Tiet 19 tiếng việt từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

Ngày soạn Ngày dạy TUẦN 5 TIẾT 19 Tiếng Việt TỪ NHIỀU NGHĨA VÀ HIỆN TƯỢNG CHUYỂN NGHĨA CỦA TỪ I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT 1 Kiến thức Từ nhiều nghĩa Hiện tượng chuyển nghĩa của từ 2 Kĩ năng Nhận diện được từ n[.]

Ngày soạn:………

Ngày dạy :………

TUẦN 5 - TIẾT 19

Tiếng Việt :TỪ NHIỀU NGHĨA VÀ HIỆN TƯỢNG CHUYỂN

NGHĨA CỦA TỪ

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

1 Kiến thức:

- Từ nhiều nghĩa

- Hiện tượng chuyển nghĩa của từ

2 Kĩ năng:

- Nhận diện được từ nhiều nghĩa

- Bước đầu biết sử dụng từ nhiều nghĩa trong hoạt động giao tiếp

3 Thái độ:

Vận dụng trong giao tiếp phù hợp, đúng nghĩa, tránh trường hợp hiểu sai nghĩa

II CHUẨN BỊ:

GV: SGV+SGK+Tham khảo

-Lưu ý: Từ nhiều nghĩa và từ đồng âm

HS: Chuẩn bị phần bài tập

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG

Hoạt động 1: Khởi động

(5’)

Mục tiêu cần đạt: GV kiểm

tra việc chuẩn bị bài và đưa

ngữ liệu giới thiệu bài mới.

1) Ổn định lớp:

2) Kiểm tra bài cũ:

L: 3 hs đem vở bài soạn,

bàitập lên kiểm tra

3) Giới thiệu bài mới:Các em

đã tiìm hiểu nghĩa của từ và

đã biết cách giải thích

nghĩa.Tuy nhiên đó chỉ là

nghĩa gốc, còn một số từ

mang từ 2->3 nghĩa và từ đó

gọi là từ nhiều nghĩa…

Hoạt động 2: HDHS tìm

hiểu các nghĩa khác nhau

của từ chân (10’)

Mục tiêu cần đạt: Giúp hs

thấy được từ có thể có một

nghĩa hay nhiều nghĩa.

-Yêu cầu HS đọc bài thơ

- Soạn bài và làm bài đầy đủ

- Lắng nghe

-Đọc bài thơ

I TỪ NHIỀU NGHĨA:

1 Tìm hiểu ví dụ.

1.1) Đọc bài thơ:

H.Có mấy sự vật có chân,

những cái chân ấy có thể nhìn

thấy hoặc sờ được không?

H.Có mấy sự vật không có

chân ?

H.Trong 4 sự vật có chân

nghĩa của các từ chân có gì

giống nhau và khác nhau ?

H.Hãy tìm thêm một số nghĩa

khác của từ chân ?

H.Vậy từ chân có bao nhiêu

nghĩa ?

H.Tìm một số từ nhiều

nghĩa ?

Yêu cầu HS tìm một số từ chỉ

có một nghĩa ?

H.Sau khi tìm hiểu nghĩa các

từ chân, mũi, chín, xe đạp, hoa

nhài….Em có suy nghĩ gì về

nghĩa của từ ?

- Gọi HS đọc ghi nhớ

Hoạt động 3: HDHS tìm

hiểu hiện tượng chuyển

nghĩa của từ (10’)

Mục tiêu cần đạt: Giúp hs

thấy từ nhiều nghĩa là kết

quả của hiện tượng chuyển

nghĩa.

Giá trị biểu cảm của từ

-Có 4 sự vật có chân và

có thể nhìn thấy và sờ được

-Có một sự vật không chân đó là cái võng

-Thảo luận nhóm

-Trình bày kết quả

-Nhận xét

-Bộ phận tiếp xúc với đất: Chân tủ, chân đèn

-Bộ phận gắn liền với đất: Chân tường, chân núi, chân răng, chân mây…

-Nhiều nghĩa -Từ mũi

-Từ chỉ có một nghĩa :Cà pháo, xe đạp, com pa, toán học, hoa nhài……

-Từ có một nghĩa hoặc nhiều nghĩa

- Đọc ghi nhớ SGK

1.2) Tìm hiểu nghĩa từ chân :

*Giống nhau : Chân là nơi tiếp

xúc với đất

*Khác nhau:

+Chân của gậy dùng để đỡ bà +Chân com pa trụ cho com pa quay được

+Chân kiềng dùng đỡ thân kiềng và xoong

+Chân bàn dùng để đỡ thân bàn, mặt bàn

->Từ chân là từ nhiều nghĩa

1.3)Một số từ nhiều nghĩa:

mũi, chín…

+Mũi: Mũi người, mũi tàu mũi dao, mũi súng

+Chín: Lúa chín, na chín cơm chín, suy nghĩ đã chín

1.4) Từ chỉ có một nghĩa: xe

đạp, tập , sách, phấn , bảng ->Từ có một nghĩa hoặc nhiều nghĩa

2 Ghi nhớ : SGK/56

Từ có thể có một nghĩa hoặc nhiều nghĩa

II.HIỆN TƯỢNG CHUYỂN CHUYỂN NGHĨA CỦA TỪ:

nhiều nghĩa.

H.Cho biết nghĩa đầu tiên của

từ chân là nghĩa nào?

GV giảng: Nghĩa đầu tiên là

nghĩa gốc (Nghĩa đen, nghĩa

chính) Nó là cơ sở để hình

thành nghĩa chuyển của từ

H.Trong một câu cụ thể một

từ thường được dùng với bao

nhiêu nghĩa ?

H.Trong bài thơ những cái

chân từ chân được dùng với

những nghĩa nào ?

GV chốt :Từ chân được dùng

với nghĩa chuyển nhưng muốn

hiểu được những nghĩa

chuyển ấy thì phải dựa vào

nghĩa gốc Trong trường hợp

này thì ta cần hiểu theo hai

nghĩa tạo tính thú vị cho văn

bản

- Gọi HS đọc ghi nhớ

* Giáo dục kĩ năng sống:

GV: Tiếng Việt ta rất phức

tạp trong cấu tạọ và phong

phú trong ngữ nghĩa Vì thế ta

phải khéo léo, lựa chọn cách

sử dụng từ ngữ đúng nghĩa

trong thực tiễn giao tiếp của

bản thân

Hoạt động 3: (15’) HDHS

luyện tập

Mục tiêu cần đạt: Giúp hs

nhận biết các từ nhiều nghĩa

-Bộ phận tiếp xúc với đất

- Lắng nghe

-Một nghĩa

-Từ chân được dùng với nghĩa chuyển

- Lắng nghe

- Đọc ghi nhớ SGK

- Chú ý

1 Tìm hiểu ví dụ.

-Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện từ đầu

-Nghĩa chuyển là hiện tượng thay đổi nghĩa của từ tạo ra từ nhiều nghĩa

2.Ghi nhớ : SGK/56

Chuyển nghĩa là hiện tượng thay đổi nghĩa của từ, tạo ra những từ nhiều nghĩa

Trong từ nhiều nghĩa có:

- Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện

từ đầu, …nghĩa khác

- Nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành trên cơ sở của nghĩa gốc

Thông thường, trong câu từ chỉ có một nghĩa nhất định…

cả nghĩa gốc lẫn nghĩ chuyển

III LUYỆN TẬP:

và nghĩa của chúng.

Chỉ rõ hiện tượng chuyển

nghĩa của một số từ tiếng

Việt.

-Yêu cầu HS đọc bài tập

-Yêu cầu thảo luận nhóm

-Nhận xét –sửa sai

GV hướng dẫn bt 4 cho hs

vềnhà làm

-Đọc bài tập

-Thảo luận nhóm -Trình bày kết quả

-Nhận xét - bổ sung

- Chú ý, thực hiện

Bài 1:Tìm 3 từ chỉ bộ phận cơ

thể người là từ nhiều nghĩa a)Từ: Đầu

Đầu người, đau đầu, đầu bảng, đầu danh sách, đầu đàn, đầu đảng…

b)Từ: Tay Vung tay, khoát tay, tay ghế, tay vịn, tay súng, tay cày, tay vợt

c) Từ: Miệng Cái miệng, miệng chén, miệng

ly, miệng giếng…

Bài 2: Dùng bộ phận cây cối để

chỉ cơ thể người -Lá: Lá phổi, lá gan…

-Quả: Quả tim, quả thận

-Búp : Búp ngón tay

Bài 3:

a) Chỉ sự vật chuyển thành hành động

Hộp sơn-> sơn cửa, Cái bào-> bào gỗ, Cái cuốc -> cuốc đất, Cái đục-> đục gỗ

b) Chỉ hành động chuyển nghĩa thành đơn vị

Đang bó lúa-> gánh 1 bó lúa Cuộn bức tranh-> 3cuộn tranh Đang nắm cơm-> 3 nắm cơm

IV HƯỚNG DẪN CÁC HOẠT ĐỘNG TIẾP NỐI: (5’)

-Học bài, làm bài tập 4.Chú ý hiện tượng chuuyển nghĩa của từ: " bụng"

- Nắm được kiến thức về từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

- Đặt câu có sử dụng từ nhiều nghĩa

-Chuẩn bị bài: "Lời văn, đoạn văn tự sự"

Đọc kĩ các đoạn văn

Trả lời câu hỏi SGK

* Rút kinh nghiệm

………

………