Mot so dia danh goc khmer o soc chua xac dinh

Mot so dia danh goc Khmer o Soc Trang MỘT SỐ ĐỊA DANH GỐC KHMER Ở SÓC TRĂNG Tác giả Khoa Nam Nguồn Website SoctrangOnline Sưu tầm hình ảnh và thực hiện ebook Goldfish Ngày hoàn thành 16/11/2007 http /[.]

MỘT SỐ ĐỊA DANH GỐC KHMER Ở SÓC

TRĂNG

Tác giả: Khoa Nam

Nguồn: Website SoctrangOnline

Sưu tầm hình ảnh và thực hiện ebook: GoldfishNgày hoàn thành: 16/11/2007

http://www.thuvien-ebook.com

Trong bài Sóc Trăng ngay nay, tác giả Nguyễn

Đức Hiệp viết: “Đồng bằng sông Cửu Long, là nơihội tập, nơi đất lành chim đậu, của các dân di cư đếnkhẩn hoang lập nghiệp từ đầu thế kỷ 17 Người Việt

từ miền Trung (chủ yếu là vùng ngũ Quảng), miềnBắc cùng với người Hoa Minh hương đến vùng đồngbằng còn hoang vu, sông ngòi chằng chịt, cây cối umtùm để định cư Họ bỏ quê hương vì hoàn cảnhnghèo khó, loạn lạc hay tị nạn chính trị để lập lại mộtcuộc sống mới Họ sống chung với dân bản xứKhmer và sau bao nhiêu năm chung sống, môt sắcthái Nam bộ đặc biệt được tạo ra từ ba nguồn vănhóa chủ yếu: Việt–Hoa–Khmer, trong hoàn cảnh ưuđãi với môi trường thiên nhiên rộng lớn, đất đai trùphú Tượng trưng cho sự hòa trộn đó thì không cónơi nào được thể hiện rõ hơn là ở khu vực bao gồmtỉnh Sóc Trăng và Bạc Liêu” (Nguồn: websiteVietsciences)

Ở Sóc Trăng, người Khmer, đông nhất trong sốcác địa phương có người Khmer sinh sống, chiếmkhoảng 29%; người Hoa chiếm khoảng 5% dân sốtoàn tỉnh Vì Người Khmer có mặt từ trước nên sốđịa danh gốc Khmer rất nhiều Trong bài MỘT SỐĐỊA DANH GỐC KHMER Ở SÓC TRĂNG đượcchép lại dưới đây, tác giả Khoa Nam đã nêu ra trên

40 và trong số đó còn nhiều địa danh tác giả chưatìm được lời giải thích Số còn lại này, “Nếu ai biếtthêm xin chỉ dạy cho tôi Cảm ơn”

Tác giả Khoa Nam tên thật là Lý Phước KhoaNam, quê Sóc Trăng, là người đã cùng vài ngườibạn đồng hương ở Úc lập ra trang web webwww.soctrangonline.net

Để tiện tham khảo, ngoài các chú thích tôi cònđưa vào phần Phụ lục các bài sau:

Truyền thuyết về địa danh Nhu Gia của Khoa NamTruyền thuyết về địa danh Sóc Trăng của KhoaNam

Truyền thuyết về địa danh Bãi Xàu của VươngKhánh Hưng

Truyền thuyết địa danh trong văn học dân gianKhơme Nam Bộ của Phạm Tiết Khánh

* * *

(Chùa Khleng, một trong những chùa Khmer cổ

nhất ở Sóc Trăng)

Hơn 3 thế kỷ sống cạnh nhau, người Việt vẫndùng nhiều tên địa phương bằng tiếng Khmer dođồng bào Khmer đặt ra từ xưa Nhiều tiếng bị đọctrại thành ra tiếng Việt, viết y như tiếng Việt nhưng dĩnhiên là không có ý nghĩa gì cả nếu người đọc khôngbiết tiếng Khmer Nói thí dụ như Ksach (cát) đọcthành Kẻ Sách, Cải Sách, Kế Sách; Salôn, Xà Lônđọc thành Trà Tâm; Bassac đọc thành Ba Thắc; SrokKhl'eang đọc thành Sóc Trăng

Dưới triều Vua Minh Mạng, triều đình có ý đổi tênnhững dịa danh có nguồn gốc từ tiếng Khmer ở Nam

Kỳ thành ra chữ cho Nho có vẻ văn hoa hơn nhưSóc Trăng gọi là Sông Trăng và chữ Nho là NguyệtGiang Xã Phnô hay là Phnor thì đổi lại là Phú Nổ nhưng đồng bào không dùng

Khi người Pháp đô hộ thì lại dùng tên địa phương

y như cũ nhưng lại âm trại ra một cách buồn cười Ví

dụ như cửa biển Trần Đề ngày ấy là Tran Di, Tran Đi,

Tranh Đề Cù Lao Dung lại viết là Cù Lao Giung, CùLao Huình Giun Châu

Dưới thời Đệ Nhất Cộng Hòa ở Miền Nam, chínhphủ lại đổi hẳn những tên ấy ra tiếng Việt, nhưng đốivới người Việt gốc Khmer, họ vẫn dùng tên cũ nhưthuở trước Trải qua những lần đổi thay và địa danhtiếng Khmer bị Việt hóa hầu hết nhưng người Việtgốc Khmer vẫn giữ tên địa phương theo tiếng nóicủa mình trong khi trò chuyện với nhau vì thế tên ấyvẫn tồn tại mãi

Về ý nghĩa thì mỗi địa danh đều có một hoặcnhiều sự tích để lý giải cho tại sao lại có tên ấy.Nhưng cũng có địa danh mà hỏi đến là tại làm sao

mà có thì cũng đành chịu Trong bài viết này, tôi chỉxin sưu tầm các địa danh đã được các học giả tiềnbối sưu tập sẵn trong các tập sách của họ và đemvào bài viết này phục vụ cho người Sóc trăng và cảnhững ai quan tâm tìm hiểu về Sóc Trăng

*Dưới đây là một số địa danh do tôi góp nhặt lại từnhiều nguồn khác nhau xin trình bày ra để chúng tacùng nhau tìm hiểu

Trước tiên tôi xin trình bày một số thuật ngữ liênquan trước khi vào nội dung chính để bài viết dễ hiểuhơn

* Bưng: tiếng Pháp viết là “Beng” (đây là một lối

phiên âm giọng người Khmer trong tự điển tiếng

- Bưng biền: do “bưng” (tiếng Khmer) ráp với

“biền” (Chữ Hán) biên, bờ dọc mé sông

“Monographie de la province de KompongCham”, cónghĩa là ao lấp xấp nước Đây là một lối viết theogiọng người Khmer, mà cái ta gọi là “bưng” Ví dụ:Beng Thom: bưng lớn, Beng Kok: bưng Cót, BengTrop: bưng Tróp

Nói tóm lại: beng, trapéang, prha-bang chưađược thống nhứt về các viết, cách phiên âm nhưnghiểu đó là vũng sâu, sâu cấy lúa được, lội đi bắt cátôm được không sợ chết đuối, vì nước tới bụng tớingực là cùng Bưng Trấp: đất bưng cỏ (trấp là cỏ).(Huỳnh Tịnh Của)

* Giồng: gò, cuộc đất cao do sóng đánh và gió

thổi làm nên Ở miền Nam có nhiều cát hợp thànhđụn, thành giồng, rất ít nước nhưng khi đào đượcgiếng thì nước rất tốt, trong và ngọt: đất giồng, ruộnggiồng, giếng giồng Ở Sóc Trăng có giồng Lình Kía(giồng Long Tử, tiếng Triều Châu lình là long, kía là

tử, là con)

Ca dao có câu: “Trên đất giồng mình trồng khoailang ”

* Sóc: ngày xưa “sóc” được viết là “sốc” tức là xứ

sở, là thôn xóm của người Khmer ở

* Vàm: tiếng này ngoài Bắc trước đây không có

nên không có trong nhiều cuốn tự điển in ở Hà Nội

Vì dùng thường quá tưởng đâu đó là tiếng Việt, khảo

ra mới biết nó vốn là tiếng Khmer, ta đã Viêth hóa từhồi Nam Tiến Péam là cửa biển, cửa sông Ngườitrước trong Nam dịch là “Vàm” Ông Nguyễn Tạokhông thấy chữ “vàm” đã dịch “Péam” là “phiếm”Ông Chưởng thay vì Vàm Ông Chưởng (VươngHồng Sển)

*

(Viện Mỹ thuật Khmer)

1 Ba Thắc: Tên một địa danh thuộc vùng Sóc

Trăng cũ

- Ba Thắc: tiếng Khmer là Păm prek Bàsàk (di cảocủa Trương Vĩnh Ký trong Le Cisbassac)

- Ba Thắc: tên gọi tiếng Khmer của một vị thần haycòn gọi là nặc tà, ông tà của người Khmer, có miếuthờ ở Bãi Xàu cũ Đại danh Ba Thắc bên Campuchiacũng có Tương truyền ông Ba Thắc là một vị hoàng

tử người Lào đến sống vùng đất trên đường đi ThamĐôn, Mỹ Xuyên ngày nay

- Ba Thắc: trong sách Pháp có 3 nghĩa:

a Vùng đất liền từ mé Hậu Giang, giáp vịnh Xiêm

La (Thái Lan) từ Châu Đốc xuống Bạc Liêu NgườiKhmer gọi là Srok Bàsàk, người Pháp gọi làTransbassac; năm 1836 đặt làm phủ Ba Xuyên gồm

3 huyện Phong Nhiêu, Phong Thạnh và Vĩnh Định.Thời Pháp thuộc gọi là Sóc Trăng (Vương HồngSển)

b Tên của chi nhánh Cửu Long Giang là SôngHậu (tên chữ là Hậu Giang - hậu là sau, giang làsông, Hậu Giang là sông ở phía sau, đối với TiềnGiang là sông trước) Sông Ba Thắc chảy từ biêngiới Campuchia ra biển Đông qua các tỉnh An Giang,Vĩnh Long, Cần Thơ, Trà Vinh, Sóc Trăng

c Tên một trong 3 cửa sông Hậu Giang gồm Định

An (mé Trà vinh), Ba Thắc và Trần Đề (1)

2 Ba Xuyên:

- Ba Xuyên là tên địa danh Sóc Trăng xưa

- Ba Xuyên là tên chữ Nho của một con sông tiếngKhmer là “BàSàk”, tên nôm là Ba Thắc

3 Bãi Xàu:

- Bãi Xàu là tên Nôm của huyện Phong Nhiêu thờiđàng cựu ở Sóc Trăng ngày xưa, nay là thị trấn MỹXuyên Đây là một thị trấn buôn bán lúa gạo lớn vàobậc nhất thời Nam Kỳ Lục Tỉnh

- Địa danh Bãi Xàu là do chữ “Bai chau” có nghĩa

là “cơm sống” trong tiếng Khmer đọc trại ra (Xin xemthêm phần Truyền thuyết địa danh Bãi Xàu) (2)

4 Bố Thảo:

- Bố Thảo là tên Nôm của làng Thuận Hòa, tênchữ là “Phụ Đầu Giang” còn tiếng gốc Khmer là “păm(péam) prêk Tumnup Păm là vàm, prêk là sông,kinh, rạch Còn Tumnup trong tự điển Pháp Khmerthì cũng viết là tămnup, tâmnop: barrage có nghĩa làchặn lại, rào chắn, đập chắn Người Khmer địaphương đọc là “tà Nóp” vì không nói được đúng chữ,đúng giọng như sách viết Người Triều Châu ở đódịch ra là “ Pâu Tháo” rồi biến lần ra là “Phụ Đầu”.Trong sổ bộ ngày xưa viết là Bố Thảo, sau đổi thànhlàng Thuận Hòa Theo cụ Vương Hồng Sển thì nơivàm kinh này ngày xưa quả là có bị người Khmerchặn lai

- Địa danh Bố Thảo người Triều Châu (ngườiTiều) gọi là Pâu Tháo, nghĩa là đầu rạch (“tháo” làđầu) Năm 1827, Chauvai Lim là quan Chân Lạp nổiloạn chống lại triều đình nhà Nguyễn Lim đóng quântại Bưng Tróp, sai đắp một cái đập để chận đường

thủy của quan trên Châu Đốc xuống tiếp viện binhNam Đập ở ngay ngọn rạch nên người Triều Châugọi là “Pâu Tháo”, và nơi đóng quân gọi là “Xin Xụ”(tức là Tân Trụ).

5 Bưng Samo: thuộc làng Hòa Tú xưa, nay là xãHòa Tú Bưng Samo là đọc từ chữ Khmer là “BưngThmo” có nghĩa là ruộng có lộn đá Bưng Samo làvùng ruộng điền của Bà Phủ An (người giàu nhấtSóc Trăng thời Nam Kỳ Lục Tỉnh, có câu thiệu để nói

về 4 người giàu nhất Sóc Trăng xưa như sau:” Nhất

An, Nhì Phát, Tam Chánh, Tứ Định”) Bưng Samotrước đây có sản xuất một loại lúa ngon cơm nổitiếng là lúa “samo”

6 Bưng Cóc: Tên một là Khmer, nay là Xã Phú

Mỹ (3)

7 Bưng Snor: nay là xã Viên An.

8 Bưng Tróp: Kompong Tróp.

9 Cần Giờ: “Phnor Cần Chơ” tức là “giồng cát

chân đèn” (phnor là giồng cát, cần chơ là chân đèn)

10 Mã Tộc: Ma Ha Tup.

11 Giồng Có: Kompong Ko (chữ này chỉ dịch lấy

âm chứ không lấy nghĩa, nếu dịch ra là Vũng Bò hayVũng Gù)

12 Sóc Vồ: Srok Pou (srok là sóc, Pou là cây

Lâm Vồ, cây Bồ Đề)

13 Phú Nổ: phnor, phnaur là mồ mả, đất nổi cao.

- Theo ông Đào Văn Hội là do chữ Phorokar(giồng cây rokar) mà ra.

- Ông Vương Hồng Sển lại cho chữ Phú Nổ là từchữ “Pho-phkar” (giồng hoa) mà ra Tiếng Khmer

“phkar” là hoa

- Theo một người bạn tôi ở Phú Tâm thì bảo “PhúNổ” là “Phật Nổi” vì ở Phú Tâm có chùa “Phật Nổi”nhưng tiếng Khmer “phật nổi” nói như thế nào và âm

vị có liên quan hay không tôi chưa có dịp xác định

14 Giồng Văn Trạch: Kompong Trach

15 Giồng Trường Kế: phnor sângke (sầu ke).Trường Kế là ký âm tiếng Hoa từ tiếng Khmer

Sângke là cây Trâm Bầu, người ta có thể lấy láTrâm Bầu vấn thuốc hút Vùng này có nhiều câyTrâm Bầu (Sângke) nên gọi là giồng Sângke

16 Long Phú: Bang long (giếng nước).

17 Tát Giồng : Prassat Kong (tháp nhà Phật).

18 Tham Đôn: Kompong Đôn (dịch lấy âm chứ

không lấy nghĩa là “vũng dừa”)

19 Nhu Gia: Sampou Thleai (xin xem thêm phần

truyền thuyết về địa danh Nhu Gia)

20 Tài Sum: Xoài Cả Nả là tên xưa của xã Đại

Tâm, tỉnh Sóc Trăng Khi trước tên gọi này rất đượctrọng dụng, ngày sau ít dùng và ít ai biết Nguyêngốc chữ “Xoài Cả Nả hay Xoài Ca Nả là do mượn từtiếng Khmer là “Xoài Chrum”, ta việt hóa thành “TàiSum”, người Hoa lai Việt lại gọi là “Xoài Cả Nả” lấy ý

rằng lúc xưa làng ấy là một rừng xoài, người nàođến đó, khi trở về nhà đều mang về cả một giỏ xách

- “cả Nả” xoài (Nả - một loại giỏ xách bằng tre có nắpđậy của người Hoa thường dùng Ngày nay ta vẫncòn thấy người Hoa dùng giỏ này dựng đồ đi cúngchùa, cúng Thanh Minh, Khoa Nam) Phong tục cổthời, người đi đường đều mang theo cái Nả đươngbằng Tre để dựng thập vật từ áo quần, trầu thuốc,đến thức ăn Từ danh từ “Xoài Chrum” rồi phiên âmlại thành “Tài Sum” sau lại sáp nhập với làng “TràTâm” kế cận nên biến nên xã Đại Tâm , vì chữ “Tài”sau đổi lại thành chữ “Đại” và “Trà Tâm” sót lại chữ

22 Chung Đôn: Kompong Đôn (cũng là có nghĩa

là vũng dừa và được dịch lấy âm, nhưng đây là mộtđịa danh trên phường 8, Sóc Trăng ngày nay, khácvới Tham Đôn bên Mỹ Xuyên)

23 Văn Trật sau viết là Văn Trạch: kompong

Trach Nơi đây có chùa Khmer có tượng phật cổ “4mặt” cùng thời với Đế Thiên - Đế Thích bênCampuchia

24 Lịch Trà: Prêk Trâkuon (tâkon, tra coun) còn

được gọi là Trà Cuôn có nghĩa là rạch rau muống

25 Tuân Tức: Pong Tuk có nghĩa là trứng nước

(bọt nước, người Khmer gọi bọt nước là trứngnước).(4)

26 Bưng Xa Mau: beng smau (bưng cỏ).

27 Cù Lao Dung: ngày xưa còn được gọi là Cù

Lao Giung, Cù lao Giun, Cù lao Cọp (vì có nhiềucọp), Cù Lao Hổ Châu (tên chữ nho của Cù LaoCọp), Cù Lao Huình Dung Châu tiếng Khmer là “kòhTum” (Kòh Tum là chim Bồ Nông còn gọi là chim

“Thằng Bè, chim Chàng Bè” nên người Khmer gọiđây là Cù Lao Thằng Bè)

28 Chác Văn: Chak To Tưng có nghĩa là “lá dừa

đâm ngang”, sau đổi thành Chắc Tưng, rồi Chác Vănsau nhập với một làng khác thành Tài Văn

29 Vũng Thơm: Kompong Thom (dịch lấy âm

không lấy nghĩa) Kompong Thom có nghĩa là “VũngLớn” ở Campuchia cũng có Kompong Thom (5)

30 Chắc Đốt: tên một làng ở Sóc Trăng xưa, nay

là Gia Hòa Ở đây có một con sông cũng gọi là sôngChắc Đốt do tiếng Khmer là “mo chap, mo đott”nghĩa là một tay bắt cá (mo chap) một tay xỏ cá vôdây “lạt cà bắp” (mo đott), đủ hiểu cá ở sông nàynhiều không biết cơ man nào mà kể, bắt không kịp

xỏ vào dây (Vương Hồng Sển)

- Làng Chắc Đốt (chánh danh trong bộ là làng GiaHòa thuộc tỉnh Sóc Trăng (năm 1946), tục danh làlàng “Lá Banh” Người Khmer gọi là làng “Chắc Đốt”,giáp ranh với tỉnh Bạc Liêu Như đã nói ở trên, địadanh Chắc Đốt có nguồn gốc từ tiếng Khmer cónghĩa là tay bắt cá, tay xỏ cá tươi vào dây “lạt càbắp”.

31 Cái Quanh: Giếng Nước.

32 Văn Cơ: tên một làng Khmer trên đường đi

Đại Ngãi, sau dịch là Trường Kế và cũng gọi là Văn

Cơ, người Hoa gọi là Sầu Ke

33 Tham Đôn: Kompong Đôn (Vũng Dừa) (địa

danh này ở Mỹ Xuyên)

34 Cổ Cò: kòh Co (tiếng Khmer Kòh có nghĩa là

Dĩ nhiên là Sóc Trăng vẫn còn nhiều địa danh Khmerkhác mà tôi chưa hiểu nghĩa như Tổng Cán, Dù Tho,Tam Sóc, Trà Canh, Ba Rinh nếu hiểu ra chắc làthú vị lắm Nếu ai biết thêm xin chỉ dạy cho tôi Cảmơn

Melbourne 23/06/2004

Tài Liệu Tham Khảo Chính:

- Trương Vĩnh Ký (1997) Petit Cours De Géographie De La Basse-Cochinchine Nhà Xuất Bản Trẻ Nguyễn Đình Đầu lược dịch

- Trịnh Hoài Đức (1998) Gia Định Thành Thông Chí Nhà Xuất Bản

Giáo Dục Đỗ Mộng Khương & Nguyễn Ngọc Tĩnh dịch Đào Duy Anh hiệu đính.

- Vương Hồng Sển (1994) Thú Chơi Sách Nhà Xuất Bản Mỹ

-Chú thích của Goldfish:

(1) Theo tác giả Hoàng Xuân Phương trong bài Lục bình trôi, tạp

chí Kiến thức ngày nay số 621 ngày 10.11.2007, 3 cửa đó là Định

An, Bát Xắc và Tranh Đề Trên Diễn đàn trường Đại học Cần Thơ ghi: “Tương truyền ông (Ba Thắc) là một Hoàng Tử người Lào, không biết vì lý do gì ông đến ngụ tại nơi có ngôi chùa thờ ông trên đường đi Tham Đôn, Mỹ Xuyên và mất ở đấy nay vẫn còn miếu thờ

và đề là “Ba Thắc Cổ Miếu” tiếng Khmer gọi là “Vat Luong Bassac” Miếu này lúc đầu cất bằng cây theo kiến trúc Khmer Năm 1927, ông

Lê Văn Quạnh là người gốc Tàu và một số thân hào trong vùng quyên tiền cho cất lại miếu theo kiến trúc Trung Hoa dạng “bán cổ - bán kim” làm mất đi di tích xưa (theo SocTrangOnline)”.

(2) Tôi không thấy truyền thuyết này trong bài viết của tác giả

nên Truyền thuyết về địa danh Bãi Xàu được chép ở phần phụ lục, trích từ bài Bãi Xàu xưa và nay của Vương Khánh Hưng.

(3) Câu này tối nghĩa, đánh máy sai chăng? Trên Diễn đàn Trường Đại học Cần Thơ ghi: “Lâu ngày viên (quan) Chauvai Srok lấn quyền Snet Phubal ChauVai Srok có danh xưng là Lâm, tục gọi

là Lim, cai trị vùng Sóc Trăng và cho đào nhiều kinh như rạch Beng Kok (rạch Bưng Cóc) ở làng Phú Mỹ và kinh Tà Lim (theo SocTrangOnline)” Như vậy tên Bưng Cóc là do tiếng Khmer là Beng Kok mà ra).

(4) “(…) những mãng trứng nước màu xanh nở ven bờ làm cho dòng sông Cửu long trở thành bức tranh ấn tượng” (Hoàng Xuân Phương, bài báo đã dẫn) Trứng nước này, có lẽ là loài thực vật thuỷ sinh, chỉ xuất hiện khoảng một tháng vào đầu mùa nước nổi Nhiều người vớt về bán cho các hộ nuôi cá giống Con bo bo, màu đỏ, thường thấy ở nơi ao tù, nước đọng cũng được gọi là trứng nước Ngày nay nhiều nuôi con vật li ti này bán cho các cửa hàng cá cảnh hoặc các hộ nuôi cá giống Pong Tuk có lẽ là trứng nước “xanh” vì

có người cũng gọi là bọt nước.

(5) Thom là lớn, không biết đọc là “thơm” hay “thum” Tiếng Khmer “thum” là lớn Ở vùng Châu Đốc (An Giang), nhiều người Khmer gọi bò lai Sind là bò lai Thum vì giống bò này lớn hơn giống

bò địa phương.

(6) Theo Dohamique trong bài Người Chăm nơi đồng bằng Cửu Long: Sóc Trăng là do chữ Srok có nghĩa là khu vực làng xã; còn

Trăng là do chữ Tlăng có nghĩa kho vàng: Xứ kho vàng.

(Chùa Đất Sét còn gọi là Bửu Sơn Tự)

PHỤ LỤC

Truyền thuyết về địa danh Nhu Gia

Tác giả: Khoa Nam

Nguồn: Website SoctrangOnline

Nhu Gia là tên Nôm của huyện Phong Thạnh thờiđàng cựu nay thuộc tỉnh Sóc Trăng, nằm trên Quốc

Lộ 1 đi Bạc Liêu - Cà Mau Địa danh Nhu Gia là địadanh được sử dụng chính thức hiện nay nhưng NhuGia vẫn được gọi với nhiều tên gọi khác nhau nhưGiu Gia, Nho Gia Tên địa danh này có nguồn gốc từtiếng Khmer nhưng có nhiều giả thuyết để giải thích Địa danh Nhu Gia, mà tôi tìm hiểu được, có bốntruyền thuyết Nay xin kể ra một vài truyền thuyết đểchúng ta tham khảo cùng nhau

1 Nhu Gia có nghĩa là Bồ Đề

Tiếng Khmer thì cây Bồ Đề là “Sampu thleai” từchữ sampu thleai đọc trại ra là Nhu Gia hay là NhoGia, ở đây tên địa danh chỉ được dịch lấy âm chứkhông lấy nghĩa

Nói thêm về cây Bồ Đề, nguyên cây Bồ Đề là cây

mà người Khmer trọng nhất trên đời vì trong satra(kinh Phật) của họ, ngày xưa Đức Phật thành chánhquả dưới cội Bồ Đề nên họ quý trọng Bình sanhbiểu họ giết người có khi họ còn dám làm chứ biểu

họ chặt, đốn cây Bồ Đề thì họ chối ngay vì tội nàynặng gấp mấy lần tội sát nhơn (Cây Bồ Đề gọi làđơm-po hay săm-pou cũng đúng) (Vương HồngSển)

Vậy Nhu Gia là xứ Bồ Đề

Ngày trước, trường trung học cơ sở Phường 6,nằm cạnh nhà máy nước, nay là Cung Thiếu Nhi cótên là trường Bồ Đề Cách đó không xa, có trường

Pô Thi nằm trong khuôn viên chùa Khl'eang Trườngnày vốn là trường học của tôi năm lớp chín Pô Thi làphiên âm tiếng Khmer ra tiếng Việt từ chữ “SampouThleai” (Bồ Đề) mà ra Tuy nhiên, đồng bào Khmer

và cả những người Kinh Sóc Trăng chỉ dịch âm màkhông dich nghĩa ra chữ Quốc Ngữ để làm công táchành chính nhưng vẫn giữ bản sắc Khmer (KhoaNam)

2 Nhu Gia có nghĩa là “Ghe Chài”

Ghe Chài là chiếc ghe lớn để chở lúa ở MiềnNam Ghe Chài là do người Hoa đọc theo ngườiKhmer là “pok-chai” còn người Khmer gọi là “tuk pokchay” vậy chữ “pok” đọc trại trại gần giống như “pohay pou” nên đọc ra là “Nhu” còn “chai hay chay” đọcthành “Gia” vậy nên “pok chai” đọc thành “Nhu Gia” -

Xứ “Ghe Chài” vì sông Nhu Gia xưa có rất nhiều ghechài tới đây đậu “ăn lúa”

Ghe Chài là do nói trại ra Nói đủ chữ là “Ghe BốcChài” do “tuk pokchay” là tiếng Khmer Còn “pokchai” là tiếng Hoa, đọc theo giọng Triều Châu, chữHán là “Bá Tai” có nghĩa là chở được trăm thứ rồimình Việt Hóa ra thành Ghe Chài (Vương HồngSển)

3 Nhu Gia là Xứ Thuyền Lủng

Như đã nói ở trên, Nhu Gia được phiên âm ra từchữ “sampou” tức là Bồ Đề, nhưng trong tiếngKhmer cũng có nghĩa là chiếc thuyền to Tích kểrằng có một ông Tiên đang đêm làm phép lạ Độ hếtmột gia đình nọ đi qua xứ khác thuở xưa Tiên dạy

cả nhà người nọ phải nhắm mắt lại cho Tiên làmphép, không ngờ trong đám người có một ngườikhông đủ đức tin nên khi nghe gió thổi vù vù bên tai

và lén hí hí con mắt ra nhìn, khi biết mình đang ngồitrên một chiếc thuyền đi trên Mây thì sợ quá bỗng lalên và tức khắc chiếc thuyền ngừng lại không đi nữa

Có sách nói là thuyền mắc kẹt trên chóp núi và lủng

lổ (sampou thleai), có sách nói là vướng trên ngọncây cao vì xứ Nhu Gia không có núi, nhưng có sông

Cổ Cò (đây cũng là tên một con sông có nguồn gốcKhmer được Việt Hóa) ngày xưa có chùa ngườiKhmer và đua ghe vui tấp nập Nay đua ghe đượcdời ra Sóc Trăng

Tích thuyền lủng (sampou thleai) này được chấpnhận nhiều hơn và nên thơ cả vì ở gần Nhu Gia cólàng Tầm Lật mà theo ông Vương Hồng Sển tra cứutrong tự điển Panetier thì có chữ “krălăp”: chavirer,

“phluk krălăpl”: thuyền lật úp, do đó krălăp dịch ra làTầm Lật, cho ta thêm một tích nữa về thuyền ngộnạn ở xứ này

4 Nhu Gia là xứ “ Nhánh Bần Gie”

Theo ông Đào Văn Hội trong Văn Hóa NguyệtSan, số 13, tháng 7, năm 1956 thì Nhu Gia bắtnguồn từ chữ “Ompou Yéai” tức là “nhánh Bần gie”

vì ngày xưa người ta đi thuyền trên sông Nhu Giathấy có nhiều cây Bần (còn gọi là cây Thủy Liễu)mọc gie ra mé sông nên đặt tên là Nhu Gia

Hầu hết những truyền thuyết về dịa danh Nhu Gia

là có từ xưa và được dân gian kể lại nên không tránhkhỏi “tam sao thất bổn” Tuy nhiên, có càng nhiều giảthuyết thì kho tàng văn hóa dân gian Sóc Trăng càngthêm phong phú, xét cho cùng là có lợi chứ không cóhại Dẫu sao thì vùng đất này vẫn là Nhu Gia

***