phân tích nguyên nhân của “hiện trạng đói nghèo ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số miền bắc hiện nay ở nước ta” và phân tích chương trình 135, nghị quyết 30a

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC MÁC – LENIN Chủ đề 5 Phân tích nguyên nhân của “Hiện trạng đói nghèo ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số miền Bắc hiện nay ở nước ta”.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC MÁC – LENIN

Chủ đề 5:

Phân tích nguyên nhân của “Hiện trạng đói nghèo ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số miền Bắc hiện nay ở nước ta” và phân tích những giải pháp xóa đói giảm nghèo của nhà nước ta thể hiện trong Chương trình 135 và Nghị quyết 30A của Chính

phủ

Giảng viên hướng dẫn : Trần Ngọc Linh

LỜI CAM ĐOAN

Bài tiểu luận này là do em hoàn toàn tự viết sau quá trình học tập, nghe giảng và nghiên cứu tài liệu của bản thân Em xin cam đoan không sao chép hay tham khảo bài làm của người khác.

M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 4

B NỘI DUNG 5

1 NGUYÊN NHÂN CỦA NGHÈO ĐÓI 5

1.1 Nguyên nhân của hiện tượng đói nghèo của một số vùng dân tộc thiểu số ở miền Bắc nước ta hiện nay 5

a Bị cách biệt về địa lý và hạn chế trong tiếp cận thị trường 5

b Về điều kiện dân số, trình độ người lao động 6

c Về phương thức, công cụ sản xuất 7

d Tốc độ già hóa dân số nhanh 7

e Nghèo đói do thiếu đất canh tác 8

f Một số nguyên nhân khác 8

2 Giải pháp xóa đói giảm nghèo trong Chương trình 135 và Nghị quyết 30a của Chính phủ 10

2.1 Mục tiêu 10

2.2 Giải pháp xóa đói giảm nghèo của Nhà nước ta 11

a Nghị quyết 30a của Chính phủ 11

b Chương trình 135 – Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016 – 2020 13

C KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

A MỞ ĐẦU.

Đối với các nước đang phát triển trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng thì tình trạng đói nghèo luôn là vấn đề được quan tâm Mức độ đói nghèo cũng có sự chênh lệch khác nhau giữa các vùng miền trong cả nước do những đặc điểm kinh tế khác nhau về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội Đối với nước ta, tình trạng đói nghèo ở các tỉnh miền núi phía Bắc nghiêm trọng hơn khu vực miền xuôi

do không có nhiều điều kiện thuận lợi trong việc phát triển kinh tế, tạo thêm nhiều việc làm, điều kiện lao động để kiếm thêm thu nhập cho người dân

Trong những năm gần đây Đảng và Nhà nước đã dành ra nhiều sự quan tâm, nhiều chủ trương chính sách tích cực nhằm giúp xóa đói giảm nghèo cho các tỉnh miền núi phía Bắc và cũng đã đạt được những kết quả nhất định sau một thời gian triển khai Song trên thực tế thì tình hình vẫn còn khá nghiêm trọng bởi những chính sách này chưa thực sự hoàn thiện và phù hợp với tình hình xã hội, tâm lý của người dân ở địa phương

Nhận thức được tầm quan trọng của việc tìm ra nguyên nhân và giải pháp nhằm giúp đỡ người dân ở vùng núi phía Bắc thoát khỏi cảnh đói nghèo, lạc hậu,

bài tiểu luận môn Triết học Mac - Lenin em xin trình bày chủ đề 5: “Phân tích

nguyên nhân của “Hiện trạng đói nghèo ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số miền Bắc hiện nay ở nước ta” và phân tích những giải pháp xóa đói giảm nghèo của nhà nước ta thể hiện trong Chương trình 135 và Nghị quyết 30A của Chính phủ”.

B NỘI DUNG.

1 NGUYÊN NHÂN CỦA NGHÈO ĐÓI

1.1 Nguyên nhân của hiện tượng đói nghèo của một số vùng

dân tộc thiểu số ở miền Bắc nước ta hiện nay.

a Bị cách biệt về địa lý và hạn chế trong tiếp cận thị trường.

Vùng núi phía Bắc nước ta có tổng diện tích 10.096 nghìn hecta Vùng này giàu tài nguyên khoáng sản như apatit, than đá, đồng, sắt, mangan, niken, đá vôi Qua nghiên cứu trên mạng về địa lý nơi đây em nhận thấy ở vùng này hoàn cảnh địa lí không ủng hộ về mặt phát triển kinh tế xã hội

Thứ nhất, địa hình chiếm đa số là trung du và đồi núi, rất khó khăn cho việc

đi lại, lưu thông hàng hóa cũng như xây dựng các đô thị lớn, các trung tâm tài chính, thương mại để phát triển kinh tế

Thứ hai là ít tiếp giáp với biển, vùng miền núi phía Bắc chỉ có Quảng Ninh

là giáp biển, chính vì vậy mà việc khai thác du lịch biển hay giao thông hàng hóa qua đường thủy là rất hạn chế, điều này khiến vùng mất đi một khoản thu đáng kể

do biển đem lại

Tuy vùng này có nhiều tài nguyên khoáng sản nhưng do điều kiện tự nhiên hiểm trở nên việc khai thác cần rất nhiều nhân công cũng như máy móc, phương tiện hiện đại để đạt hiệu quả cao nhất Về thời tiết, chế độ gió tạo ra thời tiết có phần khắc nghiệt, gây nên khô nóng, hạn hán, sương muối gây trở ngại cho sản xuất và sinh hoạt

Do đó về mặt địa lý, nơi đây rất khó khăn trong việc phát triển kinh tế, lưu thông hàng hóa như các vùng khác của đất nước Vì thế mà cần có những chính sách để phát huy các thế mạnh khác về địa lý của vùng

b Về điều kiện dân số, trình độ người lao động.

Đông Bắc: Về cơ cấu dân số, đây là vùng có cơ cấu đa dạng nhất cả nước với khoảng 30 dân tộc sinh sống, trong đó dân tộc Kinh chiếm 66.1%, dân tộc Tày chiếm 12.4%, dân tộc Nùng chiếm 7.3%, Dao 4.5%, Hmong 3,8% Tổng số dân chiếm 11,5% dân số cả nước, mật độ trung bình 148 người/km2 Trình độ học vấn của dân cư ở đây có trình độ trung bình cả nước song đồng thời tình trạng mù chữ vẫn còn tồn tại, chủ yếu xảy ra ở đồng bào các dân tộc ít người Tỉ lệ lao động đã qua đào tạo chuyên môn chỉ chiếm 12% tổng lực lượng lao động

Tây Bắc: dân số 4.5 triệu người (2019), mật độ dân cư thưa thớt Trong vùng này chủ yếu là dân tộc ít người sinh sống: Thái, Mường, Hmong, Dao Trình độ dân trí thấp, tỉ lệ thất nghiệp trong khu vực thành thị là 3,89% Lực lượng lao động ở đây dồi dào, tuy nhiên trình độ thấp, cơ cấu lao động đơn giản, chủ yếu

là hoạt động nông nghiệp

Như vậy ở hai vùng này đều có đặc điểm chung là dân cư sinh sống khá thưa thớt, thêm vào đó là trình độ chuyên môn cũng như tay nghề của người lao động thấp, rất ít người được qua đào tạo bài bản Nguyên nhân chủ yếu là do dân

số ở đây hầu như là người đồng bào dân tộc thiểu số, họ có cái nhìn khác với người Kinh Họ thường cho con em đi nương rẫy từ bé hoặc gả vợ gả chồng mà không chú trọng việc cho con em mình đi học, tiếp cận con chữ để phát triển bản thân

Do không biết tiếng phổ thông (tiếng Việt) do vậy việc tiếp thu những kiến thức mới cũng hết sức khó khăn Một phần do phong tục tập quán theo lối canh tác

cũ mà không đem lại hiệu quả kinh tế cao, tuy nhiên họ vẫn áp dụng Điều đó nói lên rằng họ là những người thiếu kinh nghiệm sản xuất hay nói cách khác họ là những người chậm chuyển đổi tư duy

Trong nền kinh tế thì lực lượng lao động đóng vai trò rất quan trọng đối với việc phát triển sản xuất, nhưng ở vùng miền núi Bắc Bộ lực lượng lao động đã ít

mà trình độ lại còn thấp, khiến đời sống kinh tế ngày càng nghèo khổ, lạc hậu

c Về phương thức, công cụ sản xuất.

Vì lí do kinh tế xã hội chưa được phát triển nên phương thức sản xuất của vùng miền núi phía Bắc cũng chưa được cải thiện Mặc dù có nguồn tài nhiên thiên nhiên khá đa dạng phong phú nhưng những yếu kém về con người, về trình độ sản xuất và thiết bị lao động, công nghệ mới không đáp ứng được sự cần thiết cho nâng cao khai thác, sản xuất, do đó mà hiệu quả chưa được cao Phương thức sản xuất là yếu tố chính, do đó mà nếu như có nhiều nhân công lao động, tuy nhiên trình độ sản xuất không có, máy móc, điều kiện vật chất kĩ thuật không đáp ứng được thì cũng khó có thể phát triển nhanh, bền vững về kinh tế góp phần nâng cao đời sống xã hội ở vùng núi phía Bắc

d Tốc độ già hóa dân số nhanh.

Việc dân số ở các vùng quê, miền núi già hóa nhanh không chỉ là vấn đề đặt

ra đối với Việt Nam mà còn đối với các nước khác trên thế giới Do cuộc sống kém chất lượng, nghèo đói ở những nơi đây khiến cho thanh niên có tư tưởng bỏ quê xuống thành phố, đô thị lớn để học tập, học nghề, làm công nhân Mà những thanh niên lại là lực lượng sản xuất, lao động chính trong gia đình, do đó việc họ

bỏ xuống thành phố lập nghiệp khiến những người lớn tuổi và con nít ở đây gặp rất nhiều khó khăn trong việc sản xuất, kiếm thêm thu nhập nhằm thay đổi cuộc sống

e Nghèo đói do thiếu đất canh tác.

Hà Giang, với địa hình miền núi, đất canh tác ít chủ yếu là núi đá và đất rừng tạp Diện tích canh tác là ruộng bậc thang độ sói mòn lớn, thêm vào đó do nhiều yếu tố tác động nên gia đình nghèo thường thiếu đất canh tác Chẳng hạn như do bị ốm đau, bệnh tật không có tiền mua thuốc chữa bệnh, cho nên họ phải bán ruộng cho những hộ giàu có Có những hộ khi cha mẹ hoặc người thân qua đời theo phong tục tập quán phải làm ma to cho cha mẹ mới là người con có hiếu

Vì vậy, không ít hộ gia đình vì phải theo phong tục tập quán địa phương, để được hoàn thành bổn phận với cha mẹ mà họ phải bán đất canh tác tạm thời hoăc vĩnh viễn để có tiền làm ma Vì thế, cho nên không ít hộ đã lâm vào cảnh nghèo đói

f Một số nguyên nhân khác.

Những nguyên nhân này chiếm tỷ lệ không nhỏ và nó cũng tác động rất lớn đến các hộ nghèo Cùng với việc thiếu đất canh tác thì những hộ gia đình nghèo thường là thiếu kinh nghiệm trong sản xuất Do phải chăm sóc con cái hoặc gia đình có người ốm đau bệnh tật nên dẫn đến thiếu lao động Từ chỗ thiếu lao động nên quá trình sản xuất, chăn nuôi, trồng trọt không đảm bảo mùa vụ Làm tắt đốt cháy giai đoạn, không đúng quy trình kỹ thuật nên dân đến năng xuất thấp thậm chí thất thu Điều đó sẽ dân đến nghèo đói

Bệnh tật và nghèo đói là những nguyên nhân luôn đi kèm nhau trong việc cản trở sự vươn lên của hộ nghèo Cái này vừa là nguyên nhân vừa là kết quả của cái kia Hiện nay người nghèo được nhà nước miễn phí khi khám chữa bệnh Nhưng khi ốm đau không phải chi phí thuốc thang là đủ, mà người nghèo còn phải chi phí ăn uống, đi lại nhất là gặp bệnh hiểm nghèo phải đi điều trị xa nhà Cho nên nhiêu hộ có người ốm đau bệnh tật hiểm nghèo, họ không đi được bệnh viện lớn mà chỉ có thể đến được bệnh viện huyện rồi về nhà chữa bệnh tại nhà theo

những bài thuốc nam địa phương Dinh dưỡng kém không đảm bảo làm cho sức khỏe lâu bình phục, khi bình phục thi sức khỏe giảm sút không còn khả năng lao động

Ngoài ra, các hộ gia đình có người mắc tệ nạn xã hội cũng chiếm tỷ lệ khá cao Những gia đình có người mắc tệ nạn xã hội đều rơi vào tình trạng nghèo đói Bởi thu nhập thấp mà chi phí của những người “Nghiện” lại rất cao Họ sẵn sàng đổi tất cả chỉ để lấy một lần được hút khi lên cơn nghiện Vì thế những gia đình này luôn ở trong tình trạng nghèo đói

Từ việc xem xét những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng đói nghèo Chúng ta thấy ngay rằng, nhóm nghèo là nhóm người yếu thế trong xã hội Họ chịu nhiều thiếu thốn ở nhiều lĩnh vực khác nhau do những nguyên nhân khác nhau

Những nguyên nhân dẫn đến đói nghèo ở Việt nam hiện nay có những nét chung Song ở mỗi địa phương, mỗi khu vực lại nổi lên những nguyên nhân có tính chất riêng biệt, đặc thù Mỗi nơi tùy thuộc vào yếu tố tự nhiên, vị trí địa lý, điều kiện kinh tế - văn hóa - xã hội - phong tục tập quán, mà có những nguyên nhân dẫn đến đói nghèo khác nhau Chính vì thế những chính sách của Nhà nước

về công tác xóa đói giảm nghèo, cũng như nhu cầu về xóa đói giảm nghèo ở mỗi điạ phương cũng có những tính chất riêng mang tính đặc thù Có như vậy công tác xóa đói giảm nghèo trên phạm vi cả nước nói chung và từng vùng miền khác nhau mới đem lại hiệu quả cao

2 Giải pháp xóa đói giảm nghèo trong Chương trình 135 và Nghị quyết 30a của Chính phủ.

2.1 Mục tiêu.

Về quan điểm và mục tiêu của Chương trình 135 (Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững) và Nghị quyết 30a của Chính phủ đều có quan điểm chỉ đạo chung là xóa đói giảm nghèo, tạo sự chuyển biến cho đồng bào các dân tộc thiểu số Đây là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng, Nhà nước và là sự nghiệp của tooàn dân Phải huy động nguồn lực của Nhà nước, của xã hội và của người dân để khai thác có hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, nhất là sản xuất lâm nghiệp, nông nghiệp để xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội bền vững Cùng với sự đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước và cộng đồng xã hội, sự nỗ lực phấn đấu vươn lên thoát nghèo của người nghèo, hộ nghèo là nhân tố quyết định thành công của công cuộc xóa đói giảm nghèo

Mục tiêu tổng quát của nghị quyết 30a là: “Tạo sự chuyển biến nhanh hơn

về đời sống vật chất, tinh thần của người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số thuộc các huyện nghèo, bảo đảm đến năm 2020 ngang bằng các huyện khác trong khu vực Hỗ trợ phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp bền vững, theo hướng sản xuất hàng hóa, khai thác tốt các thế mạnh của địa phương Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù với đặc điểm của từng huyện; chuyển đổi cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả theo quy hoạch; xây dựng xã hội nông thôn

ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; bảo đảm vững chắc an ninh, quốc phòng”.

Đối với Chương trình 135: “Thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, hạn chế tái nghèo; góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế, đảm bảo an sinh

xã hội, cải thiện đời sống, tăng thu nhập của người dân, đặc biệt là ở các địa bàn nghèo, tạo điều kiện cho người nghèo, hộ nghèo tiếp cận thuận lợi các dịch vụ

xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sinh hoạt và vệ sinh, tiếp cận thông tin),

góp phần hoàn thành mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo giai đoạn 2016 - 2020 theo Nghị quyết Quốc hội đề ra”.

2.2 Giải pháp xóa đói giảm nghèo của Nhà nước ta.

a Nghị quyết 30a của Chính phủ.

Thứ nhất là tạo việc làm, hỗ trợ sản xuất để tăng thêm thu nhập cho bà con dân tộc thiểu số Tại mục 1A, khoản II phần II “Cơ chế, chính sách, giải pháp hỗ trợ giảm nghèo” đã quy định những hộ gia đình nhận khoán chăm sóc, bảo vệ rừng

sẽ được hưởng tiền công là 200.000/ha/năm; những hộ gia đình được giao rừng sản xuất có ưu đãi như được hưởng toàn bộ sản phẩm trên diện tích rừng, được hỗ trợ giống cây; còn đối với hộ nghèo khi nhận chăm sóc, bảo vệ rừng thì ngoài 200.000vnd hỗ trợ ra còn được cấp 15kg gạo/khẩu/tháng, hỗ trợ 5 triệu/ha/hộ để tận dụng tạo đất sản xuất lương thực, được ngân sách nhà nước hỗ trợ 50% tiền vay tại ngân hàng

Có thể thấy rằng tuy đây chỉ là những hỗ trợ nhỏ, nhưng với đồng bào dân tộc thiểu số thì đây vừa là sự hỗ trợ về tiền bạc, về tinh thần của Đảng và Nhà nước đối với đời sống của người dân tộc Mặt khác, những công việc trồng rừng này sẽ giúp phủ xanh đồi trọc, tạo ra những khu rừng phòng hộ mỗi khi mùa mưa

lũ và cũng đem lại thu nhập đủ chi tiêu cho ngưười dân nơi đây

Với chính sách hỗ trợ sản xuất từ mục 2 tới mục 8, Nhà nước đều đưa ra những chính sách tối ưu đối với người nông dân, như việc hỗ trợ kinh phí xây dựng quy hoạch sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp và chuyển đổi cơ cấu cây trồng, bên cạnh đó là hỗ trợ tiền mua giống, phân bón, hỗ trợ một nửa tiền vay tại các ngân hàng thương mại nhà nước Thêm vào đó là chủ trương xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm nơi đây nhằm thu hút các nhà đầu tư nước ngooài, và chính sách xuất khẩu lao động để con em đi sang nước khác với ước mơ đổi đời Đây

đều là những chính sách hỗ trợ phù hợp với tình hình, kịp thời để ban ngành các cấp làm theo

Thứ hai là chính sách giáo dục, đào tạo, dạy nghề nâng cao dân trí Chính sách này yêu cầu phải bố trí đầy đủ giáo viên cho các huyện nghèo, hỗ trợ điều kiện thuận lợi nhất để giáo viên yên tâm công tác Thực tế cho thấy việc sinh viên ngành sư phạm khi mới ra trường đều muốn ở lại thành phố làm việc, rất ít người

tự nguyện lên vùng cao, vùng có các dân tộc thiểu số để giảng dạy Họ nhận thấy việc giảng dạy ở đây rất vất vả, từ việc đi vận động từng nhà cho con em đi học đến điều kiện sống, sinh hoạt giải trí cũng khác xa so với ở dưới thành phố Do đó nên Đảng và Nhà nước đã đưa ra những chính sách hỗ trợ cho giáo viên khi lên đây công tác, tạo những điều kiện thuận lợi nhất cả về vật chất và tinh thần

Bên cạnh đó chính sách cũng đưa ra việc xây dựng các trường đào tạo nghề, đây là phương hướng phát triển đào tạo con người đúng đắn vì đa số thanh niên ở các vùng có điều kiện khó khăn đều đi làm công nhân ở các nhà máy, xí nghiệp Chính vì thế mà đào tạo họ một nghề nhất định, nâng cao tay nghề ngay từ đầu sẽ giúp họ có nghề nghiệp ổn định, phát triển cuộc sống

Thứ ba là chính sách cán bộ đối với các huyện nghèo Như đã phân tích ở trên, vùng miền núi phía Bắc hầu như bà con đều rất ít được tiếp cận với tri thức

do đó ít có người lãnh đạo giỏi, nếu có thì kinh nghiệm còn chưa nhiều và kiến thức, chuyên môn chưa đủ sâu sắc Do đó rất cần những cán bộ nguồn ở dưới miền xuôi lên giúp đỡ bà con nơi đây, để tổ chức, thực hiện cơ chế đối với các huyện nghèo

Thứ tư là đầu tư cơ sở hạ tầng ở cả thôn, bản, xã và huyện Những nhu cầu

về cơ sở vật chất thiết yếu như trường học, bệnh viện, trạm xá, trung tâm dịch vụ, đường giao thông… phải được đáp ứng một cách kịp thời Việc nâng cao chất lượng cơ sở vật chất và dịch vụ thiết yếu sẽ giúp bà con nơi đây yên tâm ổn định cuộc sống để tập trung phát triển kinh tế Một ví dụ thực tế như việc có những