Nh ng suy tu ng r i bu chua xac dinh

Nh?ng suy tu?ng r?i bù Những suy tưởng rối bù STANISŁAW JERZY LEC Diễm Châu dịch Giới thiệu tác giả STANISŁAW JERZY LEC [đọc như Letz] là một nhà thơ Ba lan, tác giả khoảng hai ngàn câu "cách ngôn" Ôn[.]

Những suy tưởng rối bù STANISŁAW JERZY LEC

Từ 1946 tới 1950, ông làm tùy viên báo chí choPhái bộ chính trị Ba-lan ở Vienne Và bắt đầu viếtnhững câu “cách ngôn”

Những câu “cách ngôn” này xuất hiện từ 1954 trêncác tạp chí văn nghệ Ba-lan và, vào năm 1957, dướihình thức ‘xã luận’, hết sức thành công cả ở tronglẫn ngoài nước, đặc biệt là ở Đức Trong bản Phápvăn, người ta đã có nhận xét về những câu ấy như

" sự cô đọng có tính cách xói mòn cao độ, chống lại

sự man dã đen và đỏ của thời đại, chống lại sự tầm thường quá ồn ào của những kẻ tiếm đoạt quyền bính và ngôn ngữ, chống lại sự hèn nhát và ích kỷ chung của con người "

Stanisław Jerzy Lec mất năm 1966

Bản dịch dựa theo bản Pháp văn của André vàZofia Kozimor, do nhà xuất bản NOIR SUR BLANC

in tại Lausanne vào tháng 10-1991, với nhiều minhhọa của Roland Topor và lời đề tựa của Claude Roy

(* Sésame, ouvre-toi Câu thần chú trong

chuyện Ali-Baba, để mở kho tàng )

giấc mơ có-thể-được

Con tôm đỏ ra sau khi chết.

Ấy đó một điều tế nhị cần đưa ra làm thí dụ

với một nạn nhân!

*

Nếu các người phá hủy những pho tượng, hãy

bảo toàncác bệ đài Chúng bao giờ cũng có thể dùng lại

được

*

Tư tưởng là bất tử,

với điều kiện là ta luôn luôn khiến nó tái sinh.

*

Tôi gặp một cơn ác mộng:

tôi mộng thấy chế độ bàn giấy có những kích

thước phình raquá sức trong một Nhà nước vừa giành được

thắng lợitrong cuộc đấu tranh chống nạn mù chữ

Mọi sự đều ở trong tay con người

Chính bởi thế mà hắn phải rửa tay luôn

như thế,

dẫu có ăn vận theo mốt mới nhất.

Đêm qua tôi đã mơ thấy thực tại

Nhẹ nhõm biết bao khi tôi tỉnh lại!

*Tôi ưa bảng đề "Cấm vào" hơn là "Không lối ra"

*Điều kiện đầu tiên của bất tử, là cái chết

Khi một huyền thoại xung đột với một huyền thoại

khác, thời sinh ra một xung đột đích thực

*Một tư tưởng sâu xa đòi hỏi chiều cao

*

Có lẽ Chúa đã chọn lựa khiến tôi trở thành

một kẻ vô thần?

*Ngay cả trên ngai vàng, đũng quần cũng mòn

*

Ngươi hãy vị tha: hãy tôn trọng sự vị kỷ của người

khác!

*Cho bò cái uống ca-cao vô ích,

không thể vắt ra sô-cô-la được.

"Tôi sẽ chỉ hăm dọa nó bằng ngón tay mà thôi",

y nói trong lúc đặt ngón tay lên cò súng

*

A, giá thêm nữa, ta lại có thể vắt sữa

lũ dê tế thần!

Cũng có đôi khi con cá nuốt cả lưỡi câu lẫn người

đi câu

*

Khốn cho những nhà độc tài ngay thật tin rằng

họ không phải là những nhà độc tài!

*

Khi những bông 'hoa tím' bắt đầu thơm,

đống phân tuyên bố: "Thế là ta lao vào

những cuộc đối chọi rẻ tiền ư?"

*

"Phản ứng làm sao đây" một người bạn hỏi tôi,

"khi ta khám phá ra tại nhà mình, trên giường

mình, người yêucủa vợ mình với một người đàn bà khác?"

*Phải nhân lên nhiều số lượng của những tư tưởng

khiến sao cho không có đủ quân canh

*

Đừng nói xấu con người Y lắng nghe nơi những

cánh cửa ở trong anh

*

Điều răn thứ mười một: "Mi không được tục hôn

với những từ của người khác!"

*

Vậy thời hỗn mang là gì? Ấy là trật tự đã bị

đảo lộn khi sáng thế

*

Những sự truyền máu thường được thực hiện

từ túi này qua túi khác

*

Khi đường thẳng đứng gặp đường nằm ngang,

ấy là chuyện 'thập tự và hiệu kỳ'*

Có bao giờ rơi xuống từ con mắt đấng Quan

phònggiọt lệ nhỏ bé nhất của con người?

*

Gả tự do cho ai để nó có thể sinh nở?

*

Sống sau cái chết thật không phải dễ

Đôi khi muốn thế phải mất cả một đời

Đừng bao giờ mở cửa nhà mi cho những kẻ, dầu

không được mi cho phép, cũng vẫn mở

*

Cả đến những “kẻ tìm khoái lạc trong đau đớn”*rốt

cuộc cũngthú nhận tất cả dưới sự tra tấn Vì lòng tri ân. -

(* masochistes.)

*

Chữ nghĩa của luật pháp có lẽ cũng phải gồm

*Các thứ gió đều thổi một cách rất trong sáng

*

Phải hy sinh tất cả cho con người Chỉ trừ

những người khác

*

Người ta có thể chết ở Sainte-Hélène mà không

cần phải làNã-phá-luân

*

Cái gì của Chúa, trả cho Chúa; cái gì của Xê-da,

trảcho Xê-da Thế còn cái gì cho người ta?

"Với một cây thập tự người ta rất có thể làm thành

hai giảo đài",nhà chuyên môn khinh bỉ tuyên bố

*

Tôi đã gặp một người, bởi đọc quá ít

nên ông đã tự mình sáng chế ra những câu trích

lờicác nhà cổ điển

*Mỗi thế kỷ đều có thời Trung cổ của nó.

*

Mùi hôi hám nhỏ bé nhất chống chỏi

với cây quạt máy cũng tưởng mình là Đông Ki-sốt

con thú hay kẻ địch, nếu không trúng đích, nó lại

bay trở về với người ném.)

*Luyện tập trí nhớ làm sao để có thể quên được?

*

Những cây bạch-dương run rẩy dưới hết mọi chế

độ, thìcũng được đi! Nhưng, quỷ nà, tại sao dưới mỗi

chế độchúng lại phải xanh tươi?

Nếu một người không biết đếm gặp

một "cây ách chuồn"* có bốn cánh, thời liệu cả

người ấy nữa

có quyền gặp may mắn hay chăng?

-(* trèfle: xa-trục-thảo - Thanh Nghị.)

*

Tôi muốn nói với thế giới chỉ một từ

Bởi không sao nói được từ ấy, tôi đã trở thành nhà

Một thoáng bóng hoài nghi tới đậu trên hắn

Và hắn ẩn mình dưới chiếc bóng ấy

Đừng kêu cứu lúc đêm hôm.

Anh có thể làm hàng xóm thức dậy

*

Sự ngây ngô khờ khạo không miễn cho ta chuyện

cần phảisuy nghĩ

*

Ở mỗi góc đường nằm mai phục

nhiều hướng mới

*

Lạc quan và bi quan chỉ khác nhau

về cái ngày giờ tận thế

Khi một kẻ ăn thịt người dùng xiên và dao

để ăn, phải chăng đĩ là một tiến bộ?

*

"Ơng vua ở truồng", nhưng dưới những đồ trang

sức thật lộng lẫy

*Tơi đơi khi bị quỷ cám dỗ tin ở Chúa

*

Thời gian hồn thành cơng việc của nĩ Cịn mi,

con người?

*Thân chủ của cái chết khơng bao giờ chết

*

Khi Cạn giết Abel mà khơng gây được

phản ứng nơi anh này, y đã tạo ra một tiền lệ:

"Một nạn nhân chết khơng phản đối."

Một cái nắp áo quan không được trang trí nhắm

tớingười sử dụng

*

Nhà soạn kịch: người ‘nói tiếng bụng’ của linh

hồn

*

Sự vô tư giết người Người khác

Đầu óc hạn hẹp lại gặp đầu óc hạn hẹp 'lớn' hơn.* -

(* A esprit obtus, esprit obtus encore plus aigu.

Chơi chữ giữa 'obtus'

và 'aigu' ‘Cán mai lại gặp cán mai táu’ – [bản dịch

Thủy Trúc].)

*Khi một kẻ ăn thịt người ghê tởm khạc nạn nhân

ra,

phải chăng đó là một sự sỉ nhục cho người xấu số

?

*

Quản cầm tay quay* có thể chuyển qua máy xay

bất cứ một giai điệu nào

*

Cả ngôn từ nữa cũng có thể là một vật bịt miệng

*

"Chà, ta ưa già trở lại biết bao !”

người quá cố trẻ tuyên bố

*

Người rối trí thường gặp những cơn nhức đầu.

Theo tôi thấy, sự phong thánh giết chết những

Chúng ta biểu thị cái chết ở mỗi thây ma

bằng một dấu cộng dưới hình thức một cây thập

tự nho nhỏngoài nghĩa địa

không ?

*

Những dấu ngón tay của Chúa không bao giờ có

tớihai lần như nhau

*

Cũng có cả những người tuẫn giáo

đi đường thánh giá theo cả hai chiều

Đôi khi phải nín thinh để cho người ta nghe thấy

mình

*Tôi tin ở ai ư? Ở Chúa, nếu có Chúa.

*

Cái công khám phá ra châu Mỹ

lại không về người Mỹ

Thật đáng xấu hổ!

*

Thằng quỷ sẽ ra saokhi nó không còn tin ở Chúa?

*Làm sao gió biết mình phải thổi hướng nào?

*

Chìa khóa (Bí quyết) của tình thế thường nằm

trong ổ khóa của người láng giềng

*Cẩn thận đừng rơi xuống dưới vòng bánh xe

quay số của ai đó.

*

Y đã phạm tội sát nhân: y đã giết một người!

Con người ở trong y

*

Đối với một bậc chính nhân, quân tử thì cả đến cái

chết của mìnhcũng không phải là một lời bào chữa!

*

Kẻ là thiên tài mà không biết mình là thiên tài

hẳn chẳng phải là thiên tài

*

Cũng cần phải có những trung tâm giải độc

cho những người say hạnh phúc

*

Sự kiện y đã chết không chứng tỏ rằng y đã sống

Phép phối cảnh, ôi tuyệt diệu biết bao:

được thấy những kẻ thù của mình nhỏ bé đến thế!

*Hãy bước vào bản thân mi đừng gõ cửa!

giận dữ, người lý hình kêu lên sau khi hành quyết. -

(* "Thế tuy nhiên nó vẫn quay!")

*Thường hơn cả, lối ra cũng nằm ngay ở lối vô

Những ngọn gió thay đổi chiều hướng của những

cộtchỉ đường

-(* plus centrale: ‘chính thức hơn’.)

*Cuộc sống lấy của mọi người quá nhiều thời giờ

*

Có những chữ không thể uốn cong,

nhưng giãn ra được

*

Có nhiều con dê-rô cho mình là hình bầu dục

mà thế giới quay trên đó

Tại sao lại đặt những lời châm biếm vắn vỏi này?

Tại vì tôi thiếu chữ!

*Hãy cho tôi hay anh ngủ với ai,tôi sẽ cho anh hay anh mơ tới ai

Việc cai trị của bất côngluôn luôn nằm trong những bàn tay thích đáng

*

Điều mà người ta không thể nào tưởng tượng ra

thường có thểmua được

Hãy nghĩ kỹ trước khi suy tưởng!

*Biển dửng dưng đã cuồng lộng

*

Chủ nghĩa siêu thực có còn lý do tồn tại

một khi đã được thực hiện?

*

Liệu có đủ từ để cho người ta có thể thỏa mãn

đượchết mọi cửa miệng?

*

Nơi mỗi người bù nhìn chập chờn những tham

vọngkhủng bố

*Hãy để cả người mù chơi "bịt mắt bắt dê"!

*

Nếu không rành ngoại ngữ,

ta sẽ không bao giờ hiểu được sự im lặng

của người ngoại quốc

Đừng làm thụ tinh những đầu óc không sinh sản!

*

Chỉ sau sáng thếmới lộ ra một đống những sự vậtkhông thuộc thế giới này

*

Tục ngữ mâu thuẫn với nhau Ấy chính điều đó

là sự khôn ngoan của con người

*

Người ta có thể nhắm mắt trước thực tại nhưng

không thểtrước những kỷ niệm

*

Không có một viên 'pháp quan truy tà' dữ dằn nhất

nào* từng có thểcưỡng thủ của con người nhiều tư tưởng thầm kín

cho bằng cái thèm khát

danh vọng

-(* Torquemada.)

*

Khi chúng ta từ mặt trăng rớt xuống,

tại sao bao giờ cũng lại xuống cùng một mặt đất

Đáng tiếc là khi lên thiên đường người ta lại đi

Nói: "Có tôi đây!" không khó gì lắm

Còn phải hiện hữu nữa.

*Phải chăng trong số những kẻ ăn thịt ngườicũng có những kẻ hoàn toàn ăn rau cỏ?

Tôi tự hỏi không biết cá chép có câm nín hay

chăngnếu chúng cũng có nhiều điều bí ẩn ngang với

chúng ta

*

Bao giờ cũng chỉ nên là chính bản thân ta

Một con ngựa thiếu con rồng vẫn là một con ngựa.Một con rồng thiếu con ngựa chỉ còn là một con

Có lẽ những người thanh giáo* cần phải mang lá

nhotrên mắt

*Mỗi người tạo cho mình một cái nút thòng lọng

mà y tự chọn màu sắc

Nếu chúng ta khinh miệt một kẻ thất học,

y có thể "đặt dấu chấm trên những chữ i".*

-(*mettre les points sur les i: nói rõ ra.)

*

Trong đám cháy khu Do-thái, nhiều người

đã khiến "cời đám hạt dẻ của họ ra khỏi lửa".* -

(* tirer leurs marrons du feu: khiến người cực khổ

để lợi cho mình )

*Hãy biết lượng giá các từ!

Mỗi một từ đều có thể là từ chót đối với các

người

*

Người ta có thể tự khạc vào mặt mình mà không

cầnphải mở miệng

*

Sự sống không thích hợp với hết mọi người.Người ta có thể lên án ai kia phải bị quên lãngnhưng người ta phải áp dụng bản án với những

kẻcòn nhớ

*

Các ý kiến thường thường được chia sẻ:

giữa những kẻ quyền thế

*

Những "ngày mai tốt đẹp hơn"

không đưa ra một đảm bảo nào nghịch lại những

"ngày mốt còn tốt đẹp hơn nữa"

Khi các người nhảy lên vì vui mừng, hãy coi

chừng đểđừng có ai bị đất sụp lở dưới chân các người

Những ngón tay của bọn đầy tớ hẳn phải để lại

dấu vết của những ông chủ

*

Chúng ta nhận thấy một hiện tượng lý thú:tiếng líu lo khó hiểu như phương tiện truyền thông

giữa

mọi người.

*Hết thảy những gì khập khễnh cũng vẫn bước

*Được là bộ trưởng bộ nội vụ của chính mình!

*

Sự ngay thẳng về nghệ thuật đôi khi ngăn trở sự

ra đờicủa người nghệ sĩ

*

Con người không vị kỷ Không ai

để tang chính mình

*

Sự thành công của Heine! Trở thành một "nhà thơ

vô danh" được biết tới trên toàn thế giới!

*

Trái núi đã đẻ ra một trái núi nhỏ.

*

Có những kẻ sành ăn rất thíchcon cá mà họ đem chiên nhảy nhót thoải mái

trong chảo

*

Người can án không bao giờ ở tầm cao

của giảo đài

Một kẻ ăn thịt người có chăng cái quyền nói nhân

danhnhững người đã bị hắn xơi?

*

Có những Lỗ-bình-sơn, sau khi rời cảnh

cô quạnh, đã lại chìm đắm và nhận ra mìnhmột cách thật bi đát ở thế giới loài người

*Cút đi, Sa-tăng! Ta đang ở với con quỷ cái

xoay đít lại bọn nô bộc

*

Có những người thích hiểu rõ

những gì họ tin,những người khác thích tin ở những gì họ hiểu

*

A, biết được địa chỉ riêng của Chúa

*Nhắm đúng: không phạm tới con người

*

Hãy nói một cách thông minh, kẻ thù đang lắng tai

ngoài cửa

*Chúng tôi đòi ngày suy tưởng tám giờ!

*

Đã có một thời, muốn có nô lệ,phải mua một cách hợp pháp

Khoảnh khắc mà người ta khám phá ra sự thiếu

tài năngcủa chính mình là một ánh chớp thiên tài

tuyệt diệt

các nguyên âm.

*

Có nhiều sự vật không ra đời được vì

không thể đặt tên cho chúng

*

Chúng ta hãy lật đổ những ngục Bastille trước khi

người ta xây dựng chúng

Cuộc cách mạng Pháp đã chứng tỏ bằng thí dụrằng những kẻ thua mất là những kẻ mất đầu

*

Con cá trở thành có tội ngay khi cắn phải

lưỡi câu: cái lưỡi câu này không phải của nó

họ chỉ chờ tôn giáo.

*

Liệu một ngày kia con người có đạt tới một mức

độ tinh thầnkhiến họ sẽ tạo ra cho dân du mục những nhà tù

Có một thế giới lý tưởng của dối trá

nơi mọi sự đều thật

Những hành động không diễn rathường lôi cuốn theo sự khuyết vắng những hậu

quả,một sự khuyết vắng gây thảm họa

*Cần phải thông-tục-hóa chủ trương phò ưu tú!

Sự toàn thắng của những hiểu biết về con người:

các hồ sơ của công an, mật vụ

*

Ta hãy kín đáo, đừng hỏi xem mọi người

có sống hay không

Một diễn viên thời phải có cái gì để nói,

ngay cả khi y đóng một vai trò câm

*

Một diễn viên lớn, chính là nhờ

sự hóa trang, món tóc giả hay cái mũi giả, mà

người ấytrình bày khuôn mặt thật của mình

*

Những bi kịch đẫm máu nhất là những bi kịch

trong đómáu của khán giả chỉ đi một vòng

*

Khi các người xa rời mục tiêu, hãy chỉ làm điều đó

ở một khoảng cách khá xa

*Một cái sống lưng gãy thường phát sinh một cái

bướu

tâm thần.

*

Con người khai thác bóc lột con người ư?

Ồ, đó cũng chỉ là chuyện con người

*

Có những kẻ mắc chứng hạch chính trị

phì ra quá mức

Nếu một con thú cố sát,thì đó cũng chỉ là một phản ứng người

Những kẻ đạo thi văn hoàn toàn ngủ yên:Nàng Thơ là đàn bà và hiếm có khi nào tiết lộ

danh tính

của kẻ đầu tiên.

Hỡi các nhà trào phúng, hãy loại bỏ các từ,

hãy để cho những con số nói ra!

*

Kẻ sống sót sau một bi kịch không phải là

người hùng của bi kịch ấy

Nguyên tắc: cấm các diễn viên nói lắp thủ

những vai nói lắp

*

Một bảng vong danh tiểu sử sẽ là một tấm danh

thiếp tuyệt hảo!

*

Bọn vỗ tay mướn thượng hạng:

những kẻ được chi tiền để không vỗ tay hoan hô

*

Con người chỉ đóng trong cuộc đời của chính

mìnhmột vai trò bé nhỏ thảm hại

*

Mi hãy thực tế: đừng nói sự thật

*

Đôi khi, những vòng nguyệt quế bắt rễ trong đầu.

*

Phương diện bi đát của một thời đại

được tiếng cười của nó phát hiện

Chúng ném đá ông bằng cách dựng cho ông

một pho tượng đá

*

Tất cả đã được viết,may thay tất cả vẫn chưa được suy tưởng

*

Cỏ khô mà một số nhà thơ có trong đầu

hiển nhiên là không bị Ngựa bay chê bỏ

*

Những vở kịch giáo huấn cũng là những vở kịch

khiến ta quên suy tưởng

*

Những từ mà người ta không dùng tới diễn tả về

một thời đạinhiều hơn là những từ mà người ta lạm dụng

*

Con người ta lớn lên và giết lẫn nhau

để biết ai là kẻ lớn hơn cả

*

Tôi nhận thấy rằng người ta ưa những tư tưởng

không buộc phải suy tưởng

*

Không có những chiều hướng mới, chiều hướng

chỉ có một: từ con người tới con người

*

Chúng ta ưa tiếng nói bên trong của chúng ta

tới với chúng ta từ bên ngoài

Nó đui mù

Nói chung hậu vệ của đội tiền phong

cũ là tiền phong của hậu vệ mới

*

Cái chết là deus ex machina* của bi kịch con

người

(*Tiếng La-tinh: 'cứu tinh' hay 'vị thần từ

-máy móc'; một lối giải quyết trong kịch )

*

Chính nghệ thuật không sinh lợi lại có những năng

lựclớn lao nhất để tự-tái-sản-sinh

*Chớ nói lời phạm thượng nếu mi không tin!

*Tất cả đều đã được khám phá;