ƯU THẾ VÀ HẠN CHẾ CỦA LOẠI HÌNH BÁO CHÍ ĐỐI NGOẠI VÀ TRUYỀN THÔNG QUỐC TẾ: ĐIỆN ẢNH VÀ TÁC PHẨM “THIÊN MỆNH ANH HÙNG”

ƯU THẾ VÀ HẠN CHẾ CỦA LOẠI HÌNH BÁO CHÍ ĐỐI NGOẠI VÀ TRUYỀN THÔNG QUỐC TẾ: ĐIỆN ẢNH VÀ TÁC PHẨM “THIÊN MỆNH ANH HÙNG”HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN VIỆN BÁO CHÍ TIỂU LUẬN MÔN BÁO CHÍ ĐỐI NGOẠ VÀ TRUYỀN THÔNG QUỐC TẾ ƯU THẾ VÀ HẠN CHẾ CỦA LOẠI HÌNH BÁO CHÍ ĐỐI NGOẠI VÀ TRUYỀN THÔNG QUỐC TẾ ĐIỆN ẢNH VÀ TÁC PHẨM “THI.

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VIỆN BÁO CHÍ

TIỂU LUẬN MÔN BÁO CHÍ ĐỐI NGOẠ VÀ TRUYỀN THÔNG QUỐC TẾ

ƯU THẾ VÀ HẠN CHẾ CỦA  LOẠI HÌNH BÁO CHÍ ĐỐI NGOẠI VÀ TRUYỀN THÔNG QUỐC TẾ: ĐIỆN ẢNH VÀ TÁC PHẨM “THIÊN

MỆNH ANH HÙNG”

Giảng viên: PGS.TS Nguyễn Ngọc Oanh

Học viên: Lê Phương Anh Lớp: K27.2 Báo chí

HÀ NỘI - 3/2023

LỜI NÓI ĐẦU

Có thể nói, trong xu thế hội nhập hiện nay, yêu cầu phải quang bá và nâng cao vị thế của minh đối với mỗi quốc gia được coi là nhiệm vụ rất quan trọng Bên cạnh các phương thức tạo dựng và quảng bá hình ảnh đất nước truyền thống

đã thực hiện thì điện ảnh đang dần trở thành một công cụ quảng bá hiệu qua bởi tính nghệ thuật, sức ảnh hưởng và hiệu quả từ hình ảnh, cảm xúc mà nó mang lại Ngoài ra, quảng bá hình ảnh đất nước qua điện ảnh còn góp phần cùng lúc thực hiện mục đích quảng bá hình ảnh đất nước và phát triển nghệ thuật điện ảnh, văn hóa của mỗi quốc gia, mang lại những nguồn lợi lâu dài và bền vững cho đất nước Việt Nam cũng không thể nằm ngoài xu thế đó

Những điều kiện về kinh tế xã hội hiện nay của nước ta đặt đất nước đứng trước cơ hội để chuyển mình và phát triển điện ảnh, qua đó quảng bá hình ảnh đất nước. 

Điện ảnh không chỉ quảng bá cho du khách nước ngoài về đất nước, mà còn hỗ trợ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tiếp nhận thông tin và sản phẩm văn hóa từ trong nước; có các chính sách nhằm gắn kết cộng đồng, phát huy trí tuệ, tài năng sáng tạo, đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước Đẩy mạnh các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cho công tác văn hóa đối ngoại Hiện nay, Việt Nam còn hợp tác với các nước để đào tạo, bồi dưỡng tài năng văn hóa, nghệ thuật; đào tạo cán bộ chuyên môn trình độ cao Xây dựng

và phát triển một số Liên hoan nghệ thuật quốc tế có thương hiệu tại Việt Nam, tạo điều kiện cho công chúng Việt Nam được tiếp cận với các nền văn hóa, nghệ thuật đa dạng của thế giới, khẳng định năng lực tổ chức các sự kiện quốc tế của Việt Nam, nâng cao vị thế, uy tín đất nước Không chỉ vậy, các cơ quan, bộ ngành còn tạo điều kiện thuận lợi để điện ảnh các nước, các tổ chức quốc tế, các

cơ quan văn hóa, du lịch nước ngoài giới thiệu đất nước, con người, văn hóa, du lịch tại Việt Nam qua các cuộc thi, cuộc trao giải, các liên hoan phim Qua đó điện ảnh đã thu hút được các nguồn lực hỗ trợ cho phát triển văn hóa nghệ thuật, góp phần thực hiện chính sách xã hội hoá Tổ chức các hoạt động văn hóa đối ngoại theo hình thức xã hội hóa với sự tham gia của các tổ chức, cá nhân trong

và ngoài nước

I Quan điểm về quảng bá hình ảnh đất nước qua điện ảnh tại Việt Nam.  Theo đạo diễn Nguyễn Hữu Phần, đối với mỗi quốc gia, có 3 phương diện

có thể lấy nó làm trụ cột xây dựng hình ảnh của quốc gia đó: du lịch, đầu tư và văn hóa Nhưng tại Việt Nam, cả 3 trụ cột góp phần xây dựng hình ảnh quốc gia lại chưa được thực hiện triệt để, luôn ở trong tình trạng “đề xuất ra rồi để đó"

 Vì thế, hầu như chưa có kết quả nào nổi bật Trước đó, hội nghị Trung Ương V khóa VIII đã ra nghị quyết về nhiệm vụ cụ thể của văn hóa: “Làm tốt việc giới thiệu văn hóa, đất nước và con người Việt Nam với thế giới; tiếp thu có chọn lọc các giá trị nhân văn, khoa học, tiến bộ của nước ngoài Phổ biến những kinh nghiệm tốt xây dựng và phát triển văn hóa của các nước ” Văn hóa luôn là vấn đề thưởng trực và quan trọng trong các chính sách của Đảng và Nhà nước đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI đã tái khẳng định tư tưởng cốt lõi, đồng thời mở rộng thêm rất nhiều khía cạnh mới

mẻ. 

Chiến lược phát triển Kinh tế - Xã hội 2011-2020 của Chính phủ là bước đi

cụ thể hóa hơn chủ trương, nghị quyết của Đảng, xác định rõ né vai trò của văn hóa trong tương quan với sự phát triển của kinh tế nói chung và các ngành nói riêng: “Phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa, vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc, vừa tiếp thu những tinh hoa văn hóa của nhân loại, xử

lý tốt mối quan hệ giữa kinh tế và văn hóa để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội, là một động lực phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế” Năm 2009, Chính phủ đã công bố “Chiến lược phát triển Văn hóa” với những nhận định xác đáng “Nhiều hoạt động hợp tác, giao lưu văn hóa quốc tế trên quy mô lớn đã được tổ chức ở Việt Nam và nước ngoài gây được tiếng vang và tạo được ấn tượng tốt đẹp trong lòng bạn bè quốc tế về truyền thống văn hóa, nghệ thuật Việt Nam Bước đầu đã có sự kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật của nước ta ở nước ngoài để quảng bá hình ảnh Việt Nam và xúc tiến thương mại, hợp tác đầu tư” Chiến lược này cũng nhắc đến công nghiệp văn

hóa”, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước dành cho ngành công nghiệp mang lại rất nhiều lợi ích cho quốc gia này. 

Công nghiệp văn hóa bao hàm một khoảng rộng các lĩnh vực như: công nghiệp điện ảnh, công nghiệp phát thanh, truyền hình, dịch vụ du lịch là những lĩnh vực mà rất nhiều quốc gia trên thế giới đã đi trước Việt Nam, và đã chứng minh được tính hiệu quả, sức mạnh của nó đối với mỗi quốc gia Riêng đối với ngành Điện ảnh, một ngành quan trọng trong hệ thống Công nghiệp văn hóa, ngày 11/11/2013, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt “Chiến lược phát triển điện anh đến năm 2020, tầm nhìn năm 2030” xác định quan điểm, mục tiêu tạo tiền đề cho sự phát triển của ngành điện ảnh Theo đó, các nhóm giải pháp then chốt cũng được hoạch định rõ ràng như nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách, nguồn vốn đầu tư, nhóm giải pháp về đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong phát triển điện ảnh, khẳng định mối liên hệ tương tác giữa điện ảnh với du lịch và dùng điện ảnh như kênh quảng vá hình ảnh đất nước con người Việt Nam

Có thể nói chưa bao giờ ngoại giao văn hóa có được những điều kiện thuận lợi như hiện nay Bối cảnh quốc tế hòa bình, ổn định với xu thế tất yếu của giao lưu văn hóa là cơ sở khiến cho ngoại giao văn hoá trở thành nhu cầu tất yếu Về nội lực, với vị thế ngày càng được nâng cao của đất nước có một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể nổi tiếng nên nhiều chương trình, Đề án, sự kiện mang tính chất ngoại giao văn hóa đã được thực hiện ở trong nước và quốc tế, đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước cũng như đóng góp một phần vào việc bảo vệ và duy trì hoà bình của toàn nhân loại Những năm gần đây, nắm bắt xu hướng này, Việt Nam cũng thực hiện các hoạt động ngoại giao văn hóa nâng cao hình ảnh, vị thế của đất nước với công cụ là những đặc trưng văn hóa Việt Nam Tuy nhiên, sản phẩm của ngoại giao văn hóa phải đa dạng Những sản phẩm này có thể bao gồm: di sản, danh thắng, đến tư tưởng, truyền thống, tôn giáo, phong tục tập quán, sách báo, phim ảnh, văn nghệ đến quảng bá hình ảnh các danh nhân

Riêng trong lĩnh vực điện ảnh, nhiều bộ phim của Việt Nam đã được giới thiệu, phát hành ở nước ngoài, hoặc tham gia các liên hoan phim (LHP) lớn, nhỏ trên thế giới như: LHP Châu Á - Thái Bình Dương, Fukoca (Nhật Bản), Kim kê

- Bách hoa (Trung Quốc) Pusan (Hàn Quốc), Berlin (Đức), Venise (Ý) Toronto (Canada) Ấn Độ, Cannes (Pháp), Oscar (Mỹ), v.v Một số phim đã nhận được những giải thưởng danh giá tại các LHP này Từ năm 2010, Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch đã tổ chức được Liên hoan phim quốc tế Hà Nội (hai năm một kỳ) LHP QUốc tế Hà Nội lần thứ hai năm 2012, lần thứ ba vào tháng 10/2014 và dự kiến LHP lần thứ 4 sẽ diễn ra vào tháng 11 năm 2016 Những hoạt động ngoại giao văn hóa trên đây là sự cố gắng đáng trân trọng của ngành ngoại giao và sự phối hợp của nhiều ban ngành, địa phương trong cả nước Tuy nhiên kết quả vẫn chưa cao, chưa tương xứng với tiềm năng và mục tiêu quảng bá của đất nước Những sự kiện, sinh hoạt văn hóa cụ thể như tuyên truyền, quảng bá trực tiếp hay các đợt/buổi biểu diễn nghệ thuật được tổ chức chủ động vẫn còn lộ rõ chủ đích và mang tính hình thức Việc sử dụng các tác phẩm điện ảnh có lồng ghép mục tiêu quảng bá hình ảnh đất nước có nhiều cơ hội truyền thụ dịu dàng, kín đáo, tự nhiên hơn nhưng lại có thể gây ấn tượng sâu sắc với đông đảo đối tượng cần tiếp cận. 

II Yêu cầu nhiệm vụ của việc quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam thông qua điện ảnh. 

Qua điện ảnh, hình ảnh Việt Nam phải được hiện lên chân thực, thông điệp sâu sắc đến bạn bè quốc tế Mang cái nhìn khác cho công chúng thế giới về Việt Nam, đất nước vốn chỉ biết đến chiến tranh Cũng vì vậy, khi bước vào thời kỳ khôi phục đất nước, phát triển xã hội theo chủ trương đối mới, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, chính phủ và nhân dân Việt Nam đã tăng cưởng các biện pháp biện pháp thúc đẩy sự tiến bộ của đất nước, huy động các thành phần kinh tế, các tổ chức xã hội và toàn dân tham gia vào công cuộc đổi mới, phát triển các ngành nghề, phát triển các thế mạnh của đất nước, tạo điều kiện hội nhập với các quốc gia, dân tộc trong khu vực và toàn thế giới Các hoạt động ngoại giao, thương mại, giao lưu văn hóa, khoa học kỹ thuật phát triển mạnh đã tạo ra những đòi hỏi cấp bách về việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam với thế giới. 

Hình ảnh đất nước, con người Việt Nam trong cuộc sống hòa bình đang hết lòng vì sự đổi thay của đất nước; những nét đẹp của nền văn hóa truyền thống với nhiều bản sắc độc đáo, thể hiện trong các mối quan hệ gia đình, cộng đồng, tình bạn, tình yêu của người Việt Nam hiền hòa, hiếu khách rất cần được quảng

bá ra thế giới để thay đổi định kiến và tạo dựng cách nhìn nhận mới, cách nhìn nhận đúng đắn về Việt Nam ngày nay Do những điều kiện lịch sử - xã hội, tử nhiều thế kỷ qua, Việt Nam là một đất nước gắn liền với những cuộc chiến tranh chống xâm lược, giải phóng dân tộc, giành độc lập, tự do cho đất nước Vì vậy, Việt Nam từ lâu đã trở thành một tên gọi gắn liền với chiến tranh Nhiều người dân trên thế giới (nhất là người dân ở các nước châu Âu, Châu Phi, Châu Mỹ) luôn có ấn tượng Việt Nam là một đất nước anh hùng, dũng cảm, bị tàn phá bởi những các cuộc chiến tranh lâu dài, gian khổ; Việt Nam là đất nước nghèo nàn, lạc hậu Thậm chí, đến nay, 38 năm sau khi chiến tranh chấm dứt, toàn đảng, toàn dân Việt Nam đã khôi phục lại quê hương, đổi mới cơ chế quản lý đất nước phát triển toàn diện về chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội và hội nhập cùng thế

giới, nhưng nhiều người trên thế giới vẫn chưa thoát khỏi những ấn tượng từ quá khí, chưa có nhận thức đúng đắn, chân thực về Việt Nam Thứ hai, điện ảnh là cấu nối giao lưu văn hóa và quảng bá hình ảnh đất nước với các quốc gia, người dân trên thế giới Ngay từ thời kỳ còn chiến tranh, Việt Nam cũng đã từng có những mối quan hệ giao lưu quốc tế để tranh thủ sự ủng hộ giúp đỡ của nhân dân thế giới cho cuộc chiến tranh chính nghĩa của mình Nhiều sự kiện giao lưu văn hóa, nghệ thuật như biểu diễn nghệ thuật dân tộc, giao lưu âm nhạc, triển lãm hội họa, nhiếp ảnh, tham gia liên hoan, trao đổi sách bảo v.v đã được tổ chức ở các quốc gia thuộc mọi châu lục Điện ảnh, một ngành nghệ thuật có nhiều lợi thế trong việc đưa hình ảnh Việt Nam đến với thế giới cũng đã thực hiện được nhiệm vụ giao lưu, truyền thụ, thuyết phục nhân dân thế giới Những

bộ phim thành công của Việt Nam đã từng được đánh giá cao tại các Liên hoan phim Quốc tế ngay từ khi đất nước còn chia cắt, chiến tranh đến tận thời kỳ hậu chiến như: Chị Tư Hậu" Con chim vành khuyên”, “Vợ chồng A Phủ”, Vĩ tuyến

17 ngày và đêm”.“Em bé Hà Nội”, “Cánh đồng hoang”.“Ngã ba Đồng Lộc”.“Đời cát” “Lưỡi dao” v.v đã từng tạo dựng được hình ảnh đất nước, con người Việt Nam trong chiến tranh và những vấn đề xã hội sau chiến tranh, thu hút sự chú ý, thấu hiểu và ủng hộ của nhân dân thế giới với cuộc chiến tranh chính nghĩa, giải phóng dân tộc, và quá trình khôi phục lại đất nước sau chiến tranh với cộng đồng quốc tế. 

Mỗi giao lưu Điện ảnh giữa Việt Nam và thế giới không chỉ thể hiện ở việc đưa phim của mình ra ngoài biên giới mà còn được các nhà làm phim trên thế giới khai thác đề tài, thực hiện phim trên đất Việt Nam Trong giai đoạn 1975

-1995, khán giả điện ảnh thế giới còn được chứng kiến sự xuất hiện gần 70 bộ phim do các đạo diễn quốc tế nói về chiến tranh Việt nam, trong đó có rất nhiều phim đoạt các giải thưởng tại các liên hoan phim Quốc tế danh tiếng như Oscar, Cannes, Berlin, Venice Những thành công của điện ảnh trong nước và quốc tế

đã tạo được hình ảnh đất nước và ca ngợi sâu sắc con người Việt Nam, một đất nước của những người dân giầu lòng yêu nước, kiên cường, dũng cảm, quyết

tâm thực hiện đến cùng mục tiêu giải phóng dân tộc, giành và bảo vệ nền độc lập Hình ảnh Việt Nam trong các tác phẩm Điện ảnh về Việt Nam đã có ý nghĩa quan trọng trong việc khơi gợi cảm hứng, niềm tin với các quốc gia đang còn trong chế độ thuộc địa đang vùng lên trong cuộc đấu tranh giành độc lập

Phát triển một nền điện ảnh hiện đại, tiên tiến, chuyên nghiệp, hội nhập với quốc tế nhưng giữ được bản sắc văn hóa dân tộc không thể trộn lẫn của Việt Nam Thứ tư, nhiệm vụ quảng bá hình ảnh Việt Nam qua điện ảnh không chỉ là nhiệm vụ riêng của một ngành điện ảnh, không chỉ mang lại lợi ích riêng cho điện ảnh hay du lịch Đây là nhiệm vụ chung của cả quốc gia, cần phải có sự nỗ lực đồng bộ, kết hợp giữa truyền thông, điện ảnh, các cơ quan quản lý để đạt được hiệu quả cao nhất

III Sử dụng điện ảnh như một công cụ quảng bá hình ảnh đất nước – tác phẩm “Thiên mệnh anh hùng”

 Nếu một tác phẩm điện ảnh ẩn chứa những thông điệp mang giá trị quảng

bá hình ảnh một con người, một đất nước thì chính tác phẩm điện ảnh đỏ đã trở thành một công cụ để quảng bá hình ảnh Trong thời đại hội nhập và giao lưu văn hóa, thuật ngữ “ngoại giao văn hóa” ngày được nhắc đến nhiều hơn, thì chính điện ảnh là công cụ hiệu quả nhất, trực quan nhất và nhanh nhất để đem hình ảnh một quốc gia để với bạn bè quốc tế.Và tác phẩm “Thiên mệnh anh hùng” chính là một trong những minh chứng rõ nhất

Được lấy cảm hứng từ tiểu thuyết võ hiệp Bức huyết thư của nhà văn Bùi Anh Tấn và dựa trên bối cảnh thời Hậu Lê, Thiên mệnh anh hùng xoay quanh vụ thảm án Lệ Chi Viên khiến Nguyễn Trãi bị tru di tam tộc, được đan xen giữa các nhân vật hư cấu và các nhân vật trong lịch sử… Người xem phim được “mãn nhãn” từ những pha hành động võ công dữ dội, công phu mà khán giả không kiềm được trầm trồ khi một bức tranh phong cảnh Việt Nam hiện lên, những cảnh sắc kỳ vĩ mê hoặc người xem, từ đó đem lại thành công lớn cho phim

Từ Trailer được tung ra trên mạng và từ đầu bộ phim, khán giả cũng nhận

ra được ý định xuyên suốt của đạo diễn Victor Vũ và đạo diễn hình ảnh Nguyễn K’Linh khi chọn những cảnh quay, góc quay, cách xử lý ánh sáng, lia máy đắt giá làm cảnh sắc trong phim trở nên lung linh kỳ ảo, làm khán giả choáng ngợp, bất ngờ với cảnh “non nước hữu tình” “Lối xưa xe ngựa…” của Khu Du lịch Tràng An, Tam Cốc Bích Động, chùa và vùng Phụ Cận (Ninh Bình), phủ Thành Chương, Khu Di tích Cổ Loa, Đền An Dương Vương, Củ Chi (TP Hồ Chí Minh)… Những cảnh phi ngựa bên ruộng lúa, đồi núi chập chùng, những ngôi làng Việt đơn sơ, những ngôi chùa mộc mạc cổ kính, những dòng suối, thác ghềnh trắng xóa… được tài nghệ của những người làm phim chắt lọc, trau chuốt thành những hình ảnh tưởng chỉ có thể có trong trong tranh “thủy mặc”… Đây chính là một bước tiến mà đạo diễn Victor Vũ đã tạo dựng được với Thiên mệnh anh hùng nói riêng cũng như phim cổ trang, kiếm hiệp Việt Nam nói chung

Thiên mệnh anh hùng thật sự là phim quảng bá hình ảnh quốc gia, quảng

bá cho du lịch Việt Nam, thu hút khách du lịch đến Việt Nam và thu hút các nhà làm phim thế giới đến tìm cảnh quay, biến Việt Nam thành một “phim trường thiên nhiên” đầy hấp dẫn Sự thành công của Thiên mệnh anh hùng tạo thêm niềm tin cho các đạo diễn Việt Nam tự tin làm những bộ phim cổ trang Việt trở thành những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, mang hình ảnh đất nước, lịch sử và con người Việt Nam đến thế giới

Tại Liên hoan phim quốc tế Hà Nội (LHPQTHN) 2012, Việt Nam có 2 phim truyện dự thi là “Đam mê” (đạo diễn Phi Tiến Sơn) và “Thiên mệnh anh hùng” (đạo diễn Victor Vũ) Nhưng chỉ “Thiên mệnh anh hùng” giành được Giải đặc biệt của Ban Giám khảo (BGK), còn “Đam mê” đã không có giải thưởng nào Có lẽ, đây cũng là một cơ hội để các nhà quản lý, cũng như người làm phim

có cái nhìn khách quan hơn với điện ảnh nước nhà và rút ra những bài học cần thiết

Không chỉ vậy, “Thiên mệnh anh hùng” (dựa trên tác phẩm “Bức huyết thư” của nhà văn Bùi Anh Tấn) là bộ phim được đầu tư mạnh tay so với mặt bằng điện ảnh nước nhà: 25 tỷ Phim dựa trên câu chuyện vốn nhiều bí ẩn trong lịch sử Việt Nam suốt gần 700 năm qua: vụ thảm án Lệ Chi Viên khiến gia tộc Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi bị tru di Diễn tiến của phim là 20 năm sau vụ

án, khi Trần Nguyên Vũ, người cháu nội của Nguyễn Trãi còn sống sót nhờ một gia tướng mang đi trốn thoát, đã trưởng thành, quyết tâm dấn thân vào cuộc phiêu lưu đầy nguy hiểm, nhằm trả thù kẻ đã hãm hại gia đình và minh oan cho dòng tộc

Một câu chuyện với những nhân vật có thật được xây dựng đan xen giữa hư cấu dã sử, đã mang đến những yếu tố bất ngờ, hấp dẫn Nhưng “Thiên mệnh anh hùng” không sa đà vào chi tiết vụ án Lệ Chi Viên, mà đi sâu vào các mối quan

hệ của con người, khiến bộ phim dẫu xây dựng trên bối cảnh xã hội xưa, mà vẫn mang thông điệp thời đại