Ngày soạn Ngày soạn Ngày dạy Tiết 25,26,27,28 I Mục tiêu cần đạt 1 Kiến thức Phân tích , bình giảng một số bài thơ của Bác để hiểu rõ hơn về cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác Nắm được nghệ thuật th[.]
Trang 1Ngày soạn :………
Ngày dạy : ……… Tiết 25,26,27,28 :
I Mục tiêu cần đạt :
1 Kiến thức :
- Phân tích , bình giảng một số bài thơ của Bác để hiểu rõ hơn về cuộc đời hoạt động
cách mạng của Bác
- Nắm được nghệ thuật thơ Bác
2 Kĩ năng :
- Rèn kỹ nắng phân tích , bình giảng về thơ Bác
3 Thái độ :
Giáo dục cho học sinh tình cảm yêu quý , kính trọng Người
II Chuẩn bị :
- Gv : Nghiên cứu tài liệu : SGK ,SGV , …soạn giáo án , lập kế hoạch dạy học
- Hs : Học thật kĩ kiến thức đã học trên lớp
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học :
1 Ổn định – Kiểm tra : ( 5’)
- Nêu xuất xứ , chủ đề và thể thơ bài “Cảnh khuya” Bằng trí nhớ , em hãy chép đúng
, chép sạch , chép đẹp bài thơ “Cảnh khuya”
2 Tiến hành hoạt động :
HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS TG NỘI DUNG KIẾN THỨC
Hđ 1 : Khởi động
- Mục tiêu : Tạo tâm
thế vào bài cho hs
- Gv : Nêu rõ chủ đề
và mục tiêu của bài
học
Hđ 2 : Hd hs tìm
hiểu mục I
- Mục tiêu : Giúp hs
nắm được dàn ý của
bài thơ “Cảnh khuya”
và biết cách phân tích
bài thơ
- Mở bài em sẽ nêu
những ý nào ?
- Gv dẫn dắt những ý
cơ bản cho hs
- Chú ý lắng nghe
- Suy nghĩ trả lời
- Chú ý ghi nhận
1’
75’ I Lập dàn ý cho đề văn : Phân tích
bài thơ “Cảnh khuya”
1 Mở bài :
- Dẫn dắt :
+ Bác Hồ là nhà thơ lớn của dân tộc Bác vừa đánh giặc vừa làm thơ + Trong kháng chiến chống Pháp (1946-1954) Hồ Chủ tịch sống và hoạt động tại chiến khu Việt Bắc
Trang 2- Hướng dẫn cho hs
cách trích dẫn bài thơ
- Chủ đề của bài thơ
là gì ?
- Thân bài em sẽ nêu
những ý gì ?
+ Nội dung chính của
hai câu đầu là gì ?
Phân tích ý của từng
câu
- Từ âm thanh tiếng
suối trong bài thơ
chúng ta có thể liên
tưởng mở rộng như
thế nào ?
- Chú ý ghi nhận
- Nêu chủ đề của bài thơ
- Suy nghĩ trả lời
- Bức tranh thiên nhiên cảnh khuya suối rừng
- Liên tưởng tiếng suối trong bài thơ
“Côn Sơn ca”
(Nguyễn Trãi)
Người có viết một số bài thơ chữ Hán
(Thu dạ , Nguyên tiêu , Báo tiệp ,…)
và thơ tiếng Việt (Cảnh rừng Việt Bắc , Cảnh khuya , Đi thuyền trên sông đáy …)
Thu đông 1947 , chiến dịch Việt Bắc diễn ra vô cùng ác liệt Trong hoàn cảnh lịch sử ấy , Bác Hồ đã viết
“Cảnh khuya”
- Trích dẫn : “Cảnh khuya” là bài thơ thất ngôn
tứ tuyệt Đường luật :
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa, Trăng lồng cổ thụ , bóng lồng hoa Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ, Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”
- Chủ đề :
Bài thơ tả cảnh khuya suối rừng
Việt Bắc , thể hiện niềm thao thức “lo nỗi nước nhà” của nhà thơ Hồ Chí
Minh
2 Thân bài :
a Hai câu đầu : Bức tranh thiên
nhiên cảnh khuya suối rừng
- Câu 1 tả tiếng suối chảy trong đêm khuya , tiếng suối rì rầm nghe rất
“trong” , rất êm đềm So sánh tiếng
suối với tiếng hát xa , nhà thơ đã làm cho cảnh khuya không hoang vắng
mà mang sức sống ấm áp của con người Nghệ thuật lấy động để tả tĩnh , lấy tiếng suối chảy để làm nổi bật cảnh khuya thanh vắng Đó là thủ pháp nghệ thuật của Đường thi :
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa”
Liên tưởng mở rộng :
“Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai” (“Côn Sơn ca”- Nguyễn Trãi)
“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách
Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo” (“Khóc Dương Khuê”- Nguyễn Khuyến).
- Câu 2 tả trăng , cổ thụ và hoa
Trang 3- Nêu nội dung chính
của hai câu 3,4
+ Phân tích nội dung
ý nghĩa từng câu
- Tâm trạng của nhân vật trữ tình
- Phân tích từng câu
Cảnh khuya núi rừng Việt Bắc đẹp
thơ mộng , hữu tình Chữ “lồng”
được điệp lại hai lần gợi nên sự giao hòa , quấn quýt giữa cảnh vật Thiên nhiên tạo vật được nhân hóa mang tình người Cách nhìn , cách tả của nhà thơ đối với thiên nhiên tạo vật rất
ấm áp , âu yếm yêu thương Câu thơ trăng tràn ngập ánh sáng Nghệ thuật lấy tối (bóng cổ thụ ) để tả sáng (trăng , hoa) cũng là bút pháp Đường thi rất điêu luyện , tinh tế :
“Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa” Liên tưởng mở rộng :
“Hoa giãi nguyệt , nguyệt in một tấm
Nguyệt lồng hoa , hoa thắm từng bông.
Nguyệt hoa hoa nguyệt trùng trùng Trước hoa dưới nguyệt trong lòng xiết đâu !”
(Chinh phụ ngâm) Cảnh khuya chiến khu Việt Bắc với
bốn nét vẽ (suối , trăng , cổ thụ , hoa ) chấm phá , tả ít gợi nhiều làm hiện lên cái hồn cảnh vật núi rừng một đêm thu về khuya hơn 50 năm về
trước “Cảnh khuya” mang vẻ đẹp cổ
điển Nó biểu hiện một tâm hồn thanh cao , một phong thái ung dung
tự tại , một tình yêu thiên nhiên chan hòa , dào dạt của nhà thơ Hồ Chí Minh trong kháng chiến gian khổ
b Hai câu thơ 3,4 : Thể hiện tâm
trạng của nhân vật trữ tình , của thi nhân :
“Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”
- Hai chữ “chưa ngủ” là nỗi thao thức , là tâm trạng “Chưa ngủ” vì
“cảnh khuya như vẽ” đã dẫn hồn thi
nhân vào cõi mộng say , say thiên
nhiên “Chưa ngủ” còn vì một nỗi
Trang 4- Kết bài em sẽ nêu
những ý nào ? - Suy nghĩ trả lời
sâu xa hơn vì “lo nỗi nước nhà” Hai câu cuối bài “Cảnh khuya” đã diễn tả
một cách bình dị mà thấm thía tình yêu thiên nhiên thiết tha , tình yêu nước sâu nặng của Bác Hồ Ở đây tâm hồn thi sĩ đã chan hòa với lí
tưởng chiến sĩ như Bác đã nói : “Một ngày mà Tổ quốc chưa được thống nhất , đồng bào còn chịu khổ , là một ngày tôi ăn không ngon , ngủ không yên”.
- Hai chữ “chưa ngủ” cuối câu 3
được điệp lại ở đầu câu 4 , trong thi pháp cổ gọi là điệp ngữ liên hoàn , có tác dụng làm cho thơ liền mạch , giàu nhạc điệu , đồng thời diễn tả âm điệu
“chưa ngủ” triền miên , nhịp nhàng
như dòng chảy của cảm xúc , của tam tình giữa cảnh khuya núi rừng
- Tâm trạng “lo nỗi nước nhà” là tình cảm “ưu ái” của Hồ Chủ tịch , rất
sâu sắc mãnh liệt , được nói nhiều trong thơ văn của Người thời kháng
chiến :
“Lòng riêng riêng những bàn hoàn
Lo sao khôi phục gian san Tiên Rồng”
(Đi thuyền trên sông Đáy”-1940)
3 Kết bài :
- “Cảnh khuya” là một trong
những bài thơ trăng đẹp nhất , hay nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh
- Vẻ đẹp màu sắc cổ điển kết hợp tài tình với tính thời đại
- Cảm hứng thiên nhiên trữ tình hòa hợp , chan hòa với cảm hứng yêu nước
- Bài thơ phản ánh một tâm hồn thanh cao , một phong thái ung dung
tự tại của một nhà thơ chiến sĩ suốt đời hi sinh , phấn đấu cho độc lập , tự
do của đất nước và hạnh phúc của
Trang 5Hđ 3 : Hd hs tìm
hiểu mục II.
- Mục tiêu : Giúp hs
phân tích cái hay , cài
đẹp trong hai câu thơ
- Gv gợi ý các nội
dung cần phân tích
cho hs
- Chú ý lắng nghe
và ghi nhận
65’
nhân dân “Cảnh khuya” là bài tứ
tuyệt kiệt tác mênh mông , bát ngát tình
II Về hai câu thơ :
“Dòng sông lặng ngắt như tờ Sao đưa thuyền chạy, thuyền chờ trăng theo”
(“Đi thuyền trên sông
Đáy”-Bác Hồ) Trong thực tế , sao không thể đưa
thuyền , và thuyền không có thể chờ trăng Vậy mà câu thơ của Bác vẫn rất thực và rất hay Vì sao ?
* Gợi ý : Năm 1949 , tại chiến khu Việt
Bắc , Bác Hồ viết bài thơ “Đi thuyền trên sông Đáy” , mở đầu bằng hai câu
thơ :
“Dòng sông lặng ngắt như tờ Sao đưa thuyền chạy, thuyền chờ trăng theo”
“Sao đưa thuyền chạy” và “thuyền chờ trăng theo” là điều không có thật
trong thực tế , nhưng lại là điều rất thật trong cảm giác của con người , trong cảm hứng trữ tình của nhà thơ Câu thơ tả cảnh bầu trời , trăng sao , dòng sông và con thuyền Con thuyền đang lướt đi trên dòng sông Đêm mênh mang , lặng ngắt như tờ , mọi vật đều ngủ yên , chỉ có con thuyền và trăng , sao còn thức Trăng sao lấp lánh trên bầu trời và trăng sao
in bóng xuống dòng sông xanh Thuyền chạy trăng sao như cũng lướt theo Sao ở đằng trước mũi thuyền ,
nên cảm thấy “sao đưa thuyền chạy”.
Trăng ở sau thuyền , nên dường như
“thuyền chờ trăng theo” Ai cũng dễ
dàng tưởng tượng ra cảnh ấy Thuyền , trăng , sao đã được nhân hóa Cảnh đi thuyền dưới trăng sao vừa thực vừa mộng Chữ “chờ” và chữ
“đưa” vừa gợi tả vừa biểu cảm Cảnh
Trang 6Hđ 4 : Hd hs tìm
hiểu mục III
- Mục tiêu : Giúp hs
nắm được những ý
cần làm sáng tỏ , nắm
được cách làm bài
- Gv gợi ý những nội
dung cần nắm và cần
làm sáng tỏ - Chú ý lắng nghe
và ghi nhận
42’
vật hữu tình , đầy chất thơ Tác giả
đã tạo một sợi tơ duyên khăng khít gắn bó bầu trời với dòng sông , thiên nhiên với con người Vì thế , hành trình giữa đêm thanh vắng miền chiến khu mà con người vẫn không hề cảm thấy lẻ loi , đơn chiếc Đây chính là
tư thế làm chủ - con người trong hoàn cảnh nào cũng vẫn thấy sông núi này , đất trời này là của mình , hòa điệu với tâm hồn mình Một vần thơ đẹp biểu lộ tình yêu thiên nhiên gắn liền với tình yêu đất nước
III Đề bài tập về nhà : Phân tích và chứng minh vẻ đẹp
tâm hồn phong phú của nhà thơ Hồ Chí Minh được thể hiện qua một số bài thơ mà em đã học , đã đọc
Lưu ý :
1 Các tác phẩm (của Bác ) mà em
đã học đã đọc là những tác phẩm
nào ? → “Nhật kí trong tù” , (“Không ngủ được” , “Ngắm trăng” , “Đi đường” , “Ốm nặng” , “ Giữa đường đáp thuyền đi Ung Ninh”) Thơ tiếng Việt và thơ chữ Hán khác : “Tức cảnh Pắc – Bó , “Cảnh khuya” ,
“Rằm tháng giêng”
2 Vẻ đẹp tâm hồn phong phú cao
cả của nhà thơ Hồ Chí Minh là :
- Tình yêu nước
- Tình thương người
- Tình yêu thiên nhiên
3 Kiểu bài phân tích – chứng minh văn học
3 Hướng dẫn công việc về nhà :( 2’)
- Tự ôn lại các kiến thức đã học về thơ Bác
- Chuẩn bị tiết tiếp theo : Nâng cao hiểu biết về tục ngữ
* Rút kinh nghiệm :