Thao hao nhan truong hop chi chua xac dinh

thao hao nhan truong hop chi tho bong NHÂN TRƯỜNG HỢP CHỊ THỎ BÔNG Bạn tôi, vợ về quê thăm mẹ Anh ở nhà, vào đúng ngày Chủ nhật thì buồn Alô cho một người bạn và cả hai cùng rủ nhau đi mát xa Cô gái l[.]

NHÂN TRƯỜNG HỢP CHỊ THỎ BÔNG

Bạn tôi, vợ về quê thăm mẹ Anh ở nhà, vào đúng ngày Chủ nhật thì buồn Alô cho mộtngười bạn và cả hai cùng rủ nhau đi mát xa

Cô gái làm mát-xa cho anh rất xinh, mặt tỉnh bơ, vừa làm vừa kể chuyện cười Cô kểchuyện chị thỏ bông đi lạc

“Chị thỏ bông có chồng là anh thỏ bông Một hôm chị thỏ bông đi vào rừng tìm cà-rốt Lúcquay trở ra thì bị lạc Chị đi một đoạn thì gặp anh thỏ trắng Chị hỏi đường về nhà tôi làđường nào Anh thỏ trắng bảo: “muốn biết thì ở lại đây đêm nay” Chị thỏ bông cắn răng ởlại đấy một đêm

Ngày hôm sau, chị đi tiếp, mãi vẫn không thấy đường Chị nhìn thấy anh thỏ nâu Chị hỏi,đường về nhà tôi là đường nào Anh thỏ nâu nói: “muốn biết thì ở lại đây đêm nay” Chị thỏbông cắn răng ở lại đấy một đêm

Hôm sau nữa, chị đi tiếp vẫn bị lạc đường Lần này gặp anh thỏ đen Chị đến hỏi, đường

về nhà tôi là đường nào Anh thỏ đen cũng nói, “muốn biết thì ở lại” Chị thỏ bông tặc lưỡi ởlại

Sáng hôm sau, chị tỉnh dậy và lên đường Đi được một đoạn thì thấy nhà với anh thỏ bôngđang đánh răng trước cửa Chị về nhà được hai hôm thì biết mình có mang”

Cô mát-xa đố: “em đố anh, con của chị thỏ bông sẽ có màu gì?”

Bạn tôi đoán, cà phê sữa bông, khoang đen bông…, mãi cũng sai, đành hỏi cô

Cô bảo: “muốn biết thì ở lại đêm nay”

Đương nhiên là bạn tôi không phải thỏ bông nên không ở lại Chỉ cười khà khà, tí sau rút ví

ra, cho tiền boa, và về kể cho tôi nghe, tấm tắc khen mãi cô gái mát-xa tinh ranh làm choanh buồn cười-cái việc mà cả mấy năm nay vợ anh không làm được

Thưa chị em phụ nữ,

Không làm chồng cười được là cái tội rất to Nó khiến cho chồng các chị phải đi tìm nụ cười

ở những nơi khác Và đó là một cái quyền của đàn ông

Cái nầy không phải mình tôi nghĩ ra và phát ngôn Mà điều này, báo (dành cho phụ nữ) nàocũng có nói “Khi anh ấy có người khác, bạn hãy xem lại mình” Nghe như một câu châmngôn

Bởi vì các chị không biết kể chuyện chị thỏ bông, cho nên các anh phải đi nghe người khác

kể lại câu chuyện ấy

Bởi vì các chị không biết mát-xa cho nên không thể cấm các anh đi mát-xa

Bởi vì các chị không biết quá nhiều thứ cho nên các anh phải đi lấy kiến thức từ nơi khác Bởi vì các chị biết quá nhiều thứ cho nên các anh phải đi phổ biến kiến thức cho nơi khác Bởi vì các chị quá hiền,

Bởi vì các chị quá dữ,

Bởi vì các chị qua ngăn nắp,

Bởi vì các chị quá bừa bộn,

Kiểu gì, như báo đã nói cũng là lỗi của các chị thôi

Và báo, có lẽ (cũng ăn hối lộ của đàn ông) mà đề cao quá sức cái công dung ngôn hạnh,gần như đặt hẳn các chị lên bàn thờ, khiến cho các chị không leo xuống được để đấu tranhbình đẳng với đàn ông, cho nên các chị đành phải ở đó mà vui vầy với bếp núc cùng concái

Trong khi đó,

Thưa các chị,

Một món quà nhân ngày phụ nữ mà tôi muốn tặng cho các chị, dù mở ra các chị có thểnhăn mặt, thấy vô đạo đức, gói lại không nhận, là phần phân tích sau vụ việc chị thỏ bôngvừa qua để các chị biết thực lực của các chị đến đâu:

1.Các chị dễ rơi vào tình huống “chị thỏ bông” hơn các anh

Có lẽ, chẳng ai nói cho chồng các chị biết rằng: phụ nữ có khả năng sa ngã hơn đàn ôngrất nhiều Lại không phải kiểu sa ngã ăn-bánh-trả-tiền-một-lần-rồi-quên như đàn ông, màđây là sa ngã tinh thần, thương thương nhớ nhớ mà chồng các chị có biết thì chỉ có nát timgan Không báo nào răn đe người đàn ông rằng nếu anh cứ để bụng bia đi lại nghênhngang trong nhà mà quăng quật vợ, thì vợ anh, tuy cúi mặt hiền thục mà nấu ăn trong bếpcho anh đó, nhưng tâm trí hướng về người khác rồi; như một nơi an ủi, như một chốn yêuthương; chỉ rất may cho anh rằng chị đã ở cái thế “bàn thờ” của phụ nữ Á đông, nên ít khi

để cho mọi việc đến nơi đến chốn, chứ còn không thì…

2.Luôn có những người khác mà chị không biết

Chị thỏ bông chỉ cần đi ra đường cũng đã thấy muôn sắc thỏ đón chào mình Anh thỏ bông

có thể thấy vợ là nhàm, nhưng những anh thỏ khác thì không thế

Các chị cũng thế, để ra một ngày nhìn quanh mình đi, rồi các chị sẽ thấy, nếu các chị bậtđèn xanh, sẽ có vài người đàn ông mong được các chị cười với họ một cái hay một bữa ăncơm của các chị nấu hay được các chị xoa đầu

Lâu nay các chị vẫn được giáo dục trở thành một bông hồng duy nhất cho một người duynhất Đó hình như là chiến lược của cánh đàn ông Đàn ông không nói với các chị rằng ,nếu càng được nhiều người ngắm thì họ càng quí bông hồng của mình Không đời nào họnói thế Họ chỉ muốn an toàn nên cố hướng dẫn các chị nở mãi một cách, toả hương mãimột loại; loại nào, cách nào công dung ngôn hạnh tiết liệt nhất Thế rồi sau đó khi đã đúcđược chị thành bông hoa nhựa rồi, họ lại chỉ muốn tìm bông hoa dại biết kể chuyện thỏbông

Thường bao giờ họ cũng bắt các chị lựa chọn: hoặc là hoa dại mà không có anh ấy, hoặc làthành hoa nhựa và có anh ấy; các chị sẽ chọn ngay con đường hoa nhựa

Các chị không biết, rằng nếu các chị cứng đầu làm hoa dại, thì các chị sẽ không mất gì cả,

mà còn kích thích người ta giữ các chị lại hơn

3.Gia đình còn hay mất là do đạo đức các chị

Chị thỏ bông có khả năng đi ba đêm về nhà anh thỏ bông vẫn không biết, và trên đường córất nhiều anh thỏ đen, nâu, trắng sẵn sàng rủ chị phiêu lưu Cái gia đình thỏ bông thật racòn hay mất là do chị, do đạo đức của chị đến đâu Chị thỏ bông hoàn toàn có khả năngtạo ra những vụ việc đi lạc lần nữa để phiêu lưu mà chẳng mất gì Nhưng trời phú cho chịthỏ bông (cũng như cho các chị em phụ nữ) cái khả năng nghĩ về đạo đức rất mạnh, chonên anh thỏ bông mới còn được vợ nhai cà-rốt với mình

Bình đẳng với phụ nữ là cho họ biết vũ khí mà họ có, và để họ tuỳ nghi sử dụng sau khi đãcân nhắc được mất

Hôm nay, nhân tiện chị thỏ bông, tôi lấy lại bình đẳng cho các chị Còn bây giờ, tôi phải đi

Có người đang đợi tôi để hỏi: muốn làm hoa dại hay hoa nhựa

Tôi nghĩ kĩ rồi Tôi chỉ hung hăng thế thôi Để không mất anh ấy tôi sẽ làm hoa nhựa

Cái bệnh hòn non bộ

Năm nào cũng thế, cứ đến dịp Tết là có hội Hoa Xuân, thi mai kiểng, lan đủ màu, với hònnon bộ Tôi rất thích xem khu hòn non bộ Ðúng như một bài viết, lâu rồi (của nhà văn SơnNam? Trên Tuổi Trẻ?), đã giải thích vì sao người ta thích hòn non bộ, ấy là vì cái gì nó cũngcó: một tí nước, một tí núi, một tí cá, một tí tiều phu, một tí lãng mạn, một tí hoang sơ, một

tí chỉn chu, một tí hùng vĩ, một tí tí

Nhưng không phải cứ "một tí" là thích Cho nên mới có hòn non bộ đẹp và hòn non bộxấu

Một người chơi non bộ nói với tôi: hòn non bộ đẹp khác hòn non bộ xấu ở chỗ có để lộ

ra cái tính chất "mỗi thứ một tí" đó của mình hay không Hay nói cách khác nữa, hòn non

bộ đẹp là thu vạn vật lại trên một đầu kim, trong khi hòn non bộ xấu là lấy kim chọc mỗi nơimột tí

Nếu bạn đang ở Hà Nội, bạn có thể đến Fansland, xem một bộ phim Việt Nam có tên

là Vua Bãi Rác Tôi gọi phim này thuộc nhóm "hòn non bộ xấu"

**

Khoảng 20 phút đầu của phim quả thật đã làm được cái mà các phim Việt Nam khác hiếmkhi làm được, đó là: cuốn hút người xem

Câu chuyện mở ra bằng một anh chàng đi chơi gái Anh gặp một cô gái trinh trắng, bị

bố ép làm "gái" Anh đưa cô về nơi mình sống Hệt như chuyện Vua Sáo, cô biết đượcngười yêu mình chính là một ông vua, với vương quốc là bãi rác ngoại thành Hà Nội, cùngnhững thần dân móc rác một lòng kính nể, và những luật lệ chỉ có ở riêng đây

Quả thật, một cái tứ khởi đầu như thế đã có thể là một miếng mồi ngon cho nhiều nhàbiên kịch Chỉ khai thác đời sống lạ lùng ở bãi rác, cùng cá tính của ông vua rác kia thôi, màkhai thác đến cùng, hợp logic, thì đã có thể hấp dẫn hết sức; bởi đó là mảnh đất (theo cảnghĩa đen và nghĩa bóng) mà đa phần chúng ta không biết gì về nó (Chúng ta chẳng phải

đã từng bị những phim về maphia, về gái điếm, về đua xe thu hút sao? Với điều kiện,thông tin về những thế giới xa lạ ấy phải "thật", phải "giàu có" )

Nhưng trong Vua Bãi Rác, bạn chỉ gặp một bãi rác uể oải, nhợt nhạt, không mùi, thiếuthông tin, đến mức bạn có thể thay bãi rác bằng bãi gì cũng được: bãi bốc vác, khu chíchhút, bãi cá Có vẻ như một hôm, cái tứ hay hay "làm-vua-trên-đống-rác" bay qua đầu đạodiễn, và thế là ông quyết định xin kinh phí làm phim; Chứ bộ phim không phải là một sự thôithúc đến điên người của tác giả, muốn làm cho được một bộ phim, để thể hiện cho hếtnhững hiểu biết của mình về đời sống cơ cực tại bãi rác, về số phận một ông vua bãi rác;hay để trình bày một triết lý về người-trong-rác đủ sâu, đủ đầy

Và có lẽ cũng là cái bệnh chung của phim ta Hình như luôn luôn cái tứ (là cái tóm tắttrong 2- 3 dòng, đủ cho nghệ sĩ rung đùi) thì nhiều, còn phần tư liệu, phần vốn sống (làphần mồ hôi, khổ nhọc đi thực tế của nghệ sĩ) để nâng cái tứ đứng được, thì mỏng Thiếuthông tin của bối cảnh xảy ra câu chuyện, thiếu một triết lý đủ sâu sắc và mạch lạc, chỉ vớicái tứ đơn thuần và chút chi tiết hời hợt, người làm phim không tài nào đi hết được 90 phútphim

Ý chính không đủ lớn để đi hết đường, thì sa vào ôm đồm ý tưởng (vặt) Và thế là lâmvào thế "chọc mỗi nơi một tí" của hòn non bộ xấu Quả thật, bộ phim "Vua Bãi Rác" nhưmột người dùng một cái que cời rác chọc vào mỗi nơi một tí (sau khi đã chọc vào bãi rácmột cách hời hợt): chọc vào du côn, chọc vào tình yêu, chọc vào tình người, chọc vào tranh

vẽ, chọc vào (cả) nghệ thuật sắp đặt

Chọc vào mỗi nơi một tí xong hình như lại hoang mang, sợ mình không đủ cao, không

đủ sâu, không đủ trữ tình, không đủ dữ dội , và thế là cứ đắp thêm vào tiếp, tung ra tiếptrăm thứ bà rằn cho cái tư tưởng của phim dầy dặn lên, bề bộn lên

Nhưng, tung ra cho lắm rồi không quản nổi, nhân vật, tình huống như con nhà đônganh em, bỏ đi lúc nào, bất nhất lúc nào, chết lịm đi ở đâu , đạo diễn cũng như buông tay,tặc lưỡi cho rồi Phim cứ đuội dần, đuội dần theo các câu chuyện giải quyết vội vàng, đơngiản Cái hấp dẫn trong khoảng 20 phút đầu đã bị cái ham muốn làm hòn non bộ đè chonhợt nhạt suốt 70 phút còn lại

**

Viết đến đây, tôi nhớ ra và phải nói ngay, rằng nếu bạn chưa xem, thì có lẽ bạn nên thuêbăng về xem, một bộ phim của Mỹ có tên là "Chiến Hữu".

Phim lâu rồi, cốt truyện không có chuyện Chỉ là một quãng đời của một tay anh chị Cảphim là lời kể Toàn là những chuyện bình thường, sinh hoạt "bình thường": lấy vợ đẻ conbuôn thuốc phiện giết người của tay anh chị; và đạo diễn chỉ tập trung vào cái gọi là

"chiến hữu" trong thế giới maphia ấy; Dùng tất cả kiến thức của mình về thế giới maphia,với dày đặc chi tiết đời sống (mà hẳn là đã phải khổ công tìm hiểu), cắm cúi đi theo một chủ

đề, bám theo nó tới cùng Xem xong phim, đảm bảo bạn sẽ ngẩn ngơ mất ít nhất nửa ngày,như nhớ lại một cuộc thám hiểm một thế giới lạ lùng, và ngẫm nghĩ mãi về điều mà đạodiễn muốn nói, (đạo diễn nói gì, tôi xin không nói lộ ra với bạn.)

Nhưng thôi, đó là phim người ta, nói nhiều bạn lại bảo tôi là vọng ngoại Quay lại với

"Vua Bãi Rác", nếu bạn vẫn còn đọc tới đây, thì tôi khuyên bạn nên đi xem ngay phim này

Ít ra bạn được thấy 20 phút đầu hấp dẫn hiếm hoi của phim Việt Nam Còn khoảng 70 phútsau, nếu bạn đang học lớp biên kịch trường Ðiện Ảnh, thì bạn thử làm bài tập này xem:rằng bạn có thể san bỏ bớt phần nào, đào sâu thêm khúc nào, để khối chất liệu làm phim

đó không trở thành một hòn non bộ xấu

Tôi muốn đời tôi mầu gì?

Ngày đầu năm lạnh ngăn ngắt, nhận được rất nhiều lời chúc: hạnh phúc, sức khỏe,may mắn, thành đạt…, xong rồi ra đường, mắt đeo cái kính xanh nên nhìn gì cũng xanhxanh Ngoài đường, ai nấy áo lạnh, đèo trẻ con che mặt bằng khăn voan trông thật đángyêu

Chúc Mừng Năm Mới!

Nhưng năm mới là gì?

Mới hôm qua ngồi trên tàu, nghe trộm tầng dưới, có hai người nói với nhau, "năm mới

là một lời đếm ngược nữa, ăn lậm vào tuổi đời có hạn của mình, có gì đáng mừng? Chẳng

lẽ tiêu dần đến những đồng tiền cuối mà lại hỉ hả!" Lúc ấy đã định trèo xuống mà cãi lại,thôi đi hai ông, cái thói bi quan Đời thì có hạn, chẳng phải đã biết trước rồi sao? Sao cứnấn ná không muốn rời, đến mức thấy gì cũng là buồn chán! Thật chẳng khác gì trẻ con,

mẹ cho về quê một tuần Trước khi đi đã cam kết đàng hoàng, đến ngày thứ năm, nghĩ tớicảnh sắp về lại thành phố mà não nề, mếu máo nì nèo, đến mất cả vui hai ngày còn lại.Sáng nay, tôi đi vung vẩy trên đường với cái kính xanh, nghĩ đến việc mình thế là đã cómặt trên đời chừng ấy năm, mà lòng vui quá Nhưng chừng ấy năm đã trải được gì? Chẳngđược gì nhiều Vẫn chỉ quanh quẩn thành phố lớn, cơ quan tốt, bạn bè hiền Buồn thì cũng

có lúc, nhưng cũng chẳng được lâu "Thế thì muốn gì?" Bạn sẽ hỏi "Muốn bất hạnh hả?Muốn đói khát hả?" Và bạn chắc đang chửi rủa tôi, "đúng cái đồ tiểu tư sản!"

Chẳng ai muốn khổ cả Nhưng nghĩ đến lúc nhắm mắt xuôi tay mà vẫn không biết thếnào là khổ, thì chắc cũng giống như đi du lịch mạo hiểm về, hỏi có leo núi không Không.Hỏi có vượt thác không Không Hỏi có cảm giác rùng mình không Cũng không Chỉ cócảm giác vui vui nhàn nhạt, rồi mỉm cười nhắm mắt.

Không, nếu được nói trắng trợn ra mà không bị mắng, thì cho sống êm đềm bằngphẳng như thế tôi không muốn sống Tôi chỉ có mỗi một cuộc đời, nên muốn được thửnhiều kinh nghiệm, trải lắm cảm giác Nhưng tôi cũng lại không muốn đời mình kết thúctrong nghèo khổ, bệnh hoạn triền miên Tôi muốn như phim rẻ tiền kìa, rùng rợn ly kỳ, mànhân vật chính lúc nào cũng thoát ra, sống nhăn, phẳng phiu Tôi muốn khi sang tới thế giớibên kia (nếu quả thực có thế giới bên kia), mình phải là một con ma có nhiều chuyện để kể

*

Nếu được chia thế giới, tôi sẽ chia làm hai: một nửa có Năm Mới cho những người mừngnăm mới (trẻ con đang lớn, thanh niên đợi đủ tuổi có bằng lái xe…), và một nửa khôngNăm Mới, cho những người không muốn nghĩ tới quỹ thời gian mình đang cạn (thí dụ nhưhai cái ông đi tàu kia)

Với nửa chia thứ hai này, nhìn từ trên xuống, người ta như đi triền miên trên một tấmthảm dài, không ngắt đoạn tháng, năm, chỉ liên tục ngày và đêm luân chuyển Từ mộtđường dọc giữa thảm tỏa ra hai bên là nhiều lối rẽ tự chọn Thường trời sáng người ta tạtvào lối rẽ cơ quan, ghé hàng ăn, trời tối thì đi chơi rồi tạt vào giường ngủ Những hoạt độngnhư thế làm nên những đường dệt nền (Cẩn thận: làm mãi một cơ quan, sống mãi mộtnơi, ăn mãi một quán… sẽ cho một tấm thảm đời tẻ nhạt!) Thỉnh thoảng, những biến cố rơixuống trên mặt thảm: bệnh tật, nhặt được tiền, có người xéo lên thảm của mình,… tạonhững hoa văn đặc biệt, nhưng dù sao cũng vẫn chỉ là những hoa văn "ngẫu nhiên" Muốn

có những hoa văn cổ quái, màu sắc cực kỳ tăm tối hay vô cùng rực rỡ thì phải dấn thân mà

tự dệt… Hết một đời, tấm thảm mỗi người được cuộn lại Có tấm sặc sỡ sau đó được mở

ra mở vào mãi Có tấm chán mắt bị đóng mãi im lìm Lại có tấm bị bỏ qua oan uổng…

"Không ai tắm hai lần trong cùng một dòng sông", tôi thì trong một đoạn ngắn có 700chữ đã lặp lại hai lần cái ước muốn được sống một cuộc sống "giật gân" hơn bây giờ Bậpbềnh nổi sóng nhè nhẹ mãi thế này, tôi chán quá đi mất

Nhưng mà, chúc mừng năm mới chẳng ai chúc nhau: "Một năm ly kỳ, gay cấn." Lạinghĩ, người tiền sử chui vào hang đá là để tránh sấm sét, mưa giông Người hiện đại chui

ra ngắm trời chẳng lẽ lại mong hứng mưa giông sấm sét! Đấy, cuộc cách mạng thay đổi đờisống của tôi mới đi đến 2/3 bài cũng đã bị chính tôi dập tắt Những nghĩ ngợi lưỡng lự, nhútnhát cứ thế mà làm tấm thảm đời tôi nhìn từ trên xuống hẳn toàn những hoa văn nửachừng, màu nhu nhu, loại để cắt ra lót ấm trà

Và cũng cứ như thế, đến năm sau, cũng trên cái báo này, thể nào bạn cũng gặp lại tôicho mà xem; lại như bao nhiêu người, than vãn cho một năm cũ chưa làm gì được, mộtnăm cũ thiếu sắc màu… và đổ hết gánh nặng hy vọng lên đầu một năm mới sắp đến.Thể thao-Văn hoá, 13.01.2004

Ai cho mày chê con tao xấu?

thảo hảo

Tôi xin tóm tắt một tí cho tiện dòng theo dõi:

Phim Vua Bãi Rác được chiếu ở rạp Tôi đi xem về và viết bài chê (*)

Sau đó đạo diễn của phim (ông Ðỗ Minh Tuấn) viết lại một bài chê cái bài chê của tôi, mắng

là tôi đã chê sai (**)

Rồi bây giờ tôi được phép viết thêm một bài nữa

Nhưng lần này tôi không đi cãi nhau chuyện Vua Bãi Rác làm gì nữa Cái việc khenchê là của người đi xem phim (cũng như tôi đã là người đi xem phim) Vả lại chê thế là đủrồi, cũng "hết chỗ chê" rồi, tôi đang thấy những chân trời mới hé lộ ra tươi sáng hơn chobài tuần này đây

Ðó là tôi thấy cái bệnh:

AI CHO MÀY CHÊ CON TAO XẤU?

1

Hãy tưởng tượng, bạn là nhà đạo diễn phim, 50 năm sau, nếu may mắn phim của bạnchưa mốc trong kho lưu trữ, nó sẽ được chiếu lại trong rạp Rồi một khán giả về nhà viết lạicảm xúc hôi hổi của mình về bộ phim Bài viết đăng lên báo Bài viết có thể sai bét (theobạn), người viết chẳng hiểu gì ý đồ của bạn, không thấy hết cái mà bạn muốn nói, lại còn

áp đặt những ý đồ của anh ta vào

Giả sử, lúc đó bạn đã "xanh cỏ" rồi, bạn làm gì nào?

Bạn hiện hồn về bóp cổ?

Bạn đi đến từng nhà độc giả của tờ báo, nói thì thầm ma quái giữa cơn mơ: "Sai bét rồi!"? Tóm lại, bạn chẳng làm gì được 300 năm sau, người ta khóc hay cười cho phim của bạn,bạn cũng phải chịu thôi

có đủ danh sách ai thích, ai không thích, và cũng có thể thu phục hết cái đám không thích

mình

Nhưng ở một nước 70 triệu dân, thì rình mò dư luận như thế là chuyện thật không nên làm(làm sao cho xuể!), chưa nói đến chuyện cố bịt dư luận, là việc nghệ sĩ (thật) không nên bắtchước bọn làm báo tường mà dính vào

Một bộ phim anh chiếu ra, thì tốt nhất là anh nên coi nó như sự đã rồi, và mình đã chết rồi.Tiền (nhà nước) đã mất, tâm sức (anh) đã bỏ vào, việc bây giờ là của người xem Anhkhông có nhiều phép như Tôn Ngộ Không để hóa thành 100 anh con con, bám vào tai của

100 khán giả trong rạp, thuyết minh cho họ cái chủ đề của anh, giải thích cái triết lý củaanh, ngăn chặn kịp thời cái cau mày của họ Họ có quyền có những nhận xét của họ, tùytheo kinh nghiệm và trình độ cá nhân, và cái tính đa chiều lắm hướng đó trong cảm nhậntác phẩm mới là cái hấp dẫn của nghệ thuật

Chưa kể, quay lại phần 1 của bài, nếu anh đã chết rồi, thì vô phương, nghệ sĩ ạ Tác phẩmcủa anh như con mồ côi, anh không bảo vệ nó được nó rồi Muốn bảo vệ nó, đáng ra anhphải chuẩn bị cho nó có những phẩm chất đủ để chống chọi ngay khi không có mặt anh kìa

Có nghĩa là, thưa đạo diễn, phim của ông làm ra rồi thì cũng như con ông vứt ra giữa chợ.Chúng tôi thấy nó xinh thì chúng tôi khen Chúng tôi (mắt mù) thấy nó xấu thì chúng tôi chê

Ðó là quyền của khán giả - người đi chợ Nếu ông hỏi: "Ai cho chúng mày chê con taoxấu?", thì chúng tôi sẽ trả lời: "Tại ông đã tự nguyện vứt nó ra giữa ''rạp đời''."

3

Hỡi nghệ sĩ, đừng bắt chước bọn báo tường chúng tôi Hãy tập câm, tập mù, tập điếc

Ai khen không cười, ai chê không giận, cắm cúi mà làm việc Người ta không hiểu mìnhtrong khi mình có giá trị thật thì trăm năm sau thể nào cũng có thằng sáng mắt nhìn ra Mànếu may thì có khi cũng chẳng phải đến trăm năm sau, ngay tuần sau, số báo sau, đã cóngười nhận ra mình rồi, và kinh phí làm phim năm sau lại rơi vào tay mình tiếp Chưa kểcòn hàng ngàn khán giả âm thầm khen mà mình không biết (tại họ không viết thành bài), vàcũng không loại trừ được trường hợp xấu là có hàng ngàn khán giả khác đang chê ở nhà

mà mình không hay Hì hục phá cái chóp con của tảng băng trôi làm gì cho nó mệt

Nhưng thôi, tôi chưa có con, hoặc đứa con tinh thần của tôi cũng vớ vẩn, nên tôi chưahiểu được tâm lý quý con Có lẽ phải làm nghệ thuật thực thụ, mà là làm nghệ thuật nhưmột số người ở Việt Nam kìa, chừng đó mới thông cảm được với những bậc phụ huynhmúa gậy giữa đường cấm không cho ai chê con mình xấu

Nếu giữ cái mục này mà cứ viết một cách cầu kỳ, vòng vo, bé xé ra to mãi thì e rằngsớm muộn gì tôi cũng phải ngưng

Quả thực lâu nay có những điều "nghe", điều "thấy" đáng để nói Thế mà rồi chỉ vì cứ loayhoay tìm hình thức diễn đạt mà cuối cùng đành bó tay

Tôi nghĩ thế là không nên

Lần này tôi sửa sai Tôi nói thẳng vào cái điều mình thấy Ðó là:

May mà không biết vẽ

Hay nói một cách cụ thể hơn, theo vốn sống ít ỏi của tôi, là may mà không biết vẽ ởSài Gòn Ở đâu tôi không biết rõ nên không dám nói, chứ ở đây, tôi dám nói, là may cho aikhông biết vẽ.Vì nếu biết vẽ, thì tranh sẽ triển lãm ở đâu?

Ðã có thời đi làm thuê cho một phòng tranh, tôi biết Một bức tranh là một vật thể có đờisống chẳng độc lập tí nào Cái gì cũng có thể làm nó xấu đi hoặc đẹp lên được: mảngtường treo nó, ánh đèn chiếu sáng nó, cái khung của nó, miếng "bo" xung quanh, ngay cảmiếng nhãn tên tranh dán bên cạnh cũng có thể làm ảnh hưởng đến cái đẹp của bản thânbức tranh

Những nguyên tắc sơ đẳng đó, phòng tranh lớn nhỏ nào của tư nhân hình như cũng (ítnhiều) nắm Nhưng phòng triển lãm của nhà nước thì có vẻ tuyệt nhiên không

Ðến Nhà Trưng bày và Triển lãm TPHCM trên đường Lê Thánh Tôn, bạn sẽ phải nghĩ, rằngnếu nó thuộc về một tư nhân thì hẳn số phận họa sĩ Sài Gòn đã khá hơn rồi Tôi nói nghiêmtúc

Bởi vì họa sĩ vẽ tranh, bên cạnh phần để bán, còn vô vàn phần là để treo ("Cái quyền tốithiểu của một bức tranh là được treo lên và được ngắm".)

Không có một phòng triển lãm nơi công cộng, tranh của họa sĩ sẽ chỉ được xem trên báo,trong những phòng tranh tư nhân, treo sít sít, nơi sinh viên không thể đường hoàng kéonhau vào từng đám, đứng gần và lùi xa để thưởng thức hàng giờ

Vậy mà bây giờ, khi Nhà Trưng bày và Triển lãm đã có rồi, cái quyền được treo (đẹp) củatranh vẫn không được bảo đảm Chỉ vì nó rơi vào tình trạng "cha chung", nằm trong taynhững người có lẽ chẳng yêu tranh và có lẽ cũng chẳng yêu công việc

Phải là không yêu lắm thì mới để cho cái nhà to đùng ấy, ở một nơi đắc địa nhường ấy,đông người đến xem nhường ấy, mà trông nhếch nhác chẳng ra sao Ở một góc phòng,vào ngày triển lãm tranh (18.8.02), một đám các ông ngồi ăn cơm, ghế nhựa đỏ ngổnngang Trên tường tranh treo lổn nhổn tầng này lớp nọ Không có nhãn tên tranh, chỉ lànhững mẩu giấy dán xộc xệc trên tường, ký hiệu B-5, hay C-12, thí dụ vậy Ðèn chiếu sángnhợt nhạt, chẳng khác gì đèn nhà tôi, nếu bây giờ có chê tranh xấu cũng có thể oan, bởitreo tranh trong tình trạng như thế này thì tranh đẹp cũng thành xấu

*

Ðến một công trình văn hóa nào thuộc quốc doanh, gần như bao giờ cũng thế, bạn nảy

ra trong đầu câu hỏi: "Ai mà xây cái này đây?"

Trong khi nhà mới của tư nhân thi nhau mọc, như lâu đài, với bố trí hợp lý, hiện đại, cùngnội thất sang trọng, tinh tế , chứng tỏ tầng lớp kiến trúc sư tài năng chưa bị diệt vong; thìcác công trình văn hóa công cộng của nhà nước cứ như là giao cho một đám thầu khoánquen tay, thực hiện

Cũng như vậy, khi vẫn có những phòng triển lãm tư nhân rất xinh xắn và sang trọng, chứng

tỏ những chuyên gia về triển lãm vẫn còn sống, thì cái phòng xem tranh chung của dântoàn thành phố lại có vẻ như chỉ được giao cho những người chỉ biết cho thuê phòng Chất xám và lòng yêu nghề của những chuyên gia tốt nhất, ở nước ta, hình như khôngchảy về khu vực quốc doanh Dù việc nó không chảy về là chủ động hay bị động, thì đócũng là chuyện đáng buồn Bởi vì, người bị thiệt hại đầu tiên chính là những người dânbình thường

Quay trở lại với cái Nhà Trưng bày và Triển lãm trên kia, cái cơ hội được treo cho ra treocủa tranh, cũng như cơ hội được ngắm cho ra ngắm của người xem tranh, đã bị cướp mất

Và các họa sĩ Sài Gòn sẽ không có một không gian thật đẹp, như một lời hứa hẹn và khích

lệ (của nhà nước, để mà vẽ), rằng nếu anh có tác phẩm hay, anh sẽ được bày ra trangtrọng cho mọi người cùng xem, và chúng tôi sẽ chăm chút cho đứa con của anh, từ cáikhuy, cái áo

(Mà không phải chỉ trong chuyện vẽ tranh, trong chuyện nào thuộc về văn hóa cũng vậy, cái

sự khích lệ cụ thể của nhà nước sao mà khó thấy, chưa kể nhiều khi nó còn làm người tacụt hứng, nản lòng.)

Thế nên, quay lại với chuyện vẽ vời, trong khi chưa có một bà bảo mẫu yêu nghệ thuật vàthương người làm nghệ thuật như thế, thì theo tôi, không biết vẽ là tốt nhất, mà cụ thể làkhông biết vẽ ở Sài Gòn, như vậy sẽ khỏi rơi vào nỗi buồn vẽ-rồi-chẳng-có-ai-xem, hoặcxem-rồi-thì-thêm-tức

(Thể Thao&Văn Hoá, 2002)

À ở Việt Nam mình cái đó rất khó nói

Thảo Hảo 01.11.2002

Chuyện như sau:

Có một anh phóng viên(*) gặp một quan chức ngành vệ sinh an toàn thực phẩm Nói trắng

ra cho rồi: ông Phó Cục trưởng

Anh phóng viên so sánh kiểu "chạm tự ái": nước người ta có những công trình lớn,nghiên cứu các mầm ngộ độc, để kịp thời phát hiện mà cảnh báo cho dân Còn nước ta ítlàm như thế Ðợi ngộ độc rồi mới (bị động) lật ra xem đó là cái gì

Ông Cục phó bảo, anh nói sai rồi Hai năm nay, chúng ta cũng nghiên cứu, phải gọi là

"chủ động" chứ!

Anh phóng viên (là người hay ăn hoa quả?) cãi lại: thế cái nghiên cứu cách đây hainăm, về độc chất trong hoa quả Trung Quốc, sao mãi các ông không "chủ động" đưa kếtquả ra cho dân biết?

Ông Cục phó nói, kết quả có rồi Nhưng tại chúng tôi đưa táo lê Tàu đi 3 nơi xétnghiệm Mà ba nơi này, mỗi nơi thiết bị, thuốc thử, phương pháp khác nhau, nên cho kếtquả khác nhau, không thống nhất được, nên không thông báo được Vả lại, mẫu táo, lêchúng tôi đem đi xét nghiệm ít quá, không nói được

Anh phóng viên bảo, gì mà kỳ vậy, thế theo Tiến sĩ (ông này tiến sĩ nhé), chừng nào mới cómột cách làm việc khoa học để có kết quả chính xác?

Ông Cục phó nói: À ở Việt Nam mình cái đó rất khó nói

Anh phóng viên vẫn dai dẳng: thế sao không thuê chuyên gia nước ngoài xét nghiệmcho chính xác? Cả một dân tộc ăn táo lê Tàu cơ mà

Ông Cục phó nói, thôi đi, đắt lắm Vả lại, cái gì chúng ta đã làm rồi thì không làm nữa.Hơn nữa, xét nghiệm chỉ là xét nghiệm, trong khi chỉ cần "chủ động" nhìn lâm sàng (trợnmắt, tê môi, co giật, chết?) thì biết ngay là ngộ độc chứ gì!

Và giải pháp cuối cùng cho vệ sinh và an toàn thực phẩm, theo ông, là: giáo dục dân,

"địch vận" các cơ sở kinh doanh, sản xuất Tuyên truyền là hàng đầu

***

Tuyên truyền, giáo dục là hàng đầu Nhưng cho đến bây giờ, chỉ vì kết quả của baphòng thí nghiệm cho ra khác nhau mà những bà nội trợ chúng ta vẫn chỉ nghe phongthanh về chất độc trong hoa quả Trung Quốc, cho nên vẫn khó mà cầm lòng được trước sựmơn mởn, rực rỡ của chúng Không ai cho một bảng phân chất rõ ràng, cho nên chúng tađành chỉ biết thắc mắc về sự quá trắng của bún, quá dòn của rau câu, quá to của đu đủ

Và cái nền ẩm thực của chúng ta đây phải chăng là một nền ẩm thực đầy nghi ngờ? Bố mẹvẫn can con cái bằng một câu mơ hồ: "Ðừng ăn cái đó, độc lắm." Ðộc cái gì, may mà concái không vặn lại, vặn lại thì bố mẹ bí Sự bí lời giải thích cũng như sự nghi ngờ bao giờcũng đến từ sự thiếu thông tin Ở đây lại là cái thiếu thông tin từ một Cục với ông Cục phóquan niệm rằng công việc mình chủ yếu là thông tin cho dân đầy đủ!

Cứ xét theo tên gọi, thì nếu bạn là vua, có phải Cục Quản lý Chất lượng Vệ sinh Antoàn thực phẩm phải là kẻ nếm trước bạn? Phải là kẻ nhìn thấy đôi đũa bạc ngả xám đentrước khi bạn thấy? Còn nếu để bạn trợn mắt, chảy dãi rớt rồi, kẻ kia mới chạy đến và (chủđộng) hô to: "Thạch tín!", thì kẻ ấy đáng chịu tội gì?

"À ở Việt Nam mình cái đó rất khó nói "

Bởi vì, ông Cục phó kia đã giải thích việc phân chia quyền lực như sau: quản rau sạch

là bộ Nông nghiệp Quản thuốc trừ sâu không đúng cách là Cục Bảo vệ thực vật Tác độngcủa rau bẩn, thuốc độc thì không thấy nói ai quản, chỉ thấy anh bộ Nông nghiệp và Pháttriển Nông thôn vùi đầu vào nghiên cứu Thậm chí có báo cáo lên là có tác động đến sức

khỏe thì Bộ Y tế chỉ có chỉ đạo, đề xuất thôi, chứ cũng không quản "Vấn đề nào thì Bộ ấynghiên cứu", ông nói "Ðược hay không là do phối hợp liên ngành".

Cho nên cái Cục của ông muôn đời chẳng bị sao cả Nhưng cái đáng buồn ở đây là cáithái độ của ông Ông là quan chức mà không hề điên tiết lên trước cái cơ chế "đổ tội liênngành" - một cơ chế tù mù không quan tòa tối thượng làm người ta nhụt chí làm việc Ông

ẩn náu vào đó mà ung dung trả lời phỏng vấn Nếu bạn đọc tận mắt bài phỏng vấn này, thìbạn sẽ thấy thái độ của ông thật chẳng khác gì thái độ của một ông Tây thực dân, nghĩa

là thờ ơ với tính mạng con người và với cả thức ăn bản xứ; như thể cái mà dân ta đưavào miệng không phải là cái mà ông đưa vào mồm

Thế ông đưa cái gì vào mồm?

"À ở Việt Nam mình cái đó rất khó nói "

(*) Báo Gia đình & Xã hội, số 25, ra ngày thứ ba, 26 3 02

(Thể thao-Văn hoá 2002)

Thảo Hảo

Sự nan giải của Tí

Cách đây hai năm, khi Tí mới vào cấp III, bố Tí - một người cấp tiến, đã đưa ra quyết địnhtáo bạo: Tí không cần là học sinh giỏi trong trường

Với giấy phép này, Tí được phép lơ là:

• môn Anh Văn

Trong suốt hai năm đó, bố Tí đã nỗ lực dạy Tí những điều mà trường không dạy Bốdạy Tí đọc báo, phân tích tin thời sự và xã hội (theo kiểu bố Tí) Bố cùng Tí đọc sách và đichơi… "Nghiêm trọng" nhất, bố cho Tí tham gia phần điện của các công trình xây cất, đểmột khi thi đậu vào trường Kiến trúc, Tí sẽ là một sinh viên khác các sinh viên khác

Với lối giáo dục như thế, Tí trở thành một học sinh "cá biệt" của lớp theo nghĩa đặcbiệt Từ Tí toát ra sự khinh khỉnh trước cái lối dạy vẹt và học vẹt Tí coi thường sự "mãi

không chịu lớn" của đám bạn cùng tuổi Tí bất chấp hệ số với thang điểm Tí là một họcsinh điểm số trung bình mà đáng nể Tí là một thách thức với thày cô và đồng loại bạn bè.Tóm lại, Tí "đáng ghét"

*

Nhưng,

Mới ngày hôm kia thôi, quan niệm của Tí đã bị chao đảo Khi nghe được ý kiến của BộGiáo dục - Đào tạo: "Chỉ những thí sinh khá giỏi mới nên dự thi đại học" [1] , các thầy cô đãnhìn Tí nín cười

Bố Tí bảo, đừng lo, đó chỉ là "ý kiến", chứ chưa phải là một "quyết định"

Nhưng mẹ Tí bảo, ở nước ta, những "ý kiến" của cấp trên đều có thể được cấp dướibiến thành một "quyết định", rồi tự động triển khai thành một "đường lối" để lập công Vànếu cái ý kiến trên của Bộ Giáo dục được đem vào áp dụng, để rồi Tí không được thi Đạihọc, thì mẹ Tí oán bố Tí cả đời (Mẹ Tí thì vẫn oán bố Tí cả đời!)

Bố Tí lại cãi cùn, thế gương ông Anh-xtanh dốt Toán thì sao? Làm sao có thể căn cứvào những gì người ta làm trong môi trường phổ thông, để mà chặn đường người ta đi vàotương lai cơ chứ? Cứ theo cái lối giáo dục này, thì chúng ta muốn có những công dân đặcsắc hay tròn đều ung ủng?

"Tôi không biết, tôi không biết!" Mẹ Tí xua tay và mở báo ra, trong đó [2] , ông QuáchTuấn Ngọc, Giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin - Bộ GD-ĐT, y như rằng, đã "triểnkhai" ý kiến mới nhen nhúm của Bộ Ông ấy nói: "Vậy các em có học lực quá kém thì nên ởnhà hoặc đi thi trường THCN và dạy nghề, đỡ tốn tiền bố mẹ Ở quê, 1 triệu đồng đã là rấtquý rồi."

Thế nếu bố mẹ cái trò dốt đó có tiền, và 1 triệu là rất bé đối với ước mơ của trò ấy thìsao?

Thì ông nói tiếp: "Việc các em có học lực quá kém đi thi làm cho thành tích ngành giáodục của tỉnh đó bị ảnh hưởng rõ rệt."

Vậy là, theo hướng suy luận đen tối của mẹ Tí, một thông điệp "ngầm" đã được gửi tớitoàn thể giáo viên cấp III "Hãy nghĩ tới thành tích tỉnh nhà!" Hãy ngăn chặn bọn học kém

mà lắm ước mơ đi thử sức Hãy gác cửa ước mơ chứ đừng khuyến khích ước mơ

*

Đại học chẳng của riêng ai, lại càng không phải của riêng Bộ Giáo dục và Đào tạo Ai cũng

có thể đứng trước cánh cửa Đại học mà hão huyền hay thực tế nghĩ mình có thể bước vào,

và thử bước vào Qua được những bài thi, được điểm chuẩn, được chỉ tiêu tuyển sinh haykhông là sức của mỗi sĩ tử Nhưng ít ra, cái quyền được thử sức là quyền chính đáng củamỗi học trò tốt nghiệp cấp III, kể cả những trò lêu lổng và dốt nát

Đó là suy nghĩ của bố con Tí, nhưng nhỡ các thầy cô và các trường Đại học nghĩ khácthì sao?

Thế là, từ sáng nay, Tí đã biết thân, "hoàn lương" cắm đầu vào những bài học mìnhkhông yêu thích, để rủi khi cái ý kiến về học sinh khá giỏi hẵng đi thi của Bộ thành "quyếtđịnh", thì Tí cũng còn vớt vát được chút nào

"Để đạt được ước mơ, nhiều khi cần thỏa hiệp", đó là bài học Tí dạy ngược lại cho bố

Tí Và bố Tí, giờ mới hiểu nỗi lòng của các giáo viên, khi phải đối mặt với tinh thần "thànhtích" của mẹ Tí trước các chị em cơ quan, đành phải dẹp ngay cái lối giáo dục của riêngmình, ngậm ngùi nhìn theo Tí bay theo đàn chim vẹt

[1]Báo Thanh Niên, số ra ngày 9 2 2004

[2]Báo Thanh Niên, số ra ngày 9 2 2004

Nguồn: Thể thao- Văn hoá ngày 13.02.2004

Cụ Rùa thuộc biên chế bộ nào?

Cụ Rùa sống tại Hồ Gươm Tổ tiên cụ đã làm một việc thiêng liêng tại chính cái hồ này, nêntheo đúng luật thừa kế, cụ được sống tại hồ, được nhắc tới một cách trân trọng, được nânglên hàng biểu tượng, và có nghĩa là, cụ rơi vào bi kịch của những gì tương tự cụ (di tích,thắng cảnh, bảo tàng…)

Ông nhà báo Sáng Ánh, trong một bài viết về lối sống, đã từng có một câu: "Chừngmực là yếu tố làm nên sang trọng." Có lẽ lấy từ gương cụ Rùa Không được oai hùng như

tổ tiên ngậm lấy thanh kiếm của vua ngay giữa hồ sóng nổi, thì cụ Rùa cũng biết giữ gìn giaphong bằng cách chừng mực trong việc xuất hiện - chỉ vài lần phơi nắng ở bãi cỏ trên thápRùa giữa hồ: đủ thanh thiên bạch nhật để mà có người tụ tập xem rồi chụp ảnh, và cũng đủthưa thớt để mà giữ được sự thiêng liêng, bí ẩn

Nhưng nếu chừng mực trong tác phong làm nên sang trọng, thì chừng mực trong vệsinh lại làm hỏng chiến lược của cụ Rùa Và vấn đề vệ sinh thì cụ hoàn toàn bất lực Vệsinh của cụ, phần bên trong mai là cụ đã đứng ra tự lo, nhưng phần ngoài mai (tức tronghồ), theo báo Hà Nội Mới Chủ Nhật (số 12537, 4 1 04), là thuộc một/và những cơ quansau:

Quận Hoàn Kiếm (nơi tọa thủ cái hồ của cụ)

Sở Văn hóa thông tin thành phố Hà Nội

Sở Giao thông Công chính thành phố Hà Nội

Sở Tài nguyên Môi trường và Nhà đất thành phố Hà Nội

…

Tất cả những cơ quan này, ngoài việc ngăn chặn người ta nhảy xuống hồ bơi lội, người tachặt cây quanh hồ lấy củi, hay người ta vớt cụ Rùa lên xem chơi…, thì việc quan trọng nhất

là phải quản lý nước cho cái hồ Bởi vì không có nước thì không còn hồ Đơn giản vậy Thếnhưng mực nước này, bao lâu nay trông vẫn gợn sóng, cho cảm giác vua tôi cỡi thuyền ratrả kiếm, vừa rồi mới được biết, đã cạn đến mức chỉ cần thiếu ý thức và bất chấp pháp luậtmột tí, thì ai cũng có thể ung dung lội qua Nơi sâu nhất còn có 1.2m, nơi nông nhất có0.4m, mà từ đây đến mùa mưa còn những 5 tháng nữa! Trời chưa ra tay thì cũng không aiđộng thủ Bơm nước vào hồ mỗi ngày một tí bù lượng bốc hơi? Nạo vét bớt bùn và rác cholòng sâu thêm? Tất cả còn phải bàn, phải đổ trách nhiệm cho nhau đâu vào đấy rồi mớithực thi Trong khi đó, những cái hồ con con, không lịch sử, không quốc hồn quốc túy đượcdịp hả hê "Hoàn Kiếm! Ai bảo mi chứa cụ Rùa! Thiêng liêng lắm rồi thành ra khó xử!"Giờ thì cụ Rùa đã hiểu thế nào là "lắm thầy thối mai" Nước chắc sẽ không cạn đếnmức cụ phải bò đi kiếm ăn trên nền đất nẻ Cái cụ lo là nước rồi sẽ cạn đến cái mức dungtục, để cụ bơi thế nào cũng lộ cả mai, cho trẻ con chỉ chỏ và bình phẩm Trong khi đó, cáicông thức làm nên sức hấp dẫn của Hồ Gươm chứa đến 50% là sự thiêng liêng, bí ẩn: cóbao nhiêu cụ Rùa? Các cụ trông như thế nào? Cuộc sống của các cụ dưới đấy ra sao? Quản lý một biểu tượng đâu phải chỉ là quản lý cái phần xác của biểu tượng đó, mà còn làquản lý cái phần hồn kìa Nhưng than ôi, việc giữ cho nước Hồ Gươm đầy, nước Hồ Gươmsạch còn không xong, mong gì có được cái chiến lược cao cấp giữ cho Hồ Gươm đượcthiêng liêng, bí ẩn như một biểu tượng cần phải thế!

Xét cho cùng, tất cả chỉ tại cụ Rùa Cụ không thuộc một biên chế bộ nào rõ ràng đểngười ta quy trách nhiệm Cụ là một niềm tự hào chung nên bắt buộc phải có những thiệtthòi riêng Điều này, khi cho mượn kiếm, tổ tiên cụ đã không ngờ tới

ấy còn lành lặn mà lại sinh tiêu cực, thì là do ta quản kém Ta chỉ cần chỉnh cách ta làm chủ

nó, chứ ta không phải cứ thế mà cắt nó đi

Nôm na ra, cái mồm ta chẳng hạn

*

Karaoke là một bộ phận của cơ thể xã hội, nhưng vì nó [1]

có những yếu tố tích cực lẫn tiêu cực Hiện yếu tố tiêu cực ngày càng nhiều, lấn át cả yếu

tố tích cực,

nhiều nơi vi phạm quy định về ánh sáng và âm thanh, không quản được,

đa số lao động ở quán là nữ, và làm gái ôm, không quản được,

người đến quán chủ yếu là những người tiêu tiền nhà nước chứ không phải tiền cánhân, không quản được

Cho nên, dù đó là loại hình giải trí rất phổ thông, thì cũng:

dẹp nó đi

Đó là lập luận của ông, người ký vào tờ trình của Bộ Văn hóa Thông tin, gửi Chính phủngày 2 2 2004, xin chính phủ hạ lệnh đến 01.01.2005 không cho các dịch vụ karaoke hoạtđộng nữa

Nhưng ở đời không đơn giản thế!

Có những vấn đề mập mờ, đi chênh vênh trên đường ranh giữa văn hóa với vô vănhóa Và Bộ Văn hóa này hơn Bộ Văn hóa kia là ở chỗ nghĩ ra những biện pháp để xử lý.Làm sao sau khi xử lý thì cái khối mập mờ tốt xấu ấy "văn hóa" hẳn, cho người dân cònđược sử dụng

Trong tờ trình gửi Chính phủ, ông có viết: "Qua thực tế khảo sát, karaoke không là nhucầu thiết yếu của người dân Nếu tiếp tục cho phép hoạt động, loại hình dịch vụ này sẽ diễnbiến phức tạp, làm suy thoái đạo đức." [2]

A! Tôi tin là mình đã hiểu được "bản chất" của ông rồi

Không phải ông giáo điều Không phải ông cứng nhắc Không phải ông thù hận, ôngghét con người Chỉ vì ông là một công chức quan liêu, sợ trách nhiệm thôi Ông ngồi đấy,bên ấm chè, nghe những báo cáo về cuộc sống ngoài kia đang bộn bề, "phức tạp" mà nẫu

cả ruột Ông chỉ muốn nhàn, chỉ muốn mọi thứ hạ xuống đến mức tối thiểu cho ít việc, chokhỏi suy nghĩ Mà "phức tạp" là một tính từ nguy hiểm đối với ông, nó không xấu hẳn haytốt hẳn Nó phức tạp Nó làm ông có nguy cơ phải chịu trách nhiệm nếu nó "diễn biến phứctạp" Mà quản lý để nó không "diễn biến phức tạp" lại là một việc hết sức phức tạp, theoông Ông làm ngơ trước việc bao nhiêu cơ quan đi chơi cuối tuần ở quán karaoke, tập các

bài hát "đỏ" cho hội diễn Ông cũng làm như không biết karaoke là nơi bọn thanh niên vẫn

tổ chức những buổi vừa hát vừa ăn sinh nhật trong lành Ông muốn rảnh tay thì ông chỉ lấynhững mặt xấu của karaoke ra làm cớ để thủ tiêu cái quyền được giải trí của người dân

Mà thưa ông, nói cho đúng, du nhập vào Việt Nam thoạt tiên dưới dạng trong veo, giờ nótrở nên càng ngày càng phức tạp như ông nói, thì đó không phải cũng là từ cái tội quản lýkém của ông sao?

*

Cuối cùng, tôi cũng phải thưa với ông: tôi là một phần tử "phức tạp"

Tôi không tốt hẳn mà cũng không xấu hẳn Tôi có thể phạm nhiều tội, nhưng tôi chưaphạm tội Thỉnh thoảng tôi cũng có "diễn biến phức tạp" nhưng nghĩ đến luật pháp, tôi vộidừng lại ngay

Cho đến nay, tôi vẫn sống vui vẻ cùng gia đình Thật là nhờ Trời, nhờ quản lý!

Ðây là đoạn trích diễn văn khai mạc của Thủ tướng Nehru đọc tại Ðại hội lần thứ X củaTổng liên đoàn Giáo giới Quốc tế, diễn ra tại New Delhi vào năm 1961

(Không thấy ghi tên người dịch của bài này Xin thông cảm Tít đoạn trích do người chọnđặt)

Tôi cho rằng khắp nơi mọi người đều lưu tâm đến giáo dục, bởi vì càng ngày người tacàng ý thức được rằng chính bằng giáo dục mà người ta có thể ảnh hưởng đến tâm tríchúng ta một cách thiết thực, và nhờ đó ảnh hưởng đến thời cuộc Tôi nghĩ về bài mở đầuHiến chương UNESCO, đã nói rằng chiến tranh khởi sự từ tâm trí con người Vậy nếu

chiến tranh khởi sự từ tâm trí con người chắc chắn như là nó đã xảy ra, thì người ta cầnphải gây ảnh hưởng trên tâm trí nam nữ quần chúng.

Quý vị hội họp lại đây hôm nay để thảo luận những vấn đề này, trong khi khắp thế giớinhiều vấn đề nghiêm trọng đương diễn ra, và không một người nào có thể nói được việc gì

sẽ xảy ra trong vòng mấy tháng sắp tới Ðây thật là một tình trạng éo le và khó khăn, nhưng

có lẽ chính sự khó khăn của tình trạng này có thể dẫn chúng ta đến chỗ suy nghĩ chắc chắn

về những sai lầm trong sự suy tưởng của chúng ta - không phải chỉ chúng ta tại nơi này,

mà nói chung cho mọi nơi khác Có một cái gì chắc hẳn lệch lạc Một bên, chúng ta đi đếnkết luận rằng giáo dục cần phải là phương tiện để giải quyết những vấn đề của thế giới.Ðiều này thực rõ ràng Nhưng chúng ta lại nhận thấy rằng những quốc gia và dân tộc cómột nền giáo dục cao độ nhất trên thế giới, có tất cả những thuận lợi về mặt giáo dục kỹthuật cũng như văn hóa, và đã thành công trong việc bài trừ được một số lớn những tai họa

cố hữu mà từ trước nhân loại phải chịu đựng, như nghèo đói, v.v lại không thể nào chungsống êm đẹp với nhau, mà còn nuôi căm thù đối với nhau

Như vậy, đây là hậu quả của các chính sách giáo dục hay của sự thiếu giáo dục? Cóphải giáo dục dẫn đến thù hận, mặc dầu có một sự hiểu biết lớn lao? Ðây là một vấn đề màtôi xin đem ra để quý vị nghiên cứu Tôi tin chắc rằng giáo dục là điều thiết yếu, và tôikhông hề phản đối giáo dục, nhưng sự thật là giáo dục, hay nói đúng hơn - một lề lối giáodục mà chúng ta đã có trước đây không dẫn đến những phương thức giao tế hòa bình vàhợp tác cho thế giới; chính phương thức giao tế ấy là điều cốt yếu cho việc tiến triển, haynói thẳng ra, cho sự sống còn của thế giới Ðiều này làm cho tôi bối rối

Và có điều làm cho tôi kinh ngạc, là trong khi nền giáo dục chắc chắn được quý mến,trở nên chính yếu và không thể tránh được, thì tôi lại không thấy những kẻ được giáo dụcluôn luôn đáng mến Thường thường họ có một tầm trí thức hẹp hòi và hay đổ gánh nặnglên những kẻ, mà họ xem như người dưới, họ hành động như vậy với tư cách một cá nhân,một đoàn thể, hay một quốc gia, bất chấp nền giáo dục của họ Và mặc dầu đã được hấpthụ giáo dục, trên nhiều phương diện, họ cũng chỉ có được một trí óc hẹp hòi Họ khôngnhìn vào trí óc người khác, đi sâu vào tìm hiểu, vì họ bắt đầu mọi việc bằng cách nghĩ rằng

họ đã tìm được tất cả những gì họ muốn có trong đầu óc họ, và họ không chịu mở rộng trí

óc đón nhận những cảm tưởng của kẻ khác Chắc rằng đó không phải là một kết quả tốtđẹp của giáo dục Giáo dục cần phải mở mang trí tuệ và làm cho một người có khả năngthấu hiểu những người khác, và để được người khác thấu hiểu họ

Và từ ngày rất xa xưa, các hiền triết và vĩ nhân đã nói với chúng ta rằng: căn bản củamột nền giáo dục thực sự là tự biết mình, - dù điều này có thể mang ý nghĩa nào đi nữa -

và đôi khi hình như trong khi tìm kiếm sự hiểu biết, chúng ta thâu lượm được một mớ kiếnthức mà vẫn không khám phá được sự khôn ngoan thêm, và do đó chúng ra vẫn khônghiểu nổi chính chúng ta hay kẻ khác, mặc dù chúng ta thu lượm được vô số những bảnthống kê về cách thức người ta ăn như thế nào, người ta ăn bao nhiêu, và người ta làmnhững gì Chúng ta có những pho sách lớn, những tài liệu thống kê về kinh tế và về nhữngthứ khác, tuy vậy chúng ta vẫn thiếu đức khôn ngoan và đức khôn ngoan đó thiếu chínhvào lúc khó khăn xảy ra Làm cách nào để luyện được đức tính ấy - một chút khôn ngoantrong bộ máy giáo dục của chúng ta? Phải, đó là một vấn đề đáng cho quý vị nghiên cứu.

*

Chớ có giật mình

Ðoạn trích này (không rõ người dịch) nằm trong một bài phát biểu của Sir RonaldGould - Chủ tịch Tổng liên đoàn Giáo dục quốc tế - phát biểu tại hội nghị Liên đoàn Giáodục Quốc tế vào năm 1961 Tựa đề do người chọn đoạn trích đặt

Khi đọc "Candida" của Bernard Shaw, tôi cảm động trước tinh thần cao cả và lý tưởngcủa mục sư Morrell Thế mà, vợ ông đã chỉ trích ông nặng lời: "Khi có tiền bạc để trao tặngthì chính ông đem cho; còn khi cần từ chối, thì lại chính tôi phải từ chối" Quả vậy, tất cảnhững gì dễ chịu thì phần ông, những gì khó chịu thì phần bà Tuy ông có một tinh thần lýtưởng cao cả, chính ông là kẻ tính tình hèn kém hơn, đáng khinh đôi chút nữa là khác, bởi

vì ông trốn tránh những trách nhiệm của ông

Một nhà kinh doanh có nói với tôi rằng, ông có thể tìm được hàng tá nhân viên có khảnăng và vui lòng thi hành các mệnh lệnh, nhưng ít khi ông tìm thấy một người nào nhìnđược những gì phải làm và làm công việc ấy với trách nhiệm riêng của mình Vậy nênkhông có gì đáng kinh ngạc về việc Truman đã treo trước cửa văn phòng ông ở Bạch Ốcphương châm này: "The buck stops here", nói cách khác, "Ở đây người ta không thể đổcác quyết định cần phản chọn lên lưng kẻ khác."

Tôi đã tham dự những buổi họp trong đó người ta phải đương đầu với nhiều công việc, vàphải đưa ra những quyết định quan trọng Tôi nghe một cách nhẫn nại những lời lẽ trốngrỗng mà hoa mỹ, và những lời tuyên bố mơ hồ vu vơ không gây nên trách nhiệm nào cho

kẻ nói ra

George Orwell đã nhận xét: "Kẻ thù lớn nhất của một ngôn ngữ minh bạch là sự thiếuthành thật" và tôi tự hỏi sự mù mờ ấy là do sự không làm chủ được ngôn ngữ một cách đầy

đủ, hay là có nguyên nhân sâu kín hơn, và do một sự thiếu thanh liêm đạo đức

Tôi ghi lại những câu thường được dùng đến Người thì nói: "Có lẽ tôi nhầm, nhưngmà ", kẻ khác nói: "Hãy sửa giùm tôi, nếu tôi lầm, vì đây chỉ là ý nghĩ thô sơ." Người thứ

ba nói: "Ðây chỉ là một ý kiến ngộ nghĩnh vừa hiện ra trong trí tôi " Nói như vậy, họ muốngì? Phải chăng do đức khiêm tốn hay chỉ do sự đớn hèn tinh thần và đạo đức? Tôi để ý đếnlối mở câu của họ Thà rằng họ cứ nói, không cần ẩn ý nào: "Tôi nghĩ rằng ", "tôi tinrằng ", hay "tôi chắc rằng " Nhưng họ không nói thế, và như thế tránh được việc gánhlấy một trách nhiệm Trái lại, những người như Churchill, Lincoln đã không bao giờ trúttrách nhiệm, họ đã biết chọn những quyết định, và chỉ định đúng vị trí của họ Khi nói vớihiệp hội các luật gia ở Oxford, Lord Atlee đã tuyên bố: "Ðiều cốt yếu trong thể chế Dân chủ

là cai trị bằng những cuộc thảo luận, nhưng nền dân chủ sẽ không thể điều hành được trừphi người ta ngừng nói." Lương tri chỉ rõ cho chúng ta rằng chính nền dân chủ sẽ lâm nguy

vì những lưỡng lự tinh thần và đạo đức, và vì sự thiếu hăng hái đảm nhận lấy trách vụ trọnlựa những quyết định và hành động

Tự do và trách nhiệm, cũng như tình yêu và hôn nhân, bia và trò chơi ném đích, cá vàkhoai tây rán, Sodome và Gomorrhe, không thể nào tách rời nhau Con người chỉ tự do mộtkhi có trách nhiệm và ngược lại, con người chỉ có thể được xem như có trách nhiệm khiđược tự do Vì vậy Milton đã nói: "Không một người nào có thể hoàn toàn yêu mến tự do,nếu không phải là những người đức độ (nghĩa là những người có tinh thần trách nhiệm).Những người khác không phải yêu mến tự do mà chỉ là yêu mến sự phóng túng." Và đây làmột vấn đề căn bản: Chúng ta có muốn các trường học của chúng ta sản xuất nên nhữngngười đức độ và những người công dân tốt hay không? Chúng ta có muốn cho các trườnghọc của chúng ta làm việc như là những tổ chức văn minh không? Những người đức độ vànhững công dân phải là những kẻ chấp nhận một - cách - tự - do những trách nhiệm củahọ

Vậy chức vụ của nhà giáo không phải chỉ việc nói đến tự do và trách nhiệm, mà cònphải dần dần truyền đạt những điều đó cho trẻ em, và nhờ đó dần dà làm cho mình trở nên

ít cần thiết hơn đối với chúng

Thể thao- Văn hoá 2002

Thảo Hảo

Yêu + Hiểu

Bạn có biết người Cil không?

" Ta gặp người Cil từ những vùng cao đầu tiên của Nam bộ cho đến biên giới phíaBắc của Tây Nguyên, bao giờ cũng là ở trên núi, tại những nơi rất khó leo tới, không baogiờ ở trong các thung lũng hay trên các cao nguyên Chốn cư trú của họ thông thường chỉ

có một nhà sàn duy nhất Những người Cil khác ở cách đó đến ba hay bốn tiếng đồng hồ

"Rú và rừng rất quen thuộc với người Cil Người lạ không khỏi ngạc nhiên khi băngqua những khu rừng hoang dã của Tây Nguyên, họ bỗng khám phá ra một ngôi nhà sàncủa người Cil trong khu rừng mà họ cứ ngỡ còn nguyên sinh Rẫy của người Cil trồng lúahay ngô Sản phẩm đủ ăn một phần ba năm; thời gian còn lại, người Cil đi vay mượn vàđói.

"Họ cũng không có chút tiện nghi tối thiểu trong nhà Trong các kiểu nhà Tây Nguyên,đây là loại nhà thấp nhất, tối tăm, bẩn thỉu nhất Dê sống chung với người trong ngôi nhàấy; đôi khi lợn giành những mảnh chăn với người Bao giờ cũng có một chỗ nước gần nhà,chỉ dùng để nấu ăn: một người Cil đúng kiểu không bao giờ tắm; có thể hình dung da họmàu gì vào kỳ đốt rẫy khi trong rừng chỗ nào cũng là than

" Sức chịu đựng và sự khéo léo của người Cil khiến họ đầy tự tin về mặt thể chất

Sự dai sức trong chuyện đi đường của họ đã thành truyền thuyết; đấy là một con sơndương bất chấp mọi quy luật thăng bằng Nếu họ muốn gặp những con người khác nhữngngười ở trong căn nhà của họ, họ phải leo núi nhiều giờ, và thường là chẳng có đường sá

gì cả Họ lao đi vững vàng và gấp gáp trên những đống đá lổn nhổn, những tảng đá totướng trơn trợt vì rêu, trong những khu rừng muôn đời ẩm ướt, leo qua những rễ đa dựngđứng như những bức tường, vượt qua những vực thẳm không biết đâu là cùng trên nhữngthân cây nhún nhảy; và bao giờ cũng trong một bóng tối lạnh buốt, vì các cây to ngănkhông cho chút ánh nắng nào rọi được tới nền đất Trong những dãy núi này, mọi thứ đềunhuộm màu đêm và bốc mùi mùn Rắn lẫn với dây leo, chim ghẹo người đi qua, những conkhỉ, vô hình, rít trên các cành cây cao

"Ta hiểu sống trong một khung cảnh như vậy, chỉ có rừng già hoang vu là quen thuộc, đóngkín trong cô đơn tăm tối, quen cảnh khốn cùng, người Cil khó gần, không thích tiếp xúc vàchậm tiến

" Cảnh đời họ là như vậy Rừng già kinh hãi, bụi rậm dày kín, mùi ẩm mốc; nhưnggiữa những thân cây thông to lớn khắc khổ, qua một lỗ thủng ở một bụi rậm đầy gai, tanhận ra xa xa một vệt nhỏ sáng loáng, ánh bạc, trong suốt: bờ biển miền Trung, biển cả Còn phải dạy cho họ biết nhìn, biết tìm cái điểm lý tưởng đó, giữa những thân cây thôngcao lớn khắc khổ, sau một ngày lao động khổ sai "

Tác giả là Dam Bo (Jacques Dournes), một nhà Tây Nguyên học người Pháp, đếnsống ở đây gần 30 năm Cuốn "Miền Ðất Huyền Ảo"[1] này là một công trình nghiên cứu về

Tây Nguyên, đầy những ghi chép tỉ mỉ lạ lùng, bỏ xa những cái bề nổi nhà mồ nhà rôngrượu cần cồng chiêng đóng khố mà lâu nay ta vẫn biết về Tây Nguyên một cách rất cưỡi voi xem kơ nia Dù bạn nói, không, tôi không thích đọc sách nghiên cứu; thì tôi vẫnmong bạn có cuốn này trong nhà; và khi đọc, bạn đừng quên mang theo bút để đánh dấu(dù rằng cái thói quen này có thể làm cho vợ bạn càu nhàu) Ðánh dấu rồi gấp lại mà nghĩngợi Có vô vàn mốc "nghỉ mà nghĩ" khi đọc cuốn này Thỉnh thoảng nó sẽ làm bạn ngượngnữa, khi so sánh mình với họ, ai mới là văn minh hơn ai Thêm vào đó, sách lại được viết(và được dịch) bằng một giọng văn rất hay, sinh động.

Tác giả Dam Bo viết: "Nếu phải hiểu để mà có thể yêu, thì lại phải yêu để mà có thểhiểu." Phải yêu và hiểu lắm thì ông mới có thể tổng kết về người Tây Nguyên như thế này:

"Người Tây Nguyên sống giống như trong quá khứ và họ sống bằng quá khứ Họ khôngsống đúng thời của mình, trường hợp của họ là một ca lỗi thời Ðấy là cả một bài thơ vàmột cuộc sống; Nằm ngoài thời gian, nó không chỉ chăm chăm vào quá khứ, cho nên nókhông nhất thiết là một cản trở đối với sự phát triển."

*

Ôi Trời!

Hiểu để mà yêu, yêu để mà hiểu Cứ nghĩ đến sắp tới, một lô những công trình sách về

1000 năm Thăng Long Hà Nội sẽ được tung ra, chẳng biết có bao nhiêu cuốn được đủ cả

"yêu" lẫn "hiểu", và bao nhiêu cuốn chỉ là xào nấu những "hiểu", những "yêu" của ngườikhác? Những công trình dằng dặc tên người thực hiện, tốn bao nhiêu tiền nhà nước, đọclên chỉ thấy na ná nhau

Ừ thì cái gì cũng có giá của nó thôi Không "hiểu" và không "yêu" khi nghiên cứu, thìsuốt đời bao nhiêu tên tuổi cũng chỉ lẫn lộn, na ná nhau Còn tài hoa lặn lội tỉ mẩn giữarừng suốt ba mươi năm, thì cái tên Dam Bo người đã đọc rồi sẽ không quên được

cãi lại được những người muốn nuôi con ốc này đại trà, họ đã làm nhiều thí nghiệm, xintóm tắt sơ lược bằng bảng sau:

NGƯỜI MUỐN NUÔI ỐC NÓI THÍ NGHIỆM PHẢN CHỨNG KẾT QUẢ

OBV không sống trên ruộng được, vì vào mùa khô ruộng sẽ khô Treo một xâu ốc lên gácbếp, không cho ăn 6 tháng sau OBV vẫn sống

OBV không sống trên ruộng lúa được Vì ruộng mình phun thuốc trừ sâu Pha một chậunước với nồng độ thuốc trừ sâu gấp 100 lần nông dân vẫn phun OBV sống khỏe

OBV không sống trên ruộng lúa được, vì ruộng mình nhiều khi nhiễm mặn Thả vào cácnồng độ nước mặn, mà cao nhất là đem ra biển OBV chỉ chết trong nước biển (là nồng độ

Nhưng bất chấp tất cả những điều đó, đến năm 1995, tức là 5 năm sau, ốc bươu vàngvẫn không bị cấm, đã lúc nhúc trên các đồng ruộng, khiến Quốc hội phải lên tiếng và Thủtướng chính phủ phải ra tay OBV lúc này mới được coi là cái nạn cần tiệt trừ

*

Giờ thì đến một câu chuyện khác đang gây xôn xao trong giới nuôi cá và ăn cá:

Người nuôi cá hiện đang đổ xô nuôi cá “chim trắng nước ngọt” Con cá chim trắng nàycùng họ với con cá hổ Cả hai con cùng đồng hương Nam Mỹ, răng đều sắc như răng sói ,

ăn tạp, đi thành bầy đàn như nhau, lớn cũng nhanh vùn vụt như nhau Cá hổ là dân côn đồkhông cải tạo nổi, sách vở đã ghi và coi như mối nguy hiểm chết người, bởi nó có thể tấncông người như cá sấu Nhưng người anh em cá chim trắng thì tư cách còn mập mờ: nuôitrong ao với thức ăn "tĩnh" (cám, xác cá tạp ) thì chỉ mới thấy rất phàm ăn , bơi lội nhanhnhẹn vô hại, còn thả ra sông có theo gót đàn anh mà cắn người và tận diệt các loài thủysinh vật khác không thì chưa biết

Chuyện xác minh tư cách cá với ốc trước khi cho nuôi tràn lan, đến đây, đáng lẽ phải làcông việc của các Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản, ngay từ khi mới mang "cháu" về,tức là cách đây 5 năm

Thế nhưng, nếu như hạnh kiểm của ốc bươu vàng đã được xác định mà suốt 5 nămvẫn được thả rông, thì cá chim trắng nay đã đầy các ao hồ từ Nam chí Bắc mà suốt 5 nămvẫn không ai nói nó là lành hẳn hay dữ hẳn Khi bị báo chí dồn hỏi: "Có nên nuôi cá chimtrắng nữa hay không?", thì vẫn là cái bệnh sợ trách nhiệm ở nước ta, cái câu kết luận cuối

cùng được Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản 2 đưa ra rất mập mờ là: "Nuôi thì phải cóquản lý nghiêm ngặt, không để thất thoát ra ngoài môi trường." Với lại: "Nên hạn chế,không nên phát triển đại trà." [1]

*

Úi chao, thưa các ngài!

Câu trả lời đó của các ngài có cũng như không Cái gì làm cái ngài không dám nói "Có" hay

"Không" một cách rõ ràng? Khoa học chứ có phải văn chương đâu mà có vùng xam xámcho chúng ta núp vào trốn trách nhiệm?

Hay các ngài đã tính, nếu cái con cá chim trắng kia một ngày kia ra đến sông, trở mặtcôn đồ cấu xé trẻ em lội nước, thì khi ấy, các ngài sẽ nói là đã dặn phải quản lý nó nghiêmngặt trong ao cơ mà, phải không?

Và vì sao cái Viện ăn lương của các ngài không thể như hai vị sinh viên năm nào,dùng mọi nỗ lực để xếp loại nhanh con ốc bươu vàng vào hàng ngũ "địch" hay "ta" mà cứulúa? Suốt năm năm trời các ngài uống nước chè ở đâu?

*

Thương nhất trong vụ này cuối cùng là anh cá chim trắng (biển) Anh này đắt tiền, lạihiền hòa với đồng loại Nổi tiếng vì thịt ngon thì cũng nổi tiếng rồi, có cái vụ mập mờ tênvới cá chim trắng (nước ngọt) này chỉ gây thêm phiền toái không đáng có, khiến thực kháchkhông sành bỗng nhìn anh như tội phạm

Nhưng thôi,

Anh cá chim trắng (biển) ơi,

Nếu anh đã đến nằm trên thớt cơ chế nước tôi, thì anh phải hiểu cái sự không rõ ràng nó

có trong vô vàn lĩnh vực Và tập cho người ta dám nói "Có" hay "Không" một cách rõ ràng

có lẽ còn phải rất lâu, biết đâu lúc đó những giống ưu việt như anh đã thành tuyệt chủng

Thể thao-Văn hoá, 04.07.2003

Thảo Hảo

Ở đâu có bán kính viễn vọng?

"Cái chết của một sao chổi

Mỗi lần sao chổi tiến đến gần Mặt Trời, sức nóng của Mặt Trời làm nó mất đi hàng triệu tấnbụi khí Trong lần xuất hiện cuối, sao chổi Halley đã bị mất từ 15 đến 30 tấn nước trong mộtgiây Ðến một lúc nào đó kho dự trữ nguyên liệu sẽ cạn kiệt và những dấu hiệu già cỗi bắtđầu xuất hiện Một trong các sao chổi sắp kết thúc cuộc đời là sao chổi Encke Sao chổiEncke đã biểu lộ những dấu hiệu của một sao chổi già cỗi, không còn khả năng tạo ra một

cái đuôi có thể quan sát được Có lẽ chỉ trong khoảng 100 năm nữa sao chổi nầy sẽ "chết"hẳn và chỉ còn để lại một tảng vật chất chu du đơn độc trong hệ Mặt trời."

Nhớ khi còn nhỏ, được đọc "Hoàng Tử Bé", đến đoạn Hoàng Tử muốn quay lại cái tiểuhành tinh của mình để gặp lại bông hồng năm ngày ba tật, mà thân xác thì nặng, đành phảinhờ con rắn mổ cho một phát giúp hồn lìa xác; tôi khóc quá là khóc, ra ngoài hiên ngồi nhìnlên trời, và ước gì mình có cái kính viễn vọng

Mấy chục năm sau, lại có cái thôi thúc muốn mua được cái kính viễn vọng con con.Lần này cũng do đọc sách, nhưng là sách khoa học, loại kiến thức phổ thông cho mọingười - cái quyển có đoạn nói về sao chổi bên trên, "Những Lữ Khách Của Hệ Mặt Trời",của tác giả Phạm Thanh Minh

Trong sách, những phần công thức tính toán (ít thôi) tôi bỏ qua nhanh, đọc chủ yếuphần nói về các tiểu hành tinh (có cái dạng như củ khoai tây, có cái dạng như quả chuối ),phần giải thích thế nào là sao chổi (là những tảng băng tuyết đường kính vài km, trộn lẫncác hạt bụi bẩn, xuất phát từ một vùng tối tăm, lạnh lẽo của vũ trụ ), rồi giả thuyết vì saokhủng long tuyệt chủng (65 triệu năm trước, một vật thể rơi xuống trái đất ), hoặc rất hay

là đoạn tả vệ tinh Giotto đi làm nhiệm vụ bay qua nhân sao chổi Halley để chụp ảnh chochúng ta xem, rồi bị thương và lạc hướng như một người lính thực thụ

Sách hơi ít hình và sơ đồ - cái cần có cho sách loại này Sách còn một số lỗi chính tảloại Bắc - Nam, và thỉnh thoảng một số chỗ mâu thuẫn nho nhỏ Nhưng trong hoàn cảnhsách hiện nay, đối với tôi, một cuốn sách như vậy là quá tốt rồi, khoảng trăm rưởi trang đểđọc trong khoảng hai ngày, lúc rảnh rỗi, vừa có thêm kiến thức, lại vừa thúc đẩy mình ýmuốn có cái kính viễn vọng, nghĩa là làm sống lại cái phần lãng mạn tưởng đã chết từ lâu.Phải thú nhận cái phần mơ màng của mình khi đọc sách thì cũng hơi khó, nhưng quảthực đọc sách này có lúc thật là buồn, nhất là cái đoạn: "Chuyện gì sẽ xảy ra khi các nhàthiên văn phát hiện một vật thể có kích thước lớn khoảng vài km đang trên đường hướngvào Trái Ðất? Nếu người ta phát hiện ra nó chỉ 5 năm trước khi nó va vào Trái Ðất, thờigian quá ngắn để có những chuẩn bị đối phó cần thiết và có lẽ người ta sẽ hối hận vì đãkhông phát hiện ra nó sớm hơn."

Thật chẳng còn cái chữ nào làm người ta đau lòng hơn cái chữ "hối hận" trong đoạnnày Tôi bỗng nhớ hôm trước nghe chuyện về hai người bạn, một người gọi cho người kia,nói: "Anh đọc trên báo thấy bảo 300.000 năm nữa trái đất sẽ không còn, sao mà buồn quá."Thế là hai người cùng buồn Họ biết rằng như thế thì có vẻ quá vớ vẩn, những 300.000năm nữa và đây mới chỉ là giả thuyết Nhưng mà vẫn cứ lặng cả người, tiếc thì đúng hơn,chừng đó công sức con người, rồi bao nhiêu là tình cảm Mình là hạt bụi tỉ tỉ năm mới đếncái hành tinh mỏng manh này có một lần, và không bao giờ trở lại được nữa, nhưng sao

mà yêu nó vậy!

Tôi định thế này, mỗi khi có dịp, đọc được quyển sách nào, có cái gì hay, tôi nói chobạn cùng biết Có khi cả quyển được có một chương, hay khá hơn là nửa quyển, nhưng có

lẽ cũng không nên quá cầu toàn Như quyển sách trên kia chẳng hạn, còn những chỗ trúctrắc, lại chưa thật là hệ thống, nhưng cái phần kiến thức bổ ích (dù là phổ thông) thu đượcthì rất nhiều Chưa kể, nếu chịu khó đọc đi đọc lại thì lại càng an tâm mà đi chơi tối với cháu, để nó có chỉ lên trời và hỏi câu này câu kia thì mình người lớn cũng có cái mà trả lời

Cô giáo Phương Lan, 26 tuổi, dạy tiếng Anh, vào lớp, thấy ghế của mình đã bị trò nào

vẽ đầy phấn Cô nổi điên, không chịu để lớp thay ghế mới, không chịu để lớp lau ghế cũ,

mà bắt thủ phạm phải tự ra khai báo và lau

Cô tức giận ra lệnh: lên liếm ghế đợt hai, và không được liếm dối

47 học trò lớp 7 lại lên liếm lần nữa, ngoan ngoãn

*

Phần tôi, đọc xong, thấy giận cái "con" cô giáo kia 1, thì giận đám học trò kia 47 (bởi có

47 trò mà!) Giả sử tôi có con học trong cái lớp ấy, nếu đi học về cháu mách, bố mẹ ơi hômnay con phải liếm ghế cho cô,

- Thế mày không dám bỏ ra khỏi lớp rồi lên mách ông hiệu trưởng à?

- Không ạ!

thì tôi ắt sẽ quật cho cháu nó một trận đến thụt cả lưỡi vào Bởi vì, cái nỗi xấu hổ có conmất dạy đánh thầy, làm sao bằng nỗi nhục có con ngoan ngoãn liếm ghế cô!

Và sau khi đánh con xong, phụ huynh (như tôi) sẽ nghiến răng trèo trẹo:

"Hừ hừ hừ hừ Ðể xem cái ngành giáo dục lần này xử ra sao, xử ra sao Thật tức quá,giận quá, tức quá! "

Rồi lật tung sách Ðạo Ðức của con mình ra, xem thử có bài nào dạy về lòng tự trọnghay không

Ôi, cái thời hoàng kim ấy qua rồi! Cái thời mà trẻ con học giỏi học ngu rất phân minh,

và nhận đúng những gì mình đáng nhận Lòng tự trọng của trẻ con được kích thích, khithước đo giá trị của chúng được rõ ràng

Nhưng giờ đây, cuộc tỉ thí giữa học trò cũng đã hết Ðề thi có khi còn được thầy cô chobiết trước Có khi thầy cô lại còn đọc bài cho chép Còn nếu mày không cho tao quay bài,mày để cho lớp tụt hạng thì mày chết với cô!

Và lòng tự trọng của lũ học trò chết dần, khi dễ dãi nhận những danh hiệu "giỏi", "xuấtsắc" mà mình chưa đáng hưởng, khi ngoan ngoãn thủ tiêu "cái tôi" để làm theo văn mẫu,bài mẫu Chúng trẻ con mà! Vả lại, có về nói với bố mẹ thì bố mẹ biết thế, nhưng cũngchẳng xui con mình bóp quả cam; tặc lưỡi nói con thôi chấp nhận sự giả dối đi, cho yênchuyện lên lớp

Ðể rồi từ đó đến việc muốn cho yên chuyện thì liếm ghế, quả thật cũng không xa

"thầy tu" thôi đấy, chưa dám nói đến "kiêu hãnh", mà họ cũng không có được) Họ không

thấy mình oai, không tự phục mình vì những gì mình đang có trong đầu Họ chẳng làm chođám thanh niên bán CD lậu bên đường ghen tị gì cả, vì cứ nhìn bên ngoài thì có gì khácnhau lắm đâu!

*

Ôi, cái sự kiêu hãnh về bản thân Vì sao nó cứ dần teo tóp

Còn nhớ khi bạn mới vào lớp 1 không? Bạn tự hào biết bao nhiêu phải không? "Con họclớp 1.", nói mà mặt nghiêm trang, không đùa đâu đấy! Cả gia đình "lợi dụng" sự kiêu hãnhnày để ép bạn ăn thêm một bát cơm ("Mình lớp 1 mà!"), để nói bạn đừng trêu em ("Lớp 1người lớn ai lại trêu em!")

Rồi lòng kiêu hãnh ấy mất dần Chẳng ai khuyến khích nữa Thế rồi một ngày kia, cáiđứa trẻ cách đây mới có bảy năm, bướng bỉnh nhưng đầy tự trọng khi bước vào lớp 1, quabao nhiêu lửa luyện của một lối giáo dục, đã sẵn sàng cúi đầu liếm cái ghế sạch như lau

- có một số tiền lớn của Phường cho."

Xin bạn đọc kỹ giúp đề bài, và vận dụng ý thức trách nhiệm của một công dân mà làmthử bài toán trên, trong vòng 5 phút thôi, trước khi đọc tiếp đáp án ở phần dưới

– Mở lớp dạy nghề miễn phí cho con cái họ theo học

– Giới thiệu việc làm hoặc nhận họ vào làm cho cơ sở của mình

– Cấp cho họ một số thẻ ưu đãi về y tế, giáo dục

Thế thì, cho rằng 4 biện pháp kia được hưởng ứng, nghĩa là với số tiền vốn bạn cấp,

họ không dùng để mua đầu máy, mà để mở hàng cơm con; cho rằng con cái họ hăng háitheo học ngay lớp dạy nghề của bạn; cho rằng họ được nhận ngay vào một xí nghiệp bạngiới thiệu và trở thành những công nhân tốt , thì bạn có nghĩ từ đây đến cuối năm 2003, 4

hộ nghèo đó có hết nghèo không?

Nếu bạn nói "không", bạn nên xem lại bạn Xem lại cái ý chí của bạn có được "duy ý chí"chưa, bởi vì giao cho bạn có mỗi cái đề trên giấy thôi, với 4 hộ ít ỏi thôi, mà bạn đã lưỡng

Bởi vì, cứ theo kinh nghiệm của mình, thì muốn xóa sổ một cái gì, tôi phải biết rõ nó là cái

gì đã

Nếu hỏi "đói" là gì, tôi có thể khai rành mạch cái tình trạng này, và thế là tôi có thể xóa đóibằng những phương pháp cụ thể, thiết thực

Nhưng hỏi tôi "nghèo" là gì, thì e rằng khó trả lời

Bởi nghèo là một tình trạng khó có thước đo chuẩn, ở nước ta

Như thế thì có phải là "nghèo" không?)

Và nếu như anh cán bộ Xóa đói Giảm nghèo ở hội nghị đồng ý rằng những tiêu chuẩn tôi

đưa ra trên kia đúng là "nghèo", thì thưa anh, anh lại làm tôi nghi ngờ rồi Cái tình trạng đó,đến tự thân tôi lo cho tôi, mãi đến 20 năm rồi tôi vẫn chưa xóa sổ được, chỉ GIẢM đượcthôi, mà các anh quyết chí XÓA hết cho cả thành phố này, dù rằng với thiện chí to lớn vàđáng khích lệ của những người lo cho dân, nhưng vì các anh nói rằng chỉ cần trong vòng

có một năm, thì liệu có thiết thực không? Và liệu tôi có nên hy vọng?

Thế thì, tôi tin vào các anh Tôi chỉ xin thêm vào:

"Không sợ nghèo, không sợ thiếu quyết tâm, chỉ sợ thiếu duy ý chí."

Thảo Hảo

Ai sẽ làm việc này đây?

Cả đám ăn trưa xong, ra đến bãi gửi xe thì thấy ở giỏ xe mỗi người đã có một tờ rơi in trêngiấy cứng, vẽ một con gấu mặt buồn bã Nội dung:

Xin liên hệ chúng tôi tại , số điện thoại

Quý khách có xe riêng đi đến trại theo sơ đồ sau

(sơ đồ vẽ rất chi tiết, dễ tìm)

*

Hai tuần trước, trong chương trình "Người Ðương Thời" của VTV3, đạo diễn Lê Hoàng

- người làm phim "Gái Nhảy" - có nói về ý thức trách nhiệm công dân của văn nghệ sĩ bêncạnh việc làm nghệ thuật, giải trí đơn thuần Bản thân ông là người rất quan tâm đến cácvấn đề khác nhau trong xã hội (chứ không phải chỉ vũ trường) Ông là người vẫn viết cácbài tiểu phẩm châm biếm, và trong chương trình Người Ðương Thời này, người ta giới

thiệu một bài mới viết của ông, trước một vụ việc thời sự Bài có tên: "Ðiếu văn đọc trước

mộ bò"[1]

Ðại ý, hai mẹ con bò tót thấy một quan chức kia là rất xấu xa, nhưng mãi các cơ quanchức năng chưa phanh phui ra Hai con bò bàn nhau, thôi thì mình hy sinh, chạy ra trướchọng súng khi kẻ kia đi săn trộm, nhân cái chết của mẹ con mình, người ta mới phanh phui

ra những cái tội còn to gấp trăm lần của hắn - những cái tội làm hại đến con người chứkhông phải chỉ con bò, nhưng phải nhờ đến con bò thì con người mới đi tố cáo

Tổng hợp cả lại: ý của đạo diễn Lê Hoàng về trách nhiệm công dân của nghệ sĩ, bàiviết về mẹ con hai con bò tót của ông, thêm tờ rơi quảng cáo hút mật gấu sống, tôi xin thử

đề xuất một chuyện sau với một số văn nghệ sĩ (và chỉ một số thôi ạ!)

Ðó là lâu nay tôi thấy các vị sống một đời sống thật là phí phạm, với mình và với cả đấtnước

Sống bằng sự nhớ dai của những người yêu thơ và mến văn, đã từ lâu không sáng tácnữa, nhưng các vị vẫn an tâm, chẳng thấy cần làm gì nữa

Nhận một thứ lương nhỏ nhoi của những cơ quan văn nghệ, các vị làm việc cầmchừng rồi la cà trong quán nước; ngây ngất hơi rượu, các vị nói những chuyện thông minh

và chua cay về người này kẻ nọ trong giới văn chương Còn cái cuộc sống cụ thể xungquanh đang ngùn ngụt thay đổi, với những tin vui đến chảy nước mắt cùng những điều bấtcập, ngu dốt nghe mà tức đến nghẹt thở, đều bị các vị coi khinh, như chuyện của ngườikhác Coi việc khoanh tay đứng bên lề cuộc sống như một việc sang trọng, các vị chẳngbao giờ dùng ngòi bút của mình lên tiếng nói như một công dân trong cuộc

Nhưng tôi biết, là nghệ sĩ, các vị còn yêu thiên nhiên, còn sự đa cảm, chẳng nỡ bó taynhìn bầy gấu bị hút mật sống ngay giữa lòng một thành phố văn minh Vả lại, đến mẹ concon bò tót còn xả thân cho công lý như thế được, chẳng lẽ ta không thể hy sinh để cứu gấusao?

Thế thì "2 trong 1", nên chăng có người trong các vị hy sinh làm một chuyện sau:

Hãy mượn cho được một khẩu súng săn, và đi săn trộm trong rừng quý Rình bắn chođược một con gấu Bắn được cả hai mẹ con nó càng tốt Rồi làm cách nào cho kiểm lâm

của nó Tôi đã tính kỹ càng (tuy có hơi lẩn thẩn) từng bước để cứu loài gấu Nhưng tới đây,tôi chợt nghĩ lại, có một yếu tố quan trọng, rất có thể làm hỏng bét kế hoạch của chúng ta

Ðó là: các vị chỉ là văn nghệ sĩ Nếu lâu nay các vị vẫn sống vô trách nhiệm, bông đùa,không có gì là nghiêm túc, thì xã hội gọi là phục tài đó mà vẫn có phần xem thường các vị;nhìn các vị phù du như chim hoa cá kiểng, hoặc coi hành vi của các vị nhiều phần chỉ nhưcủa trẻ con hư

Nếu người ta đã xem thường mình như thế, thì đến ngay cả khi mình phạm tội, cái tội

ấy cũng có cơ bị người ta xem thường nốt

Vậy nên, việc bắn chết gấu của các vị rất dễ bị người ta phẩy tay bỏ qua, chỉ coi là mộtchuyến thực tế lên mây của mấy ông làm thơ say rượu lỡ tay cò

Và thế thì, mọi chuyện chẳng đâu vào đâu cả Kế hoạch của chúng ta tan nát Các vịđược thả, mà gấu thì mất

Ồ, nhưng vẫn chưa mất hết Vẫn còn túi mật Ngâm ra cũng được mấy bầu rượu (thơ)

Thưa bạn Khuê Văn,

Bạn nói chẳng có gì sai, duy có việc là bạn sống trong một đất nước có hẳn những cơ quan

có thể giúp ta giám định vật thể lạ, vậy mà trong toàn bài của bạn không hề có một chữ nàonói đến vai trò của họ là sao? (xem tôi chụp mũ nhé!)

Bởi vì, ở nước ta, bản thân việc nhặt được vật lạ chưa phải là tốt hay xấu, mà phải đợicho có kết luận của cơ quan chức năng sau khi xem xét mới biết là rủi hay may Chính điềunày nhiều khi làm ta lưỡng lự khi bất chợt thấy một vật lạ trên đường

"Có nên mang về không? Có nên hét lên cho mọi người biết là nó "lạ" không?" ta tựhỏi

Bởi vì ta đã biết bố mẹ chúng ta hình như hơi sợ những cái gì là "lạ", họ cho rằng hệ tiêuhóa của chúng ta còn non nớt Nếu chúng ta hét lên, họ giấu béng vào tủ, và chúng ta cũngmất luôn cả cái cơ hội gọi bạn bè đến mà thảo luận về bản chất cũng như tên gọi của cáivật lạ kia

Nếu bạn thường xuyên sống trong tâm trạng lạ", thì lâu dần, bạn sẽ mất thói quen ngắm nghía vật lạ ngay cả khi nó nằm hẳn trong lòngbàn tay Trong khi con cái nhà người ta, được bố mẹ khuyến khích đi tìm cái lạ, sẽ băngrừng, vào núi, mang về những thứ lóng lánh để mà tự hào Cũng có khi mang về, bố mẹ nó

"không-để-bố-biết-mình-nhặt-được-vật-sẽ cho nó biết, vật này thường lắm, chẳng lạ đâu con, khiến nó thất vọng vứt đi, thì ít nhấtcái cuộc hành trình đi tìm cái lạ của nó cũng đã là một phần thưởng

Thế đấy, người Việt Nam ta là con nhà lành, bố mẹ cẩn thận (có lý do) Cẩn thận dạy contránh vật lạ ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường, với những bài văn không được đi trệchlối, sách đọc tham khảo thì chỉ nên đọc tác giả này (tức là thầy) mà đừng đọc tác giả kia,không thì điểm kém Cẩn thận tránh ngắm những triển lãm nhìn-mãi-không-hiểu-ý; tránhcho nhau đọc những từ ngữ mạnh bạo, tình tính dục gì đó - những cái có thể đề cập đếntận đáy sâu con người; Ở tầng nông, lửng lơ thôi, vì đáy sâu là đáy lạ, không ai xuống tậnnơi thẩm tra được

Chúng ta đã được giáo dục để tránh xa cái lạ, đến mức gán cho cái lạ đến 70% lànguy hiểm Trước những vật thể lạ, chúng ta không dại mà cầm lên ngay, dí sát vào mắttìm tương quan thị giác như người Pháp, càng không mạo hiểm lắc lắc bên tai tìm tiếngnhạc như người Ðức, càng quyết không đập vỡ xem cái bản chất, cái tận cùng của nó là gì,như chú Tây Ban Nha (những cái này tôi lấy ở đọan trích trong bài của Khuê Văn, chứ "lạ"thế, tự tôi không nghĩ ra.)

Không, chúng ta không liều mạng thế Việc trước nhất, ta phải ghi nhớ: đã lạ là nhiềuphần nguy hiểm Nên nếu thấy vật lạ, chúng ta cần rủ vài người cùng đến xem cho cónhiều kẻ cùng phạm tội Ta đứng từ xa, và quyết không đưa ra ý kiến rõ ràng Bởi vì, nếu ýkiến của ta hay, anh bên cạnh sẽ ăn cắp mất (và đăng trên báo khác), nếu ý kiến của tanhỡ đâu không đúng, thế thì mất mặt ta Mà thật ra, ta không phát biểu bởi vì ta cũngkhông chắc được lời ta nói ra là đúng hay là sai, là hay hay là dở Về vật lạ, ta cần có một

cơ quan thẩm định, với những nhân vật ta biết thẩm định còn dở hơn ta, họ hẹn 2h nhưng6h vẫn chưa thấy tới Nhưng ta phải đợi họ đến, vì không thì ai là người chịu trách nhiệmtrước cái vật lạ khốn kiếp tự nhiên rơi xuống cuộc đời đều đặn và an nhàn này

Thế rồi ta oán vật lạ Lạ làm gì không biết cơ chứ!

Cơ quan thẩm định rồi cũng tới, khi tất cả đều đã mòn mỏi Và vì họ cũng là người ViệtNam, cho nên họ cũng sẽ im lặng, vì họ cũng hoang mang như ta

Tất cả sẽ đợi như thế Trăng sẽ lên Trong ánh trăng bàng bạc mà cô độc ấy, vật thể lạtrên mặt đường tan dần, tan dần Nó teo tóp lại, lộ rõ vẻ vô hại, bợt bạt dần đi, mang theo

cả cái bí mật trong lòng, trôi đi mất cả xuất xứ

Và chúng ta ra về, hội đồng giám định về trước vì có xe con Chúng ta ra về sau, lònghơi buồn buồn, vì mãi vẫn không có ai sờ được đến vật lạ đó, ngửi tới nó, thậm chí đá vào

nó một cái Và nhất là, trong lòng ta lại tiếc rẻ, nếu biết nó không hại như thế này, thì lúcnãy mình đã liều khen một câu, rồi mang về, bán.

(Thể thao-Văn hoá số 4, ra ngày 17.01.2003)

Thảo Hảo

Cái không thuộc về y đức

Hôm qua là ngày thầy thuốc Việt Nam

Hôm qua chúng ta đã tặng hoa và những lời biết ơn

Nhưng bên cạnh lòng biết ơn chân thành đó, thì cũng phải xét đến điều sau

Ðó là, phàm ở đời, cái gì người ta càng cần thì càng sợ bị mất lòng Càng sợ bị mấtlòng thì đến dịp cần chúc mừng thì càng chúc mừng nhiều Thí dụ, kỷ niệm ngày thành lậpngành cao su thì mấy ai nhớ, nhưng ngày hiến chương các nhà giáo thì phụ huynh lũ họctrò đã nô nức từ tận mấy hôm trước

Có lẽ dân ta đối với ngành Y nước ta cũng vậy, mà còn nặng hơn Bởi vì cái ngành nàykhông chỉ liên quan đến sinh tử, mà còn dính líu đến vô vàn điều không liên quan đến sinh

tử, nên cái "cần" và cái "sợ" của người dân đối với ngành này đi liền với nhau, lẫn lộn vàonhau, quyện thành một khối treo lơ lửng trên đầu; đầu người bệnh, và nhất là, đầu ngườinuôi bệnh

Tôi còn nhớ, một lần cô tôi đi xe máy và bị ăn cướp giật giỏ xách, làm gãy tay

Người ta đưa cô vào bệnh viện, nằm ít hôm, chờ mổ đóng đinh vào trong xương

Cô nằm đó, thật như một bà hoàng, ngủ thiêm thiếp cả ngày, tỉnh dậy là ăn một tí, rồinhìn ngó chung quanh, xem mấy trang báo, đòi uống nước cam, rồi lại lim dim ngủ

Chỉ có chúng tôi - những người đi nuôi cô là khổ

Bị cuốn vào dòng xoáy nuôi bệnh rồi, chúng tôi không còn đầu óc đâu mà nghĩ về bệnhtật, sinh - tử Cũng không nghĩ tới viện phí hoặc giấy tờ

Chúng tôi chỉ đau đáu nghĩ tới giờ cô đòi đi vệ sinh, vì mỗi lần như thế, cả đám lạiphải đối mặt với cái tưởng là bé nhất mà thật ra lại rất to của các bệnh viện nước mình, ấy

là khu nhà vệ sinh, tắm giặt

Ở cái bệnh viện rất to ấy, rất đông người bệnh và người nuôi bệnh, mà cái khu vực tốiquan trọng này lại ẩm thấp và tối tăm, tanh tanh mùi bông băng, đèn tù mù soi những sọtđầy giấy và rác Ðưa cô tôi vào rồi thì bọn tôi chỉ muốn về nhà để "tẩy trần" ngay

"Thế này là còn tốt", vẫn có người nói thế

Bởi vì ở một bệnh viện khác, tại khoa dành cho người bị liệt nửa người, mà phòng vệsinh là "xí xổm", khiến có bệnh nhân già yếu đành phải chọn cách ngồi bệt xuống, xungquanh là nước chảy ướt đầm đìa

Hay như ở một bệnh viện lớn khác, nhà vệ sinh cho sản phụ lại ở ngoài hành lang đầygió, bên trong không có đến một cái đinh móc áo, một cái gương con tối thiểu tiện nghi Chỉ

có một cái xô bẩn, mấy cái vòi, và nước thì lạnh toát Bồn vệ sinh thì rất bẩn, người nhà thànhịn còn hơn là phải rùng mình

"Thế này là còn tốt" Ai cũng nhăn mặt nói thế, trong bệnh viện cô tôi nằm

Có đi nuôi bệnh thì tôi mới "ngộ" ra, người ta sợ bệnh nhiều phần không phải vì "bệnh" mà

vì sự mất vệ sinh của "bệnh viện"

Nếu như bệnh viện của ta cũng như trong phim truyền hình Hàn Quốc: ai cũng sạch,chỗ nào cũng sạch - giường bệnh, nhà tắm, với lại căng tin thì có lẽ mỗi khi có bệnh,người dân ta đã không trù trừ khi quyết định nhập viện như thế này, đến mức người nhànhiều phen phải năn nỉ rồi dọa nạt

Thế đấy, cái đức hy sinh, không muốn làm phiền người khác của dân ta, nhiều khi là

do hoàn cảnh (y tế) xô đẩy mà có Lắm lúc ta không muốn nhập viện không phải vì sợ daokéo hay kim chích; chỉ vì nghĩ đến cảnh kẻ đi nuôi mình sẽ phải ăn uống, tắm rửa, vệ sinhtrong bệnh viện không thôi đã thấy rợn người, mà thương

Vào nuôi người trong bệnh viện rồi, mới thấy ngành Y tế nếu thương bệnh nhân vàngười nuôi bệnh một chút, thì cũng chẳng cần phải làm gì nhiều lắm đâu: chỉ cần nghĩ rằng

họ cũng như ta, cũng có cái nhu cầu được ăn trong một căng tin sạch sẽ, được tắm giặttrong một nhà tắm sạch sẽ, được thảnh thơi về những nhu cầu vệ sinh tối thiểu, dành tâmtrí cho những điều đáng để lo hơn

Và khi bất lực rồi, thì lại chỉ mong sao có ngay được một ông giám đốc bệnh viện sâusát và quyết đoán như ông thủ tướng Hun Xen: ông này từng ra lệnh cho khu du lịch AnkorWat phải xây nhà vệ sinh đàng hoàng, không thì ông cách chức

Nhưng điều này có lẽ cũng rất khó

Bởi vì ông giám đốc bệnh viện kia hẳn cũng là bác sĩ

Mà ngày ra trường của các bác sĩ, chắc có lẽ người ta chỉ đọc lời thề Y đức, mà khôngđọc lời thề Vệ sinh

(Thể thao-Văn hoá 2003)

Thảo Hảo

Tôi biết ơn Hội Nhà văn và…

Thưa Hội Nhà văn Việt Nam

Thưa Hội liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam

Tôi, một công dân Việt Nam như mọi công dân Việt Nam, yêu thơ và khi thuận tiện cũng cólàm thơ (năm chữ), cảm ơn các vị đã tổ chức ngày hội Thơ vào ngày 15 2 03 vừa qua trêntoàn quốc