đánh giá mức độ ảnh hưởng của độc chất chì vô cơ đến sức khỏe con người

I.Giới thiệuII.Quá trình xâm nhập, hấp thụ và thải trừ của chì III.Độc tính và cơ chế gây độc của chì Ảnh hưởng của nhiễm độc chì đối với cơ quan... -Ruột hấp thu khoảng 10% lượng chì cò

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên

Khoa Môi Trường

Đánh giá mức độ ảnh hưởng

của độc chất Chì vô cơ đến sức khỏe con người

SVTH: Đỗ Tuấn Anh

I.Giới thiệu

II.Quá trình xâm nhập, hấp thụ và thải trừ của chì

III.Độc tính và cơ chế gây độc của chì

Ảnh hưởng của nhiễm độc chì đối với cơ quan

I: Giới thiệu

Chì

Chì là kim loại mềm, màu xám nhạt, nóng chảy 327 °C sôi ở 1515 °C , Pb bay hơi vào khoảng 550-600 °C và chuyển thành oxit chì do tiếp xúc với không khí

Chì có 2 trạng thái oxy hóa bền là Pb(II) và Pb(IV) và

có bốn đồng vị là 204Pb, 206Pb, 207Pb và 208Pb

Chì là kim loại nặng( M=207; d=11,3g/cm3) có tính mềm dễ dát mỏng nên chì được sử dụng nhiều trong công

Các hợp chất vô cơ của chì

• PbO: ít tan trong nước, dùng để chế tạo chì acetat và chì

cacbonat, chế tạo acquy

• Pb(OH)2: được tạo thành từ kiềm và muối chì hòa tan

tạo thành, có dạng bột trắng, ít tan trong nước

• PbO2: có dạng bột màu nâu, được dùng làm chất oxy

hóa mạnh

• PbS: (galen): được dùng để chế tạo kim loại, sơn,

vecni…

• PbCl2: có dạng bột trắng, ít tan trong nước lạnh, nóng

chảy ở 500 °C, sẽ mất bớt clo, thêm oxy thành

oxitclorua màu vàng, được dùng làm bột màu

4

Nguồn tiếp xúc với Chì

1 Tự nhiên: Không đáng kể

2 Nhân tạo: Do các hoạt động của con người:

•Chế tạo acquy chì(bình điện), đúc chữ in và sắp chữ in

•Khai thác, chế biến quặng chì và các phế liệu có chì.

•Các công nghệ khác: pha chế, sử dụng sơn, mực in, sử dụng

trong luyện kim, tráng men, in hoa đồ gốm, trong công nghệ cao su…

• Các thuốc nam: dùng uống, bôi, được dân gian gọi là thuốc

cam, thuốc tưa lưỡi… lưu hành bất hợp pháp có chì (hồng đơn)

• Thực phẩm: do thực phẩm bị ô nhiễm, do các vật dụng đóng gói (như đồ hộp có chất hàn gắn sử dụng chì)

II: Quá trình xâm nhập, hấp thụ và

thải trừ của chì

1 Đường xâm nhập vào cơ thể

Chì vào cơ thể do hít phải bụi chì và hơi chì Chiếm

50-70% lượng chì đi vào cơ thể

hút thuốc trong khi làm việc là những cơ hội để chì

xâm nhập vào dạ dày

qua da lành, trái lại các hợp chất hữu cơ của chì xâm nhập qua da khá dễ dàng

6

- Chì được hấp thụ qua đường hô hấp là nguy hiểm nhất vì nó sẽ vào thẳng máu tới các cơ

quan

2 Quá trình hấp thụ của chì

đường hô hấp và khả năng hấp thụ lại phụ thuộc vào tính hòa tan của các hợp chất chì

-Ruột hấp thu khoảng 10% lượng chì còn 90% được bài tiết ra ngoài,

-Ở đường tiêu hóa sự hấp thụ chì bị ảnh hưởng bởi

dịch vị, Axit HCl chuyển các hợp chất của Chì thành Clorua chì dễ hấp thụ

- Các thức ăn giàu mỡ giúp cho sự hấp thụ chì nhiều hơn

8

2 Quá trình hấp thụ của chì

Qua da : Khả năng chì hấp thụ qua da, niêm

mạc không lớn, chỉ xảy ra khi da bị tổn

thương

- Tuy chì hấp thụ qua sau da kém nhưng cần

được chú ý vì trong những trường hợp này vai trò khử độc của gan bị hạn chế.

3 Quá trình phân bố của chì trong

cơ thể.

Quá trình phân bố chì còn được thể hiện theo mô hình sau

(Baloh R.M 1974)

Chì gắn vào tổ chức cứng Chì gắn vào tổ chức mềm

Chì đào thải

Chì gắn vào protein

Chì gắn vào hồng cầu

Chì xâm nhập

Chì huyết tương

10

Hình 1: Quá trình phân bố chì

4 Quá trình thải trừ của chì

•Qua đường tiêu hóa chỉ có một phần nhỏ chì được

hấp thụ vào cơ thể, còn tới 90% thải loại theo phân

•Chì còn được thải trừ qua da, theo tuyến nước bọt

niêm mạc miệng

•Chì còn được thải loại qua tóc, sữa

•Đặc biệt, chì còn được thải loại theo nước tiểu, đó là con đường chính yếu nhất, có thể thải trừ 75%-80%

lượng chì trong cơ thể

Đánh giá ảnh hưởng của ô nhiễm chì tới cơ thể sống thông qua dư lượng chì trong tóc người lao động tại các cơ sở tái chế chì thủ công

12

Hình 2: Mối tương quan giữa hàm lượng chì trong tóc và tuổi nghề

•Mối quan hệ giữa hàm lượng chì trong tóc và tuổi

đời:

•Hàm lượng chì trong tóc ở các nhóm nghề :

Nhóm 1: nghề hẩy chì, 2: dỡ ắc quy

14

Hình 4: Hàm lượng chì trong tóc ở các nhóm nghề

•Hàm lượng chì trong tóc của người lao động phân

theo giới tính

Kết luận:

Hàm lượng chì trong tóc của người lao động

phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:

-Tuổi nghề càng cao, hàm lượng chì trong tóc càng lớn

-Tuổi đời càng lớn, hàm lượng chì trong tóc

càng tăng

-Hàm lượng chì tóc phụ thuộc vào vị trí công

việc, hàm lượng chì trong tóc của những người

"hẩy chì" cao hơn những người dỡ ắcquy

-Hàm lượng chì tóc không phụ thuộc vào giới tính

16

III: Độc tính và cơ chế gây độc và ảnh

hưởng của chì tới các cơ quan, hệ thống.

1 Độc tính của chì

•Chì và hợp chất của chì đều độc, càng dễ hòa tan thì độc tính

càng cao Nếu hít phải nồng độ hơi chì trong không khí quá

0,15mg/m3 thì công nhân có thể bị nhiễm độc, nếu ăn phải 1g bụi chì thì có thể chết.

•Giới hạn tối đa cho phép của KL Chì trong đất : 70 mg/kg dất khô (QCVN 03:2008/BTNMT.)

•Giá trị giới hạn tối đa cho phép của KL Chì trong nước tưới đối

với sản xuất rau, quả tươi : giới hạn là 0,05 mg/L (QCVN

39:2011/BTNMT)

•Lượng ăn vào hàng tuần có thể chấp nhận được tạm thời

( Provisional Tolerable Weekly Intake)

Chất lượng môi trường không khí tại 6 trạm quan trắc TP.HCM

(trung bình 12 tháng năm 2012)

18

Hình 6: Chất lượng môi trường không khí tại TP HCM

2 Cơ chế gây độc và ảnh hưởng của chì

2.1 Ảnh hưởng lên hệ thống tạo máu

•Chì ức chế hoạt động của 3 enzyme quan trọng trong quá trình tổng hợp Hemoglobin là : enzyn delta-ALA-dehydraza,

coprorphyringen de cacboxylaza và hem-synteryaza

•Chì ức chế hoạt động của Ribonudeaza, làm tăng tỉ lệ hồng cầu hình ái kiềm.

•Chì làm giảm Lipit có tác dụng chống oxi hóa của màng hồng cầu, từ đó màng hồng cầu mỏng dần và dẫn tới bị phá hủy.

2.1 Ảnh hưởng lên hệ thống tạo máu

Hậu quả:

-Giảm hoạt tính men ALA dehydraza

-Tích lũy và tăng thải theo nước tiểu: axit

aminolevulinic, coproporphin…

-Tăng coproporphin trong hồng cầu

-Giảm nồng Hemoglobin trong máu

-Giảm số lượng hồng cầu

-Tăng số lượng hồng cầu hạt kiềm

-Tăng sắt huyết thanh

20

2.2 Ảnh hưởng tới hệ thống tim mạch

-Chì tác động đến hệ tuần hoàn rất sớm, gây co mạch ngoại vi do kích thích trực tiếp hay gián tiếp lên trung tâm co mạch tại chỗ (theo Leon Derobert)

-Những nghiên cứu giải phẫu bệnh cho thấy ở các động mạch nhỏ có hiện tượng nội mạch

dày ra và thối hóa lớp cơ

2.3 Ảnh hưởng tới hệ thần kinh

-Hệ thống thần kinh trung ương: phụ thuộc vào thời gian và mức độ tiếp xúc

-Hệ thống thần kinh ngoại vi:gây cảm giác đau mỏi cơ, chán ăn, sút cân và có vị bất thường ở miệng.

-Hệ thần kinh thực vật: cũng có thể bị tổn

thương, biểu hiện rõ nhất ở các thần kinh vận mạch.

22

2.4 Ảnh hưởng tới thận

-Chì gây tổn thương mạch máu, nhất là mao

mạch, gây tổn thương vi tuần hoàn thận.

-Chì có khả năng gây tổn thương tế bào nhu

mô thận, men N-Axetyl-Beta-D-gluco

saminidase ở ống thận

2.5 Ảnh hưởng tới hệ thống nội tiết

-Chì ức chế enzyme chứa nhóm –SH: chì gắn vào

nhóm –SH của 1 số enzyme làm chúng mất khả năng hoạt động phân giải 1 số chất độc trong cơ thể

-Chì ức chế hoạt động của gutathion peroxy dase

24

Hình 7: Chì ức chế hoạt động của gutathion peroxy dase

2.6 Những ảnh hưởng khác

•Chì gây thoái hóa buồng trứng, gây tổn thương tinh

hoàn, vô sinh, liệt dương ( Lancranja và sc, 1975)

•Tổn thương trên mắt gặp tương đối sớm

( Sokkin, 1963 mô tả các chấm ở võng mạc là dấu hiệu sớm của nhiễm độc chì.Voldseld, 1966 nhận thấy chì gây tổn thương thị giác)

IV: Triệu chứng lâm sàng của nhiễm độc Chì, điều trị và cách phòng tránh

•Triệu chứng lâm sàng

1 Nhiễm độc cấp tính

-Rối loạn tiêu hóa: xuất hiện sớm và dữ dội, bỏng

thực quản, buồn nôn, đau thượng vị

-Tình trạng toàn thân suy sụp nhanh, mạch nhỏ, co

giật

-Dấu hiệu viêm thận hoặc viêm gan – thận : đái ít,

protein niệu, vàng da, đạm huyết tăng, dễ tử vong sau vài ngày hoặc nếu khỏi thì thời gian hồi phục kéo dài

26

-Liệt do chì: dấu hiệu bàn tay bủn rủn.

-Tai biến não: là biểu hiện nghiêm trọng của nhiễm

độc mãn

-Viêm thận thường xuất hiện chậm

-Huyết áp cao

Điều trị

a) Nhiễm độc cấp tính:

• Nếu vào đường tiêu hóa thì rửa dạ dày với dung dịch kết tủa

chì dưới dạng sufat không hòa tan như Na2SO4, MgSO4.

•Dùng chất gắn để thải chì: tiêm EDTA

•Chống sốc bằng tiêm truyền.

b) Nhiễm độc mãn tính

•Ngừng tiếp xúc với chì bằng cách chuyển sang công tác khác.

•Dùng thuốc thải chì: EDTA, Penicilamin, ethabutol

c) Điều trị triệu chứng:

Thiếu máu dùng các loại vitamin và chế phẩm của sắt

Cơn đau bụng chì: chườm nóng vùng bụng, tiêm tĩnh mạch hay tiêm bắp chlorpromazin 25mg Có thể dùng Prednisolon, uống 20-30mg/ ngày giảm đau nhanh.

Liệt do chì: tiêm strychnin liều tăng dần, kèm các loại vitamin B1, C, B6, châm cứu, vật lý trị liệu.

28

•Cách phòng tránh ( QUYẾT ĐỊNH Số: 1548/QĐ-BYT )

1 Tăng cường tuyên truyền, giáo dục sức khỏe, nâng cao nhận

thức của người dân, khi bị bệnh chỉ khám ở các cơ sở có đăng ký

4 Đảm bảo vệ sinh, an toàn lao động, đặc biệt với các nghề

nghiệp có nguy cơ nhiễm độc chì cần đảm bảo môi trường và an toàn lao động, tránh gây ô nhiễm, kiểm tra sức khỏe (gồm xét

TỔNG KẾT:

- WHO đã xác định chì là một trong 10 hóa chất

của mối quan tâm sức khỏe cộng đồng

- Độc chất chì ngày càng gia tăng và

gây ảnh hưởng xấu tới sức khỏe con người

(đặc biệt là với trẻ nhỏ)

- Cần có cách phòng ngừa và điều trị nhiễm độc chì

V: Tài liệu tham khảo

•Bài giảng môn: Sức khỏe nghề nghiệp – PGS.TS Trần Như Nguyên

•Đánh giá ảnh hưởng của ô nhiễm chì tới cơ thể sống- Đặng Kim Chi,

•Hoàng Thu Hương, Nguyễn Chi Lan - Viện Khoa học và

Công nghệ Môi trường,

•Đại học Bách Khoa Hà Nội

•Landrigan p J., Todd A c Lead poisoning, West -J-Med 1994

World Health Organiiation (1995), Inorganic lead.

•Draft Lead Report Department of Toxic Substances

•Control August 2004

•Lead and Your Health

32

Chân thành cảm ơn

cô và các bạn đã lắng nghe.