đã tiến hành đánh giá lại toàn diện thực trạng kinh tế- xã hội, đồng thời xem xét lại hệ thống lí luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội
Đối nội: từ năm 1959 đến năm 1978 Trung Quốc trải qua 20 năm không ổn định về kinh tế, chính trị, xã hội Với việc thực hiện đường lối “Ba ngọn cờ hồng” nền kinh tế Trung Quốc rơi vào tình trạng hỗn loạn, sản xuất giảm sút nghiêm trọng, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn…Trong nội bộ Đảng và Nhà nước Trung Quốc diễn ra những bất đồng gay gắt về đường lối, tranh chấp về quyền lực, đỉnh cao là cuộc “Đại cách mạng văn hóa vô sản” (1966 – 1976)…
Đối ngoại: ủng hộ cuộc đấu tranh chống Mĩ của nhân dân Việt Nam…xảy ra những cuộc xung đột biên giới giữa Trung Quốc với các nước Ấn Độ, Liên Xô… Tháng 2 – 1972, Tổng thống Mĩ R.Níchxơn sang thăm Trung Quốc, mở đầu quan
hệ mới theo chiều hướng hoà dịu giữa hai nước.
Trang 7 Bối cảnh lịch sử trên đòi hỏi Trung Quốc tiến hành cải cách để phù hợp với xu thế chung của thế giới và đưa đất nước thoát ra khỏi tình trạng không ổn định…
3 Những biện pháp cụ thể mà Trung Quốc đã tiến hành.
a Khôi phục và duy trì một nền kinh tế nhiều thành phần
Quan điểm của Trung Quốc cho rằng, trong điều kiện cụ thể, nền kinh tế không phải càng thuần khiết xã hội chủ nghĩa càng tốt, càng công hữu càng tốt, các
tổ chức kinh tế xã hội chủ nghĩa lhoong phải càng quy mô lớn càng tốt, mà cần đa dạng hóa các loại hình sở hữu trong điều kiện lấy chế độ công hữu làm chủ thể, quy mô sở hữu phải dựa vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Như vậy,
sự đổi mới về nhận thức đã phá bỏ đi những quan niệm truyền thống và xác lập quan niệm mới là kết cấu của chế độ sở hữu phải do tính chất của sức sản xuất quyết định Thực tế cho thấy, việc lựa chọn và xác lập các hình thức sở hữu không thể xuất phát từ ý tưởng chủ quan, mà phải do tính chất khách quan của lực lượng sản xuất quyết định Chính trên cơ sở ấy mới nâng cao hiệu quả của sản xuất, khai thác tốt mọi tiềm năng cho sự phát triển kinh tế Đồng thời, trong đổi mới nhận thức về chế độ sở hữu dưới chủ nghĩa xã hội, Trung Quốc cũng phá bỏ quan niệm truyền thống là giữa quyền sở hữu và quyền kinh doanh “càng thống nhất càng tốt”
để xác lập quan niệm mới là quyền sở hữu và quyền kinh doanh có thể tách rời nhau Thực chất của chủ trương này nhằm giải phóng sức sản xuất xã hội và tạo môi trường cho kinh tế hàng hóa phát triển
Ở Trung Quốc, thời gian qua đã hình thành nhiều loại hình sở hữu cùng tồn tại và đan xen với nhua, trong đó công hữu là chủ thể
Từ chủ trương khôi phục và duy trì nền kinh tế nhiều thành phần, kinh tế tư nhân được khuyến khích phát triển, các hình thức kinh tế tư bản nhà nước cũng được chú trọng Trung Quốc đã áp dụng chính sách khoán không chỉ trong nông nghiệp, mà cả trong lĩnh vực công thương ngiệp Trung Quốc cho phép giải thể
Trang 8những doanh nghiệp làm ăn thua lỗ và thi hành chế độ hợp đồng lao động Trung Quốc coi đây là một tác động qua trọng cho sản xuất phát triển Quá trình cải cách doanh nghiệp ở Trung Quốc còn gắn liền với ứng dụng tiến bộ khoa học – kỹ thuật Thực tế nó sẽ không tránh khỏi việc điều chuyển lao động, nảy sinh thất nghiệp nhưng về cơ bản có lợi cho các doanh nghiệp về áp dụng tiến bộ khoa học –
kỹ thuật và điều chỉnh cơ cấu ngành kinh tế Trong điều kiện kinh tế nhiều thành phần và phát triển kinh tế thị trường cần kết hợp phân phối theo lao động và phân phối theo yếu tố sản xuất; cho phép cổ vũ một bộ phận người dân, một số cùng được giàu lên trước bằng con đường kinh doanh hợp pháp
b Xây dựng nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa
Trong giai đoạn đầu cải cách, Trung Quốc chủ trương xây dựng nền kinh tế hàng hóa xã hội chủ nghĩa Về vấn đề này, quan điểm của Trung Quốc cho rằng, trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa không phải do kế hoạch điều tiết đơn nhất, mà
có thể thực hiện sự kết hợp giữa kế hoạch với thị trường Trung Quốc coi đây là một kết luận cơ bản rút ra từ thực tiễn xây dựng kinh tế trong những năm qua Đường lối kinh tế của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã khằng định kinh tế xã hội chủ nghĩa là “kinh tế hàng hóa có kế hoạch trên cơ sở chế độ công hữu” và “thực hiện kinh tế kế hoạch cùng với việc vận dụng quy luật giá trị và phát triển kinh tế hàng hóa không phải là bài xích nhau, mà là thống nhất với nhau Đối lập chúng với nhau là sai lầm” Trung Quốc đã thực hiện các biện pháp nhằm chuyển dần vai trò điều tiết trực tiếp của kế hoạch sang điều tiết gián tiếp thông qua thị trường
Từ tháng 10 năm 1992, tại Đại hội XIV, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã dứt khoát lựa chọn thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa là mục tiêu của cải cách kinh tế Theo quyết định này, để xây dựng nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa,
TQ đã tiến hành cải cách giá cả, tỷ giá, thuế… và hướng tới hình thành đồng bộ các loại thị trường vốn, thị trường sức lao động, thị trường công nghệ thông tin, thị trường bất động sản… để cơ chế thị trường hoạt động thông suốt Nhà nước
Trang 9chuyển từ điều hành trực tiếp sang gián tiếp thông qua các công ục kinh tế và phát luật Trung Quốc cũng tiến hành cải cách thể chế chính trị, kiện toàn chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, tăng cường pháp chế, phân định chức năng lãnh đạo của Đảng và chức năng quản lý của nhà nước, tinh giản bộ máy quản lý Trong xây dựng đội ngũ cán bộ, tiêu chuẩn về phẩm chất và năng lực của họ được đánh giá bằng lòng nhiệt thành, quyết tâm và những hành động có hiệu quả trong cải cách
Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa hoạt động có sự kết hợp với chế độ kinh
tế cơ bản trong đó công hữu là chủ thể, các thành phần kinh tế khác cùng phát triển Như vậy, kinh tế thị trường mang đặc sắc Trung Quốc có đặc điểm của nó Tại Trung Quốc, trong thời gian đầu của cải cách, Trung Quốc đã vận dụng biện pháp hành chính của chính quyền và các chính sách kinh tế, pháp luật để có sự ưu đãi trong việc thúc đẩy các thành phần kinh tế ngoài công hữu phát triển, nhằm tạo điều kiện cho cơ chế thị trường và các loại thị trường được hình thành ngay trong thể chế kế hoạch cũ
Xuất phát từ yêu cầu nội tại của nền kinh tế thị trường,c ó thể thấy kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa Trung Quốc có bộ khung tổng thể như sau: 1) Các chủ thể kinh tế độc lập (pháp nhân và thể nhân) được hình thành và phát triển trên cơ
sở chế độ doanh nghiệp hiện đại 2) Thị trường có cạnh tranh vừa là nơi hoạt động của doanh nghiệp, vừa là hình thức liên hệ của doanh nghiệp Các loại thị trường hàng hóa phát triển đồng bộ Giá cả hình thành trong cạnh tranh là những thông số
cơ bản của một hệ thống kinh tế Những thông số giá cả này quyết định hành vi kinh tế của các ngành, các doanh nghiệp 3) Chính phủ đại diện cho toàn xã hội, sử dụng các biện pháp kinh tế, luật pháp, hành chính và cả đạo đức, để điều tiết hoạt động thị trường Ba bộ phận đó hình thành một chỉnh thể hữu cơ có quan hệ và tác động lẫn nhau, cùng thực hiện chức năng phân bố tài nguyên có hiệu quả 4) Thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa được vận hành có trật tự và có hiệu quả trong sự kết hợp hữu cơ với hệ thống bảo đảm xã hội và hệ thống phân phối đang
Trang 10từng bước hình thành và hoàn thiện, kết hợp với chế độ kinh tế cơ bản của chủ nghĩa xã hội
c Công nghiệp hóa và điều chỉnh cơ cấu kinh tế
Trung Quốc đã chuyển thứ tự ưu tiên phát triển từ công nghiệp nặng – công nghiệp nhẹ - nông nghiệp sang nông nghiệp – công nghiệp nhẹ - công nghiệp nặng Trong đường lối phát triển công nghiệp, TQ rất coi trọng vấn đề hiện đại hóa, coi hiện đại hóa công nghiệp là tiền đề để hiện đại hóa các ngành kinh tế khác Hiện đại hóa công nghiệp bao gồm hai mặt là hiện đại hóa công nghiệp và hiện đại hóa
cơ cấu kinh tế Trong quá trình ấy, tăng cường lấy nông nghiệp làm cơ sở cho phát triển và công nghiệp nặng phải hỗ trợ cho công nghiệp nhẹ tăng trưởng ổn định
Năm 1979, Trung Quốc quyết định xây dựng các đặc khu kinh tế, gồm ba đặc khu kinh tế là Thâm Quyến, Chu Hải, Sán Đầu tại tỉnh Quảng Đông và đặc khu kinh tế Hạ Môn tại tỉnh Phúc Kiến Việc quyết định xây dựng đặc khu nhằm mở rộng hợp tác kỹ thuật và giao lưu kinh tế với nước ngoài, tận dụng FDI, đưa khoa học kỹ thuật tiến tiến vào Trung Quốc
Từ những năm 1990, đặc biệt khi bước sang thập kỷ đầu của thế kỷ XXI, Trung Quốc chú trọng phát triển những ngành công nghiệp hiện đại và thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hội nhập kinh tế quốc tế Trung Quốc nhấn mạnh, đặc trưng chủ yếu của mô hình công nghiệp hóa mới của Trung Quốc trong thời đại kinh tế tri thức là phải dựa vào các ngành khoa học mũi nhọn, trước hết là tin học Trung Quốc coi “tin học hóa là sự lựa chọn tất yếu” để nhanh chóng thực hiện công nghiệp hóa và hiện đại hóa; kiên trì “lấy tin học hóa lôi kéo công nghiệp hóa, lấy công nghiệp hóa thúc đẩy tin học hóa”; thực hiện mô hình công nghiệp hóa mới với hàm lượng khoa học kỹ thuật cao, hiệu quả kinh tế tốt, tiêu hao tài nguyên thiên nhiên thấp, giảm ô nhiễm môi trường… Trung Quốc đưa ra nguyên tác cơ bản là xây dựng kinh tế phải dựa vào khoa học và công nghệ Do vậy, sự phát triển khoa học – công nghệ kể cả trước mắt avf dài hạn phải hướng vào công
Trang 11nghiệp hóa Trong đường lối công nghiệp hóa Trung Quốc cũng chú trọng đến chiến lược phát triển bền vững và việc khai thác sức mạnh của Hoa kiều ở nước ngoài
Đồng thời, trung Quốc cũng chú trọng phát triển công nghiệp nông thôn – các xí nghiệp hương trấn Phương châm của Trung Quốc là “ly nông bất ly hương” nhằm tạo việc làm tại chỗ, tăng thu nhập cho nông dân và ổn định đời sống nông thôn
d Thực hiện chính sách mở cửa
Hội nghị lần thứ 12 của Đảng Cộng sản Trung Quốc (9-1982) đã khẳng định: “Chính sách mở cửa là đường lối chiến lược không thay đổi, là một điều kiện
cơ bản để hiện đại hóa”
Trước tiên, Trung Quốc thành lập một số đặc khu kinh tế và tiếp sau đó, từ những năm 1980 mở của các thành phố ven biển, các thành phố dọc các con sông lớn với nhiều ưu đãi để phát triển hoạt động ngoại thương và kích thích các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư kinh doanh Năm 1984, Trung Quốc mở cửa 14 thành phố ven biển nhằm thu hút đầu tư nước ngoài và mở rộng điều kiện ngoại thương, buôn bán
Đặc biệt từ 1992, Trung Quốc chủ trương đẩy nhanh nhịp độ mở cửa nhằm thu hút vốn và tranh thủ khoa học – kỹ thuật của nước ngoài Cơ chế chính sách ngoại thương đã có sự thay đổi cho phù hợp với thông lệ quốc tế Trung Quốc tích cực đàm phán để gia nhập WTO Trung Quốc đã ban hành nhiều điều luật và chính sách nhằm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài Từ những năm 1990, Trung Quốc bắt đầu thúc đẩy đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
Trên đây là những nội dung cơ bản về cải cách và mở cửa ở Trung Quốc Thực chất quá trình cải cách và mở cửa ở TQ chính là quá trình chuyển đổi từ mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường xã hội