Thống kê sán dây tài liệu ôn tập kí sinh trùng

Bảng thống kê chi tiết sán dây taenia sp (T Solium dây heo, T Saginata dây bò), sán dây lùn Hymenolepis Nana, sán dây cá Diphyllobothrium Latum, sán nhái Spirometra Erinacei, sán dây chó Dipylidium Caninum, sán dây chó Echinococ.

SÁN DÂY taenia sp.

(T.Solium: Dây Heo,

T.Saginata: Dây Bò)

SÁN DÂY LÙN

Hymenolepis Nana DiphyllobothriumSÁN DÂY CÁ

Latum

SÁN NHÁI

Spirometra Erinacei

SÁN DÂY CHÓ

Dipylidium Caninum

SÁN DÂY CHÓ

Echinococcus Granulosus

+)Sán dây heo:

- 4 đĩa hút

- 1 chủy, 2 hàng móc

- Lỗ sinh dục bên hông,

xen kẽ đều

• Đốt già theo phân ra

ngoài

+)Sán dây bò:

- 4 đĩa hút

- Lỗ sinh dục bên hông,

xen kẽ không đều

- Đốt già tự bò ra ngoài

Trứng sán dây heo/bò

- Hình cầu, vỏ dày, có

tia

- Chứa phôi 6 móc

- Chỉ phát triển tiếp khi

gặp đúng ký chủ trung

gian

NANG ẤU TRÙNG

- Gồm:

Cysticercus cellulosae

(heo, người)

Cysticercus bovis (bò)

- Chứa dịch + 1 đầu

sán thụt vào

- Có ở lưỡi/cổ/vai, tim/

mô mỡ/ cơ hoành… ở

ký chủ

→“Gạo sán” đến dạ

dày - ruột người

→ Đầu sán nhô ra bám

vào thành ruột

- Đầu: 4 đĩa hút, 1 chủy, 1 hàng móc

- Đốt: hình thang, lỗ sinh dục ở bên trái, đốt chứa trứng có thể tách khỏi thân,

dễ vỡ, 1 tử cung + 3 tinh hoàn

Trứng

- Đẻ trứng hoặc đốt già đứt khỏi thân

- Vỏ dày 2 lớp, trong suốt, có phôi 6 móc

- Mỗi cực có sợi treo giữ phôi

- Kích thước thay đổi tùy kích thước

ký chủ và số lượng nhiễm

• Nếu nhiễm 1 con:

3-10 m (có thể 20m) –> sán dây lớn nhất

• Nếu nhiễm nhiều con: 5–7 cm

- Đầu: 2 rãnh hút

- Đốt: hình thang, tử cung hình hoa hồng,

có lỗ đẻ, đốt già không tách khỏi thân

Trứng

- Đẻ ~1 triệu trứng/

ngày

→ theo phân ra ngoài

- Có nắp, chứa phôi bào (hình thể giống trứng sán lá lớn, nhưng nhỏ hơn)

→ Chỉ phát triển khi gặp nước

Trứng

- Đầu: 4 đĩa hút, 1 chủy, 4-8 hàng móc

- Đốt: hình hạt dưa leo, lỗ sinh dục 2 bên, đốt già theo phân/tự bò ra ngoài

Trứng

- Hình cầu, phôi 6 móc

- Dính thành đám

- Chứa trong bọc mỏng

- Ký sinh chủ yếu ở chó

- Đầu: 4 đĩa hút, 1 chủy, 2 hàng móc

- Đốt: 3 – 4 đốt, đốt cuối già nhiều trứng

Trứng

- giống trứng sán dây heo/ bò

BỆNH SÁN

TRƯỞNG THÀNH

*Nguyên nhân: Do ăn

thịt heo/ bò có nang ấu

trùng (thịt gạo)

- Người bệnh thường

chỉ chứa một con

trưởng thành

- Rối loạn toàn thân:

nôn,buồn nôn, tiêu cân,

sụt cân, suy nhược thần

kinh…

Chẩn đoán

- Tìm đốt sán trong

phân hoặc đốt tự bò ra

ngoài

- Tìm trứng trong phân

(đốt bị vỡ trong ruột)

- Graham

Điều trị

- Praziquantel

- Niclosamid

- Hạt bí, hạt cau

Đường lây truyền

- Nuốt trứng

- Nuốt bọ mang nang ấu trùng: ăn bánh mì nướng chưa chín có nhiễm mọt

mì mang ấu trùng, trẻ em nuốt nhầm các loài bọ mang ấu trùng

- Thường gặp ở trẻ em

- Thường ko triệu chứng

- Nặng: rối loạn tiêu hóa, ngứa, tiêu chảy,nhiễm độc máu do độc tố…

- Rối loạn tiêu hóa:

tiêu chảy, ăn ko tiêu, sụt cân ,

- Thiếu máu cận Biermer (hồng cầu

to, non, tăng sắc)

do sán hấp thu vitamin B12

- Nhiễm nhiều:

tắc ruột, ói ra sán, trụy tim mạch

- Gây bệnh dạng

ấu trùng ký sinh

Sparganosis

- Vị trí: mắt, màng phổi, màng tim, hệ TKTW, dưới da

- Thường gặp ở trẻ em

- Thường không có triệu chứng

- Nếu nhiễm nhiều:

mệt mỏi, tiêu chảy, dị ứng …

BƯỚU SÁN (Hydatid)

Từ ngoài vào gồm:

- Màng ngoài: nhiều lớp, do phản ứng của

ký chủ

- Màng sinh mầm → Tạo nang → Trong nang có đầu sán (cát sán) + nang thứ cấp chứa đầu sán

- Dịch: trong, mặn,

ưu trương

*Bướu tăng sinh →

To → Chèn ép → Vỡ

→Đầu sán phát tán, hình thành bướu thứ cấp

*Bệnh lý gồm 3 giai đoạn:

- Giai đoạn bướu tăng sinh: không rõ triệu chứng

- Toàn phát = bướu

to → nứt vỡ: gây phản ứng phản vệ, nhiễm trùng, triệu chứng tùy thuộc vị trí

BỆNH GẠO HEO

(Cysticercus

cellulosae)

*Nguyên nhân: Do nuốt trứng → nhẹ

- Tự nhiễm: đốt già bị nhu động ruột đẩy ngược lên dạ dày gây phóng thích trứng → nặng

- Tạo nang ấu trùng T.solium dưới da (nốt sần, ngứa), cơ (đau cơ), não (động kinh, liệt…), mắt (rối loạn/giảm thị giác), tim…

Chẩn đoán

- Sinh thiết

- X quang, CT, MRI

- Soi đáy mắt

- ELISA

Điều trị

- Phẫu thuật

- Não:Praziquantel, Albendazol…

Chẩn đoán

- Xét nghiệm phân tìm trứng

- Nội soi ruột thấy con trưởng thành

Điều trị

- Praziquantel, Niclosamid

- Hạt bí, hạt cau

Chẩn đoán

- Xét nghiệm phân tìm trứng

Điều trị

- Niclosamid, praziquantel

- Sau khi trục xuất sán, bổ sung B12 cho bệnh nhân

Điều trị

- Ngoại khoa + chống bội nhiễm

Chẩn đoán

- Xét nghiệm phân tìm trứng/ đốt sán

- Đốt sán dính ở hậu môn

- Xét nghiệm huyết thanh

Điều trị

- Praziquantel, Niclosamide

Chẩn đoán

- Huyết thanh miễn dịch phát hiện kháng thể

- Không chọc dò vì bướu dễ vỡ

- Chẩn đoán hình ảnh gan, phổi → hỗ trợ chẩn đoán

Điều trị

- Ngoại khoa (diệt đầu sán bằng formol trước khi mổ) + nội khoa