Kinh tế thị trường với việc hình thành nhân cách con người mới ở Việt nam

Kinh tế thị trường với việc hình thành nhân cách con người mới ở Việt nam

Lời giới thiệu.

Lịch sử phát triển của xã hội xã hội loài ngời trải qua nhiều giai đoạn nối tiếp nhau từ thấp đến cao ứng với mỗi giai đoạn là một hình thái kinh tế xã hội phù hợp với nó Và thực tế phát triển của nền kinh tế thị trờng ở nớc ta hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết Trong đó việc làm rõ vị trí của nhân cách và sự ảnh hởng của cơ chế thị trờng trong quá trình hình thành nhân cách và phát triển nhân cách con ngời đòi hỏi cấp thiết cả về mặt lý luận, thực tiễn quản lý đất nớc cũng nh công cuộc cải cách nền hành chính quốc gia

Về bản chất, con ngời muốn tồn tại với t cách là thành viên của xã hội nên bao giờ cũng tuân theo một cơ chế xã hội mà anh ta đang sống Nói cách khác, chính con ngời tạo ra cơ chế hoạt động xã hội nhng không phải tuỳ tiện theo ý muốn chủ quan mà bị qui định bởi những qui định phát triển khách quan của xã hội Và sự hiểu biết về trải độ, hành vi, phong thái, cách sử sự…

đối với những vấn đề của xã hội chính là nhân cách của con ngời

Và vấn đề “Kinh tế thị trờng với việc hình thành nhân cách con

ng-ời mới ở Việt nam” là vấn đề cần đợc quan tâm

Trong bài viết bao gồm các phần chính nh sau:

Phần A: Mở đầu.

Phần B: Nội dung nghiên cứu.

I / Lý luận chung về nhân cách con ngời trong cơ chế thị trờng.

II / Thực trạng vấn đề.

III /Giải pháp

Phần C: kết luận.

Phần A: mở đầu

Trong các tác phẩm kinh điển của mình, C.Mác và Anghen cho rằng con ngời phải đợc đặc biệt chú trọng vì con ngời là sản phẩm cao nhất của quá trình phát triển lâu dài của tự nhiên và xã hội Các ông đã nghiên cứu con ngời trong các mối quan hệ thống nhất giữa tự nhiên và xã hội

Trong sự thống nhất biện chứng ấy con ngời vừa là điểm xuất phát vừa

là khâu trung gian, là tổng hoà của các mối quan hệ xã hội, nên con ngời luôn luôn đóng vai trò của sự vận động và phát triển của lịch sử Mỗi bớc

ngoặt lịch sử, mỗi bớc tiến của nhân loại đều tạo ra cho xã hội một thế hệ

ng-ời thích ứng với sự biến đổi đó Đặc biệt ở Việt Nam, khi nền kinh tế từ tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc thì mẫu ngời cũ cũng thay đổi, hình thành nên con ngời mới năng động, sáng tạo

và tài giỏi hơn Nhng nếu những con ngời này chỉ có “tài” mà không có

“đức”, không có văn hoá thì cũng không phục vụ đợc cho xã hội Trái lại họ

sẽ làm cho xã hội suy thoái , đạo đức bị tha hoá Do đó để xã hội chúng ta phát triển kịp theo các nớc tiên tiến trên thế giới mà không bị mất đi bản sắc dân tộc của con ngòi Việt Nam là mục tiêu ý nguyện thiêng liêng, cao đẹp

mà Đảng và Nhà nớc ta đã vạch ra Do vậy, theo em nhân cách của con ngời

đặc biệt là nhân cách con ngời trong nền kinh tế thị trờng là vấn đề cần đợc nghiên cứu để có những giải pháp hợp lý nhằm xây dựng và tạo nên những

“con ngời mới” có đầy đủ cả đức cả tài, có nhân cách tốt

Do nhân cách và con ngời là một lĩnh vực rộng lớn đặc biệt là con ngời trong cơ chế thị trờng nên trong bài viết của em đã sử dụng các phơng pháp: phép duy vật biện chứng của Mác – Anghen, phơng pháp phân tích tổng hợp kết hợp với yếu tố lý luận và vận dụng thực tiễn để nghiên cứu đề tài

PhầnB : nội dung nghiên cứu.

I lý luận chung về nhân cách con ngời trong nền kinh tế thị trờng.

1 Cơ sở lý luận:

a/ Nhân cách con ngời là gì ?

Nghiên cứu về nhân cách và tính qui luật của sự hình thành nhân cách chúng ta thấy rằng: Con ngời khi mới sinh ra cha phải là một nhân cách, ở đó

nó chỉ mang tiềm năng của một con ngời, của một cá nhân để hình thành nên một nhân cách Còn nhân cách chỉ đợc hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động xã hội, trong mối quan hệ nhiều chiều giữa cá nhân với gia

đình xã hội Vậy nhân cách là gì ?

Nhân cách là một vấn đề phức tạp trong các vấn đề phức tạp của con ngời Cũng có nhiều quan niệm về nhân cách:

Chủ nghĩa duy tâm và tôn giáo quan niệm có “tính ngời bẩm sinh”;

“nhân cách là yếu tố tinh thần đầu tiên của tồn tại ngời và chúa là nhân cách tối cao nhất có trớc và chi phối nhân cách con ngời”

Chủ nghĩa duy vật và các khoa học cụ thể thờng có xu hớng tuyệt đối hoá mặt tâm lý, sinh lý, xem nhẹ mặt xã hội và mặt tự nhiên cua nhân cách

Ngày nay do những thành tựu của nhiều ngành khoa học nghiên cứu về nhân cách, ngời ta đã đa ra một quan niệm tổng hợp và đúng đắn về nhân cách:

Nhân cách đợc hiểu toàn diện là đạo đức và tài năng, năng lực thể chất

và năng lực tinh thần Đó là sự thống nhất giữa mặt cá nhân với mặt xã hội ở trong mỗi con ngời - cá nhân- cụ thể là phẩm chất, xu hớng , khả năng, phong thái, hành vi … Bên trong, riêng biệt của mỗi cá nhân nói lên sự khác nhau giữa cá nhân này với cá nhân khác “ không có nhân cách nào hoàn toàn giống nhân cách nào” Nhân cách con ngời đợc hình thành và phát triển ba

hệ thống quy luật sau:

Thứ nhất: Nhân cách phải dựa trên tiền đề sinh học và t chất di truyền

học

Thứ hai: Cái sâu kín và nhạy cảm nhất của nhân cách là tâm hồn con

ngời, nó là tầng sâu của nhân cách, là nơi lắng đọng và tiềm ẩn của mỗi cá nhân Đó là thế giới nội tâm có chức năng làm tăng thêm hay giảm nhẹ, kiềm chế hay thúc đẩy hành vi của mỗi con ngời

Thứ ba: hạt nhân của nhân cách là thế giới quan cá nhân đó là toàn bộ

quan điểm, lý luận, niềm tin, định hớng giá trị chung của cá nhân

Trong nhân cách, thế giới quan giữ vai trò định hớng phát triển nhân cách

Nhân cách biểu hiện ra bên ngoài bằng những thành tựu khoa học mà con ngời cống hiến cho cộng đồng của mình

b/ Kinh tế thị trờng là gì ?

Khi nền kinh tế hàng hoá phát triển, vận động theo cơ chế thị trờng thì gọi là kinh tế thị trờng Vậy kinh tế thị trờng chính là hình thức phát triển cao của kinh tế hàng hoá hoặc nói cách khác kinh tế thị trờng là nền kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trờng

Trong lịch sử phát triển sản xuất vật chất , thị trờng ( theo đúng nghĩa của từ đó ) thực sự phát triển cùng với sự phát triển của chủ nghĩa t bản

Từ sản xuất tự cung tự cấp, vật trao đổi vật, sang sản xuất hàng hoá là một bớc tiến của nền văn minh nhân loại – bớc tiến của thị trờng Chính sự

đổi mới nền kinh tế từ tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trờng đã làm thay đổi môi trờng xã hội là nguyên nhân hình thành nên nhân cách của con ngời đợc biểu hiện theo hai hớng tốt và không tốt Vì vậy trong nền kinh

tế thị trờng hiện nay chúng ta cần kết hợp hai yếu tố “đức” và “tài” để hình thành một nhân cách thích hợp nh Bác Hồ đã nói: “có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó, có tài mà không có đức là kẻ vô dụng”

Thấy đơc sự ảnh hởng của nền kinh tế đến nhân cách của mỗi cá nhân,

Đảng và Nhà nớc ta đã có những nhận định và chủ trơng kịp thời, nh văn kiện Hội nghị lần thứ V Ban Chấp hành TW khoá VIII của Đảng đã nhấn mạnh: “ Từ nay đến năm 2000 chúng ta đặt trọng tâm vào nhiệm vụ xây

dựng t tởng, đạo đức lối sống lành mạnh trong xã hội trớc hết trong các tổ chức Đảng và bộ máy Nhà nớc, trong các đoàn thể quần chúng và trong từng gia đình Phải tạo cho đợc một sự chuyển biến mạnh mẽ về t tởng đạo đức lối sống – một lĩnh vực then chốt trong đời sống văn hoá dân tộc” Đồng chí

Đỗ Mời đã từng khẳng định: “ trong khi chăm lo phát triển kinh tế, coi đó là nhiệm vụ trung tâm, chúng ta nhận thức sâu sắc vấn đề này: động lực tạo ra

sự phồn vinh và phát triển lâu dài của một quốc gia không chỉ đơn thuần là vấn đề đầu t công nghệ tiên tiến và tài nguyên thiên nhiên giàu có mặc dù

điều đó là quan trọng mà chủ yếu là chí tuệ con ngời do khả năng sáng tạo của toàn dân tộc đợc hình thành từ truyền thống văn hoá Việt Nam Đó là kho tàng chí thức tâm hồn, đạo lý, tính cách, lối sống, trình độ thẩm mỹ của từng ngời và cộng đồng dân tộc”

2/ Cơ sở thực tiễn:

a / Việc hình thành nhân cách con ngời trong nền kinh tế thị trờng:

Những tiền đề hình thành nhân cách con ngời:

Tiền đề vật chất, trớc hết nhân cách phải dựa trên cơ sở sinh học, tức là

một con ngời có sự phát triển đầy đủ, không khiếm khuyết về cơ thể, giác quan và t duy Song, đây chỉ là “điều kiện cần”, bởi vì nhân cách không phải

là yếu tố sẵn có trong cấu trúc cơ thể rồi lớn dần lên về lợng theo thời gian và không gian mà nó đợc hình thành dần dần cùng với sự phát triển cá nhân và

sự quy định của môi trờng xã hội

Tiền đề vật chất đóng vai trò “điều kiện đủ” chính là môi trờng xã hội,đó là gia đình và xã hội với những truyền thống, nhng giá trị văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần Về mặt này thì mỗi cá nhân co môi trờng riêng,

độc đáo, từ đó quy định sự khác nhau về sắc thái các nhân Từ đó có thể thấy rằng, sự phong phú của các quan hệ xã hội mà các nhân tham gia qui định sự phong phú của nhân cách

Tuy nhiên, mỗi quan hệ giữa nhân cách và môi trơng xã hội không phải là một chiều mà là quan hệ biện chứng: mỗi cá nhân, một mặt tiếp nhận

sự tác động của môi trơng xã hội một cách tích cực, có cải biến lọc bỏ, kế thừa và chuyển hoá dể biến thành cái bên trong của mình: mặt khác, thông qua hoạt động tích cực của mỗi cá nhân lại tác động trở lại môi trờng xã hội

Sự hình thành nhân cách của con ngời mới xã hội chủ nghĩa cũng không nằm ngoài những tiền đề trên, nhng trên mỗi yếu tố đó có sự khác nhau về chất so với các xã hội có giai cấp trong lịch sử Chăng hạn, yếu tố

“con ngời sinh học”, đó là con ngời đợc cả xã hội chăm lo, tôn trọng , giúp

đỡ từ trong “bào thai” đến tuổi trởng thành Yếu tố “môi trờng xã hội” là nên tảng của phơng thức sản xuất xã hội chủ nghĩa hình thành nền giáo dục mới, các mối quan hệ xã hội mới, cac chuẩn mực giá trị mới cho sự ra đời một nhân cách mới

Tiền đề về t tởng và giáo dục, nòng cốt của tiền đề t tỏng là chủ nghĩa

Mac- Lênin và t tơng Hồ Chí Minh, đó là những lí luận và t tởng vừa có tính khoa học, vừa có tính cách mạng, vừa thấm đậm chủ nghĩa nhân văn cao cả:

“Tất cả do con ngời, tất cả vì con ngời” với lý tơng tối cao là con ngời giải phóng, con ngời tự do, phát triển toàn diện

Sự hình thành nhân cách nói chung và nhân cách xã hội chủ nghĩa nói riêng diễn ra trong cả đời ngời, trong đó giáo dục và tự giáo dục có vai trò

đặc biệt quan trọng, nhất là đối với tuổi trẻ Vì giáo dục theo nghĩa chung nhất là hoạt động có định hớng của con ngời nhằm hình thành và phát triển nhân cách nhanh hơn ý thức đợc vị trí của giáo dục, Đảng ta đã có nhiều nghị quyết về vấn đề này, đặc biệt trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ VIII: “Cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực bồi dỡng nhân tài” và

sau đó đã có nghị quyết Trung ơng 2 Khoá VIII chuyên bàn về giáo dục

Trong khi đó sự chuyển biến nền kinh tế từ tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trờng sẽ dẫn đến những tác động lớn trong mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội trong đó có lĩnh vực đạo đức, nhân cách con ngời Có nhiều ý kiến khác nhau về sự ảnh hởng của nền kinh tế thị trờng đến nhân cách con ngời, và có thể đợc chia làm hai loại ý kiến: loại thứ nhất cho

rằng, quan niệm đạo đức của xã hội ta đã bị mất định hớng hoặc là đang khủng hoảng Loại thứ hai cho rằng, có biến động thái quá, có suy thoái , có tha hoá, có bi kịch

Loại ý kiến thứ nhất xuất phát từ một thực tế khách quan là các hiện t-ợng tiêu cực nh: Tham nhũng, hối lộ, lãng phí của công và các tệ nạn xã hội phát triển Nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp bị sói mòn, nhiều giá trị mới

ch-a đợc kiểm nghiệm đã đợc đề cch-ao quá đáng, nh “ tính năng động”, sự khôn ngoan”, “tính sáng tạo cá nhân”… Bên cạnh đó nhiều giá trị cũ đã tỏ ra lạc hậu vẫn đợc duy trì nh thớc đo “phẩm chất” của con ngời Trong cuộc sống

đời thờng ngời ta vẫn đòi hỏi một sự hi sinh vô điều kiện, một sự tận tuỵ quên mình nh trong thời gian chiến tranh trớc đây Tất cả những yếu tố ấy

tạo nên một thực trạng phức tạp của đạo đức, dẫn đến một cái nhìn rất tiêu cực ở một bộ phận cán bộ và nhân dân ta

Loại ý kiến thứ hai chỉ ra xu hớng biến động thái quá của giá trị đạo

đức hiện nay Từ chỗ trong các giá trị chính trị, xã hội song coi trọng các giá trị vật chất kinh tế Từ chỗ lấy con ngời tập thể, con ngời xã hội làm mẫu mực song coi trọng con ngời cá nhân, thậm trí là cá nhân ích kỉ, cá nhân chủ nghĩa Từ chỗ lấy lý tởng nhân đạo, đạo đức làm mẫu chuyển sang coi trọng phẩm giá, coi trọng giá trị thực dụng, tôn sùng đồng tiền, coi đồng tiền là trên hết, lấy đồng tiền làm thớc đo giá trị của con ngời thay cho giá trị đạo

đức truyền thống Tiền thâm nhập vào nhiều mối quan hệ của đạo đức xã hội, thậm trí trở thành nguyên tắc sử thế và tiêu chuẩn hàh vi của không ít ngời

Nh vậy, vấn đề đạo đức của xã hội đang diễn ra phức tạp có sự đấu tranh giữa cái tiến bộ và cái lạc hậu, giữa cái thiện và cái ác, giữa hai lối sống: Sống có ý tởng lành mạnh, trung thực, thuỷ trung với lối sống thực dụng, dối trá, íc kỉ, ăn bám chạy theo đồng tiền Những khía cạnh tiêu cực có cái đang phát huy tác dụng, có cái đang ở dạng khả năng Đạo đức mới phải

đấu tranh với các hệ thống đạo đức khác, vừa phải đấu tranh tự đổi mới, tự khẳng định mình trong điều kiện đổi mới Đó là tình huống đặt ra đối với nhân cách đạo đức hiện nay

Ta có thể khẳng định nhân cách của mỗi cá nhân không phải hình thành một lúc Một lần là xong mà diễn ra theo một quá trình, suốt cả đời

ng-ời Đơng nhiên, trong quá trình đó có những thời kỳ quan trọng hơn (theo quan điểm của các nhà tâm lý- nhân cách thì thời kỳ đó là trớc 30 tuổi) Quá trình hình thành nhân cách con ngời mới xã hội chủ nghĩa nói chung và ở Việt Nam nói riêng cũng không năm ngoài tính quy luật đó

b / Sự thống nhất biện chứng giữa lợi ích cá nhân với lợi ích xã hội trong nền kinh tế thị trờng XHCN:

Sự kết hợp hài hoà giữa lợi ích cá nhân với lợi ích xã hội là nhân tố qui

định nhân cách đạo đức sâu nhất, là đặc điểm nổi bật của mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội trong XHCN

XHCN tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của cá nhân Anghen viết: “việc chuyển t liệu sản xuất thành sở hữu xã hội” và “Nhờ sự sản xuất

có tính chất xã hội, khả năng đảm bảo cho mọi thành viên của xã hội một đời sống không những là hoàn toàn đầy đủ về phơng diện vật chất và ngày càng dồi dào thêm lên, mà còn đảm bảo cho họ sự phát triển tự do, đầy đủ và vận dụng đợc tự do, đầy đủ các năng khiếu về thể lực và trí tuệ của họ” đồng thời xã hội lại có những yêu cầu nhất định đối với cá nhân, giao trách nhiệm

cho mỗi cá nhân cá nhân thực hiện tốt nghĩa vụ của mình thì CNXH càng

đ-ợc củng cố, phát triển và bảo vệ vững chắc Ngđ-ợc lại CNXH càng đđ-ợc củng

cố và phát triển thì quyền tự do, năng khiếu về thể lực và trí lực của mỗi cá nhân đợc đảm bảo Đó là mối quan hệ thống nhất lợi ích cá nhân với lợi ích xã hội trong XHCN có mặt khách quan và mặt chủ quan

Mặt khách quan đợc biểu hiện ở trình độ đạt đợc của nền sản xuất xã hội ở mức độ tăng năng suất lao động xã hội cho phép thoả mãn nhu cầu hợp

lý ngày càng tăng lên của mọi thành viên trong xã hội

Mặt chủ quan đợc biểu hiện ở mặt nhận thức và vận dụng quy luật về

sự kết hợp lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội- một động lực phát triển của XHCN

Kết hợp hài hoà giữa lợi ích cá nhân với lợi ích xã hội không có nghĩa

là lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội không còn mâu thuẫn nhất định Trong khi lựa chọn một vấn đề gì có liên quan đến lợi ích cá nhân thì phải đặt nó vào trong bối cảnh thực tế của xã hội của nền kinh tế hàng hoá

ii thực trạng của vấn đề

1 Những tác động của nền kinh tế thị trờng dến nhân cách con ngời

a / Theo hớng tích cực.

Trong nền kinh tế thị trờng phải đề cao trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm về mặt vật chất của ngời cán bộ quản lý Nói đến trách nhiệm của ngời cán bộ quản lý trớc tiên phải nói đến trách nhiệm của bản thân họ

Điều đó đợc biểu hiện ở trách nhiệm đối với công việc đợc giao phó Từ đó một mặt khắc phục đợc cách xem xét, đánh giá tinh thần trách nhiệm của

ng-ời cán bộ quản lý một cách chung chung trừu tợng, mặt khác làm cho

“đức”và “tài” gắn bó với nhau, hoà quyện vào nhau, đòi hỏi có nhau Nói đến tiêu chuẩn của ngời cán bộ quản lý trong xã hội ta là nói đến “đức” và “tài”, trong đó “đức”là gốc Nhng có “đức”mà không có “tài”, không có đủ năng lực điều hành công việc, hoặc không phấn đấu nâng cao năng lực để đáp ứng nhu cầu của công việc thì sớm muộn cũng bị kinh tế thị trờng đào thải Kinh

tế thị trờng làm cho động cơ và hiệu quả quản lý gắn liền với nhau, thống nhất với nhau

Nền kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trờng tạo điều kiện cần thiết cho con ngời vơn lên, đòi hỏi mỗi ngời phải học tập, rèn luyện bản thân, rèn luyện tay nghề để đứng vững trong nền kinh tế thị trờng Ngợc lại, nền kinh tế thị trờng cũng rất nghiêm khắc đào thải những sự trì trệ, bảo thủ, sự

lạc hậu, lỗi thời của những con ngời và những sản phẩm kinh tế kém mang tính chất cổ hủ cả về nội dung cũng nh hình thức

b/ Theo hớng tiêu cực:

Khi nói đến mặt trái của nền kinh tế thị trờng C.Mác đã chỉ ra rằng: “

Đó là một thứ tự do mậu dịch không có lơng tâm”, nó làm cho quan hệ

giữa con ngời “chìm ngập trong băng giá của sự tính toán lợi kỷ” bởi vì

“Ngoài quan hệ lợi hại, trần truồng, ngoài sự giao dịch tiền mặt lạnh lùng vô tình thì sẽ chẳng còn mối quan hệ nào khác”

Nền kinh tế thị trờng làm cho con ngời sùng bái đồng tiền quá mức Lấy đồng tiền làm thớc đo quan hệ đạo đức giữa ngời với ngời, làm tha hoá phong cách, lối sống của ngời cán bộ, nô lệ của đồng tiền, đặt đồng tiền lên trên hết, sống tha hoá đồi bại, coi đồng tiền là giá trị thực duy nhất để đo giá trị của bản thân và của ngời khác

Nh vậy, kinh tế thị trờng cùng với những tác động tích cực còn có những tác động tiêu cực với sự phát triển của nhân cách, cá tính con ngời Nó

sẽ tạo ra sự phát triển nhân cách, cá tính con ngời một cách phiến diện vì hoạt động của con ngời bị định hớng vào mục tiêu làm giàu bất chính Tính thực dụng sẽ cản trở thậm trí loại trừ những giá trị văn hoá, những giá trị đạo

đức của dân tộc nói riêng bị phạt, bị phá huỷ

2/ Vai trò của chủ thể xã hội- cá nhân trong việc định hớng nhân cách

Sự chuyển đổi hệ t tởng dẫn đến sự chuyển đổi hệ giá trị xã hội và giá trị con ngời: Con ngời từ phục tùng chuyển sang tự chủ, sáng tạo, từ dựa trên tình nghĩa chuyển sang dựa trên lý trí và dân chủ, tìm từ cách hoà đồng chuyển sang tôn trọng cả cá tính và bản lĩnh riêng…Các chuẩn mực con ngời mới đòi hỏi không chỉ phát triển từng mặt riêng lẻ mà phải là cá nhân phát triển hài hào thể chất, tinh thần, trí tuệ, thẩm mỹ… khắc phục lối sống thụ

động, hạn hẹp làm cơ sở hình thành lối sống tích cực, phát triển ý thức, luôn vơn lên làm chủ và xây dựng cuộc sống mới, xuất hiện những nhân cách mới iii giải pháp

Để khắc phục những mâu thuẫn của sự hình thành và phát triển nhân cách trong nền kinh tế thị trờng chúng ta cần phải áp dụng một só biện pháp quan trọng

Trớc hết phải từng bớc tạo lập những tiền đề cho sự hình thành nhân cách xã hội chủ nghĩa Việt Nam: tiền đề vật chất là nền kinh tế thị trờng theo

định hớng xã hội chủ nghĩa: tiền đề t tởng là chủ nghĩa Mác –Lênin,

t tởng Hồ Chí Minh; và tiền đề giáo dục là cải cách hệ thống giáo dục kinh tế quốc dân nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dỡng nhân tài

Mô hình nhân cách con ngời mới xã hội chủ nghĩa Việt Nam là “mô hình động” Trong thời kỳ quá độ hiện nay, về đại thể, mô hình đó là:

- Tự giác nâng cao trình độ lý luận Mác – Lênin để hình thành thế giới quan khoa học và phơng pháp luận biện chứng

- Hăng say học tập, nâng cao trình độ văn hoá, chuyên môn để có năng lực thật sự trong công việc, có sáng kiến, cải tiến công tác đa đến năng suất hiệu quả cao

- Không ngừng nâng cao đạo đức, lối sông trên cơ sở những chuẩn mực giá trị mới và đang hình thành trong xã hội

Từ đó,thống nhất giữa phát triển kinh tế với phát triển xã hội, chú trọng đầu t phát triển con ngời nhất là đầu t cho giáo dục, nâng cao dân trí, phải làm tốt việc quản lý lĩnh vực t tởng Cụ thể là phải xây dựng cho đợc ở mỗi ngời một thế giới quan khoa học, một ý thức đạo đức mới Sự hình thành nhân cách bị qui định bởi những điều kiện kinh tế-xã hội và bởi một hệ thống giáo dục do chính những điều kiện kinh tế- xã hội đó qui định Tuy vậy để xây dựng nhân cách đạo đức, trớc hết phải tính đến những nhân tố cơ bản qui

định sự hình thành và phát triển nhân cách đạo đức để từ đó có những biện pháp khả thi:

Nhân cách khi hình thành một cách tự nhiên thì bao giờ cũng cha hoàn thiện Vì vậy giáo dục và giáo dục đạo đức là một trong những phơng thức giải pháp quan trọng nhất, trực tiếp quyết định sự hình thành, phát triển nhân cách đạo đức

Thực hiện nền kinh tế thị trờng là thừa nhận tính hợp lý của việc theo

đuổi lợi ích cá nhân Vì con ngời vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự

phát triển kinh tế – xã hội Với t cách là mục tiêu, sự phát triển của con ngời phải là thớc đo của những chính sách kinh tế và xã hội theo định hớng “Tất cả vì mọi ngời” Tuy nhiên , nền kinh tế thị trờng với sự khuyến khích lợi ích cá nhân, tự nó bao chứa khả năng và trên thực tế đã dẫn đến sự phát triển nhân cách rõ rệt nhất Bởi vậy để khắc phục nghịch lý của sự phát triển nhân cách, tạo điều kiện cho nhân cách đạo đức phát triển, việc hoàn thiện nền kinh tế thị trờng có sự điều tiết theo định hớng XHCN là tất yếu và cần thiết

Có nh vậy chúng ta mới phát huy đợc những tác động tích cực và ngăn chặn, hạn chế tối đa những ảnh hởng tiêu cực của thị trờng

Phần C: kết luận

Kinh tế thị trờng là môi truờng thuận lợi cho việc xác lập địa vị chủ thể của cá nhân, hình thành tính tích cực tự giác của cá nhân ngời lao động, giải phóng cá nhân hoạt động kinh tế khỏi phụ thuộc vào kế hoạch độc đoán, lôi cuốn họ vào thị trờng trao đổi và trở thành chủ thể của sự vận hành kinh

tế Chúng ta chủ động chuyển sang nền kinh tế mở cửa , giao lu với nớc ngoài và đó là một trong những định hớng cơ bản để đa đất nớc thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu Muốn thế thì chúng ta phải chủ động tiếp thu cái gì có lợi cho đất nớc và loại bỏ những gì không phù hợp với truyền thống dân tộc

Điều cơ bản là trong quá trình tiếp thu cái mới, chúng ta đừng vội quay lng với cội rễ của mình, đừng từ bỏ những gì mà cha ông ta đã tạo dựng nên Bởi vì: “ đi vào kinh tế thị trờng, hiện đại hoá đất nớc mà xa rời giá trị truyền thống sẽ mất bản sắc dân tộc, đánh mất bản thân mình, trở thành cái bóng