Ong mu i khoi, m t d i anh hung mot dai anh hung

Ông Mu?i Khôi, m?t d?i anh hùng Ông Mười Khôi, một đại anh hùng Nguồn vietnamnet Kỳ 1 Giọt nước mắt ông cựu Ủy viên Bộ Chính trị Nói Quảng Nam "trung dũng kiên cường " mà không biết rõ ông Mười Khôi t[.]

Ông Mười Khôi, một đại anh hùng

Nguồn: vietnamnet

Kỳ 1:Giọt nước mắt ông cựu Ủy viên Bộ Chính trị

Nói Quảng Nam "trung dũng kiên cường " mà không biết rõ ông Mười Khôi thì không thể hiểu được vì sao mảnh đất này mang danh hiệu đó.

Ông Mười Khôi

Người đầu tiên kể cho chúng tôi nghe một cách có

hệ thống chuyện ông Mười Khôi là ông Đỗ QuangThắng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ nhiệm Ủyban Kiểm tra Trung ương Đảng khóa VII Ông Thắng

có nhiều công lao trong hai cuộc kháng chiến và nổitiếng là người chính trực, chí công vô tư

Chúng tôi được chứng kiến ngày cuối cùng củaĐại hội VIII, ngày hôm đó ông hết nhiệm kỳ Trungương và Bộ Chính trị, ông đã trả lại ngôi biệt thựđược cấp cho vợ chồng ông ở Hà Nội và lên đường

về quê ngay sáng hôm sau

Tôi không hiểu lắm các "chế độ chính sách" đốivới cán bộ lãnh đạo, nhưng nhìn thái độ dứt khoátcủa ông đối với một chuyện nhỏ như vậy cũng đãkhiến lớp hậu sinh chúng tôi ngưỡng mộ.

Ông Đỗ Quang Thắng giờ đây đã già yếu, đi lạinói năng đều khó Nhưng khi nói về ông Mười Khôi,giọng ông trở nên sinh động: "Tôi đã ở nhiều tỉnh ủy,đầu tiên ở Gia Lai, sau ở Quảng Nam, rồi về khu 6,khu 10 Sau 75, làm bí thư Lâm Đồng, Nghĩa Bình,Quảng Ngãi, rồi ra Trung ương

Qua rất nhiều nơi, làm việc chung với rất nhiềungười, nhưng người để lại ấn tượng sâu sắc nhấtđối với tôi là anh Mười Khôi, dù tôi chỉ hoạt độngchung với ảnh có 5 năm (1955-1960)"

Ông dừng lại một lúc và bật khóc: "Khi nghe Tỉnh

ủy Quảng Nam đề nghị phong anh hùng cho anhMười Khôi, tôi mừng lắm Trong lòng tôi hiện tại, nếuanh Mười được phong anh hùng, tôi rất hạnh phúc.Nhiều anh khác, có người cấp cao hơn, có ngườiđồng cấp, đều rất tốt, đều có công rất lớn Nhưnganh Mười không chỉ có công trong chiến đấu đâu,

mà nhân cách, mà tâm hồn, mà chất con người, anhtốt tự nhiên, đẹp tự nhiên Trong cuộc đời tôi, anhMười Khôi, đó là một anh hùng, tự nhiên là như vậy.Trong cuộc đời tôi, nói về anh Mười tôi dễ nói nhất".Hơn 30 năm sau giải phóng, các vị "trưởngthượng" của kháng chiến như cựu Chủ tịch Hội đồng

Nhà nước Võ Chí Công, cựu Phó chủ tịch Hội đồngNhà nước - đại tướng Chu Huy Mân, cựu Ủy viên

Bộ Chính trị Trung ương Đảng CSVN Đỗ QuangThắng, cựu Phó tổng Thanh tra Nhà nước - nguyên

Bí thư Đặc khu ủy Quảng Đà Trần Thận, cựu Thứtrưởng Bộ Quốc phòng - thượng tướng NguyễnChơn cùng với lãnh đạo tỉnh Quảng Nam, thànhphố Đà Nẵng đồng loạt gửi kiến nghị lên Nhà nước

đề nghị phong danh hiệu anh hùng lực lượng vũtrang cho ông Phạm Khôi (còn gọi là Phạm Tứ,thường gọi là Mười Khôi), nguyên Bí thư Tỉnh ủyQuảng Nam - Đà Nẵng thời chiến tranh chống Mỹ,người đã bị thương cụt một chân năm 1965 và đãqua đời năm 1987

Và cuối năm 2007, Chủ tịch nước CHXHCN ViệtNam Nguyễn Minh Triết đã ký quyết định truy tặngdanh hiệu anh hùng cho ông Mười Khôi, đúng 20năm sau ngày ông qua đời Tính đến thời điểm hiệnnay, ông là Bí thư Tỉnh ủy duy nhất được phongdanh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang

Việc phong anh hùng cho con người đặc biệt nàydiễn ra quá muộn màng nhưng lại mang ý nghĩa lớn.Sau hơn 30 năm thống nhất nước nhà, chúng ta đãnói quá nhiều về chiến công chống Mỹ, cứu nước.Nói quá nhiều về chiến thắng - như cựu Thủ tướng

Võ Văn Kiệt từng tâm sự - "làm hàng triệu người vui

mà cũng làm cho hàng triệu người buồn", là bởi đôi

khi chúng ta nói mà lòng chúng ta không xúc động, làbởi chúng ta nói bằng những công thức theo nghi lễ

và nhìn trước nhìn sau cho "phải phép" Có một thứchủ nghĩa quan liêu trong phát huy truyền thống vàchính nó đã khiến cho xương máu vô tình bị quênlãng, khiến cho chúng ta nhớ sự kiện mà ít nhớ đếncon người

Hơn hai mươi năm trước, đi ngang qua một ngôinhà ở đường Quang Trung thành phố Đà Nẵng vàomỗi buổi chiều, chúng tôi hay nhìn thấy một ông giàchống nạng lò cò trước ngõ chơi với mấy đứa trẻ

Có người chỉ đó là ông Mười Khôi Con người từnglàm những chuyện "kinh thiên động địa" một thời,sau giải phóng là một thương binh hưu trí, sống lặng

lẽ như một người dân thường, không bao giờ nói vềcông tích của mình, ngay cả con cháu trong nhàcũng chỉ biết loáng thoáng qua lời kể của các bậc lãothành đồng đội cũ của ông

Ở chỗ này chỗ kia thỉnh thoảng người ta nói vềông, rồi dần dần ít ai nhắc tới Nhưng nói QuảngNam "trung dũng kiên cường" mà không nói đến ôngMười Khôi và không biết rõ những gì mà ông đã làmthì không thể hiểu được vì sao mảnh đất này đượcmang danh hiệu đó Tôn vinh đúng mực con ngườinày cũng là để tạo tiền đề để tôn vinh những ngườikhác, cùng thời với ông và tiếp bước ông đem cuộcđời mình, đem xương máu của mình giữ gìn từng tấc

đất của quê hương, mỗi người một vị trí, ai cũng cótên tuổi, không có ai là "vô danh" cả.

Trở lại câu chuyện với ông Đỗ Quang Thắng Ôngnói, vẫn trong nước mắt: "Tôi làm việc ở rất nhiềuTỉnh ủy, chưa có nơi nào như Tỉnh ủy Quảng Namthời đó Tôi nói mà không sợ người ta cho là nóiquá, vì tôi là người Quảng Ngãi, không phải QuảngNam Các anh ấy mỗi anh mỗi vẻ, nhưng đều rấthay Dũng cảm kiên cường Đoàn kết, nhưng thẳngthắn, phải trái phân minh, thực hiện dân chủ nghiêmtúc, đã nhất trí rồi người nào người nấy làm hết tráchnhiệm của mình, làm đến chết

Đó là điều tôi tâm đắc nhất, không dễ gì có được,không dễ gì giữ được Sau này làm Kiểm tra, tôikhông thấy, cái đó không ở đâu còn trọn vẹn ỞQuảng Nam sau này cũng giảm đi Cái đó phải khôiphục lại Tư tưởng Hồ Chí Minh hồi đó không ai hiểusâu như bây giờ đâu, hồi đó chỉ đọc những tài liệunhư "lề lối làm việc" thôi, nhưng ai cũng học đượcBác Hồ và làm theo Bác Hồ Các tỉnh ủy khác cũngvậy, nhưng đều nhất là Quảng Nam Trong Tỉnh ủyQuảng Nam, mỗi anh đều tốt, nhân cách, tâm hồn,hành xử đều đẹp, nhưng nổi bật vẫn là Mười Khôi"

Ông Mười Khôi (giữa) trong chống Mỹ

Tôi báo cho ông biết là ông Mười Khôi vừa đượcphong anh hùng Ông Đỗ Quang Thắng nói: "Anhhùng là xứng đáng quá Thế mà tôi chưa biết" Trênkhuôn mặt già yếu của ông nước mắt lại giàn giụa Đọc những dòng tiểu sử của ông Mười Khôi vànhững ghi chép về ông trong một số sách truyềnthống của tỉnh nhà, có thể thấy ông có chức vụ caotrong kháng chiến, nhưng chưa thể thấy hết tầm vóccủa một bậc anh hùng

Để phác thảo được chân dung ông, chúng tôi đãxâu chuỗi tất cả các sự kiện, gặp nhiều bậc cáchmạng lão thành, những lão đồng chí từng là chiến sĩbảo vệ, cần vụ của ông, những lão nông ở Điện Tiến,đọc cả những ghi chép, những bản kiểm thảo củaông qua các thời kỳ Càng tìm hiểu, chúng tôi càngthấy lạ lùng, càng bị cuốn hút

Ông Mười Khôi, một đại anh hùng - Kỳ 2

Các lão nông ở Điện Tiến đến giờ còn thuộc lòng Điều 14C của Hiệp định Genève Đó là nỗi

ám ảnh không bao giờ nguôi trong tâm trí người Việt Nam sống vào thời đó.

Xin tóm lược tinh thần và việc thi hành Hiệp địnhGenève lúc đó để bạn đọc dễ theo dõi Hiệp địnhGenève cam kết tôn trọng độc lập chủ quyền, độclập thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam,lấy vĩ tuyến 17 làm giới tuyến quân sự tạm thời đểhai bên tập kết quân (quân đội Nhân dân Việt Nam ởphía Bắc và quân đội Liên hiệp Pháp ở phía Nam) vàquy định 2 năm sau thực hiện tổng tuyển cử thốngnhất đất nước.

Ông Mười Khôi (ảnh tư liệu gia đình)

Điều 14C của Hiệp định ghi rõ: "Mỗi bên cam kếtkhông dùng cách trả thù hoặc phân biệt đối xử vớinhững cá nhân hoặc tổ chức, vì lý do hoạt động của

họ trong lúc chiến tranh, và cam kết bảo đảm nhữngquyền tự do dân chủ của họ"

Nhân dân cả nước tin tưởng vào con đường độclập, hòa bình, thống nhất đất nước theo Hiệp định

Và nước Việt Nam dân chủ cộng hòa nghiêm chỉnhthi hành Hiệp định Việc nghiêm chỉnh thi hành Hiệpđịnh không những được thể hiện công khai mà ngay

cả trong những chỉ đạo bí mật của Đảng Lao độngViệt Nam Toàn bộ lực lượng vũ trang, tất cả vũ khí,khí tài đều được tập kết ra Bắc Tự tước đi vũ khícủa mình, cách mạng miền Nam bị dìm trong biểnmáu.

Ở Quảng Nam - Đà Nẵng, đến khi kết thúc cuộckháng chiến chống Pháp, chúng ta đã kiểm soát trên90% lãnh thổ với một hệ thống chính trị hoàn chỉnh

và vững mạnh bao gồm Đảng, chính quyền, lựclượng vũ trang, mặt trận và các đoàn thể cùng nhândân đang phấn chấn với những thành quả của khángchiến

Đùng một cái, phải giải thể chính quyền, giải thể

hệ thống chính trị, đưa tất cả lực lượng vũ trang và

vũ khí đi tập kết, chuyển giao toàn bộ quyền quản lýlãnh thổ cho địch Phần lớn cán bộ, đảng viên (trừđảng viên trong lực lượng vũ trang phải đi tập kết)đều ngừng sinh hoạt Đảng, về sống với gia đình, chỉ

có một bộ phận được chỉ định rút vào hoạt động bímật Những người kháng chiến, những người yêunước ở miền Nam nói chung, ở Quảng Nam - ĐàNẵng nói riêng hoàn toàn không còn vũ khí

Trong khi chúng ta nghiêm chỉnh thi hành Hiệpđịnh và trong tay không còn vũ khí thì, với âm mưuđược chuẩn bị trước, Mỹ nhảy vào hất cẳng Pháp,dựng lên và hậu thuẫn cho chính quyền Ngô ĐìnhDiệm xé bỏ Hiệp định, ráo riết tổ chức bộ máy đàn

áp tấn công giết hại đảng viên và quần chúng yêunước tay không tấc sắt Ngay trong những ngày đầutiên sau Hiệp định Genève, chỉ riêng trong tháng9.1954, Mỹ - Diệm liên tiếp gây ra những vụ khiêukhích, đầu tiên là ở Chợ Được (Thăng Bình) tiếp đến

là Chiên Đàn (Tam Kỳ), Cây Cốc (Tiên Phước), ÁiNghĩa (Đại Lộc), chúng ra lệnh cho binh lính xả súngbắn giết gần 500 người (hàng trăm người chết), bắthơn 60 người

Đến cuối năm 1954, có hơn 300 cán bộ đảng viên

bị bắt và giết hại bằng tra tấn Các chiến dịch khủng

bố những người kháng chiến cũ được tiến hành ráoriết, các cuộc lùng sục, bắt bớ cán bộ, đảng viêndiễn ra khắp nơi với những thủ đoạn cực kỳ tàn độc:khoét mắt, xẻo tai, mổ bụng, đóng đinh vào tứ chi,dùng xăng đốt cháy, bỏ bao tời dìm xuống đập, thảbiển, thả sông, chôn sống từ lẻ tẻ đến hành hìnhtập thể

Đầu năm 1955, Mỹ - Diệm bắt đầu mở chiến dịch

"tố cộng" giai đoạn 1 ở các tỉnh khu 5 để "rút kinhnghiệm" nhằm mở rộng đánh phá toàn diện, truy sáttận gốc cán bộ đảng viên, ngăn chặn cuộc đấu tranhđòi hiệp thương tổng tuyển cử, trong đó trọng điểm

là chiến dịch "Phan Chu Trinh" (2.1955), tiếp đó làchiến dịch "Trịnh Minh Thế" đánh phá ác liệt QuảngNam Cuối năm 1955 đầu 1956, chúng mở tiếp cácchiến dịch "Thanh minh tố cộng", chiến dịch càn quét

"vi trùng cộng sản" Năm 1957, chúng phát động tốcộng giai đoạn 2 với các thủ đoạn thâm độc và khốcliệt hơn, giết hại không biết bao nhiêu mà kể

"Bất cứ ai cũng có thể bị tra tấn, bị hành hạ đếnchết, có thể thủ tiêu bất cứ lúc nào Không có đêmnào không có người bị thủ tiêu, chôn sống, thả sônghoặc giết hại bằng cách này hay cách khác; từ bắtgiết lẻ tẻ thường xuyên khắp nơi, đến giết tập thểhàng loạt" (theo Những ngày giữ lửa, NXB Đà Nẵng,1997) Từ trên dưới 5 vạn đảng viên khi đình chiến,đến cuối năm 1958, cả tỉnh còn không tới 100 đảngviên

Như đã nói, sau Hiệp định Genève ông Mười Khôiđược phân công ở lại, được chỉ định làm Phó bí thưTỉnh ủy, ông Trương Chí Cương làm Bí thư, sau đóông Trương Chí Cương bị bệnh được điều ra Bắc,ông Phan Tốn làm Bí thư Ông Cao Sơn Pháo cũnglàm Phó bí thư (có lúc làm quyền Bí thư một thờigian) Là đảng viên, là cán bộ lãnh đạo, ông chấphành Nghị quyết của Đảng, nhưng với bản năng vàkinh nghiệm thực tiễn, trước sau ông không tin đốiphương thi hành Hiệp định Genève

Bởi vậy, khi họp Thường vụ Tỉnh ủy bàn chủtrương thi hành Hiệp định, ông đề nghị giữ lại mộttiểu đoàn có vũ khí đầy đủ, để - theo lời ông ghitrong sổ tay - "đưa lên phân tán làm ăn trên 4 huyệnmiền tây, khi nào kẻ địch không thi hành Hiệp định

thì ta có lực lượng vũ trang để hỗ trợ cho ta đấutranh chính trị" Nhưng đề nghị này "không được cácđồng chí trong Thường vụ đồng ý, vì ta phải chấphành, nếu làm sai Trung ương sẽ khiển trách".Thường vụ chỉ đồng ý "để lại một số súng đạn độ500-600 khẩu", số súng này được chôn giấu tại xãQuế Phong, nhưng "đã bị Quốc Dân Đảng lấy hết".

Máy chém mà chính quyền Ngô Đình Diệm đem

sử dụng đàn áp cách mạng miền Nam (ảnh tư liệu)Không có lực lượng vũ trang, không có vũ khí mà

dù có vũ khí cũng không được dùng Lực lượng tannát, tất cả bó tay Khi địch tập trung khủng bố dữ dội,ông đề nghị với Bí thư Phan Tốn: "Chúng ta tổ chứcdiệt ác đi, nếu không thì không hỗ trợ được cho đấutranh chính trị, hai anh em ta chịu trách nhiệmchuyện này" Ông Phan Tốn nói: "Không được! Đâuchỉ có tau với mày bị khai trừ, mà toàn bộ Đảng bộnày cũng sẽ bị khai trừ khỏi Đảng"

Ông Đỗ Quang Thắng nhớ lại: "Hồi đó khủng bốmỗi lúc một ác liệt, khủng bố vào quần chúng, khảo

tra liên tục, chúng lệnh cho toàn dân hễ cán bộ tavào là đánh mõ, ai không đánh mõ phải chịu tráchnhiệm, rồi chúng cài mật thám vào, đánh ai đúngnấy, dân sợ cái đó lắm Ông Cao Sơn Pháo, Phó bíthư, làm căn cước giả định chuyển vào hoạt động bímật trong thành phố, trên đường đi bị địch bắt.

Ông ấy có súng, người bảo vệ có súng, nhưngkhông dám bắn, vì sợ vi phạm kỷ luật, đành đểchúng bắn chết Nhiều người khác khi bị bắt đã dùngdao tự sát Không có cuộc cách mạng nào như vậy

cả, giơ lưng cho người ta đánh Còn ông Mười Khôi,một tay lo toan mọi thứ, bắt liên lạc, phát triển cơ sở,

tổ chức lại lực lượng Ban ngày làm việc giữa đámmía, khi gặp nguy nhập vào dân Ban đêm đánhtrống đánh mõ, người khác không vào được nhưngảnh vẫn vào Dân dù có chết cũng bảo vệ ảnh"

"Công lớn nhất của ông Mười Khôi là sắp xếp,khôi phục lại giang sơn của tỉnh này", cựu Bí thưHuyện ủy Điện Bàn Nguyễn Tất Thắng nói với chúngtôi Ông Tất Thắng bảo: "Ổng nhạy bén lắm Khi thấyđịch không thi hành Hiệp định, sau khi quân ta tậpkết hết rồi, thấy không bảo tồn được lực lượng, ông

đã nhanh chóng huy động 3.000 cán bộ đưa lên núi

để bí mật đưa ra Bắc Ổng nói phải đưa đi gấp, để lại

sẽ chết hết

Chính tui được ổng giao nhiệm vụ đưa số cán bộnày đi, ổng bảo tui: chú ở lại cũng không làm được

gì Việc này khó khăn không kể xiết, muối không có,ký-ninh (chữa sốt rét) không có Chúng tôi phải xoiđường mà đi, nhờ đó mà sau mới có đường mòn,nhờ đó mà sau này có cán bộ lần lượt đưa về hoạtđộng.

Không có ông Mười Khôi, một manh áo cáchmạng cũng không còn Nghĩ lại thấy đau lòng, giannan cơ cực, răng ổng cái rụng cái lung lay, đói kháttriền miên, nhằn lúa non mà mút cũng không được,đào được củ khoai lang sống người bảo vệ cũngphải nhai mà bón cho ổng "

Kỳ 3: Câu chuyện của một lão đồng chí trung kiên

“Dân ở đây bị bắt 100%, ai cũng bị bắt đôi ba lần mà chưa hề có ai khai báo, trừ một cậu học sinh bị tra tấn dã man quá không chịu nổi nên chỉ lung tung, nhưng cũng không chỉ trúng, anh ta bị chúng nó cho chó xé nát bét người, lòi cả xương ra ”.

Ông Nguyễn Văn Đài, 81 tuổi, một lão đồng chí ở

xã Điện Tiến (huyện Điện Bàn) từng vào sinh ra tửvới ông Mười Khôi đã nói như vậy với chúng tôi.Điện Tiến bây giờ đường tráng nhựa ô tô chạy bonbon Trong chiến tranh, xã có mấy ngàn dân mà cóđến 1.360 liệt sĩ, 160 bà mẹ Việt Nam anh hùng, 3anh hùng lực lượng vũ trang Còn dân bị giết hại thìkhông biết bao nhiêu mà kể

Ông Nguyễn Văn Nhứt

Ông Nguyễn Văn Đài hồi đó làm bí thư phụ trách

3 xã, xây dựng và bảo vệ căn cứ của Tỉnh ủy ở đây.Chiến tranh làm ông mất một mắt và thương tích đầymình, sau này ông làm cán bộ Ban Tổ chức Tỉnh ủycho đến khi nghỉ hưu trở về quê sinh sống

Đến giờ ông Đài vẫn còn ấm ức: "Cán bộ đảngviên ở đây 100% bị bắt, bị tù, bị tra tấn giết hại,nhưng không ai khai báo bất cứ điều gì Điều 14C,mình thì cứ nghiêm chỉnh thi hành, còn nó thìkhông"

Những năm 56, 57, ác liệt quá, Tỉnh ủy triệu tậphọp, ông cũng lên Ông kể: "Lên đó nướng sắn ăn,rồi kiến nghị: cho đánh, khử ác ôn ! Ông Phan Tốnbảo: Đồng chí hiếu chiến! Anh em tôi nói với nhau:Như vậy thì liệng súng đi, mang làm gì cho nặng".Anh ruột ông Đài là ông Nguyễn Văn Nhứt nóichen vào: "Ổng mà đồng ý, một đêm tui làm hết trơntụi nó Mang súng nặng mà không để làm gì, nhưông Cao Sơn Pháo đó " Ông Nhứt hồi đó chuẩn bị

đi tập kết, ông Mười Khôi bảo ở lại, ông ở lại làmbảo vệ, che chở ông Mười.

Ông Nhứt bảo: "Ổng ở đây 3 năm, sau bị nó pháthiện phải dời cơ quan lên núi, nhưng vẫn đi lên đixuống luôn" Ông Đài bị bắt 3 lần, còn ông Nhứt thì ở

tù 5 năm

Ông Nguyễn Văn Nhứt năm nay 90 tuổi mà hồnnhiên như một đứa trẻ, ông nói chuyện máu xươngmấy chục năm trước như kể một trận bóng đá mớixảy ra hôm qua Hằng ngày ông vẫn làm việc nặngnhọc thật sự của một nông dân, càng làm ông càngkhỏe, lúc nào không làm ông thấy nhức mỏi

Trong tập sách truyền thống của huyện Điện Bàn

có đăng một tấm hình của ông kèm theo mấy dòngchữ: "Là cơ sở nòng cốt của cách mạng suốt haicuộc kháng chiến, bị địch bắt tra tấn bằng nhiều hìnhthức ghê sợ, chúng đóng đinh vào người ông vàđóng kim vào đầu 10 ngón tay, đốt cháy vùng bụng,ông vẫn một lòng kiên trung không khai báo chođịch"

Ông tươi cười kể với chúng tôi: "Tôi bị chúng bắt,tra tấn suốt 5 năm Chúng đóng đinh ghim vào 10ngón tay tôi, đóng một đoạn thôi, rồi cài vào mỗi câyđinh một cái lông gà, sau đó chúng bật quạt máy thổivào những cái lông gà đó Đóng đinh vào một lần đãđau đứt ruột đứt gan rồi, cho quạt thổi rung 10 cáiđinh đó lên tôi không tài nào chịu xiết Tức quá, tôi

lấy hết sức đập 10 đầu ngón tay xuống bàn cái phập,

10 cây đinh lút hết vào, để đau một lần thôi Vềphòng giam, 10 ngón tay sưng vù lên, vừa đau đớnvừa sốt cao, tôi dùng răng rút từng cái đinh ra "

Ông Nhứt nói tiếp, ông kể một chuyện kinh khủnghơn mà mặt vẫn cười tươi như không: "Lần khác,chúng lấy một cây sắt, đút vào đầu dương vật tôi, rồiquay tít, đau không thể tả Tôi không khai, chúng lạiquay tiếp Về lại phòng giam, càng ngày dương vậtcàng sưng vù lên, ứ máu ứ mủ, đau đớn triền miên.Anh em trong tù thương quá, có người lấy miệng hút

ra, máu mủ đông đặc thành một dây dài "

Có lúc ông bị tra tấn đến chết, chúng vứt xác ông

ra ngoài, có người phát hiện ông vẫn còn thoi thóp,lại đưa vào để tỉnh dậy tra tấn tiếp 5 năm ông khôngkhai một lời, chúng mới thả ông ra "Khai làm răngđược, thà mình chết thì thôi chứ khai thì còn chi mấyổng"

Đầu não của cách mạng, các vị lãnh đạo khu ủy,tỉnh ủy đều từng trú trong những hầm bí mật ở đây.Các đảng viên ở lại sống công khai theo Hiệp địnhGenève và toàn dân đều bị bắt, bị giết hại, bị khủng

bố, bị tra tấn, nhưng đầu não của cách mạng thìkhông Là bởi lòng dân như thế đó, mà ông Nhứt làmột trong những biểu tượng

Những người như ông ở đây, ở khu 5, ở miềnNam này nhiều lắm Ra tù, ông Nhứt được đưa đi

thoát ly lên núi, âm thầm làm những công việc hậucần ở căn cứ cho đến khi giải phóng, ông vui vẻ vềquê làm nông cho đến bây giờ.

Ông Nhứt là chứng nhân sống của một thời kỳ.Ngày nay chúng ta nói phải xóa bỏ hận thù, gác lạiquá khứ để hội nhập, để hòa bình phát triển Thì đó,như ông Nhứt và những người như ông Nhứt giờ cócăm ghét ai đâu, có kể lể tính sổ tính công gì đâu

Họ có thù cần phải trả, nhưng họ đã xóa bỏ hận thù

từ lâu, một cách tự nhiên từ 32 năm trước, từ ngàyđầu tiên hòa bình

Nhưng không ai được quyền quên họ Họ phảiđược vinh danh, sự kiên trung bất khuất của họ phảiđược lưu truyền Lưu truyền để các thế hệ ngườiViệt Nam nhớ rằng nhân dân ta không gây hấn với

ai, không thù ghét ai, nhưng ai mà xâm phạm đếnđất nước này là không thể được, là dân này sẽ chiếnđấu đến giọt máu cuối cùng Lưu truyền để nhữngngười cộng sản bây giờ nhớ rằng Đảng này đã từngsống trong lòng dân như vậy, nhớ để biết phải sống

và làm việc như thế nào mới xứng đáng được dântin, dân yêu, dân liều chết bảo vệ mình

Trở lại chuyện ông Mười Khôi Trong sổ tay củaông còn ghi lại, năm 1956, căng thẳng đến mứckhông chịu nổi, ông lên khu ủy "xin một ít súng và xincho diệt một số bọn phản động ác ôn từ xã lên tỉnh".Nhưng Khu ủy cũng không đồng ý Khu "không cho

làm bọn ở dưới mà chỉ cho diệt bọn ác ôn từ huyệntrở lên" Vấn đề là bộ máy đàn áp của địch đượcgiăng khắp thôn xã, cái chính là phải diệt bọn “ởdưới” này Không cho diệt bọn này thì làm sao có thểdiệt bọn ở trên được “Cho” như vậy cũng bằngkhông Có lẽ Khu biết chắc là không làm được, nênkhông sợ vi phạm chủ trương của Đảng.

Ông Mười Khôi viết: "Về tỉnh, bàn nhau trongThường vụ thành lập Đội bảo vệ đặc biệt gồm 5đồng chí, do đồng chí Đào Ngọc Chua -Huyện độitrưởng Hòa Vang cũ làm đội trưởng, đồng chí Thoại

- Huyện đội phó Điện Bàn và một số đồng chí đặccông để ở lại làm nhiệm vụ Nhưng trên nửa năm độinày diệt không được gì hết nên đành phải giải tán".Lúc đó lực lượng Quốc Dân Đảng cũng tranh thủđục nước béo cò, phối hợp với chính quyền NgôĐình Diệm tiến hành khủng bố những người khángchiến cũ, điển hình là vụ bắt 42 cán bộ của ta cắt taixẻo mũi bỏ bao tời dìm đập Vĩnh Trinh Nhưng bọnQuốc Dân Đảng lại mâu thuẫn với chính quyền NgôĐình Diệm

Ông Mười Khôi viết: "Ta nhân cơ hội này xui Diệmchống Quốc Dân Đảng và xui Quốc Dân Đảng chốngDiệm, khiến chúng đánh nhau để ngư ông đắc lợi".Nhưng không ăn thua, vì sau đó Quốc Dân Đảngđầu hàng Ngô Đình Diệm bằng "hiệp ước Phước

Long" Địch tăng cường khủng bố ác liệt hơn, "coinhư cách mạng không có đường ra".

Ông Mười Khôi lại kiến nghị cho diệt ác, với lý lẽ:bọn chúng cai trị nhân dân miền Nam ác nghiệt, nênnhân dân miền Nam nổi dậy chống lại, chống lại thìphải có vũ trang để hỗ trợ, làm vậy không có hại gìcho việc thi hành Hiệp định cả Nhưng cấp trên vẫnkhông nghe

Mãi cho đến khi ông Mười Khôi đi theo ông Võ ChíCông vượt Trường Sơn ra Hà Nội

"Những năm tháng Ba chúng tôi thoát ly hoạt

động cách mạng, vì nhiệm vụ và hoàn cảnh côngtác, Ba chúng tôi ít ghé qua nhà, khi về hưu chungsống với gia đình, chẳng bao giờ chúng tôi nghe

ông nói về mình hay đòi hỏi gì ở Đảng, Nhà nướccho cá nhân ông

Chúng tôi chỉ được nghe các Chú, các Bác

những người đồng chí cùng thời với ông kể lại Saucách mạng tháng 8-1945 thành công, Đảng bộ lâmthời huyện Điện Bàn cử ông làm Bí thư, ông xin

Đảng làm một cán bộ với lý do ít học đề nghị Đảng

cử đồng chí khác có học nhiều hơn làm Bí thư sẽ cólợi cho Đảng, cho dân

Năm 1957, vì quá thiếu thốn, gian khổ ở chiến

trường, răng ông đau như muốn rụng hết, ông đượctheo bác Năm Công ra báo cáo tình hình với Trungương và chữa bệnh Được chữa bệnh ở miền Bắc

răng đỡ đau, song quyết tâm về lại chiến trường,ông đề nghị thầy thuốc nhổ cả hai hàm răng trongvòng chưa đầy một tháng để làm lại hai bộ răng giảkhi về lại chiến trường đỡ vất vả.

Mẹ tôi có lần kể lại cho chúng tôi nghe, trong

kháng chiến chống Pháp có lần cơ quan cấp cho Bachúng tôi thêm mấy chục lon gạo để đem về góp

vào cùng mẹ nuôi các con, trên đường về ghé thămnhà bác Tú ở Hoà Vang thấy gia đình bác quá khổnên Ba con đã cho hết số gạo đó rồi về nói lại để

Mẹ tôi biết "

(Phát biểu của ông Phạm Chí Hoà, Uỷ viên UBKT Trung ương, con trai của ông Mười Khôi tại buổi lễ trao tặng danh hiệu "Anh hùng lực lượng vũ trang" cho ông Mười Khôi)

Kỳ 4: Nói thẳng với Bác Hồ

Bác Hồ hỏi: "Các chú đã thông Nghị quyết Trung ương chưa?" Ông Mười Khôi: "Xin thật tâm báo cáo với lãnh tụ là chưa thông".

Nhân dân Kiến Phong (Quảng Trị) biểu tình đòihủy bỏ luật 10/59 của chính quyền Ngô Đình Diệm

(Nguồn: Bảo tàng cách mạng Việt Nam)

Để hiểu rõ hơn những sự kiện đang đề cập, cầnnói qua về bối cảnh quân sự - chính trị ở miền Namlúc đó Trong khi chúng ta tập kết quân ra Bắc thìquân đội Pháp và quân đội tay sai người Việt cũngrút về phía Nam

Theo thỏa thuận với Mỹ, Chính phủ Pháp rút hếtquân Pháp về nước, giao đội quân tay sai lại choNgô Đình Diệm tổ chức lại thành "quân đội quốc gia"

do Mỹ trang bị và huấn luyện Đội ngũ chỉ huy đầutiên của "quân đội quốc gia" được đề bạt không aikhác là các sĩ quan, hạ sĩ quan quân đội tay sai củaPháp được Mỹ gấp rút đưa sang Mỹ tu nghiệp, gồm

4 tướng, 20 đại tá, 60 trung tá, 56.000 sĩ quan khác

và 27.000 hạ sĩ quan

Đến tháng 6.1956, Chính quyền Ngô Đình Diệmhoàn tất việc xây dựng quân đội theo kế hoạch gồm155.000 quân chính quy hải lục không quân và60.000 quân "bảo an đoàn"

Lực lượng công an cảnh sát được rải khắp từ tỉnhđến thôn, xã, cứ khoảng 1.000 dân có 1 công an.Ngoài ra, lực lượng "dân vệ" được tổ chức cứ12.000 dân có một đội 20-25 người Đó là chưa kểhiến binh quân đội và lực lượng "dân vệ đoàn côngdân vụ" (số liệu lấy từ tổng kết của Bộ tổng Thammưu quân đội Sài Gòn năm 1956, dẫn từ sách Cuộc

đồng khởi kỳ diệu ở miền Nam, NXB Đà Nẵng,2006).

Tổng cộng bộ máy đàn áp gồm lực lượng vũ trang

và bán vũ trang của Ngô Đình Diệm lên tới hơn nửatriệu người cộng với rất nhiều cố vấn, sĩ quan,chuyên gia quân sự Mỹ cùng các phương tiện chiếntranh do Mỹ trang bị và do Pháp để lại

Trong khi đó, những người yêu nước miền Nam đấutranh với hai bàn tay trắng, hoàn toàn không có vũkhí Từ năm 1954 đến cuối năm 1958, trên toàn miềnNam Mỹ - Diệm đã giết hại 68.800 đảng viên, bắtgiam 466.000 và tra tấn thành thương tật 680.000người (số liệu lấy từ Viện Lịch sử quân sự, sách đãdẫn) Tổn thất ở Khu 5, đặc biệt ở Quảng Nam - ĐàNẵng là nặng nhất

Đề cương Cách mạng miền Nam do Bí thư Xứ ủyNam Bộ Lê Duẩn khởi thảo là một văn kiện lịch sửbất hủ Đó là ánh sáng soi đường cho cuộc đấutranh chống Mỹ, cứu nước Đã có nhiều sách vở bàn

về giá trị lịch sử của bản Đề cương này, nó khẳngđịnh nhân dân ta ở miền Nam chỉ có một con đường

là vùng lên chống lại Mỹ - Diệm để cứu nước và cứumình, đó là con đường cách mạng, ngoài ra không

có con đường nào khác

Nghĩa là không thể không dùng vũ trang Vănphòng Xứ ủy lúc đó đã dùng "bạch thư" để gửi tàiliệu này đến các khu ủy, tỉnh ủy để tham khảo.Nhưng chỉ "tham khảo" thôi chứ Trung ương đâu đãcho đánh Mãi đến tháng 6.1957, ông Lê Duẩn mới

ra đến Hà Nội, trình bản Đề cương lên Bác Hồ và BộChính trị, được Bác Hồ giao chuẩn bị Nghị quyết củaTrung ương Đó là Nghị quyết 15 lịch sử

Nhiều tài liệu nói rằng chưa có văn bản nào đượcchuẩn bị công phu, kỹ lưỡng và gian nan như Nghịquyết 15 Bác Hồ đã phải triệu tập rất nhiều cán bộđang lăn lộn đấu tranh ở miền Nam ra Hà Nội để lấy

ý kiến Xứ ủy Nam Bộ cử ông Phạm Văn Xô và PhanVăn Đáng ra Ở Khu 5, năm 1958 ông Mười Khôiđược cử ra Hà Nội cùng ông Trần Lương và ông VõChí Công, Bí thư và Phó bí thư Khu ủy để báo cáotình hình với Trung ương và Bác Hồ

Ông Mười Khôi đã ghi lại sự kiện này trong sổ tay:

"Khi Trung ương họp bàn Nghị quyết 15, tôi được dựthính Tôi tích cực phát biểu với Trung ương là: cáchmạng là phải bạo lực mà bạo lực cách mạng là đấutranh chính trị, đấu tranh vũ trang, nên phải dùng vũtrang đánh mạnh để hỗ trợ đấu tranh chính trị"

Nghị quyết 15 ra đời giữa lúc cuộc khủng bố của

Ngô Đình Diệm đối với nhân dân yêu nước miềnNam lên đến đỉnh cao, hằng ngày đầu rơi máu chảy,

sự chịu đựng đã lên đến giới hạn cuối cùng Nhưngbối cảnh trong ngoài lúc đó rất phức tạp, như ông LêDuẩn sau này nhắc lại thời kỳ đó: "Tình hình phứctạp lắm, không phải dễ, bước ngoặt này khó lắm.Lúc đó ta nhớ rằng trên thế giới, các đảng anh emđều khuyên ta đừng làm

(Nhưng) Đảng ta độc lập, Đảng ta làm cách mạngTháng Tám, ta cũng độc lập Cuộc cách mạng miềnNam, ta cũng độc lập " (trích bài phát biểu tại Hộinghị Trung ương 14, khóa III, 1.1968) Tình hìnhphức tạp còn ở chỗ, cũng theo ông Lê Duẩn, "dướichế độ phát xít quân sự mà khởi nghĩa thì chưa cónước nào làm nổi", nhưng "ta làm được vì ta có 9năm kháng chiến, vì ta có cách mạng Tháng Tám"(tài liệu đã dẫn)

Xuất phát từ bối cảnh đó, Trung ương phải suynghĩ để đề ra chủ trương, bước đi và phương phápthích hợp, sao cho giành được thắng lợi mà ít tổnthất, lại tranh thủ được sự hỗ trợ quốc tế Bởi vậy,Nghị quyết 15 khẳng định dứt khoát: "Nhiệm vụtrước mắt là đoàn kết toàn dân, kiên quyết đấu tranhchống đế quốc Mỹ xâm lược và gây chiến, đánh đổtập đoàn thống trị độc tài Ngô Đình Diệm tay sai của

đế quốc Mỹ, thành lập một chính quyền liên hiệp dântộc, dân chủ ở miền Nam, thực hiện độc lập dân tộc

và các quyền tự do dân chủ, cải thiện đời sống nhândân, giữ vững hòa bình, thực hiện thống nhất nướcnhà trên cơ sở độc lập dân chủ, tích cực góp phầnbảo vệ hòa bình ở Đông Nam Á và thế giới".

Tuy nhiên, Nghị quyết lại nêu: "Lấy sức mạnh củaquần chúng, dựa vào lực lượng chính trị của quầnchúng là chủ yếu, kết hợp với lực lượng vũ trang "

Ông Mười Khôi viết tiếp trong sổ tay: "Khi có Nghịquyết 15 rồi thì Trung ương chủ trương đấu tranhchính trị là chính, còn vũ trang thì hỗ trợ Tôi chấphành chủ trương của Trung ương nhưng thật tìnhtrong thâm tâm chưa thông, vì thấy vũ trang hỗ trợ làyếu mà nên đưa vũ trang lên ngang với đấu tranhchính trị Nên khi đi về, Bác Hồ cho ăn kẹo, Bác hỏi:Các chú đã thông Nghị quyết của Trung ương chưa?Hỏi hồi lâu không thấy đồng chí nào trả lời cả

Tôi nói: Thưa Bác, Nghị quyết của Trung ương, tôi

là đảng viên tôi phải chấp hành, nhưng Bác hỏi thì tôikhông giấu lòng, là tôi chưa thông, xin thật tâm báocáo với lãnh tụ như vậy Bác Hồ chỉ vào mặt tôi, Bácnói: Chú này hiếu chiến! Sau đó về anh Trần Lươngnói với tôi: Đồng chí chưa thông thì ở lại học Tôi trảlời: Học bao nhiêu đi nữa thì chưa thông tôi vẫn nóivới lãnh tụ là chưa thông, nói với người khác thì tôinói thông, nhưng nói với lãnh tụ tôi không thể giấulòng

Đến khi về Khu, bàn rằng nếu đánh thì có miếngkhông có tiếng (ý nói: được việc nhưng không đượccông nhận - TN), tôi phát biểu: Đã đánh thì đánh chứtiếng miếng gì nữa, kẻ địch dùng vũ lực đánh phá ta,

ta phải dùng vũ lực đánh trả lại, phải dùng bạo lựccách mạng tổng hợp để giáng trả lại thì mới đưa khíthế cách mạng lên, mới giữ được phong trào "

Thực ra, theo nhiều tài liệu ghi lại, chủ ý của Bác Hồtrước và sau Hội nghị 15 là không thể không đánh.Xin dẫn một đoạn trong cuốn sách đã dẫn ở trên đểbạn đọc tham khảo: "Hai đồng chí Hai Văn (PhanVăn Đáng) và Hai Xô (Phạm Văn Xô) hỏi Bác về chủtrương đấu tranh vũ trang, Bác nói: "Dù sao cũngkhông thể để cách mạng miền Nam chịu tổn thất hơnnữa Xứ ủy các chú có là Đảng không? Trung ương

ở xa, các chú phải tùy tình hình, cân nhắc kỹ lưỡng

mà quyết định và chịu trách nhiệm"

Các đồng chí miền Nam hỏi về khả năng phải tiếnhành chiến tranh cách mạng, Bác Hồ nói đại ý: MỹDiệm quá tàn ác, không đánh không được ĐánhPháp ta phải vừa đánh vừa học, đánh Mỹ ta cũngphải vừa đánh vừa học, lâu dài nhưng nhất địnhthắng lợi" (Còn tiếp)

Kỳ 5: Ông Mười Khôi chọn nhân tài

Ông Nguyễn Hồng Thắng, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy QN-ĐN nói với chúng tôi về

"phong cách Mười Khôi": "Hôm đó, Tết năm

1956, ổng và tôi đi hợp pháp giữa trời từ thôn đông Cẩm Sa xuống Bàu Gừng (Điện Nam), xuống tiếp Bàu Súng, giữa đường bất ngờ gặp địch, 9 thằng

Ông Mười Khôi (thứ hai, hàng ngồi, từ phải sang)cùng các cán bộ tập kết tại Hà Nội, 1959 (ảnh tư liệugia đình)

Ổng rất bình tĩnh nói với tôi: Chúng nó tới, màyđánh hai thằng, còn 7 thằng để tau! Lần đó may làqua lọt Dù khó khăn đến mấy, lúc nào khó, ở đâukhó ổng đều có mặt, lúc nào cũng vui vẻ hát hò.Lãnh đạo mà tự tin bản lĩnh như thế cán bộ nàokhông phục, dân nào không tin!"

Ông Hồng Thắng nói tiếp: "Hồi tố cộng ác liệt năm

1957, ổng về trực tiếp làm Bí thư Điện Bàn, Huyện

ủy không còn ai, có ông Nguyễn Thanh Chỉ là cán bộnhưng không biết bơi, ổng đưa lên núi tập bơi 3tháng về mới bổ sung Huyện ủy Làm cách mạng ởĐiện Bàn này không biết lội bơi không làm được" Ông bền bỉ đến mức đi tìm lại từng người, móc nốitừng người, tìm cách bảo vệ từng người Khi Huyện

ủy Điện Bàn tan rã hết, chỉ còn 2 người, hai ngườinày cũng phải chạy ra Đà Nẵng để ẩn náu, ông đãmột mình lặn lội bắt liên lạc, có người bị bệnh ông lạinhờ người đưa vào Sài Gòn chữa bệnh, rồi móc nốiđưa về.

Huyện ủy Thăng Bình còn một số người cũng bỏchạy, ông móc nối tìm người gây dựng lại Ông cũnglàm "sống lại" phong trào của các huyện Đại Lộc,Hòa Vang, Tiên Phước Chính ông là người cósáng kiến làm nắp hầm bí mật, đưa một số cơ sở lênnúi xẻ gỗ, phơi khô, đóng hàng trăm cái giao cho cán

bộ xây hầm trụ bám

Bản thân ông lần nào về đồng bằng cũng đeo trên

cổ, trên vai hàng chục cái, đến đào hầm trong bụi

bờ, gò mả, miếu hoang Rồi xin đào trong vườn,trong nhà dân; dân cho thì đào, dân sợ không cho thìchỉ xin cơm ăn rồi đi chỗ khác Nhiều khi địch bố rápgắt gao quá không vào nhà dân được, ông phải nhịnđói Cứ như vậy, ông khôi phục lại tổ chức, dựng lạiphong trào, chỉ đạo thông suốt

Ông Mười Khôi là ngọn lửa bền bỉ nhất trong "đêmtối" của cách mạng Trong thư gửi lãnh đạo Bộ Quốcphòng và lãnh đạo Tổng cục Chính trị QĐND ViệtNam (22.12.2005) đề nghị lập hồ sơ truy tặng danhhiệu anh hùng lực lượng vũ trang cho ông MườiKhôi, nguyên Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ ChíCông viết: "Thời kỳ đó (sau 1954 - TN) là thời kỳ

thoái trào cách mạng, cán bộ đảng viên và quầnchúng bị khủng bố, giết hại, tù đày, cực kỳ gian khổ

và khốc liệt, cơ sở Đảng bị địch đánh phá tan nát.Đồng chí Phạm Khôi đã lăn lộn trong quần chúng,bám sát nhân dân, bền bỉ móc nối, xây dựng cơ sở,bồi dưỡng nòng cốt và cán bộ, giữ và từng bướcphát triển được phong trào; kiên trì quan điểm bạolực cách mạng trong khi nhiều cán bộ chao đảo, từ

đó mà Quảng Nam có những cuộc khởi nghĩa ởmiền núi và đồng bằng "

Giờ đây tình trạng "trên bảo dưới không nghe"trong Đảng, trong chính quyền ai cũng thấy là phổbiến, nhưng hồi đó nghiêm tuyệt đối Như chúng ta

đã thấy, Đảng nói "không vũ trang" thì nhất loạt miềnNam không vũ trang, dù ấm ức bao nhiêu cũng chấphành

Ông Mười Khôi từng viết trong một bản kiểmđiểm: "Đảng bảo đưa cán bộ ra hợp pháp thì vui vẻ

đi chuẩn bị, một tháng chuẩn bị được hai, ba nơi.Hay Đảng bảo giải tán đội diệt ác năm 1955 thì thihành nghiêm chỉnh"

Ông chấp hành nghiêm chỉnh, nhưng uất ức Ôngthổ lộ với một thầy giáo trường Đảng Khu 5 hồi ấy:

"Trước cảnh Mỹ-Diệm dùng chiến tranh một phía,tình hình cách mạng miền Nam ngày càng bị chúngchà xát trong máu lửa, đi vào thoái trào nặng nề, tôi

có những thắc mắc và những thắc mắc đó ngày

càng lắng sâu, trở thành những oán trách đối vớiTrung ương và Thường vụ Khu ủy.

Những uẩn khúc trong lòng, tôi không thổ lộ cho

ai, nhưng là nỗi đau day dứt Khi được chỉ thị củaanh Năm Công, triệu tập tôi đi học, tôi muốn tránhkhông đi, nhưng rồi cũng đi vì đó là nguyên tắcĐảng Khi đến lớp, nhìn bề ngoài thấy tôi là conngười sôi nổi, hay đùa tếu nhưng bên trong tôikhông yên tâm, vì thế hôm nói chuyện với anh TưThuận và anh Tám Tâm, tôi bỗng bộc phát, nổi nóngnói ra nỗi đau xót nội tâm của tôi, mà các anh đãbiết

Tôi đã thách: Thường vụ Khu ủy và Trung ươngĐảng phải kiểm điểm, nhận rõ sai lầm là để chophong trào cách mạng miền Nam phải lụi bại, thì lúc

đó mới nói đến chuyện bắt tụi tui học tập Khôngđược cả vú lấp miệng em Thằng Mười Khôi nàykhông chịu đựng nữa rồi " (trích Họ đã sống vàchiến đấu trên quê hương trung dũng, NXB ThanhNiên, 2004) Sau này trong bản kiểm điểm, ông đã

"tự phê bình nghiêm khắc về những lời nói hồ đồ"này

Chuyến ra Bắc năm 1958 không chỉ để báo cáo,

đề đạt góp ý và tiếp thu Nghị quyết 15 Nghị quyết 15tuy ông Mười Khôi chưa thông lắm, nhưng vẫn làánh sáng soi đường, là cho phép đánh Ông tranhthủ nhổ hết hai hàm răng lung lay, cứ một tuần nhổ

một cái, rồi xin làm luôn một lúc hai bộ răng giả đểphòng bị, "răng mà không tốt thì sức đâu mà đánhMỹ".

Và ông Mười Khôi đã tranh thủ làm được rất nhiềuviệc lớn Ông ghi lại trong sổ tay: "Ra đó, tôi có xinTrung ương cho một số súng, một số cán bộ quân

sự từ trung úy trở lên và một số cán bộ chính trị ".Cựu uỷ viên Bộ Chính trị Đỗ Quang Thắng nói vớichúng tôi: "Ông Võ Chí Công về tháng 5 (1959), anhMười Khôi tháng 10 mới về, thời gian đó ảnh tranhthủ xin người, người ảnh chọn đúng là người tài cả,như anh Nguyễn Chơn, sau này là anh hùng, làthượng tướng"

Ông Mười Khôi vẫn còn ghi đủ trong sổ tay danhsách cán bộ mà ông chọn để xin về cho QN - ĐNđánh Mỹ: "Cán bộ quân sự xin về năm 1959: ĐặngHòa, Đỗ Phú Đáp, Đinh Châu, Nguyễn Khôi, Võ Sơn,Trần Tốc, Nguyễn Hiếu, Năm Cảnh, Hồ Nông, KimAnh, Nguyễn Sang, Nguyễn Thành, Nguyễn Chơn Cán bộ chính trị xin về năm 1959: Hồ Nghinh, VõVăn Đặng, Phạm Đức Nam "

Chúng tôi không có điều kiện biết được tất cảnhững cán bộ trong danh sách đó Nhưng ông HồNghinh thì tôi được gặp đầu tiên khi mới lên chiếnkhu năm 1974, lúc đó ông là Bí thư Đặc khu ủyQuảng Đà, người mà lớp thanh niên chúng tôi hồi đócoi là một "bậc thánh" của cách mạng

Ông Võ Văn Đặng từng là Khu ủy viên, Phó bí thưTỉnh ủy QN - ĐN, là thủ trưởng cũ của tôi, ngườisuốt đời tôi ngưỡng mộ, tôi không bao giờ quên lờiông nói với các cán bộ trong cơ quan dân vận củaTỉnh ủy sau giải phóng, rằng đừng gọi những ngườingoài Đảng là "quần chúng", gọi như thế là vô lễ vớinhân dân.

Ông Phạm Đức Nam, sau này là Chủ tịch tỉnh

QN-ĐN, là một chủ tịch danh tiếng Còn thượng tướnganh hùng Nguyễn Chơn thì ai cũng biết, ông đượccoi là một trong ba sư đoàn trưởng lừng lẫy nhất củaQuân đội nhân dân Việt Nam, đánh đâu thắng đó,chưa hề có một trận thua

"Tôi ở Tiên Phước khá lâu, mấy tháng liền Từ

Tiên Phước, tôi xuống chỗ Duy Nghĩa giáp với

Thăng An, vào nhà một cơ sở: Mi nấu khoai, cho tao xin mấy củ Cơ sở cho tôi 4 củ to bằng nắm tay Tôi gói khoai trong tấm ni-lông, rồi lội bơi qua sông,

nhắm núi Trà Kiệu, băng qua các ấp chiến lược, mò

mò đi lên Quế Xuân Quế Xuân hồi đó bị rào chặt kinh khủng Tới núi Trà Kiệu, bốn củ khoai ăn được hai ngày Đói, mệt, yếu, tôi không đi được nữa.

Đứng trên núi ngó xuống thấy đám khoai dưới chân núi, chờ tối, tôi mò xuống bới trộm, nhưng khoai củ chỉ nhỏ bằng ngón chân cái Tôi moi chừng chục củ,

ăn được vài bữa Sợ người ta phát hiện, tôi không dám moi nữa Không có lửa nấu Chân răng tôi bị