Ngày soạn Ngày thực hiện Tuần 26 Tiết 93 BÀI 23 Văn bản ĐÊM NAY BÁC KHÔNG NGỦ Minh Huệ I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT 1 Về kiến thức Hình ảnh của Bác Hồ trong cảm nhận của người chiến sĩ Sự kết hợp giữa yếu tố tự[.]
Trang 1Ngày soạn:
Ngày thực hiện:
Tuần 26 - Tiết 93 BÀI 23
Minh Huệ
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1 Về kiến thức:
- Hình ảnh của Bác Hồ trong cảm nhận của người chiến sĩ
- Sự kết hợp giữa yếu tố tự sự, miêu tả với yếu tố biểu cảm và các biện pháp nghệ thuật khác đuọc sử dụng trong bài thơ
2 Về kĩ năng:
- Kể tóm tắc diễn biến câu chuyện bằng một đoạn văn ngắn
- Bước đầu biết cách đọc thơ tự sự được viết theo thể thơ năm chữ có kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm thể hiện tâm trạng lo lắng không yên của Bác Hồ; tâm trạng ngạc nhiên, xúc động, lo lắng và niềm sung sướng, hạnh phúc của người chiến sĩ
- Tìm hiểu sự kết hợp giữa các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm trong bài thơ
- Trình by được suy nghĩ của bản thân sau khi học xong bài thơ
3 Về thái độ:
Cảm phục trước tấm lòng cao cả của Bác.
Giáo dục tư tưởng Hồ chí Minh
II CHUẨN BỊ:
GV: Giáo án + Tranh về Bác
HS: Bài soạn ở nhà
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC :
Hoạt động 1: Khởi động 5’
MT: GV kiểm tra kiến thức cũ,
giới thiệu bài mới.
1) Ổn định lớp:
2) Kiểm tra bài cũ:
-Nhân vật thầy Ha-men
trong buổi học cuối cùng được
miêu tả như thế nào ?
-Kể tóm tắt lại truyện?
3) Giới thiệu bài mới:
Bác không những là vị lãnh tụ
kính yêu mà còn là người cha
chăm sóc cho những đứa con
của mình từng miếng ăn giấc
ngủ, bài: "Đêm nay Bác không
ngủ" sẽ cho chúng ta thấy được
điều đó
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu
chú thích.(10’)
- Theo nội dung đã học
- Lắng nghe
I.GIỚI THIỆU CHUNG
Trang 2MT : Giúp HS tìm hiểu về tác
giả, hoàn cảnh ra đời của tác
phẩm
-Yêu cầu học sinh đọc chú thích
*
H.Em hãy nêu đôi nét về tác
giả ?
H.Tác phẩm này có xuất xứ từ
đâu ?
Hoạt động 3: HDHS Đọc tìm
hiểu văn bản.
MT: Hướng dẫn học sinh cách
đọc.
Tìm hiểu bài thơ
HDHS tìm hiểu tâm trạng của
anh đội viên
Giúp HS tìm hiểu tình thương
của Bác đối với bộ đội và dân
công Cảm nhận được vẻ đẹp
của hình tượng Bác Hồ trong
bài thơ với tấm lòng yêu thương
mênh mông, sự chăm sóc ân
cần đối với các chiến sĩ và đồng
bào
GV: Đọc nhịp chậm, nhịp
thấp ở đoạn đầu và nhịp nhanh
hơn, giọng cao hơn một chút ở
đoạn sau, khổ cuối cùng cần đọc
chậm và mạnh để khẳng định
một chân lí
-Đọc trước một đoạn
-Yêu cầu học sinh đọc tiếp
-Nhận xét – sửa sai
H.Em hãy chia bố cục của bài ?
-Đọc chú thích * -Nêu đôi nét về tác giả
-Nêu xuất xứ của bài thơ
- Chú ý 2’
-Đọc theo yêu cầu của giáo viên
-Nhận xét 1’
- Chia làm 3 phần
1) Tác giả: Minh Huệ tên
thật là Nguyễn Đức Thái (1927- 2003) quê ở tỉnh Nghệ
An làm thơ từ thời kì kháng chiến chống Pháp( mất 2003 tại bệnh viện đa khoa Nghệ An)
2) Tác phẩm: Bài thơ: "Đêm
nay Bác không ngủ” in trong tập thơ Việt Nam 1945-1975
NXB tác phẩm mới HN
II ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN:
1) Đọc:
2) Bố cục: Chia làm 3 đoạn
- Đ1: 9 khổ đầu -> Câu
chuyện thứ nhất của anh đội viên với BH
- Đ2: Từ khổ 10-> 15 -> Câu chuyện thứ 2 giữa Bác và anh
Trang 3L: Hs nhận xét, bổ sung.
H.Bài thơ được làm theo thể thơ
gì ? Thể thơ ấy có thích hợp với
cách kể chuyện của bài thơ
không ?
GV: Thể thơ 5 tiếng, có nguồn
gốc từ thể thơ 5 tiếng trong thơ
ca dân gian, cụ thể là hát dặm
Nghệ-Tĩnh Ở đây tuy có sự
tương đồng về số tiếng trong
dòng thơ với thể ngũ ngôn trong
thơ trung đại, nhưng vẫn có
nhiều khác biệt
-Bài thơ được chia thành nhiều
khổ, mỗi khổ bốn dòng Vần
trong mỗi khổ thường là vần liền
ở chữ cuối dòng 2-3 Chữ cuối
của dòng cuối mỗi khổ lại vần
với chữ cuối của dòng đầu khổ
tiếp theo, và thường là vần trắc
Trong bài thơ cũng có những
chỗ gieo vần cách và không nối
vần giữa hai khổ liền nhau
.H.Bài thơ kể về chuyện gì ?
H.Em hãy tóm tắt diễn biến câu
chuyện đó ?
- Nhận xét - sửa sai
H.Bài thơ có mấy nhân vật ?
H.Anh đội viên thức dậy mấy
lần ?
H.Tâm trạng của anh đội viên
diễn biến như thế nào trong lần
thức giấc đầu tiên ?
- Nhận xét- bổ sung 5’
-Bài thơ 5 chữ, mỗi ghữ 4 dòng vần liền ở mỗi chữ cuối dòng 2, 3
-Thể thơ 5 tiếng trong thơ
ca thường thấy ở một số câu tục ngữ và một số bài
vè kể chuyện
-Bài thơ kể một câu chuyện không ngủ của Bác trên đường đi chiến dịch trong kháng chiến chống Pháp
+ Hoàn cảnh: Trời mưa
và lạnh
+ Thời gian: Một đêm khuya
+ Địa điểm: Trong túp lều tranh xơ xác
-Kể tóm tắt lại câu chuyện
- Chú ý 20’
-Hai nhân vật đó là Bác
và anh đội viên
-Có 3 lần anh đội viên thức dậy
- Băn khoăn, lo lắng, theo dõi từng cử chỉ của Bác
đội viên
- Đ3: Khổ 16 -> Suy ngẫm của anh đội viên khi thức luôn cùng Bác
3) Thể thơ: năm chữ
4) Phân tích chi tiết:
a) Tâm trạng của anh đội viên đối với Bác:
-Lần thức dậy thứ nhất thức dậy thấy Bác vẫn ngồi đó + Ngạc nhiên đến xúc động
Trang 4H.Vì sao nhà thơ không kể, tả
lần thức dậy thứ 2 ?
H.Tâm trạng thái độ của anh đội
viên tỉnh giấc lần thứ 3 ntn so
với lần thứ nhất ?
H.Các động từ: Hốt hoảng, giật
mình, nằng nặc được sắp đặt như
thế nào ? Có hợp lí không ?
H.Lời mời của anh đội viên có gì
đáng chú ý ?
H.Ba lần thức dậy anh thấy Bác
làm gì ?
H.Tâm trạng anh lúc này như thế
nào ?
H.Anh đội viên lúc này quyết
định làm gì ?
H.Em nhận xét gì về tình cảm
của anh đội viên đối với Bác ?
GV giảng: Bài thơ không kể về
lần thứ 2 anh đội viên thức dậy
mà từ lần thứ nhất chuyển sang
lần thứ 3 Điều này cho thấy
trong cả đêm ấy anh đã nhiều lần
tỉnh giấc và lần nào cũng chứng
kiến Bác không ngủ, tâm trạng
của anh mới có sự biến đổi rõ
rệt
Chuyển ý
-Không muốn câu chuyện
bị trùng lặp
- Hốt hoảng giật mình
- Rất hợp lí
- Lần này quyết liệt hơn -Thấy Bác lo lắng cho bộ đội và dân công
-Lo Bác ốm
- Thức luôn cùng Bác
- Trả lời
- Chú ý
+ Sung sướng, ấm áp khi được Bác chăm sóc ân cần như người cha lo cho con + Lo lắng cho sức khỏe của Bác
- Lần thứ 3 thức dậy anh thấy Bác vẫn chưa ngủ anh hốt hoảng giật mình
+ Anh nài nỉ Bác "Mời Bác ngủ, Bác ơi |"
+ Biết được Bác không ngủ là
lo cho bộ đội
+ Cảm động, thấu hiểu được tình yêu thương cao cả của Bác nên thức luôn cùng Bác
=> Lòng yêu kính, niềm hạnh phúc
IV HƯỚNG DẪN CÔNG VIỆC NỐI TIẾP: (5’)
-Học bài, học thuộc lòng bài thơ
- Tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ
- Sưu tầm một số bài thơ viết về Bác
-Chuẩn bị bài: "Đêm nay Bác không ngủ".(tiếp theo)
Đọc bài trước
Trả lời câu hỏi
* Rút kinh nghiệm:
………
………
Trang 5Ngày soạn:………
Ngày thực hiện:………
Tuần 26 - Tiết 94 BÀI 23
Minh Huệ
Hoạt động 1: Khởi động 5’
MT: GV kiểm tra kiến thức cũ,
giới thiệu bài mới.
1) Ổn định lớp:
2) Kiểm tra bài cũ:
Kiểm tra vở bài soạn của
5 học sinh
3) Giới thiệu bài mới:
Bác không những là vị lãnh tụ
kính yêu mà còn là người cha
chăm sóc cho những đứa con
của mình từng miếng ăn giấc
ngủ, bài: "Đêm nay Bác không
ngủ" sẽ cho chúng ta thấy được
điều đó
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu
chú thích.
Hoạt động 3: HDHS Đọc tìm
hiểu văn bản.
MT: Hướng dẫn học sinh cách
đọc.
Giúp HS tìm hiểu tình thương
của Bác đối với bộ đội và dân
công Cảm nhận được vẻ đẹp
của hình tượng Bác Hồ trong
bài thơ với tấm lòng yêu thương
mênh mông, sự chăm sóc ân
cần đối với các chiến sĩ và đồng
bào
H.Hình tượng của Bác Hồ như
thế nào qua cái nhìn của anh đội
viên về các mặt:
-Hình dáng, tư thế
-Cử chỉ hành động
-Lời nói
L: HS nhận xét về nghệ thuật,
nội dung từng phần
- Nộp vở bài soạn
- Lắng nghe
20’
- Tìm trong văn bản
- Nhận xét về nghệ thuật, nội dung
I.GIỚI THIỆU CHUNG
II ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN:
b) Hình tượng Bác qua cảm nhận của anh đội viên.
- Hình dáng, tư thế Lặng yên bên bếp lửa
Vẻ mặt Bác trầm ngâm
… Bác vẫn ngồi đinh ninh Chòm râu im phăng phắc -> Từ láy
-> Bác đang tập trung suy nghĩ
Trang 6GV : Nhận xét, chốt ý
GV giảng: Bài thơ khắc hoạ
đậm nét về tư thế và dáng vẻ yên
lặng, trầm ngâm của Bác trong
đêm khuya, bên bếp lửa Từ đó,
biểu hiện chiều sâu tâm trạng
của Bác và tâm trạng ấy sẽ được
bộc lộ rõ hơn qua những cử chỉ,
hành động, lời nói
-Bác đốt lửa để sưởi ấm cho các
chiến sĩ Đặc biệt bài thơ miêu tả
kĩ một hành động của Bác:
Rồi Bác đi dém chăn
Từng người từng người một
Sợ cháu mình giật thột
Bác nhón chân nhẹ nhàng
- Khi anh đội viên nằng nặc mời
bác ngủ, thì câu trả lời của bác
đã bộc lộ rõ nổi lòng, sự lo lắng
đối với tất cả bộ đội và nhân
dân: Bác thương đoàn dân
công…Mong trời sáng mau
mau.”
H: Từ đó, tấm lòng của Bác
được khắc hoạ sâu đậm như
thế nào?
GV giảng: Thể hiện tình yêu
thương và chăm sóc ân cần, tỉ mỉ
của Bác với các chiến sĩ Bác
như người Cha, người mẹ chăm
lo cho giấc ngủ của những đứa
con Sự chăm sóc thật chu đáo,
không sót một ai Đặc biệt chi
tiết: “nhón chân nhẹ nhàng” của
Bác là một chi tiết đặc sắc, thật
giản dị mà giàu xúc động, bộc lộ
tấm lòng yêu thương chứa chan,
sự tôn trọng, nâng niu của vị
lãnh tụ đối với những người
chiến sĩ bình thường, giống như
cử chỉ của người mẹ nâng niu
giấc ngủ của đứa con nhỏ
H: Em cảm nhận đức tính cao
đẹp nào của Bác khi đoc bài
thơ này?
GV bình: Qua đó, hình ảnh Bác
hiện lên trong bài thơ thật giản
- Chú ý, ghi nhận
- Suy nghĩ trả lời
- Bác thật vĩ đại, lớn lao
cho trận chiến
- Cử chỉ, hành động
Rồi Bác đi dém chăn Từng người từng người một
………
Bác nhón chân nhẹ nhàng ->Cụm ĐT, điệp từ, từ láy gợi hình
-> Bác ân cần, chăm sóc chiến
sĩ như người cha đối với những đứa con ruột thịt
- Lời nói
Chú cứ việc ngủ ngon… Bác ngủ không an lòng… Càng thương càng nóng ruột Mong trời sáng mau mau -> Điệp từ
-> Tình thương yêu rộng lớn, sâu nặng của Bác đối với chiến
sĩ, dân công
=> Bác vừa gần gũi vừa lớn lao, vĩ đại.
Trang 7dị, gần gũi mà hết sức vĩ đại.
Chính sự giản dị đã làm nên sự
vĩ đại của Bác Tình thương của
Bác thật rộng lớn, bao la, đúng
như sự khái quát của nhà thơ Tố
Hữu về tình yêu thương của Bác:
Bác ơi tim Bác mênh mông thế
Ôm cả non sông, mọi kiếp người
H: Câu chuyện về một đêm Bác
không ngủ có thể kết thúc ở đây,
việc tác giả viết thêm khổ thơ
cuối có tác dụng gì?
H.Vì sao trong đoạn kết nhà thơ
lại viết "Đêm nay….Hồ Chí
Minh"
H: Qua đó đã khẳng định điều gì
ở Bác?
GV bình: Cả đêm không ngủ
trong bài thơ chỉ là một đêm
trong vô vàn những đêm không
ngủ của Bác,” không ngủ vì lo
nổi nước nhà” việc Bác không
ngủ để lo cho bộ đội và dân công
là “lẽ thường tình” vì Bác là Hồ
Chí Minh vị lãnh tụ của dân tộc
và là người cha thân yêu của dân
tộc Đó chính là lẽ sống “nâng
niu tất cả chỉ quên mình” của
Bác
H: Em nên học tập ở Bác điều
gì?
GD tư tưởng HCM: Trong
cuộc sống chúng ta cần quan tâm
thương yêu lẫn nhau, sống giản
dị, gần gũi với mọi người
H: Em có nhận xét gì về việc
miêu tả người trong bài thơ này?
Hoạt động4: HDHS tổng kết
văn bản.(5’)
MT: HS tổng kết HS nắm được
nội dung và nghệ thuật chính.
H.Em hãy nêu nét đặc sắc của
bài thơ ?
10’
- Nêu lên những tình cảm, nhận xét của tác giả
về Bác
- Thảo luân nhóm
- Trả lời
- Lắng nghe
- Tả người thông qua các đặc điểm tiêu biểu
-Nêu nghệ thuật bài thơ
c) Ý nghĩa khổ thơ cuối.
Đêm nay Bác không ngủ
………
Vì một lẽ thường tình Bác là Hồ Chí Minh
-> Khẳng định cả cuộc đời Bác dành trọn cho dân cho nước.
III TỔNG KẾT:
1) Nghệ thuật:
- Lựa chọn, sử dụng thể thơ năm chữ, kết hợp tự sự, miêu
tả và biểu cảm
- Lựa chọn, sử dụng lời thơ giản dị, có nhiều hình ảnh thể
Trang 8H.Nội dung chính của bài nói
lên điều gì ?
H: Ý nghĩa của va ưn bản này là
gì?
-Yêu cầu học sinh đọc ghi nhớ
Hoạt động 7: HDHS luyện tập
(2’)
MT:.HS thực hành
-Gọi 2, 3 học sinh đọc lại
- Nhận xét - sửa sai
GV hướng dẫn hs thực hiện bài
tập 2
-Nêu nội dung chính của bài thơ
- Nêu ý nghĩa của văn bản
-Đọc ghi nhớ SGK
-Đọc diễn cảm bài thơ
- Nhận xét
- Chú ý thực hiện
hiện tình cảm tự nhiên, chân thành
- Sử dụng từ láy tạo giá trị gợi hình và biểu cảm, khắc họa hình ảnh cao đẹp về Bác Hồ kính yêu
2) Nội dung: Qua câu
chuyện về một đêm không ngủ của Bác Hồ trên đường đi chiến dịch, bài thơ đã thể hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của Bác với bộ đội
và nhân dân, tình cảm yêu kính cảm phục của người chiến sĩ đối với lãnh tụ
3) Ý nghĩa:
Đêm nay Bác không ngủ thể
hiện tấm lòng yêu thương bao
la của Bác Hồ đối với bộ đội
và nhân dân, tình cảm kính yêu, cảm phục của bộ đội, của nhân dân đối với Bác
IV LUYỆN TẬP:
1) Tập đọc diễn cảm bài thơ 2) Sưu tầm một số bài thơ viết
về Bác
IV HƯỚNG DẪN CÔNG VIỆC NỐI TIẾP: (3’)
-Học bài, học thuộc lòng bài thơ
- Thấy được sự kết hợp độc đáo, phù hợp giữa thể thơ 5 chữ và lối kể chuyện kết hợp với miêu tả, kể chuyện
- Sưu tầm một số bài thơ viết về Bác
-Chuẩn bị bài: "Ẩn dụ"
Đọc bài trước
Có bao nhiêu kiểu ẩn dụ
* Rút kinh nghiệm:
………
………