Đồ án môn học kinh tế quản lý công nghiệp vấn đề luên kêt kinh tế trong ngành may mặc việt nam

§Ò ¸n m«n häc Kinh tÕ vµ qun lý C«ng nghiÖp Đề án môn học Kinh tế và Quản lý Công nghiệp Đoàn Duy Cường Mở đầu Liên kết kinh tế là một trong những hình thức hợp tác ở trình độ cao của con người trong[.]

Mở đầu

Liên kết kinh tế là một trong những hình thức hợp tác ở trình độ cao của con người trong quá trình sản xuất, kinh doanh Hợp tác giữa con người với con người đã xuất hiện từ khi xã hội loài người xuất hiện thông qua việc ở theo bầy đàn và biết cùng nhau săn bắn, hái lượm Qua thời gian, cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, trình độ hợp tác ngày càng phát triển cao hơn Ngày nay để tăng hiệu quả của sự phối hợp, thì việc liên kết giữa các đơn vị trong sản xuất là một tất yếu không thể phủ nhận Vì vậy, thuật ngữ liên kết kinh tế đã xuất hiện và ngày càng được nói đến nhiều trong xã hội hiện đại

Nhận thức được vai trò ngày càng lớn của liên kết kinh tế trong quá trình lao động sản xuất nên trong đề án môn học Kinh tế và quản lý Công nghiệp

em tìm hiểu và nghiên cứu về liên kết sản xuất trong ngành may mặc ở Việt Nam Trên cơ sở lý thuyết được học và tìm hiểu các tài liệu liên quan, em

chọn đề tài đề án môn học là :"Vấn đề liên kết kinh tế trong ngành may

mặc Việt Nam" Qua việc nghiên cứu vấn đề này em hi vọng có thể đưa ra

một mô hình cụ thể để giúp các doanh nghiệp kinh doanh trong ngành may mặc có được sự liên kết tốt nhất trong sản xuất

Kết cấu đề án gồm ba phần:

- Phần 1 gồm những vấn đề chung về liên kết kinh tế

- Phần 2 là phát triển các mối quan hệ liên kết kinh tế trong ngành may mặc Việt Nam

- Phần 3 đưa ra các giải pháp

1 Những vấn đề chung về liên kết kinh tế

1.1.Khái niệm liên kết kinh tế.

Liên kết kinh tế là một hiện tượng kinh tế - xã hội khách quan của nền sản xuất hàng hóa có sự phân công lao động xã hội phát triển Những biểu hiện của hoạt động liên kết kinh tế đã ra đời và tồn tại từ lâu trong lịch sử phát triển kinh tế thế giới cũng như tại Việt Nam Nước ta là nước nông nghiệp, trong quá trình sản xuất chúng ta có thể nhận ra sự liên kết chặt chẽ giữa trồng trọt và chăn nuôi: trồng trọt thì cung cấp thức ăn cho chăn nuôi, ngược lại chăn nuôi lại là nguồn cung cấp phân bón dồi dào cho trồng trọt

Hiểu một cách khái quát thì liên kết kinh tế là một hạm trù phản ánh mối quan hệ phối hợp hoạt động kinh tế giữa các chủ thể kinh tế với nhau để thực hiện những nhiệm vụ sản xuất kinh doanh nhất định, nhằm đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho mỗi bên tham gia Liên kết kinh tế là sự thiết lập các mối quan hệ giữa các chủ thể sản xuất, kinh doanh, có thể giữa các doanh nghiệp thuộc cùng lĩnh vực hoạt động, giữa các đối tác cạnh tranh hoặc giữa các doanh nghiệp có các hoạt động mang tính chất bổ sung, nhằm tiết kiệm thời gian, tiết kiệm chi phí, đạt hiệu quả cao hơn trong sản xuất - kinh doanh, tạo

ra sức mạnh cạnh tranh, cùng nhau chia sẻ các khả năng, mở ra những thị trường mới

1.2.Đặc điểm của liên kết kinh tế.

Cần phải phân biệt rõ các quan hệ liên kết kinh tế, không phải quan hệ kinh tế nào cũng được coi là quan hệ liên kết kinh tế Chỉ những quan hệ kinh

tế nào phản ánh sự phối hợp mang tính cộng đồng trách nhiệm của các chủ thể kinh tế có liên quan thì mới được coi là quan hệ liên kết kinh tế

Đặc điểm cơ bản của liên kết kinh tế là các bên tham gia cùng có lợi, vì thế các bên đều tự nguyện thiết lập các mối quan hệ phối hợp mang tính cộng đồng Điều này có nghĩa là các chủ thể kinh tế khi đã thực hiện liên kết kinh

tế sẽ ràng buộc lẫn nhau khá chặt chẽ về chia sẻ lợi ích hay rủi ro và có trách nhiệm cao trong tổ chức thực hiện các hoạt động liên kết kinh tế

Với tính chất là hiện tượng kinh tế - xã hội khách quan nên các chủ thể

có thể là: doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, các tổ chức kinh tế - xã hội, chính quyền địa phương, cơ quan quản lý nhà nước các cấp… tham gia hoạt động liên kết kinh tế với những nội dung phong phú Liên kết kinh tế có thể thực hiện ở tất cả các khâu của quá trình sản xuất cũng như tái sản xuất mở rộng từ khâu chuẩn bị các yếu tố phục vụ sản xuất, sản xuất, nghiên cứu ứng dung khoa học công nghệ, đào tạo, bảo vệ tài nguyên môi trường, tổ chức khai thác thị trường cho đến phân phối tiêu thụ sản phẩm

Liên kết kinh tế có thể diễn ra ở phạm vi không gian hẹp như liên kết kinh tế giữa các bên trong một khu công nghiệp, một địa phương, một vùng kinh tế nhưng cũng có thể diễn ra ở phạm vi rộng lớn như toàn quốc gia, giữa các quốc gia hay phạm vi toàn cầu

Hoạt động liên kết kinh tế có thể thực hiện trong thời gian ngắn và cũng

có thể diễn ra một cách liên tục, thường xuyên Chúng cũng có thể được là những hoạt động công khai , được pháp luật cho phép, khuyến khích và bảo trợ Nhưng cũng có thể là những quan hệ liên kết kinh tế không được pháp luật cho phép như các liên kết kinh tế ngầm

1.3.Các hình thức liên kết kinh tế.

1.3.1 Hình thức liên kết dọc

Hình thức liên kết dọc được thực hiện khi doanh nghiệp tổ chức liên kết với các nhà cung ứng hay với khách hàng trong kênh phân phối Đây là một dạng của liên kết hoá trong công nghiệp kết hợp các giai đoạn chế biến nguyên liệu từ khâu khai thác đến khâu chế tạo ra thành phẩm và có khi cả tiêu thụ sản phẩm Chẳng hạn như trong ngành luyện kim, từ khai thác quặng

- luyện gang - luyện thép - cán thép - vật liệu thép Liên kết sản xuất theo chiều dọc có các dạng: liên kết phía trên (hay gọi là thượng lưu), tức liên kết

cả khâu cung ứng vật tư; liên kết phía dưới (hay gọi là hạ lưu), tức liên kết cả khâu tiêu thụ sản phẩm; hoặc liên kết cả phía trên và phía dưới

1.3.2 Hình thức liên kết ngang.

Hình thức liên kết kinh tế theo chiều ngang thực chất là việc phân nhỏ các giai đoạn trong một chuỗi sản xuất Ví dụ trong ngành may yêu cầu các bước từ dệt sợi, nhuộm vải, cắt, may, hoàn thiện sản phẩm và mang bán Việc phân nhỏ này do sự phân công lao động xã hội làm tách rời các khâu Liên kết ngang sẽ liên kết các khâu lại với nhau làm cho quá trình sản xuất trở nên trôi chảy và thống nhất với nhau Như thế không những tiết kiệm được các chi phí sản xuất không đáng có mà còn giảm thiểu những sai lệch về các tiêu chuẩn, kích cỡ, mầu sắc… tạo tiền đề cho việc tiêu chuẩn hóa các sản phẩm, làm cho các sản phẩm có tính lắp lẫn cao hơn, mang lại nhiều tính năng sử dụng cho khách hàng

1.4.Tính tất yếu phải liên kết kinh tế.

1.4.1 Tất yếu khách quan của liên kết kinh tế

Liên kết kinh tế là yêu cầu bức thiết trong vấn đề phát triển kinh tế không chỉ ở phương diện chủ quan mà thực sự là một tất yếu khách quan của nền kinh tế

Trước hết do yêu cầu bảo đảm tính thống nhất của quá trình tái sản xuất – xã hội, tái sản xuất mở rộng Do tác động của sự phát triển phân công lao động xã hội và của lực lượng sản xuất làm cho quá trình đó bị phân chia thành

Nhà cung ứng

và tiêu thụ

khâu nhưng nếu thông qua liên kết kinh tế sẽ chặt chẽ và mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn

Liên kết kinh tế là một hoạt động kinh tế cũng sẽ tuân theo các quy luật kinh tế như quy luật tích tụ, tập trung hóa sản xuất và xã hội hóa sản xuất, hay như quy luật cạnh tranh và tối đa hóa lợi nhuận Hoạt động trong nền kinh tế thị trường khiến các doanh nghiệp luôn đề ra những biện pháp thích hợp và có hiệu quả cao trong hoạt động sản xuất kinh doanh mà thích hợp hơn cả là liên kết kinh tế

Thứ ba liên kết kinh tế là hậu quả tất yếu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại Với những bước phát triển mới sâu rộng, tác động tới mọi ngành kinh tế quốc dân, mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Các doanh nghiệp phải tăng cường liên kết để nắm bắt, ứng dụng nhanh các thành tựu mới của tiến bộ khoa học công nghệ Từ đó tăng khả năng sản xuất đáp ứng kịp thời nhu cầu mới phát sinh do tác động của khoa học công nghệ

1.4.2 Vai trò của liên kết kinh tế.

Liên kết kinh tế giúp doanh nghiệp khắc phục những bất lợi về quy mô

“To không phải là tốt”- Đó là câu châm ngôn mà chúng ta vẫn thường gặp trong đời sống hàng ngày Câu nói có vẻ hài hước này, thực ra lại rất đúng trong tổ chức sản xuất kinh doanh công nghiệp Chúng ta đều biết, trong hoạt động sản xuất kinh doanh, mỗi doanh nghiệp đều có một hoặc vài lĩnh vực hoạt động chủ đạo, mang tính đặc thù, chuyên biệt Bên cạnh đó, là một loạt các hoạt động phụ, mà bản thân doanh nghiệp không thể thực hiện được, nhưng nó lại không thể thiếu đối với dây chuyền sản xuất chính Ví dụ như: Một nhà máy dệt vải, ngoài nguyên liệu chính là sợi phải mua của các nhà máy kéo sợi, họ còn cần dùng đến rất nhiều loại vật liệu phụ khác như bột sắn

để cung cấp cho khâu hồ sợi; ống giấy cho cuộn vải; bao tải, dây đai cho khâu đóng kiện.v.v chưa kể một loạt các loại phụ kiện khác như con thoi, go, cua roa, tay đập bắt buộc phải có, để duy trì hoạt động cho các máy dệt

Ngoài mặt liên kết kinh tế giúp doanh nghiệp khắc phục được những hạn chế về quy mô, thì ở một khía cạnh khác, liên kết kinh tế còn giúp cho doanh nghiệp phản ứng nhanh với những thay đổi của thị trường Điều đó được thể hiện ở việc nhu cầu của thị trường là luôn thay đổi, buộc các doanh nghiệp vừa phải luôn thay đổi mẫu mã của các sản phẩm hiện có, vừa phải tìm cách

đa dạng hoá sản phẩm Để có được những thay đổi phù hợp với nhu cầu của thị trường, doanh nghiệp cần phải có thông tin và có đủ khả năng triển khai nhanh các phương án sản xuất mới Chính sự liên kết kinh tế sẽ giúp cho doanh nghiệp đạt được điều đó Một doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng may mặc thời trang, khi có một mốt mới xuất hiện, doanh nghiệp muốn triển khai sản xuất theo mẫu này Mặc dầu nguyên liệu chính vẫn là vải, song, sản phẩm mới lại có nhu cầu sử dụng nhiều loại phụ liệu mới như ru băng, hạt cườm Muốn triển khai sản xuất, doanh nghiệp phải liên kết với các cơ sở khác để có được các phụ liệu này

Liên kết kinh tế giúp cho các doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm của mình được nhanh hơn Điều đó được thể hiện rất rõ qua sự liên kết của hệ thống các nhà thương mại với các nhà sản xuất, thông qua hình thức đại lý bán hàng Với hình thức liên kết này, các cửa hàng kinh doanh sẽ nhận làm đại lý bán buôn hay bán lẻ sản phẩm cho doanh nghiệp sản xuất Và nhờ đó, sản phẩm của doanh nghiệp sẽ được đưa vào thị trường một cách nhanh chóng hơn, kịp thời hơn

Liên kết kinh tế còn giúp cho các doanh nghiệp có thể tiếp cận nhanh chóng với các công nghệ và kỹ thuật mới, nhờ sự phối hợp với các nhà nghiên cứu ở các trường đại học hay cơ sở nghiên cứu trong và ngoài nước

Ngoài những lợi ích trên, liên kết kinh tế còn giúp cho doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh Phát triển sản xuất là một quá trình vận động không ngừng, tích tụ tập trung rồi lại chia tách, sáp nhập để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội và phù hợp với khả năng nội tại của doanh nghiệp,

với mục đích tìm kiếm lợi nhuận cao nhất, mà lại giảm thiểu được rủi ro Quá trình đó diễn ra thực chất là thông qua các hoạt động liên kết kinh tế

Đứng trước một dự án sản xuất lớn, nhiều khi vượt quá khả năng sản xuất của doanh nghiệp Nếu doanh nghiệp bỏ, thì sẽ mất cơ hội làm ăn, nhưng nếu doanh nghiệp đơn độc một mình triển khai thực hiện dự án, nhiều khi, do không kham nổi, sẽ dễ dẫn đến hiệu quả thấp, thậm chí thua lỗ Để tránh được hiện tượng này, nhiều doanh nghiệp đã biết phân tán rủi ro bằng cách mời gọi các doanh nghiệp khác cùng tham gia thực hiện dự án, mỗi doanh nghiệp đảm nhận một phần công việc, tuỳ theo năng lực của từng doanh nghiệp Như vậy, mỗi doanh nghiệp tham gia dự án chỉ phải chịu một phần rủi ro nếu có Ở một khía cạnh khác, hai doanh nghiệp, trước đây là đối thủ của nhau, cạnh tranh nhau trên cùng một loại sản phẩm, trong cùng một thị trường Nay, để giảm thiểu rủi ro do cạnh tranh, họ liên kết lại, cùng thoả hiệp để phân chia thị trường, kể cả việc sáp nhập để tạo nên độc quyền nhóm

1.4.3 Phân tích môi trường chung.

Hiện tại, liên kết kinh tế ở Việt Nam đã xuất hiện ở nhiều lĩnh vực Đã

có nhiều ví dụ minh chứng cho sự thành công của liên kết kinh tế, như liên kết giữa các doanh nghiệp sản xuất và lắp ráp ôtô, xe máy với các cơ sở sản xuất linh kiện, phụ tùng; liên kết trong gia công sản xuất hàng may mặc (liên kết giữa các cơ sở sản xuất công nghiệp); liên kết trong thi công xây dựng các công trình lớn (liên kết trong sản xuất công nghiệp, xây dựng); liên kết giữa các doanh nghiệp chế biến nông sản, thực phẩm với bà con nông dân trồng nguyên liệu (liên kết giữa công và nông nghiệp) Hình thức liên kết cũng khá đa dạng, như gia công, thầu phụ, liên doanh, liên kết giữa các doanh nghiệp trong cùng nhóm sản phẩm hay hiệp hội ngành nghề

Tuy nhiên, liên kết kinh tế ở Việt Nam đang tồn tại những nhược điểm sau:

Liên kết kinh tế chưa trở thành nhu cầu bức xúc trong hoạt động của doanh nghiệp Theo một tỷ lệ hiện nay, trên 50% số doanh nghiệp được hỏi,

cho biết không có hoặc chưa có nhu cầu tìm kiếm sự liên kết; khoảng 30% số doanh nghiệp cho biết đang có nhu cầu tìm kiếm sự liên kết kinh tế để bù đắp

sự thiếu hụt trong năng lực sản xuất của mình; và chỉ có gần 20% số doanh nghiệp cho biết là họ luôn có nhu cầu tìm kiếm các mối liên kết để nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, cả hiện tại và tương lai

Ngay trong một doanh nghiệp, nhu cầu liên kết kinh tế, nếu có xuất hiện, cũng chỉ tồn tại trong ý tưởng của các lãnh đạo doanh nghiệp, mà chưa trở thành nhu cầu của tất cả thành viên trong doanh nghiệp Thực tế điều hành sản xuất kinh doanh cho thấy, chính các cán bộ quản lý cấp trung gian là những người dễ dàng nhận ra các nhu cầu về liên kết nhất, mà nếu họ không nêu ra, thì chủ doanh nghiệp cũng khó lòng mà nhận thấy Đó là chưa kể, nếu những người lao động trực tiếp không nhận thức rõ được các lợi ích của liên kết kinh tế, thì trong công việc, họ sẽ không triệt để tuân thủ các quy định của các hợp đồng kinh tế, và do vậy sẽ dẫn đến hiệu quả không cao của doanh nghiệp khi thực hiện các liên kết kinh tế Nhiều khi liên kết kinh tế lại được thực hiện bởi các mệnh lệnh hành chính, như sự sáp nhập, hình thành các tổng công ty, công ty kể cả việc hình thành các mô hình công ty mẹ - công ty con, đang được triển khai rầm rộ hiện nay, nếu không được rút kinh nghiệm

để điều chỉnh kịp thời, nên hiệu quả thực sự của liên kết kinh tế không cao, đôi khi lại có tác dụng ngược lại

Môi trường kinh doanh chưa thuận lợi cho liên kết kinh tế Liên kết kinh

tế bấy lâu nay, chủ yếu vẫn là quá trình vận động tự thân của doanh nghiệp Nhà nước hầu như chưa có được các cơ chế, chính sách cụ thể, tạo điều kiện hay khuyến khích cho liên kết kinh tế phát triển

Về phía doanh nghiệp, khi có nhu cầu tìm kiếm sự liên kết, nhưng không biết tìm ở đâu, bởi các thông tin về đối tác đôi khi không đầy đủ hoặc không

đủ tin cậy để doanh nghiệp đi đến quyết định có nên liên kết với đối tác đó hay không Nếu các hoạt động kiểm toán và công khai thông tin được tiến

hành một cách thường xuyên thì cũng là cách giúp doanh nghiệp có điều kiện

để tìm hiểu thông tin về các đối tác của mình một cách có hiệu quả hơn Năng lực liên kết của các doanh nghiệp Việt Nam còn nhiều hạn chế, điều đó được thể hiện ở uy tín của các doanh nghiệp chưa cao, chưa đủ sức thu hút các doanh nghiệp nhỏ khác làm vệ tinh cho mình Những doanh nghiệp có đủ năng lực như Lilama, Sông Đà chưa nhiều, làm cho các quan

hệ về liên kết kinh tế khó phát triển Hy vọng rằng, với sự ra đời của một số tập đoàn kinh tế như Điện lực, Than và khoáng sản, Dệt may , các mối quan

hệ về liên kết kinh tế sẽ có điều kiện phát triển hơn

Sự nhỏ bé về quy mô thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu, làm cho các doanh nghiệp khó tiến hành các hoạt động liên kết Song, vấn đề này

sẽ sớm được khắc phục khi Việt Nam hiện đã chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới WTO

Cơ chế chính sách của Nhà nước chưa có nhiều quy định liên quan đến việc thúc đẩy các mối liên kết kinh tế phát triển hoặc đã có thì lại khó đi vào cuộc sống do tâm lý sản xuất nhỏ, manh mún trong nhiều lĩnh vực của nền kinh tế

2 Phát triển các quan hệ liên kết kinh tế của các doanh nghiệp may mặc Việt Nam.

2.1.Đặc điểm ngành may mặc Việt Nam

Trong ngành công nghiệp dệt may ở Việt Nam hiện nay, may mặc là lĩnh vực tập trung và có khả năng cạnh tranh xuất khẩu cao nhất Hình thức sản xuất, lưu thông hàng dệt may chủ yếu là gia công ủy thác, trong đó các doanh nghiệp may của Việt Nam nhập khẩu nguyên phụ liệu từ nước ngoài rồi sản xuất và xuất khẩu thành phẩm Ngành may tuy liên tục đầu tư mở rộng sản xuất, đổi mới thiết bị và dây chuyền đồng bộ chuyên sản xuất một mặt hàng như dây chuyền may sơ mi, may quần âu, quần Jean, complet, hệ thống giặt là nhưng cũng chưa đáp ứng được yêu cầu xuất khẩu ngày càng cao

Hình thức gia công ủy thác không được chính phủ đánh giá cao, lý do chính là xuất khẩu theo hình thức này thu được rất ít giá trị gia tăng cho các doanh nghiệp Việt Nam Việc ngành may phải lựa chọn hình thức gia công ủy thác là do ngành dệt, nhuộm trong nước còn chậm phát triển và thiếu sức cạnh tranh

Đặc điểm của ngành là phục vụ nhu cầu hàng ngày của con người nên những chiến lược phát trển luôn theo hướng phục vụ tốt nhất nhu cầu đó Nhưng sự phát triển thượng tầng trong chuỗi sản xuất ngành dệt may Việt Nam chưa được chú trọng nên mẫu mã không đa dạng, nghèo nàn, chưa có sự thay đổi kịp thời trước biến đổi nhu cầu thị trường Tuy nhiên với những lợi thế riêng biệt như vốn đầu tư không lớn, thời gian thu hồi vốn nhanh, thu hút nhiều lao động và có nhiều điều kiện mở rộng thị trường trong và ngoài nước với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế khác nhau Với những lợi thế

đó, công nghiệp dệt may Việt Nam đã có những bước đi riêng của mình trên con đường tiến tới thành công