Ngày soạn Ngày soạn Ngày dạy Tiết 13,14 I Mục tiêu cần đạt 1 Kiến thức Hiểu được vài nét về tác giả Hồ Xuân Hương Cảm nhận được cái hay , sự sâu sắc trong thơ của bà 2 Kĩ năng Rèn luyện kĩ năng phân t[.]
Trang 1Ngày soạn :……… Ngày dạy : ……… Tiết 13,14 :
I Mục tiêu cần đạt :
1 Kiến thức :
- Hiểu được vài nét về tác giả Hồ Xuân Hương
- Cảm nhận được cái hay , sự sâu sắc trong thơ của bà
2 Kĩ năng :
Rèn luyện kĩ năng phân tích biểu cảm , bình luận về thơ Hồ Xuân Hương
3 Thái độ :
Giáo dục các em yêu thích thơ Hồ Xuân Hương
II Chuẩn bị :
- Gv : Nghiên cứu tài liệu , soạn giáo án
- Hs : Tìm hiểu về tác giả và những bài thơ đã được học
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học :
1 Ổn định – Kiểm tra : (10’)
- Giới thiệu vài nét về cuộc đời , thơ văn và phong cách nghệ thuật của Hồ Xuân Hương
- Đọc thuộc lòng bài thơ “Bánh trôi nước” Nêu nghệ thuật và nội dung chủ yếu của bài thơ
2 Tiến hành hoạt động :
HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS TG NỘI DUNG KIẾN THỨC
Hđ 1 : Khởi động :
- Mục tiêu : Tạo tâm thế vào
bài cho hs
- Gv giới thiệu mục tiêu và
tựa bài cho hs nắm
Hđ 2 : Hd hs tìm hiểu mục I
- Mục tiêu : Giúp hs phân
tích được bài thơ “Bánh trôi
nước”
- Đề bài thuộc kiểu bài gì ?
- Nội dung cần phân tích là gì
?
- Hd hs lập dàn ý
- Mở bài em sẽ nêu những ý
gì ?
- Gv dẫn dắt và bổ sung thêm
ý
- Chú ý lắng nghe
- Phân tích
- Bài thơ “Bánh trôi nước”
- Tiến hành lập dàn ý
- Suy nghĩ trả lời
- Chú ý ghi nhận
1’
45’ I Đề bài : Phân tích bài thơ “ Bánh
trôi nước ”
1 Tìm hiểu đề :
- Kiểu bài : Phân tích
- Nội dung : Bài thơ
“Bánh trôi nước”
2 Lập dàn ý :
a Mở bài :
- Giới thiệu vài nét về tác giả :
+ Hồ Xuân Hương , nữ sĩ
Trang 2+ Hồ Xuân Hương được
mệnh danh là gì ?
+ Em có nhận xét gì về đề tài
thơ của bà ?
+ Thơ của bà thường viết về
ai ?
+ Bài thơ thuộc thể thơ gì ?
+ Em hãy nêu chủ đề của bài
thơ “Bánh trôi nước”
- Thân bài em sẽ nêu những ý
gì ?
- Gv dẫn dắt và bổ sung thêm
ý
+ Em hãy trình bày nghĩa
thực của bài thơ
+ Bánh trôi nước là loại bánh
như thế nào ?
+ Vì sao em biết bài thơ nói
về người phụ nữ ?
- Bà chúa thơ Nôm
- Thơ bà có đề tài bình dị
- Viết về người phụ nữ trong xã hội phong kiến ngày xưa
- Thất ngôn tứ tuyệt
- Bài thơ miêu tả chiếc bánh trôi nước để nói về phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ
- Suy nghĩ trả lời
- Chú ý ghi nhận
- Nêu nghĩa thực của bài thơ
- Là loại bành làm bằng bột nếp , dáng bánh tròn , nhân làm bằng đường phên
- Dựa vào từ “thân em”
tài ba được mệnh danh là
“Bà chúa thơ nôm”
+ Thơ bà có đề tài bình
dị , ngôn ngữ thuần Nôm , rất sâu sắc , hóm hỉnh , đa nghĩa
+ Thơ Hồ Xuân Hương là tiếng nói ngợi ca phẩm chất tốt đẹp , là lời cảm thông , bênh vực người phụ nữ
- Giới thiệu văn bản và chủ
đề bài thơ : + Bài thơ thất ngôn tứ tuyệt “ Bánh trôi nước” tiêu biểu cho hồn thơ của nữ sĩ (chép trọn vẹn văn bản ) “ Thân em …lòng son” + Chủ đề : Qua việc miêu
tả chiếc bánh trôi nước , nữ
sĩ gởi gắm bao tình cảm tốt đẹp về phẩm chất và thân phận của người phụ nữ Việt Nam
2 Thân bài :
- “ Bánh trôi nước” là một bài thơ bình dị về đề tài , mang hàm nghĩa sâu sắc + Bài thơ tả thực cái bánh trôi nước , một món ăn dân tộc được làm bằng bột nếp , sắc trắng trong , dáng bánh tròn Nhân bánh bằng đường phên (tấm lòng son) Bánh được nấu chín trong nước sôi “ Bảy nổi ba chìm với nước non”
+ Câu thơ thứ nhất nhân hóa chiếc bánh :
“ Thân em vừa trắng lại vừa tròn”
Thân em là một cách nói khiêm nhường , dịu dàng , kín đáo , một nét đẹp của phụ nữ
Trang 3+ Cụm từ “vừa trắng lại vừa
tròn” gợi cho em một hình
ảnh thế nào ?
+ Em hãy nêu ý nghĩa tượng
trưng của hai câu 3 và 4
+ Thành ngữ nào được vận
dụng ở đây ?
- Hai chữ “rắn nát” dùng để
chỉ điều gì ?
+ Từ đó , em thấy thái độ của
nhà thơ đối với những người
phụ nữ như thế nào ?
+ Nghệ thuật nào được vận
dụng trong câu cuối ?
- Vẻ đẹp trinh trắng , duyên dáng của người phụ nữ
- Nói về thân phận người phụ nữ
- Ba chìm bảy nổi
- Ám chỉ số phận của người phụ nữ
- Thông cảm sâu sắc đối với số phận người phụ nữ ngày xưa
- Ẩn dụ
Hai vế “tiểu đối” : “vừa trắng vừa tròn” có giá trị gợi tả , liên tưởng về vẻ đẹp trinh trắng , duyên dáng của thiếu nữ
+ Câu 2 và 3 mang hàm nghĩa về thân phận người phụ nữ trong cuộc đời ngày xưa :
“Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn”
Thành ngữ được vận dụng “Ba chìm bảy nổi chín lênh đênh” người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi do lễ giáo phong kiến trọng nam khinh nữ , do đạo “Tam tòng” khắc nghiệt gây nên Hai chữ “rắn nát” ám chỉ
số phận của người phụ nữ được sung sướng hạnh phúc hoặc bất hạnh đều do “tay
kẻ nặn” , do cha mẹ hay chồng con định đoạt Việc hôn nhân do cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy Đạo tam tòng chính là “tay kẻ nặn” Vần thơ biểu lộ niềm cảm thông sâu sắc của nữ sĩ đối với số phận , thân phận người phụ nữ ngày xưa
- Câu cuối , hình ảnh ẩn dụ
“tấm lòng son” nói về lòng son sắc thủy chung trong tình yêu của người phụ nữ
Đó là vẻ đẹp đôn hậu , vị tha của người mẹ , người chị quê ta
- Cấu trúc thơ : “Mặc dù
… mà vẫn” ở hai câu cuối bài thơ , đặc biệt chữ “vẫn” làm cho ý thơ được khẳng
Trang 4- Kết bài em sẽ nêu những ý
nào ?
- Gv dẫn dắt để tìm ý cho kết
bài
+ Qua bài thơ nữ sĩ Hồ Xuân
Hương muốn gửi gấm điều gì
?
+ Em có nhận xét gì về phong
cách nghệ thuật của bài thơ
mà nữ sĩ thể hiện ?
Hđ 3 : Hd hs thực hiện
phần II
- Mục tiêu : Luyện kĩ năng
tạo lập văn bản cho hs
- Cho hs viết phần mở bài và
kết bài
- Cho hs trình bày
- Gv nhận xét , uốn nắn
- Cho hs viết một vài đoạn
của phần thân bài
- Gọi hs trình bày
- Gv nhận xét , uốn nắn
Hđ 4 : Hd hs tìm hiểu đề bài
- Suy nghĩ trả lời
- Chú ý lắng nghe
và ghi nhận
- Gửi gấm sự cảm thông cho số phận những người phụ
nữ xưa
- Phong cách nghệ thuật đa dạng , sáng tạo , cách thể hiện hàm súc ,…
- Viết mở bài và kết bài
- Trình bày kết quả
- Chú ý lắng nghe
- Thực hiện viết một vài đoạn của thân bài
- Trình bày kết quả
- Chú ý lắng nghe
định và ngợi ca tâm hồn trong sáng tình yêu thủy chung của người phụ nữ Việt Nam
“Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son”
3 Kết bài :
- “Bánh trôi nước” là
một bài thơ Nôm đa nghĩa ,
nó thể hiện tình cảm gắn bó thiết tha của Hồ Xuân Hương đối với nền văn hóa dân tộc Chiếc bành bình dị của quê hương đã đi vào hốn thơ nữ sĩ và trở thành một bài thơ hay Nữ sĩ đã dành những lời thơ tốt đẹp
ca ngợi bao phẩm chất cao quý của người phụ nữ Việt Nam
- Nghệ thuật nhân hóa ,
ẩn dụ vận dụng sáng tạo thành ngữ , cách nói , cách cảm của dân gian đã tạo nên những vần thơ hàm súc đậm
đà mang phong cách Hồ Xuân Hương
II Thực hành viết trên lớp
Trang 5- Mục tiêu : Giúp hs nắm
được yêu cầu của đề bài
- Cho hs ghi đề bài tập về nhà
- Động viên các em tìm hiểu
qua tài liệu lớp 9 , sách bồi
dưỡng để tham khảo , viết bài
tiết sau nộp cho gv
- Gv hướng dẫn cách làm và
những nội dung cơ bản cần
đạt
- Cho hs ghi nhận những ý cơ
bản
+ Theo em , hai câu thơ này
có ý nghĩa gì ?
+ Theo em , cần “bình” hai
câu thơ này như thế nào ?
+ Em biết gì về xã hội phong
kiến ?
+ “ Đây” là từ loại gì ? Tác
- Chú ý ghi nhận
- Tìm hiểu , viết ra
- Chú ý theo dõi
- Chú ý ghi nhận
- Suy nghĩ trả lời
- Suy nghĩ trả lời
- Đại từ dùng để
57’
III Đề bài về nhà : Bình luận hai câu thơ
trong bài “Đề đền Sầm nghi Đống” :
“Ví đây đổi phận làm trai được
Thì sự anh hùng há bấy nhiêu”
1 Ý nghĩa hai câu thơ :
Sầm Nghi Đống là một
võ tướng của nhà Thanh cùng Tôn Sĩ Nghị mang quân sang xâm lược nước ta Chúng đã bị vua Quan Trung đánh cho đại bại Sầm Nghi Đống thất trận , cùng kế phải thắt cổ tự
tử Hắn được Hoa kiều lập đền thờ ở một hẻm phố thành Thắng Long Nếu như hai câu đầu , nữ sĩ tả ngôi đền và nói lên thái độ khinh miệt của mình thì hai câu cuối , bà nêu lên một giả định so sánh để bình giá
“cái sự anh hùng” , cái nhân
cách quá tầm thường của tên tướng Thiên triều bại trận Ý thơ còn biểu lộ một khát vọng về quyền nam nữ bình đẳng của người đàn bà nước Nam
2 Bình :
Xã hội phong kiến , nhất
là bọn vua quan rất coi thường phụ nữ Thế mà Hồ Xuân Hương lại đem chính mình ra so sánh với quan Thái thú phương Bắc , bĩu
môi bình giá “cái sự anh
hùng” của tên tướng thiên
triều là một lối nói giễu cợt , mỉa mai , coi thường
“Đây” là đại từ nhân xưng
Trang 6dụng ?
- Câu hỏi tư từ “há bấy
nhiêu” giúp ta hình dung
được điều gì ?
- Theo em một người anh
hùng phải có những biểu hiện
nào ?
- Trái lại , tên quan Thái thú
lại có hành động thế nào ?
+ Chúng ta nên “luận” hai
câu thơ này ra sao ?
- Gv dẫn dắt để đi đến các kết
luận :
+ Hai câu thơ tỏ ý bên vực
giới mình
+ Phê phán giới mày râu
trỏ
- Hình dung thái
độ mỉa mai của tác giả Đối với tên quan Thái thú
- Phải vì nước vì dân , vì lẽ phải ,…
- Hành động vô nhân đạo : đem quân đi ăn cướp nước ngoài
- Trả lời tự do
- Chú ý lắng nghe
và ghi nhận
để trỏ , chỉ dùng trong mối quan hệ thân tình hoặc coi
thường “Cái sự anh hùng”
của kẻ đang được Hoa kiều thờ cúng trong ngôi đền ấy thực ra tài năng không bằng một người đàn bà (trong xã hội trọng nam khinh nữ) !
Nữ sĩ đã tạo nên một ý thơ sắc nhọn , bằng lối nói giả định so sánh để bình giá và
đã lột trần chân tướng và giá trị thật của Sầm Nghi Đống
Câu hỏi tu từ với ba tiếng
“há bấy nhiêu” cho thấy bà
đã bĩu môi châm biếm nhân cách tầm thường , cách ứng
xử đê hèn của một viên tướng Anh hùng thì phải mưu lược , quả cảm , võ công lừng lẫy , có chết trong trận mạc thì cũng được lưu lại tiếng thơm muôn đời Anh hùng phải
vị nghĩa , vì nước vì dân,
“Giữa đường dẫu thấy bất
bằng mà tha” (Kiều) Trái
lại , hành động của quan Thái thú là đem quân đi ăn cướp nước ngoài , lúc bị quân ta đánh cho tơi bời , lúc sa cơ hắn lại treo cổ tự
tử ! Viên bại tướng với cái chết nhục nhã không đáng mặt nam nhi , không có một
chút gì đáng gọi là “ sự anh
hùng” cả
3 Luận :
Hai câu thơ phản ánh một tâm thế đàng hoàng , tự tin về tài năng , phẩm hạnh của mình , của giới mình , của người đàn bà Việt
Trang 7trong xã hội phong kiến , nhất
là đối với tên quan Thái thú
+ Ý thơ biểu thị một lập
trường dân tộc , một ý thức
dân tộc
+ Một khát vọng về quyền
bình đẳng nam nữ
+ Giúp ta cảm nhận được
ngôn ngữ thơ ca , tính cách và
vẻ đẹp tâm hồn của nữ sĩ Hồ
Xuân Hương
Nam Ta đã biết Hồ Xuân Hương
từng có thái độ “bất kính” ,
coi thường các bật hiền nhân quân tử , giới mày râu trong xã hội phong kiến Bà chế giễu , châm biếm bộ mặt đạo đức giả của họ Nữ
sĩ mỉm cười hỏi viên hoạn quan “đem cái xuân tình vứt
bỏ đâu ?” , đã kích bọn công
tử dốt nát mà lại ngông nghênh , chẳng khác gì
“Ong non ngứa nọc châm
hoa rữa” Dê cỏn buồn
sừng húc dậu thưa” , hoặc
báng bổ lối tu hành của các nhà sư hổ mang : “Oản dâng trước mặt năm ba phẩm , Vãi nấp sau lưng sáu , bảy bà: ,…
Nhà thơ đã góp một giọng thơ trào phúng , để lại một bức biếm họa thần tình , lột
tả bộ mặt xấu xa , tàn ác , bất tài của bọn Thái thú
“Thiên triều” có nhiều tội
ác đẫm máu đối với dân tộc
ta Cái đền thờ Sầm Nghi Đống mãi mãi là một vết nhơ cho tất cả bọn chúng
Ý thơ biểu thị một lập trường dân tộc , một ý thức dân tộc Nữ sĩ tuy không thể “đổi phận làm trai được”, nhưng lịch sử chống xâm lăng của nhân dân ta , những gương sáng của hai
bà Trưng , của Lê Chân , của Bà Triệu ,…đã tạo nên cảm hứng tự hào để nữ sĩ xuất khẩu thành những vần thơ bất hủ ấy ! Hai câu thơ , qua hình thức nghệ thuật
Trang 8cảm thán (mỉa mai) và câu hỏi tu từ (hỏi để bình giá)
đã biểu lộ một khát vọng về bình đẳng nam nữ , về
quyền sống của “phận gái”
muốn được thi thố tài năng , đức hạnh với đời Vẻ đẹp nhân văn tìm ẩn , lấp lánh trong hai câu thơ đặc sắc ấy Ngoài ra , người đọc còn lấy làm thú vị trước một giọng điệu thơ ca đặc sắc ,
tài ba của “Bà chúa thơ
Nôm” Bút pháp của nữ sĩ
đã làm cho thơ thất ngôn Đường luật được Việt hóa cao độ Học tập nghệ thuật trào phúng của thơ ca dân gian , bà đã sáng tạo nên những vần thơ mọc mạc , bình dị mà đa nghĩa , sắc sảo , biểu lộ một cá tính sáng tạo , một phong cách rất “Hồ Xuân Hương” Tóm lại , hai câu thơ “Ví đây đổi phận làm trai
được…” có một giá trị Nó không chỉ chế giễu bọn Thái thú phương Bắc sang xâm lược và đô hộ nước ta mà còn thể hiện một ý thức tự tôn dân tộc , một khát vọng
về quyền bình đẳng nam
nữ Đọc những vần thơ ấy ,
ta cảm nhận được phần nào ngôn ngữ thơ ca , tính cách
và vẻ đẹp tâm hồn của nữ sĩ
Hồ Xuân Hương
3 Hướng dẫn công việc về nhà :( 2’)
- Xem lại các kiến thức đã học
- Thực hiện bài tập về nhà
- Chuẩn bị hai tiết sau : Tìm hiểu về thơ của Bà Huyện Thanh Quan và thơ Nguyễn khuyến
Trang 9* Rút kinh nghiệm :
………
………
………
………
………