Giới thiệu chung về kiến trúc đông nam á đặc điểm của nền kiến trúc đông nam á

MỤC LỤCI - Giới thiệu chung về kiến trúc Đông Nam Á II - Đặc điểm của nền kiến trúc Đông Nam Á a Ảnh hưởng bởi nền văn hóa Trung Hoa b Ảnh hưởng bởi nền văn hóa Ấn Độ và Phật giáo c Ảnh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

-HỌC PHẦN: LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

Bài Tập Thảo Luận Số: 1

Lớp: 63.NNA-1

Nhóm: 3

Giảng viên phụ trách: Nguyễn Thị Thanh Nga

Ngày Thảo luận: 10/02/2003

Số thành viên tham gia: 9

Danh sách nhóm:

1 Lê Khánh Hiền - 63132909

2 Phạm Nguyễn Anh Quốc - 63131116

3 Bùi Mỹ Duyên - 63130278

4 Nguyễn Ngọc Thái Thanh - 63131254

5 Phan Trọng Đỗ Khang - 63132153

6 Nguyễn Ngọc Mỹ Trinh - 63131572

7 Lâm Gia Minh - 63132267

8 Trần Ngọc Dương Tuyền - 63132794

9 Đặng Thị Cẩm Hằng - 63130371

MỤC LỤC

I - Giới thiệu chung về kiến trúc Đông Nam Á

II - Đặc điểm của nền kiến trúc Đông Nam Á

a) Ảnh hưởng bởi nền văn hóa Trung Hoa

b) Ảnh hưởng bởi nền văn hóa Ấn Độ và Phật giáo c) Ảnh hưởng đến từ Hồi giáo

d) Ảnh hưởng của Kitô giáo

e) Đôi nét về kiến trúc bản địa

1 Luang Prabang, Lào

2 Thành phố lịch sử Ayutthaya, Thái Lan

3 Quần thể di tích Cố Đô Huế, Việt Nam

4 Đền Borobudur, Indonesia

5 Quần thể đền Angkor Campuchia

6 Khu di tích Hoàng Thành Thăng Long

III - Kết luận

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Đối thoại với các nền văn hóa, NXB Trẻ, 2003

Hành trình văn hóa Việt Nam, NXB Lao động ,2002

Lê Minh Sơn ,Kiến Trúc Đông Dương, NXB Xây dựng, 2020 Giáo trình văn hóa các nước Đông Nam Á, NXB ĐHQG Hà Nội Tìm hiểu về kiến trúc Việt Nam, NXB Xây Dựng

I - Giới thiệu chung về kiến trúc Đông Nam Á:

Nền văn minh Đông Nam Á từ lâu đã là khu vực gặp gỡ, giao thoa của các nền văn hóa lớn trên thế giới Mỗi quốc gia ở khu vực này vừa chứa đựng bản sắc riêng, vừa thường xuyên tiếp nhận có chọn lọc những tinh hoa văn hóa khác để làm phong phú văn hóa của mình Trong đó sự ảnh hưởng đến văn hóa và kiến trúc các nước trong khu vực Đông Nam Á đến

từ 3 nguồn chính: truyền thống bản địa, Trung Quốc và Ấn Độ

II - Đặc điểm của nền kiến trúc Đông Nam Á:

Trước khi bị ảnh hưởng bởi các nền văn hóa khác, công trình của các nước trong khu vực do làm từ các chất liệu dễ hư hỏng, dẫn đến việc không còn gì sót lại để nghiên cứu Các di chỉ thời kỳ đồ Đồng (800-500 TCN) cho thấy sự ảnh hưởng bởi văn hóa Trung Hoa và Ấn Độ của các nước Đông Nam Á Nhờ sự ảnh hưởng này mà các nước đã tiếp thu và tạo nên sự độc đáo cho kiến trúc của mình Nền văn hóa Trung Hoa từ lâu đã được tiếp thu và truyền

bá bởi sự di cư và giao thương với các nước trong khu vực Đông Nam Á, cùng với đó là sự tiếp nhận có chọn lọc của chính bản thân đã giúp nền văn hóa của Đông Nam Á, đặc biệt là trong kiến trúc, phát triển kèm với bản sắc của riêng mình

a) Ảnh hưởng bởi nền văn hóa Trung Hoa:

Điển hình là Việt Nam, đất nước nằm cạnh và chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ Trung Hoa, đã

có nhiều công trình kiến trúc ảnh hưởng bởi văn hóa Trung Hoa Dù là công trình nhỏ bé như kiến trúc dân gian hoặc đồ sộ, phức tạp như kiến trúc cung đình, vật liệu xây dựng sẵn

có ở địa phương đã được khai thác và sử dụng phổ biến và rộng khắp: tranh, tre, nứa, lá, gỗ, đá , sau này còn có các vật liệu khác như gạch, ngói, sành, sứ Hệ thống kết cấu khung cột, vì kèo và các loại xà đều có quy định thống nhất về kích thước, tương quan về tỷ lệ và qua đó, những nghệ nhân trước đây đã sáng tạo ra các kiến trúc riêng biệt trong kiến trúc cổ

và dân gian Việt Nam Các nét đặc trưng của kiến trúc cổ Việt Nam bao gồm:

+ Dốc mái thẳng, đao cong Ngói được sử dụng có thể là ngói âm dương (Ngói lưu ly) hoặc ngói hài (ngói vảy) Ngói âm dương từ ngàn xưa thì ngói âm dương đã gắn liền với các công trình kiến trúc của Việt Nam, với ưu điểm độ bền cao, cấu trúc thiết kế lợp đặc biệt mang đến sự thoáng mát vào mùa hè ấm áp vào mùa đông thường được sử dụng cho các công trình hành chính nhà nước hoặc nhà của tầng lớp cao, quan lại, Nho Giáo, kiến trúc tôn giáo 3

Ngói hài

Ngói hài thường được sử dụng trong kiến trúc dân gian, chi phí thấp, độ bền thường không cao, dễ lên rêu, thường thấy ở kiến trúc Khmer, Thái Lan

+ Dùng bảy, kẻ đỡ mái hiên (chủ yếu thời Lê, Nguyễn) hoặc là hệ đấu-củng (chủ yếu đến thời Lý, Trần và dần bổ sung hoặc thay thế bằng bảy/kẻ) Cả hai phương pháp tồn tại song song tùy vào trình độ người thợ mà chọn lựa thi công, hệ đấu-củng tương đối phức tạp,có độ bền cao về thẩm mỹ thì trau chuốt và đẹp hơn nên yêu cầu tay nghề người thợ cao và tỉ mỉ trong công việc

+ Cột mập to, phình ở phần giữa thân dưới

Một số kiến trúc tiêu biểu là: Văn Miếu – Quốc Tử Giám, hoàng thành Thăng Long, thành nhà Hồ và một số công trình đền đài, tượng điêu khắc, tứ linh (long, ly, quy, phượng)…

b) Ảnh hưởng bởi nền văn hóa Ấn Độ và Phật giáo:

Trong khi đó Ấn Độ lại có sức ảnh hưởng lớn hơn với văn hóa các nước Đông Nam Á thông qua Phật giáo Phật giáo đã du nhập vào Đông Nam Á thông qua giao thương và trao đổi với

Ấn Độ từ khoảng thế kỉ I – II đầu Công Nguyên, điều này được thấy rõ nhất là hệ thống chùa chiền Phật giáo và các kiến trúc lấy cảm hứng từ Ấn Độ Rõ nét nhất là trong kiến trúc các nước Khmer, Champa, Thái Lan, Lào, Miến Điện và Indonesia

Vào cuối thế kỉ thứ 8, đầu thế kỉ thứ 9, với việc Chân Lạp tan rã, đế chế khmer đã ra đời Indravarman (877-89), vị vua Khmer đầu tiên, bắt đầu xây dựng Angkor, một thành phố đền đài trác tuyệt, sử dụng hệ thống các kênh dẫn và hồ chứa để điều tức thủy lợi Quần thể cung điện và đền đài lấy cảm hứng kiến trúc chủ yếu từ văn hóa Ấn Độ, nhưng các vị thần

và những hình tượng phụ trợ lại được điêu khắc đa phần bởi phong cách đặc trưng Khmer, với những hình thể khêu gợi và nét cười điềm nhiên, vô vi Nổi bật nhất trong số các kiến trúc mà người khmer để lại là Angkor Wat ( hay Vat), một quần thể đền đài khổng lồ xây dựng đầu thế kỉ 12 dưới triều vua Suryavarman II Tuy vậy, sau khi bị suy yếu bởi nhiều lí

do, người khmer bắt đầu ruồng bỏ phong cách điêu khắc thanh nhã và đầy trữ tình để hướng tới một phong cách hoành tráng hơn bằng việc xây dựng Angkor Thom và Bayon

Tại vùng phía nam của Việt Nam trước đây là vương quốc Champa gần như cùng thời gian với Chân Lạp, nghệ thuật Champa tiêu biểu với nền điêu khắc gắn liền với kiến trúc, mà trong đó những đường nét trang trí vừa xa hoa vừa đầy nhục dục Kiến trúc của Champa cũng rất đặc trung khi được xây dựng bằng gạch với không hoặc rất ít các chất kết dính các chi tiết điêu khắc đều được thực hiện một cách tỉ mỉ, chỉnh chu trực tiếp trên nền gạch Nghệ thuật và kiến trúc qua cách sắp xếp các đền tháp có ảnh hưởng lớn của phong cách Ấn

Độ Khu thánh địa bao gồm nhiều nhóm tháp, bố cục của mỗi nhóm tháp có một tháp chính (Kalan) ở giữa và nhiều tháp phụ nhỏ hơn bao quanh Kalan thường thờ Linga hay thần Shiva Mặt trước của mỗi nhóm tháp là tháp cổng (Gopura), bên cạnh là tiền đình (Mandapa), bộ phận công trình có chức năng là nơi tổ chức cúng dường và thực hiện các nghi lễ ca múa, tụng kinh Bên cạnh là một kiến trúc luôn quay mặt về hướng Bắc (về phía thần tài Kuvera), gồm 1 hoặc 2 gian, gọi là Kósa Grha, dùng để chứa các đồ tế lễ và thức ăn cúng thần Các tòa tháp đều có hình chóp, tượng trưng cho đỉnh thiêng Meru, nơi ở của các

vị thần Hindu Cửa tháp thường quay về hướng đông để đón ánh sáng mặt trời Nhiều tháp

Văn Miếu – Quốc Tử Giám

có kiến trúc rất đẹp với hình ảnh các vị thần được trang trí với nhiều kiểu dáng khác nhau Phần lớn kiến trúc này hiện nay đã xuống cấp, nhưng đây đó vẫn còn sót lại những tác phẩm điêu khắc mang dấu ấn vàng son của các triều đại Champa huyền thoại

Thái Lan (Xiêm La) từ thế kỉ 13 đã tiếp nhận nhiều luồng văn hóa và tôn giáo khác nhau, trong đó sâu sắc nhất là Phật giáo với hơn 95% dân số theo đạo Phật Đặc trưng của nền kiến trúc Phật giáo là những công trình chùa chiền, tu viện, bảo tháp với mái cao, cong vút

và những bức tượng Phật khổng lồ

c) Ảnh hưởng đến từ Hồi giáo:

Kiến trúc Hồi giáo Đông Nam Á là kiến trúc đặc trưng bởi thánh đường Hồi giáo Hay còn gọi là giáo đường Hồi giáo hay nhà thờ Hồi giáo Đây là nơi đặc trưng tiêu biểu cho Hồi giáo cũng như kiến trúc Hồi giáo Nhìn chung, tổng thể kiến trúc thánh đường Hồi giáo dựa trên khuôn mẫu chung của quan niệm Hồi giáo Thánh đường phải đủ chỗ cho người hành

lễ, mỗi thánh đường được xây cất theo kiến trúc khác nhau, đa số theo kiến trúc Trung Đông

Chùa Phật Ngọc tại Bangkok, Thái Lan

với các tháp cao để phát đi tiếng gọi về hành lễ, người hành lễ sẽ hướng về thánh địa Macca Trần có vòm lõm để khi đọc kinh âm thanh sẽ phát tán ra xa về phía sau người xa nhất trong phòng có thể nghe thấy được, trong chính điện được bố trí thành hàng, người vào trước ngồi trước và vào sau ngồi sau

Hồi giáo có bốn dòng chính là dòng Sunni, dòng Shia, dòng Ahmadiyya và dòng Kharjte, kiến trúc thánh đường Hồi giáo phụ thuộc vào các dòng này Trong đó, ở Đông Nam Á dòng chính ảnh hưởng đến kiến trúc Hồi giáo là dòng Sunni

Kiến trúc Hồi giáo có đường nét thanh mảnh, không gian thoáng đãng, điêu khắc ít rườm rà, nặng nề Đặc điểm đặc trưng của kiến trúc Hồi giáo là kiến trúc mái vòm Kiến trúc Hồi giáo thường có chỏm cầu hình búp sen to hoặc nhỏ, vòm cuốn cửa nhọn đầu hình lá đề

Đền Taj Mahal, Ấn Độ

Như đã nói, đặc điểm chung của hầu hết công trình kiến trúc Hồi giáo là kiến trúc mái vòm, không chỉ thế còn ở những họa tiết trang trí công phu trên tường, mái, cột, trụ hay trần nhà, Đặc biệt hơn là đường diềm, họa tiết trang trí được làm nên từ những người thợ tài hoa và những vật liệu như thủy tinh, pha lê lấp lánh nhiều màu sắc

Tiếp theo đó Hồi giáo du nhập vào Thái Lan và ảnh hưởng đến một bộ phận nhỏ dân cư Những công trình kiến trúc mang đặc trưng của Hồi giáo là những nhà thờ với sảnh lớn và những mái hình vòm… Kiến trúc chùa, tháp của Thái Lan là sự phát triển của cấu trúc bộ mái với mái cong được xây dựng và trang trí cầu kỳ Lớp ngói lợp là lớp ngói men nhiều lớp, nhiều màu Cấu trúc của chùa, tháp đều gồm có một bot – sảnh chữ nhật có mái gốc chỉ thẳng lên trời, Vihem – nơi tiến hành các nghi lễ tín ngưỡng và Bảo tháp hình vòm Trong khi đó người dân Thái thường xây dựng các loại nhà sàn để ở, thông thường những ngôi nhà này được làm từ gỗ tếch hoặc các chất liệu tự nhiên khác, xung quanh là những bức tường

hướng nội dốc và mái dốc Nhà ở dân gian được xây dựng để thích ứng với điều kiện khí hậu tự nhiên nóng ẩm và khung cảnh tự nhiên nhiều sông ngòi, đầm lầy Sàn nhà được xây dựng theo hình chữ nhật với phần trên là nhà ở gồm phòng khách và một vài phòng ngủ

Một căn nhà sàn ở Thái Lan Cung điện hoàng gia, Thái Lan

Khu vực phía dưới thường được để trống hoặc để khung cửi dệt vải, đôi khi được sử dụng

để nuôi gia súc Một số các kiến trúc tiêu biểu có thể kể đến là: chùa Wat Phra Kaew, chùa Wat Arun, Cung điện Hoàng gia Thái Lan, cung điện Vimanmek, Cung điện Ananta

Samakhom

d) Ảnh Hưởng đến từ Kitô giáo:

Nguồn gốc Cơ đốc giáo trong khu vực từ (sớm nhất là thế kỷ 16 đến thế kỷ 19) phát sinh thông qua thương mại, di cư, chủ nghĩa thực dân và truyền giáo - những người di cư, thương nhân và nhà truyền giáo, binh lính và những người tìm kiếm vận may đều đóng góp theo những cách khác nhau Tuy thời gian tiếp xúc ngắn hơn, nhưng cũng đã để lại những dấu ấn của bản thân Như các nhà thờ nằm rải rác ở Việt Nam, Thái Lan, Lào Ví dụ: Ở Thái Lan, Kitô giáo xuất hiện muộn nhất vào thế kỷ thứ 16 Kiến trúc theo Kitô giáo tại Thái Lan được xây dựng theo phong cách kiến trúc La Mã với những tòa tháp vuông cao ở lối vào và nội thất ấn tượng Thông thường kiến trúc Thái Lan được xây dựng chủ yếu bằng gạch đá và được điêu khắc cầu kỳ, ấn tượng Ngoài ra, thủy tinh và các vật liễu bằng gỗ được chạm khắc tỉ mỉ hoặc sơn, mạ, sát vàng, tạo ra điểm nhấn đặc trưng của riêng Thái Lan

e) Đôi nét về kiến trúc bản địa:

1 Luang Prabang, Lào:

Luang Prabang được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới vào năm 1995, nơi đây

là một công trình kiến trúc kết hợp giữa tính truyền thống và đô thị hiện đại của Lào chịu ảnh hưởng bởi sự trị vì của thực dân Pháp trong những thế kỉ XIX, XX Từ năm 1975, nó

được xem là thủ đô Hoàng Gia, trung tâm của Vương quốc Lào, nhưng hiện nay, nó chỉ là một tỉnh lỵ của Lào Luang Prabang nằm cách Viêng Chăn 425 km về phía Bắc, bên sông

Mê Công Dân số của huyện này khoảng 22.000 người Đây thực sự là một công trình kiến trúc văn hóa độc đáo, là sự pha trộn giữa hai nền văn hóa độc đáo

2 Thành phố lịch sử Ayutthaya, Thái Lan:

Thành phố cổ kính này được UNESCO công nhận năm 1991, là thủ đô thứ 2 của Thái Lan sau Sukhothai, thành lập vào năm 1350 Vào thế kỉ XVIII, nó bị phá hủy bởi người Miến Điện Tuy nhiên, hiện tại thành phố này chỉ còn lại những tàn tích là những Prang (tháp di vật) Nó nằm cách 76 km về phía bắc của thành phố Bangkok, nơi đây là một khu di tích

10

Một góc của Luang Prabang tại Lào

bao gồm nhiều đền, đài, chùa, bảo tàng,…đặc trưng tiêu biểu của khu di tích này là các công trình đều được xây bằng gạch đỏ trần, một chất liệu xa xưa Di tích nằm bên bờ sông được hợp bởi 3 dòng sông là sông Chao Phraya, Mae Nam Lop Buri và sông Pa Sak, chính vì vậy

mà tạo nên một khu du lịch tuyệt vời thu hút nhiều du khách đến đây tham quan

3 Quần thể di tích Cố Đô Huế, Việt Nam:

Kinh thành Huế tại Cố Đô Huế, Việt Nam

Được UNESCO công nhận vào năm 1993, nơi đây được xem như là thủ đô nước Việt Nam năm 1802, vừa là trung tâm kinh tế, chính trị cũng như tín ngưỡng và văn hóa của dân ta dưới triều Nguyễn đến 1945 Khu quần thể này bao gồm kinh thành Huế, khu vực Đại Nội

và những lăng tẩm của các vua Triều Nguyễn Bên cạnh đó, xung quanh còn có dòng sông Hương chảy ra quanh co uốn khúc tạo nên một vẻ đẹp vừa cổ kính, vừa gần gũi, quyến rũ cho khu di tích này

4 Đền Borobudur, Indonesia:

Borobudur có niên đại từ thế kỷ thứ 9 là di tích khá bí ẩn khi được bao quanh bởi những khu rừng ở Trung Java, Indonesia Với sáu tầng vuông và ba tầng tròn, ban đầu đền dành riêng cho những người hành hương theo vũ trụ học Phật giáo Đền Borobudur đẹp siêu thực trong ánh mặt trời Từ trên cao, sự đối xứng của cấu trúc kỳ dị lớn giống như một mạn đà la của Phật giáo hoặc một đại diện nào đó của vũ trụ mà hiện nay chưa một nhà khoa học nào giải thích được

Đền Borobudur tại Indonesia

5 Quần thể đền Angkor Campuchia:

Quần thể đền Angkor Campuchia, biểu tượng của đất nước Campuchia được mệnh danh là

kỳ quan tôn giáo thế giới hàng ngàn năm nay Công trình Angkor Wat có diện tích khoảng

200ha Đây cũng là một trong bảy kỳ quan thế giới được UNESCO công nhận Có thể nói đây chính là di sản vĩ đại nhất mà người Khmer để lại cho hậu thế Kiến trúc ngôi đền mô phỏng theo hình ngọn núi Meru vĩ đại của Ấn Độ, ngọn tháp trung tâm cao nhất tới 65m tượng trưng cho núi Meru huyền thoại, năm ngọn tháp xung quanh tương ứng với năm đỉnh núi Toàn bộ kiến trúc này được xây bằng đá sa thạch và đá tổ ong Tất cả những khối đá lớn

đó được xếp chồng lên nhau mà không có chút chất kết dính hay bê tông cốt thép nào cả

6 Khu di tích Hoàng Thành Thăng Long:

Đền Angkor Wat tại Camphuchia

Khu di tích Hoàng Thành Thăng Long được UNESCO công nhận vào năm 2010 trong dịp mừng đại lễ 1000 năm Thăng Long, Hà Nội Các tòa nhà Hoàng thành và khu vực khảo cổ còn lại tại 18 Hoàng Diệu đã phản ánh một nền văn hóa ở châu Á, đại diện cho nền văn hóa lúa nước khu vực hạ lưu sông Hồng, tại ngã tư ảnh hưởng từ Trung Quốc ở phía Bắc và Vương quốc Champa cổ ở phía Nam Điện Kính Thiên là di tích trung tâm, là hạt nhân chính trong tổng thể các khu di tích lịch sử của thành cổ Hà Nội Điện Kính Thiên nằm ở vị trí trung tâm của khu di tích Trước điện Kính Thiên là Đoan Môn rồi tới cột cờ Hà Nội, phía sau có Hậu Lâu, Cửa Bắc, hai phía đông và tây có tường bao và mở cửa nhỏ Mặt trước, hướng chính nam của điện Kính Thiên xây hệ thống bậc lên bằng những phiến đá hộp lớn Thềm điện gồm 10 bậc, 4 rồng đá chia thành 3 lối lên đều nhau tạo thành thềm rồng

III - Kết luận:

Thông qua những điều trên, ta có có thể thấy rõ rằng nền văn minh Đông Nam Á không chỉ năng động và dễ hòa nhập, mà bản lĩnh văn hóa vững vàng Điều này không chỉ giúp Đông Nam Á tiếp thu cái hay của các nền văn hóa khác nhau, mà vẫn giữ được và hòa trộn cái nét riêng của mình để tạo ra nhiều kiến trúc độc đáo hơn

Khi chúng ta nhìn lại các kiến trúc mà có mặt tại đông nam á thì ta thấy được rằng mỗi quốc gia đều có những đặc điểm tương đồng với nhau trong các công trình kiến trúc thời xưa,

Hoàng Thành Thăng Long tại Hà Nội