MỸ THUẬT ĐƯƠNG ĐẠI VIỆT NAM- SỰ THAY ĐỔI, SỰ TRÌ TRỆ, TIỀM NĂNG, CHIẾN LƯỢC

MỸ THUẬT ĐƯƠNG ĐẠI VIỆT NAM- SỰ THAY ĐỔI, SỰ TRÌ TRỆ, TIỀM NĂNG, CHIẾN LƯỢC

TRUONG D~I HOC MY THU~T HA N(H • VltN MY THU~T

KyCBAy e u

H6i • thao

I

MY THUAT DUONG DAI VIET

Nha van, Tlen SI Natalia Kraevskaia

(Salon Natasha tai Ha noi )

S1;Iphat trien " V o tien khoang hau" cua My thuat duong dai Viet Nam sau

"D6i moi" da duoc ghi nhan rong rai'(I) Trong thap ky qua, s1;Ichuyen dich nay dien ra nhanh den rmrc kho tin boi VI ngu6n nhan 11;Ictrong nganh nghe thuat nay da san sang cho no Cac ho~ si Viet Nam da diroc biet den la nhtrng nguoi co khieu tharn my va ky nang thu cong phat trien cao do ducc dao tao bai ban

Xuat hien cua nhfrng hinh thirc nghe thuat m o i va phong each da dang, s1;I cong nhan cua cac nha phe binh cling nhir cong cluing nuoc ngoai doi voi my thuat dirong dai Viet Nam, s1;Itham gia cua cac hoa si trong nhirng trien lam qu6c te va cac d1;Ian nghe thuat mrcc ngoai khac nhau - tat ca deu bao tnroc

S1;Ina r¢ cua nghe thuat trong urong lai

Tuy nhien, nhfrng dau hieu tri tre dau tien dii tro nen r5 rang vao cu6i nhirng narn 90 Phan tich hoan canh cua nhirng nuoc chau A khac cling cho thay dieu nrong t1;I, S1;Iph at trien cua my thuat duong dai tro' nen suy giam neu bao tro cua chinh phu khong du va khong co thi tnrong nghe thuat noi dia(2)

De co the vach ra mot chien hroc vuot qua kho khan, truce her cluing ta hay chi ra nhfrng khia canh tieu cue nay

1 H6 ngan each gifra the nghiern truyen thong va hien dai va uoc l~ da tro' nen rat nho va s1;Ituong phan gay gat trong xu huong nghe thuat gifra nhfrng nam 90 da tro nen quen thuoc hon Ngay ca hai dang trien Him doi lap trien lam hien dai va trien lam ke thira tir giai dean t r u c e "doi moi" cling da duoc bien d6i de cling ton tai Thieu s1;Itim toi nghien ciru, nhung y nrong va hinh

thirc th~ hien moi, rat nhieu tri~n lam hien dai tro nen bu6n te hen ca cai goi

la nghe thuat "truyen thong"

2 Ngay nay, tinh trang cac nghe sl nr gioi han minh, do du khong dam vuot qua duong bien cua nhtrng cai thong thuong de thir nghiem nhfing gl moi me da tra nen rat phd bien Dieu nay thuong di kern voi thai d" mroc doi cua hoa si khi phai d6i dien voi su quan ly cua cac co quan chfnh phu, nhung nhfrng loi chi trfch nay thuc ra chi la nguy bien cho su thieu tim toi va thieu nhfrngCBAy nrong doc dao

3 D6i moi trong sang tao qua la hiern hoi Nhfrng sang tao nay eo the sang choi va n6i bat nhung lai thuong khong duoc cong nhan b6'i chinh gici nghe thuat Tinh tharn mi cao diroc danh gia cao hen thuyet khai niern mac du thuyet khai niern laiIa khuynh huang chu yeu trong nen nghe thuat dirong dai the gioi, noi ma cac nguyen tac tharn mi da bi '(jai.!h-b~t boi niern thoi thuc hieu diroc ban than, noi ma nghe thuat khong chi don thuan la ky nang mieu ta ma coil la phuong tien hlnh thanh nhan each, lap nen mot chuang trinh co tinh dao dire, trier hoc va tharn mi(3) Cac hoa si Viet Nam nhin chung con thieu dieu nay

Bang cluing ro rang cua tinh trang nay la nghe thuat sap d~t a Viet Nam voi hieu qua thi giac cao nhung rat nrong trung, khong co bieu nrong sau sac hay chira dung noi dung in du Su lua chon de tai va chu d6 cho mot khai niern cua cac hoa s'i chiing to ho khong hieu gi ve nghe thuat sap dat Neu xem xet su thieu thong tin va kien thirc cling nhir trinh d" hoc van chua day

du trong gici nghe thuat Viet Nam, ta co the hieu d u o c tlnh trang nay Day

la thuc t€ n6i bat nay da duoc Phan Cam Thuong va Luong Xuan Doan de cap

a bai viet xuat sac trong cuon "Cac hoa sf tre Vi~t Nam": "Xet a dien rong, cae hoa s'i tre Viet Nam rat khac voi cac nha van cling trang hra boi vi ho khong hieu biet bang va cling it chiu dau tu suy nghi hon cho tac pham cua mlnh H<;>khong co diroc nhan thirc trier hoc nhu cac nha van"(4) T6i biet

rang doan van nay cling voi mot vai che khac trong cuon sach da lam mot so hoa si dt tire gian, nhung day dung la su that dau long Nhfrng hoa si hra tu6i

50, 60 hoac 70 eo hoc van va diroc giao due tot hen nhung lai khong phai 1ft nhirng nguoi tao nen nrong lai cua nghe thuat hien dai

4 Nhirng nghe si gioi nhat, n6i tieng va thanh dat "tu danh cap cuoc dci minh, sang tao chi dua tren mong muon duy nhat la tai sari xuat chinh ban than mlnh"(5) Nghe thuat cua ho bien thanh san xuat hang hoa, cung cap

deu dan cho thi tnrong nhirng mat hang co chat luong dUQ'Cnguoi tieu dung

chap nhan

5 The he tre cling d6 xo vao cung dong chay saD chep nhfrng tac pham ban

chay nhat va tao nen mot dam dong khong co ban sac rieng sau nhirng cai ten

Cuong, Phuong va Phong

6 Nhan to tieu cue tiep theo la anh huang khong con gi phai nghi ngo cua

thi truong bao gorn phan Ian la nguoi mroc ngoai Cling khong hiern cac nha

t6 chirc nghe thuat, cac dai dien gallery hay bao tang, bo cong tirn kiern

nhirng y tuong moi, ho dinh hinh chien hroc thi truong, nhung so dong nguoi

nuoc ngoai coi nghe thuat la sir dau tu co lai hay mua tac ph am nghe thuat

d~ trang trf cho van phong hay phong khach cua ho

Nhirng nguoi nucc ngoai dang mua cac tac pham nghe thuat a Viet N am

la ai?CBA

,

Nhorn thtr nhat la cac nha ngoai giao va thuong gra sinh song tai Viet

Nam Dia vi xli hoi va thu nhap cua ho a Viet Nam cao hon a chfnh quoc Rat

nhieu nguoi trong so ho truce day hiern khi di xem trien lam nghe thuat va

hau nhu khong bao gia mua cac tac pham nghe thuat (trir mot so It cac nha

suu tam) Vi trf xli hoi cao h e n tai Viet Nam buoc ho phai thoa man mot so

yeu cau nhat dinh trong do co viec mua nghe thuat (toi se khong sir dung tir

"siru tap" trong truong hop nay), VI nghe thuat diroc coi la dao dire Gia re

cilng khuyen khfch ho mua cac tac pham nghe thuat

Nhorn thir hai la nhirng nguoi chau Au den tir Hong Kong va Singapore

H9 la nhirng nguoi thuoc tang lap trung hru moi kiern duoc mot so tien a

nhfrng nuoc nay hoac lap giau maio

Den day toi muon lien he voi mot nghien ctru do nha nhan chung h9C

nguoi NaUy A.K.Naes v~ cong dong va thi truong nghe thuat Viet Nam ( 6 )

Nghien ciru cua ba dua tren ly thuyet cua P.Bourdieux(7) v~ danh g ia thi

hieu, ly thuyet nay co the duoc tom d.t ngan gon nhu sau:

Su danh g ia dua tren dia vi xli hoi cfing nhir y thfch ca nhan y thich ca

nhan cua mot nguoi co lien quan den tang lap xli hoi cua anh ta Tang lap

thuong luu mang dac trung "von tien te" va "von van hoa" (duoc nuoi day va

giao due tot) Neu thieu "von van hoa" ho khong the duoc coi la tang lap

thuong luu Nhfrng nguoi co von tien t¢ Ian nhung khong co "von van hoa"

tao nen lap giau moi, tang lap nay khong duoc gioi trung hru va thuong luu thira nhan Day la lap nguoi luon yeu v6 mat thuong thirc nghe thuat.CBA

I

Nh6m thir ba Ia nhtrng nguoi du lich, ho ira thfch hen nghe thuat "tho dm" quan ao dan toe thieu s6 voi nhung dau vet phuong Dong Nhu Nora TayLor viet "thi twang hoi hoa Viet N am diroc xa y dung tren dinh kien cua phuong T~y v6 phuong Dong"(8)

Nhir vay khong phai nha nuoc hay HQi Nghe SI ma chfnh nhirng nguoi nuoc ngoai ra lenh cho nghe si phai ve cai gl, dieu nay g a y ra anh huang rAt tieu cue

Dau sao, su rang buoc gifra nghe s'i, tien bac va thi twang khong chi c6 0 Viet Nam va cling khong phai la mot dieu moi me Day la van d6 ph6 bien, khong bao gio' ket thuc va da diroc neu ra trong van hoc nhieu nuoc khac nhau 0 cac thai ky khac nhau

Vf du, tac pham "Chari dung" cua Gogol diroc viet 160 nam truce, cho thay hinh anh mot nghe SI Nga da ban tai nang cua minh cho tien bac va su n6i danh re mat, nhung den khi anh ta c6 quay tro lai voi nghe thuat dich thuc, ngoi but cua anh khong con du xung luc de pha va nhfrng gioi han va xieng x ich ma chfnh anh ta da gan buoc vao doi tay cua mlnh

Chung ta da xem xet mot vai khfa canh tieu cue trong su ph at trien cua my thuat dirong dai Viet Nam Nhirng nho c6 chfnh sach "rno cira'', dong thai nho c6 truyen th6ng van hoa phong phu, nhirng tai nang va he thong giao due

my thuat da d u c c thiet lap, Viet Nam c6 mot tiern nang nIt Ian va tharn chi c6 nhieu thuan loi hon so voi mot vai nuoc chau a khac Vay chung ta hay khao sat nhirng nhan t6 chfnh cokha nang quyet dinh chieu huang cua my thuat trong tuong lai(9)

1 Nhan t6 chfnh duoc xem nhir trung tarn cua su phat trien, mo rong hay suy thoai cua nghe thuat tai moi qu6c gia trong cac thai ky lich su la cac cO quan bao tro nghe thuat

Trong s6 cac co quan bao tro nghe thuat, nha mroc giu vai tro chfnh, Nha mroc va cac t6 chtrc chfnh quyen can phai c6 trach nhiern ung ho cac du an nghe thuat va tai tro cho cac trien lam Ian Nguoi ta c6 the thong earn neu ngan sach danh cho nghe thuat han hep nhung tinh hinh c6 Ie da duoc cai thien hen nhieu neu ngan sach d u o c phan b6 cong bang hon Cau hoi tiep

theo la "Ai la nguoi co quyen quyet dinh?" Theo A.K.Naes(11), nhorn nguoi

co nhieu anh huang nhat a Viet Nam, do hoan canh lich sir, lai thieu mot

"von van hoa cao" Do do, trong tinh trang hien nay, can phai xCBAa y dung mot hinh thirc quan ly nghe thuat moi voi cac cap dao tao duoc xac dinh r6 rang

Nhfrng chien hroc tiep theo trong pharn vi chinh quyen cling rftt quan trong:

- Dao tao tot hen cho cac nha lich su va phe blnh nghe thuat

- T6 chtrc hoi nghi, hoi thao va thao luan ve nghe thuat va chien luoc de dua nghe thuat phat tr ien a rmrc dQ binh d~ng hen voi cac nuoc chau a va chau Au khac

- Tang cuong hop tac voi cac t6 chirc khac, nhfrng gallery nr nhan va cac

ca nhan trong cac du an nghe thuat VI nhfrng hoat dong soi n6i nhat, quan trong nhat hien nay chi dang dong khung trong bQ phan nr nhan

- Phat trien, trao d6i nhfrng trien Him va du an a cap dQ quoc te VI gifra thong tin trong n u c c va thong tin cua cac nha t6 chirc quoc te con co khoang each

- Thuc d~y nhfrng loai hinh nghe thuat hien nay chua duoc ho tro boi cac

co quan nhu nghe thuat sap dat, dieu khac, video art, nghe thuat trinh dien

va nghe thuat cong cong

- Co nhtrng chinh sach moi doi voi nhirng hoa si hien dai hang dau, nhirng nguoi da duoc cong nhan a mroc ngoai, nhung chua duoc quan tam tren chinh que huang mlnh

Bao tro cua khu vue ttr nhan bao g6m:

1 Cac cong ty va ngan hang, nhirng ho thuong mua nhfrng tac pharn loai xoang va hiern khi tai tro cho cac heat dong nghe thuat (a Viet Nam)

2 Cong chiing noi chung, bao g6m tang lop trung hru va thuong hru - a

Viet Nam nguoi ta thuong khong mua tac pham nghe thuat Do 1a do 1y do tai chinh, ngoai ra con co ca 1y do xa hoi khong kern quan trong, cho den nay

"ngu6n veri van hoa" cao khong tap chung trong nhom nguoi quyen the va giau co Nhfrng hoat dong giai trf cua ho khong bao g6m viec di tham bao tang, gallery nghe thuat va tr ien lamt l Z) R6 rang la can thiet phai tang

cirong cac chuong trlnh giao due nghe thuat.CBAC h u c n g trlnh nghe thuat keo dai mot gio' dong h6 tren truyen hlnh vao thir hai hang tuan la chira duo Nhirng nha quan ly nghe thuat cua chinh phu can cung co vai tro cua phirong tien truyen thong va bao tang trong viec giao due cong cluing

Trong tat ca cac bao tang tren the gici cac chuong trinh giao due cong chung khong kern quan trong hen suu tap va trien Him nghe thuat, vay ma a Vie! Nam, cong viec nay hoan toan khong ton tai

Cling voi cac co quan khac,s cac gallery nr nhan phai hoac nen la mot phan khong the tach roi cua he thong h6 tro nghe thuat Tuy vay a Viet Nam, phan Ian cac gallery nay hoac la nhfrng noi tu xung la gallery deu phot 10' mat nay Nguoi dieu hanh Iinh vue nay phai la nguoi co chuyen mono HQ khong biet mot gallery thuc thu phai hoat dong nhu the nao va ho chi muon

la mot cira hang chir khorig phai gallery

a Viet Nam , tra nen khac biet khong duoc coi la can thiet - cac gallery cling vay That dang ngac nhien nhung phan Ian cac hoa si deu khang khang

y nrong mot gallery phai nhu the nao H < ;> se khong ton trorig nhfrng gl khac voi nrong tuong cua mlnh ke ca trong each trang tri ben ngoai Dieu nay mot Ian nfra cluing minh ho hau nhtr khong co thong tin gl ve cac gallery duong dai ben ngoai Viet Nam HQ thuong khong biet va cling khong quan tam xem mot gallery phai lam gl trir viec ban tranh cua ho

Trong boi c anh ay, khi ma ch inh ban than cac nghe si khong the nrong tuong co rat nhieu hlnh thirc gallery phong phii, khi ho thieu kien thirc ve hoar dong cua gallery va cling khong coi trong, tharn chi phot 10' viec xuc tien ban hang de g ianh doc quyen tren thi truong mot dieu khong duoc coi

l a tfch cue a n h f r n g mroc khac lai co kha nang thanh cong a Viet Nam

Quan he gitra cac nghe SI va gallery a Viet Nam cling rat dac biet

Viet Nam khong co y nrong tap hop cac hoa si tien phong, hien dai, va khong VI thuong mai quanh mot gallery R6 rang la sir earn thong tir hai phfa khong the tao ra mot huang di cho nghe thuat Trong doi song nghe thuat hien dai a Viet Nam, mot so gallery dii that bai trong viec khuyech tnrorig mot nhom nghe si boi VI thieu co sa nhan thtrc va cac gallery cling mat di dong co de lam dieu nay VI cac nghe si cu chay het tir gallery nay sang gallery khac de kiern tlm nhirng dong dol a

Rat nhieu nguoi khong hieuCBA9 nghia cua gallery cling nhir cac heat dong

va trien Him nghe thuat khac H<;>co the gach khoi ban khai qua trinh hoc tap

cong tac cua mrnh mot trien lam co Ie la quan trong nhat - trien Him 16 Ngo Quyen trong mot can phong trung bay khong n6i bat ho da thue vci vai trieu

d o n g

Cac nghe si Viet Nam co tham vong khong ? Neu co, tai sao ho khong danh gia dung v{ viec dung gallery de khuyech truong heat dong cua minh

tren rmrc d¢ quoc te ? H<;>khong muon ban duoc tranh hay sao ? Neu co, tai

sao ho err tiep tuc giao tac pham cho mot gallery khong them tra tien cho tac gia sau khi da ban duoc ? H<;>co ton trong tac pharn cua chinh mlnh khong ? Neu co, tai sao tac pharn cua ho chiern cho trong hang ta gallery khien cluing

g iarn h~n gia tr i trong con mat ngiroi mua nghe thuat ?

Cac gallery khong phai hie nao cling co nguyen taco H<;>se khong mao

hiern trien lam tranh cua cac tai nang tre nhung chua thanh danh Nhung khi nguoi nghe si do tro nen n6i tieng , ho se san tirn cac tac pharn cua anh ta

Voi nhtrng hanh trang nhir vay lam sao co the xam nhap v a o thi tnrong quoc te ?

Toi thuorig nghe cac gallery mroc ngoai phan nan ve nhttng kho khan ma

ho gap phai khi gjao dich voi hoa SI Viet Nam Hoa SI cua Viet Nam khong chap nhan ti l~ 50% tien hoa hong cua phirong Tay ngay ca doi voi nhirng gallery da thiet lap duoc he thong quang cao H<;>khong nhin thay trien vong

cho cac tac ph am cua minh trong cac trien lam duoc nghien ciru va chuan bi

ky, khuyech tnrong trong cac quang cao tren bao chi va cac p h u o n g tien

khac H<;>khong bao gio' nghi rang khi ban tac pharn cua ho, cac gallery dong

thai ban ca hoc van, kien thirc, bf quyet kinh doanh va danh tieng cua minh

Nhfrng nhan to khac dong vai tro quan trong hang dau trong S\! phat trien cua my thuat hien dai nhir he thong cac truong nghe thuat va truyen thong khong thuoc pham vi cua bai viet nay Toi chi muon duoc nhac den S\! tien

bo r6 ret cua truong dai hoc My thuat Ha noi ma ngay d nguoi ngoai cling

co the nhin thay Tuy nhien, chinh phu nen dau nr nhieu hon vao dao tao nhirng nguoi da tot nghiep dai hoc hoac nhirng giang vien tre a mroc ngoai

ve nhirng Iinh V\!C nhir nghe thuat truyen thong, lich sir va If thuyet nghe thuat, quan 1 9 hanh chinh va t6 clnrc nghe thuat, am nhac hoc

Chinh phu cling can quan tam thich dang den vai tro cua sach bao va phuong tien truyen thong, VI nhiem vu cua truyen thong la dira nghe thuat den voi moi nguoi va giao due cong cluing, nhung chat luong va so luong cua nhfrng cay but viet va phe binh nghe thuat hien nay chua thuc su dat yeu cau

Trong bai viet nay, toi da tu cho phep mlnh noi chi tier hon v~ nhfrng kh ia canh tieu cue trong boi canh nghe thuat duong dai khong chi VI mong muon

vo Iy diroc phe binh moi thtr va moi nguoi ma d~ dua ra nhfrng chien luoc virot qua tro ngai co th~ g iup my thuat duong dai Viet Nam co duoc cho dung trong nen nghe thuat quoc te nhir dung nhfrng gia tr i ma no co

N.K

Tai lieu th am kh.do:

1 Ian Howard, su no r(> cua truyen thong Bao "Tin tire Nghe thuat Asian",

1997, quyen 7, so 1, trang 44-45; Duong Tuong, Truyen thong trong cai maio Bao "Tin nrc nghe thuat Asian"; 1997, quyen 7, so 2, trang 42; Neil Jamieson Mo ra boi canh moi cua nghe thuat duong dai Viet Nam, trong cuon sach "Dai dien van hoa trong qua trinh chuyen d6i cua hoi hoa Viet Nam rnoi" NXB the Siam Society, Thai Lan, 1995, trang 14-27

2 Robert Preece va Gpidthiya Goweewong Vet ran diroi be mat Phorig van Chatchai Puipia "My thuat chau A Thai Binh Duong" so 22-1999, trang 72-72; Sang Ye Fringle-dwellers "My thuat chau A Thai Binh Djo" so 15

-1997 trang 74-77

3 Andrici Erofeev, Die kunst der Nonkonformisten Sach "Kunst im Verborgene Nonkonformisten Rusland 1957-1993" Prenstel Munchen-New York, 1995, trang 13

4 Phan Carn Thuong, Luong Xuan Dean "Hoa si tre Viet Nam" NXB My thuat 1996, trang 20

5 Sang Ye Fringle-dwellers Xem tren, trang 76

6 Anne Kristine Naes Art distinctions in today's Hanoi - a comparison

be ween a former colony and its colonisers IN "Hoved fagsstudentenes Arbok 2000", Institute of Anthropology, Univ.of Oslo

7 P.Bourdieux Distinction - Asocial Critique of Taste Cambridge Massachusets; Harvard Univ.Press, 1984

8 Nora A TayLor, Pho Phai and Faux Phais The market for Fakes and Appropriation of a Vietnamese national symbol "Ethnos", vol 64:2, 1999, trang 147

9 Thailad Art Critic and Art educator Kamchorn Soon pong sri "Thailand, looking for the Past and Future of modern Art in Thailand" at the catalog

"The Phillip Morris Group of Companies ASEAAPT Awards", 1998 10 H Amason Lich su My thuat hien dai, xuat ban Ian thir ba Thames va ~on,

1986, trang 23,89, 185,208,210,369,563

11 A.K.Naes Xem tren 12 A.K.Naes Xem tren 13 A.K.Naes Xem tren