Quy luật quan hệ sản xuất - lực lượng sản xuất và sự vận dụng trong công cuộc Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay

Quy luật quan hệ sản xuất - lực lượng sản xuất và sự vận dụng trong công cuộc Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay

Lời mở đầu……….2

Chương I:Lý luận chung về lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và qui luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất………3

I Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất……… 3

1 Lực lượng sản xuất……… …3

2 Quan hệ sản xuất ……….… 6

3 Nhận thức về phạm trù hình thái kinh tế - xã hội cộng sản……… … 7

II- Qui luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất………8

1 Quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất mâu thuẫn hay phù hợp………….….8

2 Qui luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất………9

Chương II:Sự vận dụng quy luật quan hệ sản xuất - lực lượng sản xuất trong công cuộc CNH-HĐH ở Việt Nam hiện nay……….12

I Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam……….12

1 Quan điểm về công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH) ………12

2 Tính tất yếu khách quan của công nghiệp hoá, hiện đại hóa……….13

3 Tác dụng của công nghiệp hoá, hiện đại hóa………14

II Công nghiệp hoá, hiện đại hóa vận dụng tuyệt vời quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay………15

Kết luận………20

Danh mục tài liệu tham khảo……….21

từ thấp đến cao Trong sản xuất, con người có quan hệ với giới tự nhiên, tức là lựclượng sản xuất; mặt khác là quan hệ giữa người với người tức là quan hệ sản xuất.Phương thức sản xuất chính là sự thống nhất giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sảnxuất tương ứng

Sự phù hợp giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là rất quan trọng để thúcđấy xã hội phát triển Đặc biệt với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong thời

kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay, quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ pháttriển của lực lượng sản xuất sẽ giúp chúng ta khai thác được mọi tiềm năng, nguồn lựccủa đất nước để xây dựng cơ sở vật chất cho Chủ nghĩa xã hội

Biện chứng quan hệ sản xuất với lực lượng sản xuất tạo điều kiện cho sinh viênnói chung và em nói riêng cóđược một nhận thức về sản xuất xãhội, đồng thời nó có vaitrò rất quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nước ta hiện nay Chính

vì vậy em đã chọn đề tài “Quy luật quan hệ sản xuất - lực lượng sản xuất và sự vận dụng trong công cuộc Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay” cho

bài tiểu luận của mình.Tuy nhiên,do trình độ nhận thức còn hạn chế nên không tránhkhỏi những sai sót Em mong nhận được sựgóp ý của thầy cô Em xin chân thành cảm

ơn !

Chương I

Lý luận chung về lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất

và qui luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất

và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

I Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.

1 Lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quátrình sản xuất Lực lượng sản xuất thể hiện năng lực thực tiễn của con người trong quátrình sản xuất ra của cải vật chất Lực lượng sản xuất bao gồm người lao động với kỹnăng lao động của họ và tư liệu sẳn xuất, trước hết là công cụ lao động Trong quátrình sản xuất, sức lao động của con người và tư liệu sản xuất, trước hết là công cụ laođộng, kết hợp với nhau tạo thành lực lượng sản xuất

Các yếu tố của lực lượng sản xuất: lực lượng sản xuất bao gồm tư liệu sản xuất vàngười lao động

* Con người:

“Lực lượng sản xuất hàng đầu của toàn thể nhân loại là công nhân, là người laođộng” Chính người lao động là chủ thể của quá trình lao động sản xuất, với sức mạnh

và kỹ năng lao động của mình, sử dụng tư liệu lao động, trước hết là công cụ lao động

để sản xuất ra của cải vật chất Cùng với quá trình lao động sản xuất, sức mạnh và kỹnăng lao động của con người ngày càng được tăng lên, đặc biệt là trí tuệ của con ngườikhông ngừng phát triển, hàm lượng trí tuệ của người lao động ngày càng cao Ngàynay, với cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, lao động trí tuệ ngày càng đóng vaitrò chính yếu

* Tư liệu sản xuất gồm đối tượng lao động và tư liệu lao động

- Đối tượng lao động

Đối tượng lao động là bộ phận của giới tự nhiên mà lao động của con người tácđộng vào làm thay đổi hình thái của nó cho phù hợp với mục đích của con người.Đối tượng lao động có thể chia làm hai loại

+ Loại có sẵn trong tự nhiên: như gỗ, quặng, tôm cá…con người chỉ cần táchchúng khỏi mối liên hệ trực tiếp với tự nhiên là dùng được

+ Loại đã trải qua lao động, được cải biến ít nhiều như bông để kéo sợi, vải đểmay mặc, than ở nhà máy nhiệt điện…

- Tư liệu lao động

Tư liệu lao động là một vật hay hệ thống những vật làm nhiệm vụ truyền dẫn sựtác động của con người lên đối tượng lao động nhằm biến đổi đối tượng lao động theomục đích của mình.

Tư liệu lao động được chia làm 3 loại:

+ Công cụ lao động:

Công cụ lao động là vật hay hệ thống vật dùng để chuyền dẫn sự tác động của conngười vào đối tượng lao động nhằm biến đổi chúng cho phù hợp với nhu cầu của conngười

Công cụ lao động giữ vị trí hệ thống “xương cốt và bắp thịt” của sản xuất Trình

độ phát triển của chúng là những dấu hiệu đặc trưng tiêu biểu cho một thời đại sảnxuất xã hội nhất định C.Mác viết: “Những thời đại kinh tế khác nhau không phải là ởchỗ chúng sản xuất ra cái gì, mà là ở chỗ chúng sản xuất bằng cách nào, với những tưliệu lao động nào’

+ Tư liệu lao động dùng để bảo quản những đối tượng lao động, gọi chung là “hệthống bình chứa của sản xuất” như ống, thùng…

+ Tư liệu lao động với tư cách là kết cấu hạ tầng sản xuất như đường xá, bến cảng,sân bay, phương tiện giao thông vận tải, …là điều kiện cần thiết đối với quá trình sảnxuất Phát triển kết cấu hạ tầng sản xuất phải đi trước một bước so với đầu tư sản xuấttrực tiếp

Trong các yếu tố hợp thành lực lượng sản xuất, người lao động là chủ thể, bao giờcũng là lực lượng sản xuất cơ bản, quyết định nhất của xã hội

Lịch sử loài người được đánh dấu bởi các mốc quan trọng trong sự phát triển củalực lượng sản xuất trước hết là công cụ lao động Sau bước ngoặt sinh học, sự xuấthiện công cụ lao động đánh dấu một bước ngoặt khác trong sự chuyển từ vượn thànhngười Từ kiếm sống bằng săn bắt hái lượm sang hoạt động lao động thích nghi với tựnhiên và dần dần cải tạo tự nhiên Từ sản xuất nông nghiệp công nghệ lạc hậu chuyểnlên cơ khí hoá sản xuất Sự phát triển lực lượng sản xuất trong giai đoạn này không chỉgiới hạn ở việc tăng một cách đáng kể số lượng thuần tuý với các công cụđã có mà chủyếu làở việc tạo ra những công cụ hoàn toàn mới sử dụng cơ bắp con người Do đó conngười đã chuyển một phần công việc năng nhọc cho máy móc cóđiều kiện để phát huycác năng lực khác của mình

Trong sự phát triển của lực lượng sản xuất, khoa học đóng vai trò ngày càng tolớn Sự phát triển của khoa học gắn liền với sản xuất và là động lực mạnh mẽ thúc đẩy

sản xuất phát triển Ngày nay, khoa học phát triển đến mức trở thành nguyên nhân trựctiếp của nhiều biến đổi to lớn trong sản xuất, trong đời sống Những phát minh khoahọc trở thành điểm xuất phát ra đời những ngành sản xuất mới, những máy móc mới,công nghệ mới, …Sự thâm nhập ngày càng sâu của khoa học vào sản xuất đã làm cholực lượng sản xuất có bước phát triển nhảy vọt, tạo thành một cuộc cách mạng khoahọc và công nghệ hiện đại Yếu tố trí lực trong sưc lao động đặc trưng cho lao độnghiện đại không còn là kinh nghiệm và thói quen của họ mà là tri thức khoa học Có thểnói: “khoa học và công nghệ hiện đại là đặc trưng cho lực lượng sản xuất hiện đại”.

Ở nước ta từ trước tới nay nền kinh tế lấy nông nghiệp làm chủ yếu, nên trình độkhoa học kỹ thuật kém phát triển Hiện thời chúng ta đang ở trong tình trạng kế thừanhững lực lượng sản xuất vừa nhỏ nhoi, vừa lạc hậu so với trình độ chung của thế giới,hơn nữa trong một thời gian khá dài, những lực lượng ấy bị kìm hãm, phát huy tácdụng kém Bởi vậy Đại hội lần thứ VI của Đảng đặt ra nhiệm vụ là phải "Giải phóngmọi năng lực sản xuất hiện có Khai thác mọi khả năng tiềm tàng của đất nước, sửdụng có hiệu quả sự giúp đỡ quốc tếđể phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất Mặtkhác chúng ta đang ở trong giai đoạn mới trong sự phát triển của cách mạng khoa học

kỹ thuật đang chứng kiến những biến đổi cách mạng trong công nghệ Chính điều nàyđòi hỏi chúng ta lựa chọn một mặt tận dụng cái hiện có mặt khác nhanh chóng tiếp thucái mới do thời đại tạo ra nhằm dùng chúng để nhân nhanh các nguồn lực từ bên trong.Nếu phân tích một cách khách quan thì rõ ràng lực lượng sản xuất của ta đang ứng với

cả ba giai đoạn phát triển của lực lượng sản xuất trong nền văn minh loài người Thực

tế hiện nay trong nhiều ngành sản xuất công cụ thủ công vẫn đang là chủ yếu, lao độngnặng đang chiếm tỉ lệ cao, đến nay vẫn chưa hoàn thành cơ khí hoá và thực tế chưabiết khi nào mới xong Cần khẳng định một vấn đề có tính quy luật là trong lịch sử baogiờ cũng có sựđan xen của trình độ phát triển khác nhau trong từng yếu tố cấu thànhlực lượng sản xuất

Tuy nhiên trên thực tế song song với tình trạng lạc hậu trong phạm vi hẹp nhấtđịnh, chúng ta đang dần dần đi lên với tựđộng hoá, sử dụng thành thạo máy móc vitính Đối tượng lao động thấp kém đang được bổ sung Chính vì lẽđó mà sẽ không cócâu trả lời đơn thuần về việc chỉ nên phát triển loại tư liệu sản xuất nào, công cụ gìvàđối tượng lao động nào là chính

2 Quan hệ sản xuất

Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất (sảnxuất và tái sản xuất xã hội)

Quan hệ sản xuất do con người tạo ra, nhưng nó hình thành một cách khách quantrong quá trình sản xuất, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người Quan

hệ sản xuất là hình thức xã hội của sản xuất, các mặt của quan hệ sản xuất thống nhấtvới nhau tạo thành một hệ thống mang tính ổn định tương đối so với sự vận động, pháttriển không ngừng của lực lượng sản xuất

- Chếđộ phân phối sản xuất, sản phẩm tức là quan hệ chặt chẽ với nhau và cùngmột mục tiêu chung là sử dụng hợp lý và có hiệu quả tư liệu sản xuất để làm chochúng không ngừng được tăng trưởng, thúc đẩy tái sản xuất mở rộng, nâng cao phúclợi người lao động

Các mặt nói trên của quan hệ sản xuất có mối quan hệ mật thiết, tác động qua lạilẫn nhau, trong đó quan hệ sở hữu giữ vai trò quyết định Tuy nhiên, quan hệ tổ chứcquản lý và quan hệ phân phối lưu thông cũng có tác động trở lại quan hệ sở hữu

Thực tế lịch sử cho thấy rõ bất cứ một cuộc cách mạng xã hội nào đều mang mộtmục đích kinh tế là nhằm bảo đảm cho lực lượng sản xuất cóđiều kiện tiếp tục pháttriển thuận lợi vàđời sống vật chất của con người cũng được cải thiện Đó là tính lịch

sử tự nhiên của các quá trình chuyển biến giữa các hình thái kinh tế - xã hội trong quákhứ và cũng là tính lịch sử tự nhiên của thời kỳ quáđộ từ hình thái kinh tế - xã hội tưbản chủ nghĩa sang hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa

Và xét riêng trong phạm vi một quan hệ sản xuất nhất định thì tính chất của sởhữu cũng quyết định tính chất của quản lý và phân phối Mặt khác trong mỗi hình tháikinh tế - xã hội nhất định quan hệ sản xuất thống trị bao giờ cũng giữ vai trò chi phốicác quan hệ sản xuất khác ít nhiều cải biến chúng để chẳng những chúng khong đối lập

mà còn phục vụđắc lực cho sự tồn tại và phát triển của chếđộ kinh tế - xã hội mới.Nếu trong quá khứ, đã không có một cuộc chuyển biến nào từ hình thái kinh tế -

xã hội này sang hình thái kinh tế - xã hội khác hoàn toàn là một quá trình tiến hoáêm ả,thì thời kỳ quáđộ từ hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa hoặc trước tư bản chủnghĩa sang hình thái kinh tế cộng sản chủ nghĩa (CSCN) trong thời đại ngày nay càng

không thể là một quá trình êm ả Chủ nghĩa Mác - Lênin chưa bao giờ coi hình tháikinh tế - xã hội nào đã tồn tại kể từ trước đến nay là chuẩn nhất Trong mỗi hình tháikinh tế - xã hội cùng với một quan hệ sản xuất thống trị, điển hình còn tồn tại nhữngquan hệ sản xuất phụ thuộc, lỗi thời như là tàn dư của xã hội cũ Ngay ở cả các nước tưbản chủ nghĩa phát triển nhất cũng không chỉ có một quan hệ sản xuất tư bản chủnghĩa thuần nhất Tất cả các tình hình trên đều bắt nguồn từ phát triển không đều vềlực lượng sản xuất không những giữa các nước khác nhau mà còn giữa các vùng vàcác ngành khác nhau của một nước Việc chuyển từ quan hệ sản xuất lỗi thời lên caohơn như C Mác nhận xét: "Không bao giờ xuất hiện trước khi những điều kiện tồn tạivật chất của những quan hệđó chưa chín muồi " phải có một thời kỳ lịch sử tương đốilâu dài mới có thể tạo ra điều kiện vật chất trên.

Trong cải tạo và củng cố quan hệ sản xuất vấn đề quan trọng màđại hội VI nhấnmạnh là phải tiến hành cả ba mặt đồng bộ: chếđộ sở hữu, chếđộ quản lý và chếđộ phânphối không nên coi trọng một mặt nào cả về mặt lý luận, không nghi ngờ gì rằng:chếđộ sở hữu là nền tảng quan hệ sản xuất Nó làđặc trưng để phân biệt chẳng nhữngcác quan hệ sản xuất khác nhau mà còn các thời đại kinh tế khác nhau trong lịch sửnhư mức đã nói

3 Nhận thức về phạm trù hình thái kinh tế - xã hội cộng sản.

Bắt nguồn từ nhận thức về qui luật phát triển của xã hội loài người là một quátrình lịch sử tự nhiên, đồng thời xuất phát từ những điều kiện mới của thực tế lịch sửhiện nay có thể khẳng định các nước chậm phát triển cũng có khả năng tiến lên CNXHtùy theo hoàn cảnh và khả năng của mình Khả năng quáđộ lên CNXH này thườngđược gọi là con đường quáđộ gián tiếp lên CNXH, con đường bỏ qua giai đoạn pháttriển chếđộ tư bản chủ nghĩa Con đường phát triển theo khả năng này còn được gọi làcon đường theo định hướng xã hội chủ nghĩa Theo kinh nghiệm thực tế của Lênin đây

là một con đường khá lâu dài phải qua nhiều bước trung gian, phát triển qua đấu tranhgiai cấp rất phức tạp Sựđi lên phải có sựủng hộ và giúp đỡ bên ngoài kể cả cơ sở sảnxuất Trước hết trong nước đó cần có một Đảng của giai cấp vô sản lãnh đạo, một đảng

có quan hệ mật thiết "sống còn" với dân Từđó tổ chức áp dụng lãnh đạo trong đó có

cả vận dụng qui luật sản xuất phù hợp với nước đó một cách tích cực để không ngừngtiến bước

II- Qui luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

1 Quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất mâu thuẫn hay phù hợp.

Trong tác phẩm góp phần phê phán khoa kinh tế - chính trị năm 1859 C.Mác viết

"Trong sự sản xuất xã hội ra đời sống của mình, con người ta có những quan hệ nhấtđịnh, tất yếu không phụ thuộc ý muốn của họ, tức những quan hệ sản xuất Nhữngquan hệ này phù hợp với một trình độ phát triển nhất định của lực lượng sản xuất vậtchất của họ

Khái niệm "phù hợp" được hiểu với nghĩa chỉ phù hợp mới tốt, mới hợp qui luật,không phù hợp là không tốt, là trái qui luật Có nhiều vấn đề mà nhiều lĩnh vực đặt ravới từ "phù hợp" này Các mối quan hệ trong sản xuất bao gồm nhiều dạng thức khácnhau mà nhìn một cách tổng quát thìđó là những dạng quan hệ sản xuất và dạng nhữnglực lượng sản xuất từđó hình thành những mối lien hệ chủ yếu cơ bản là mối liên hệgiữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất Nhưng mối liên

hệ giữa hai yêu tố cơ bản này là gì? Phù hợp hay không phù hợp Thống nhất hay mâuthuẫn? Trước hết cần xác định khái niệm phù hợp với các ý nghĩa sau

- Phù hợp là sự cân bằng, sự thống nhất giữa các mặt đối lập hay "sự yên tính"giữa các mặt

- Phù hợp là một xu hướng mà những dao động không cân bằng sẽđạt tới

Trong phép biện chứng sự cân bằng chỉ là tạm thời và sự không cân bằng là tuyệtđối Chính đâylà nguồn gốc tạo nên sự vận động và phát triển Ta biết rằng trong phépbiện chứng cái tương đối không tách khỏi cái tuyệt đối nghĩa là giữa chúng không cómặt giới hạn xác định Nếu chúng ta nhìn nhận một cách khác có thể hiểu sự cân bằngnhư một sựđứng im, còn sự không cân bằng có thể hiểu như sự vận động Tức sự cânbằng trong sản xuất chỉ là tạm thời còn không cân bằng không phù hợp giữa chúng làtuyệt đối Chỉ có thể quan niệm được sự phát triển chừng nào người ta thừa nhận tínhchân lý vĩnh hằng của sự vận động Cũng vì vậy chỉ có thể quan niệm được sự pháttriển chừng nào người ta thừa nhận, nhận thức được sự phát triển trong mâu thuẫn củalực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất chừng nào ta thừa nhận tính vĩnh viễn khôngphù hợp giữa chúng

Từ những lý luận đóđi đến thực tại nước ta cũng vậy với quá trình phát triển lịch

sử lâu dài của mình từ thời đồđáđến nay thời văn minh hiện đại Nước ta đi từ sựkhông phù hợp hay sự lạc hậu từ trước lên đến nay nền văn minh đất nước Tuy nhiênquá trình vận động và phát triển của sản xuất là quá trình đi từ sự không phù hợp đến

sự phù hợp, nhưng trạng thái phù hợp chỉ là sự tạm thời, ngắn ngủi, ý muốn tạo nên sự

phù hợp vĩnh hằng giữa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất là trái tự nhiên, là thủtiêu cái không thủ tiêu được, tức là sự vận động.

Tóm lại, có thể nói thực chất của qui luật về mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất

và quan hệ sản xuất là qui luật mâu thuẫn Sự phù hợp giữa chúng chỉ là một cái trục,chỉ là trạng thái yên tĩnh tạm thời, còn sự vận động, dao động sự mâu thuẫn là vĩnhviễn chỉ có khái niệm mâu thuẫn mới đủ khả năng vạch ra động lực của sự phát triểnmới có thể cho ta hiểu được sự vận động của qui luật kinh tế

2 Qui luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là hai mặt của phương thức sản xuất,chúng tồn tại không tách rời nhau, tác động qua lại lẫn nhau một cách biện chứng, tạothành quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lựclượng sản xuất – quy luật cơ bản nhất của sự vận động, phát triển xã hội

Khuynh hướng chung của sản xuất vật chất là không ngừng phát triển Sự pháttriển đó xét đến cùng là bắt nguồn từ sự biến đổi và phát triển của lực lượng sản xuất,trước hết là công cụ lao động

Sự phát triển của lực lượng sản xuất được đánh dấu bằng trình độ của lực lượngsản xuất Trình độ lực lượng sản xuất trong từng giai đoạn lịch sử thể hiện trình độchinh phục tự nhiên của con người trong giai đoạn lịch sử đó Trình độ lực lượng sảnxuất biểu hiện ở trình độ của công cụ lao động, trình độ, kinh nghiệm và kỹ năng laođộng của con người, trình độ tổ chức và phân công lao động xã hội, trình độ ứng dụngkhoa học vào sản xuất

Gắn liền với trình độ của lực lượng sản xuất là tính chất của lực lượng sản xuất.Trong lịch sử xã hội, lực lượng sản xuất đã phát triển từ chỗ có tính chất chất cá nhânlên tính chất xã hội hoá Khi sản xuất dựa trên công cụ thủ công, phân công lao độngkém phát triển thì lực lượng sản xuất chủ yếu có tính chất cá nhân Khi sản xuất đạt tớitrình độ cơ khí, hiện đại, phân công lao động xã hội phát triển thì lực lượng sản xuất cótính chất xã hội hoá

- Sự vận động, phát triển của lực lượng sản xuất quyết định và làm thay đổi quan

hệ sản xuất cho phù hợp với nó Khi một phương thức sản xuất mới ra đời, khi đó quan

hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Sự phù hợp củaquan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là một trạng thái màtrong đó quan hệ sản xuất là “hình thức phát triển” của lực lượng sản xuất Trongtrạng thái đó, tất cả các mặt của quan hệ sản xuất đều “tạo địa bàn đầy đủ” cho lực

lượng sản xuất phát triển Điều đó có nghĩa là, nó tạo điều kiện sử dụng và kết hợp mộtcách tối ưu giữa người lao động với tư liệu sản xuất và do đó lực lượng sản xuất có cơ

sở để phát triển hết khả năng của nó

Sự phát triển của lực lượng sản xuất đến một trình độ nhất định làm cho quan hệsản xuất từ chỗ phù hợp trở thành không phù hợp với sự phát triển của lực lượng sảnxuất Khi đó, quan hệ sản xuất trở thành “xiềng xích” của lực lượng sản xuất, kìm hãmlực lượng sản xuất phát triển Yêu cầu khách quan của sự phát triển lực lượng sản xuấttất yếu dẫn đến thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp vớitrình độ phát triển mới của lực lượng sản xuất để thúc đẩy lực lượng sản xuất tiếp pháttriển Thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới cũng có nghĩa làphương thưc sản xuất cũ mất đi, phương thức sản xuất mới ra đời thay thế

- Quan hệ sản xuất cũng có tính độc lập tương đối và tác động trở lại sự phát triểncủa lực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất quy định mục đích của sản xuất, tác độngđến thái độ của con người trong lao động sản xuất, tác động đến thái độ của con ngườitrong lao động sản xuất, đến tổ chức phân công lao động xã hội, đến phát triển và ứngdụng khoa học và công nghệ…và do đó tác động đến sự phát triển của lực lượng sảnxuất Quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là độnglực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Ngược lại, quan hệ sản xuất lỗi thời, lạc hậuhoặc “tiên tiến” hơn một cách giả tạo so với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

sẽ kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Khi quan hệ sản xuất kìm hãm sựphát triển của lực lượng sản xuất, thì theo quy luật chung, quan hệ sản xuất cũ sẽ đượcthay thế bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sảnxuất để thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Tuy nhiên, việc giải quyết mâu thuẫngiữa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất không phải giản đơn Nó phải thông quanhận thức và hoạt động cải tạo xã hội của con người Trong xã hội có giai cấp phảithông qua đấu tranh giai cấp, thông qua cách mạng xã hội

Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sảnxuất là quy luật phổ biến tác động trong toàn bộ tiến trình lịch sử nhân loại Sự thaythế, phát triển lịch sử nhân loại từ chế độ công xã nguyên thuỷ, qua chế độ chiếm hữu

nô lệ, chế độ phong kiến, chế độ tư bản chủ nghĩa và đến xã hội cộng sản tương lai là

do sự tác động của hệ thống các quy luật xã hội, trong đó quy luật quan hệ sản xuấtphù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là quy luật cơ bản nhất

Tất cả chúng ta đều biết, quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất là hai mặt hợpthành của phương thức sản xuất có tác động qua lại biện chứng với nhau Việc đẩyquan hệ sản xuất lên quá xa so với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản