Bài giảng thay đổi giải phẫu và sinh lý thai phụ

THAY ĐỔI GIẢI PHẪU VÀ SINH LÝ THAI PHỤ BS ĐINH THỊ NGỌC LỆ THAY ĐỔI GIẢI PHẪU VÀ SINH LÝ THAI PHỤ BS ĐINH THỊ NGỌC LỆ Mục tiêu 1 Trình bày được sự thay đổi về nội tiết của phụ nữ trong thời kì mang th[.]

THAY ĐỔI GIẢI PHẪU

VÀ SINH LÝ THAI PHỤ

BS ĐINH THỊ NGỌC LỆ

Mục tiêu

1 Trình bày được sự thay đổi về nội tiết của phụ

nữ trong thời kì mang thai

2 Mô tả được sự thay đổi cơ bản về giải phẫu và sinh lý của cơ quan sinh dục nữ

3 Mô tả được sự thay đổi về giải phẫu và sinh lý

ở các cơ quan khác của thai phụ

ĐẠI CƯƠNG

• Khi mang thai, thai phụ có nhiều sự thay đổi

về giải phẫu, sinh lý mà nguyên nhân là do sự thay đổi về nội tiết và thần kinh

• Hai nội tiết tố chính gây ra sự thay đổi này là hCG và các Steroid

I Thay đổi về nội tiết

estrogen

progestero

n hCG

nội tiết khác relaxin

Mang thai

1.1 hCG

- do nguyên bào nuôi và hội bào nuôi của bánh nhau chế tiết Đến khi hCG trong huyết tương mẹ đạt đỉnh, hCG chỉ còn được sản xuất bởi hội bào nuôi

- ngoài ra còn do thuỳ trước tuyến yên sản xuất một lượng nhỏ

- Gồm hai chuổi anpha và beta chuỗi beta tạo ra đặc tính sinh học của phân tử hCG

- Trọng lượng 36000 đến 40000 Dalton

- Thời gian bán huỷ 36 giờ

• - Tiểu đơn vị alpha của phân tử hCG có cấu trúc hoá học giống như tiểu đơn vị alpha của:

-Có thể phât hiện hCG trong nước tiểu văo ngăy thứ 8 sau thụ tinh.

-Nồng độ hCG tăng gấp đôi sau mỗi 48 giờ, đỉnh văo tuần thứ 8-10 thai kỳ (có thể khoảng 100.000 mUI/mL) giảm dần

vă ổn định văo 16-20 tuần.

-nồng độ HCG trong nước tiểu thay đổi tuỳ thuộc vằ lưu lượng nước tiểu

- b hCG >1500 mUI/ml sẽ thấy túi thai trong

tử cung qua đầu dò âm đạo

- b hCG>4000 mUI/ml thấy được tim thai

- b hCG >5000 mUI/ml sẽ thấy túi thai qua

SA ngả bụng

-HCG có tác dụng làm phát triển tuyến vú, tăng

cường quá trình trao đổi chất, làm giảm quá trình sử dụng glucozơ ở mẹ để dành cho thai, kích thích giải phóng các axit béo từ mô mỡ của mẹ để cung cấp

năng lượng cho hoạt động của mẹ và co

+ Nồng độ hCG cao thường nghĩ tới đa thai hoặc bệnh nguyên bào nuôi.

- Xét nghiệm hCG được dùng để theo dõi sau chửa trứng và theo dõi điều trị bệnh u nguyên bào nuôi.

- hCG được sử dụng trong lâm sàng để gây phóng noãn trong những trường hợp không phóng noãn dựa vào tính chất giống như LH.

+ Giảm bài tiết natri, gây ứ đọng nước trong cơ thể.

1.3 Progesteron

• Do hoàng thể sản sinh ra trong những tuần đầu, sau đó bánh nhau sản xuất.

• Tác dụng :

+ Giảm trương lực cơ trơn

+ Giảm trương lực mạch máu

+ Tăng thân nhiệt

+ Tăng dự trữ mỡ

+ Tăng nhịp thở, giảm CO2 trong phế nang và máu động mạch,

+ Làm phát triển tuyến vú.

1.4 Lactogen nhau thai (hPL)

human placental lactogen

-Phát hiện được ở trong huyết thanh vào

tuần thứ 5 của thời kỳ thai nghén và tăng đều trong suốt thai kì

1.6 Các tuyến nội tiết khác

- Tuyến thượng thận : ít thay đổi khi có thai

- Tuyến yên : trọng lượng tăng hơn bình thường.FSH,LH không được chế tiết trong thời

kì mang thai.Prolactin tăng đều trong thai kì

- Tuyến giáp : to, có thể xuất hiện cường giáp

trong một thời gian

- Tuyến cận giáp: nồng độ hormon giảm trong

ba tháng đầu sau đó tăng từ từ

Thay đổi giải phẫu và sinh lý

tiêu

hoá

tiết niệu

da

sinh dục

tuần hoàn

hô hấp

Mang thai

cơ xương

khớp

thần kinh

Thay đổi ở cơ quan sinh dục

2.1 Tử cung

Thân tử cung :

- Vị trí : bình thường nằm trong tiểu khung, sau

12 tuần có thể sờ thấy Tử cung đẩy ruột qua hai bên và đè ép các mạch máu, thường nằm lệch phải

- Hình thể: hình cầu (3 tháng đầu), hình trứng(3

tháng giữa),hình dạng phù hợp với thai nhi(3 tháng cuối)

- Cấu tạo :

+ 3 lớp cơ

+ Căng giãn và phì đại các tế bào cơ

+ Tăng số lượng và khích thước mạch máu, mạch bạch huyết, lưu lượng máu cuối thai kỳ 500ml/phút

+ Độ dày: bình thường 1cm, tháng thứ 4-5 nơi dày nhất 2,5cm, cuối thai kỳ 0,5-1cm

+ Niêm mạc tử cung : biến đổi thành ngoại sản mạc (3 phần)

- Xuất hiện cơn go tử cung

- Eo tử cung : mềm khi có thai Gồm 2 lớp cơ

dọc và cơ vòng

- Dài 0,5-1cm,dãn tối đa 10cm

- Dễ vỡ, dễ chảy máu

- Cổ tử cung : mềm, có màu tím nhạt do xung

huyết, được đóng kín bởi nút nhầy

2.2 âm hộ, âm đạo

- Có sự tăng sinh mạch máu và xung huyết

- Các mô liên kết mềm hơn, niêm mạc âm đạo

có màu tím nhạt, tiết dịch

- Độ pH của môi trường âm đạo : 3,5 – 6

2.3 buồng trứng

- Hoàng thể thai nghén chế tiết progesteron và estrogen tối đa trong 6- 7 tuần đầu của thai kì, sau đó giảm dần và được thay thế bởi bánh nhau

- không có rụng trứng, không hành kinh

- Buồng trứng to lên, phù và sung huyết khi có thai

2.4 vòi trứng

-Có hiện tượng xung huyết và mềm ra -Phì đại lớp cơ vòi trứng

2.5 Vú:

- Cảm giác căng và ngứa ở vú trong những tuần đầu

- Tuyến sữa và ống dẫn sữa phát triển làm vú to

và căng lên Sau tháng thứ 2 có các hạt Montgomery nổi lên,núm vú to sẫm mầu

- có thể gặp hiện tượng tiết sữa non

2.6 Da: xuất hiện các vết sắc tố, vết rạn

Cơ thành bụng, cân cơ thẳng giãn rộng

3 Thay đổi giải phẫu và sinh lý ở các cơ quan

khác

3.1.Thay đổi hệ tuần hoàn

- Máu : khối lượng máu tăng lên có thể tăng lên 50%

- Tăng thể tích dịch lòng mạch và dịch kẽ,

Hb , Hct giảm

- Bạch cầu tăng, chủ yếu tăng đa nhân trung tính

- Tăng tình trạng tăng đông

- Cung lượng tim tăng

Nhịp tim: tăng khoảng 10 nhịp /phút Tiếng thổi tâm thu có thể xuất hiện ở khoảng 90% phụ

nữ có thai

- Mạch máu: huyết áp động mạch không tăng, huyết áp tĩnh mạch chi dưới tăng, có thể xuất hiện trĩ và giãn tĩnh mạch chi dưới

- Hội chứng tụt huyết áp nằm ngửa

3.2 hô hấp

+ Lồng ngực: góc sườn hoành mở rộng, đường kính ngang của lồng ngực tăng khoảng 2 cm, cơ hoành bị đẩy lên cao 4cm

+ Thông khí: giảm thể tích dự trữ thở ra và tăng thông khí.

+ Tần số thở: tăng vừa phải, thở nhanh và nông, đặc biệt ở những người đa thai, đa ối

3.3 tiết niệu

+ Thận: lưu lượng máu qua thận tăng

Tốc độ lọc cầu thận tăng khoảng 50%, tăng nhẹ kích thước của thận

+ Nồng độ creatinin trong huyết tương và urê thường giảm nhẹ.

+ Đài bể thận và niệu quản thường giãn và giảm nhu động do bị tử cung mang thai chèn ép và tác động của progesteron

+ Bàng quang: Trong những tháng đầu có thể bị kích thích gây tình trạng đái rắt.

3.4 tiêu hóa

+Trong 3 tháng đầu sản phụ có tình trạng buồn nôn, tăng tiết nước bọt.

+ Vị trí của dạ dày và ruột non thay đổi

+ Thời gian tiêu hoá ở dạ dày và ruột non thường kéo dài hơn do ảnh hưởng của các nội tiết tố hoặc yếu tố thực thể Có thể xuất hiện chứng táo bón, trĩ

+ Chứng ợ nóng cũng khá phổ biến ở phụ nữ có thai do hiện tượng trào ngược của acid vào phần dưới của thực quản.

3.5 cơ xương khớp

+ Tăng tính di động của các khớp cùng chậu, cùng cụt và khớp mu Phụ nữ có thai có thể có cảm giác đau, tê, và yếu ở các chi trên

+ Cột sống ưỡn ra trước trong những tháng cuối thai kỳ

3.6 thần kinh

Giảm sự chú ý, tập trung và trí nhớ trong suốt giai đoạn thai nghén và giai đoạn đầu của thời gian sau đẻ, ngoài ra cũng gặp các hiện tượng rối loạn giấc ngủ, giảm hiệu suất của giấc ngủ nói chung

- chuyển hoá cơ bản cao

Câu hỏi kiểm tra

1 Tử cung gần như hình cầu vào tuần thứ

2 Trong lúc có thai cổ tử cung có thay đổi nào

3 Nói về đoạn dưới tử cung chọn câu sai:

XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN