Hai khuon mat tam thuc chua xac dinh

HAI KHUÔN MẶT TÂM THỨC HAI KHUÔN MẶT TÂM THỨC Nguyên tác Tây Tạng Lama Gendun Rinpoche Dịch sang tiếng Anh Anila Rinchen Palmo Việt dịch Lục Thạch Sưu tầm và đánh máy Thanh Sơn GIỚI THIỆU DẪN NHẬP 1 T[.]

HAI KHUÔN MẶT TÂM THỨC

Nguyên tác Tây Tạng: Lama Gendun Rinpoche Dịch sang tiếng Anh: Anila Rinchen Palmo

Việt dịch: Lục Thạch

Sưu tầm và đánh máy: Thanh Sơn

3.-Những giải pháp cho Vô minh và Hôn trầm

4.- Hủy diệt kiêu ngạo và tự cao

g.- Tịnh quang Thiền định

h.- Tịnh quang tối hậu

2.- Dùng Tham dục hóa giải Tham dục

a.- Hợp nhất trong Kim Cương Thừab.- Bốn "Mudra"

3.- Dùng Sân hận thanh lọc Sân hận

a.- Sự luân hồi của quỷ

b.- Sân hận và Từ bi

c.- Địch nhân

GIỚI THIỆU

Bài thuyết pháp này đã được Lama Gendun Rinpoche

trình bày ở Đạo viện Dhagpo Kagyu Ling, Dordogne, Pháp, vào mùa

hè 1990 Lama Gendun sinh ở Tây Tạng và lưu vong khi nước này

bị xâm lăng Ngài nổi tiếng là một thiền giả ẩn tu nhiều năm ở TâyTạng và Ấn Độ, Ngài được mời đến Dordogne trong thập niên bảymươi để dạy thiền cho những người Tây phương quan tâm đến mônnày

Kể từ đó Ngài nhận xứ này làm nơi trú ngụ của mình, vàhiện tại Ngài đang hướng dẫn các đệ tử qua các kỳ nhập thất dàihạn ở bảy tu viện thuộc tỉnh Auvergne, nước Pháp

Những giáo lý trong bài thuyết pháp này được dựa trên

tài liệu trước tác của Chagme Rinpoche, một Lama có sức học uyênthâm, người có nhiều kinh nghiệm tu chứng thuộc thế kỷ mười bảy,Ngài nổ lực không mệt mõi biên soạn lại các văn liệu thuộc vào thời

đó thành những quyển sách có ý tưởng rõ ràng Chúng ta chịu ơnNgài vì nhiều luận thư vẫn còn được dùng ngày nay do có nội dungthấu đáo và trong sáng

Trong số những tác phẩm nổi tiếng nhất của Ngài là

"Giáo lý Núi" một tập hợp những lời khuyên về nhiều đề tài liên quantới việc tu luyện tâm linh và đời sống ẩn tu, dày khoảng sáu trămtrang Quyển sách này gồm các chương độc lập với nhau nói vềnhiều đề tài, trong đó một chương về các cảm xúc Chương nàyđược Ngài đặt tên là "Chim công lớn", vì loài công được coi là có thể

ăn chất độc rồi biến chúng thành những màu sắc rực rỡ của lôngđuôi, và được Phật giáo Tây Tạng dùng làm biểu tượng cho việc tutập tâm linh chuyển hóa lực cảm xúc thành lực trí huệ

Trước khi tìm hiểu những giáo lý này chúng ta cần phảiđịnh nghĩa rõ từ ngữ "Cảm xúc" Chúng ta dùng từ ngữ này hằngngày để nói tới một điều gì có thể xác định ngay được, một cảm giác

rõ rệt trong tâm vừa là một phản ứng vừa là một lực Tuy nhiêntrong Phật giáo, cảm xúc có ý nghĩa rộng hơn như vậy Đó là trạng

thái tâm thức phát khởi ngay khi tâm hoạt động theo các nhị nguyên,trước khi con người bình thường ý thức được tâm trạng này.

Cảm xúc là thói quen chấp giữ khiến chúng ta tự độngphân loại các kinh nghiệm của mình tùy theo bản ngã thấy nhữngkinh nghiệm đó hấp dẫn (ưa) không hấp dẫn (ghét), hay vô ký(không để ý) Càng chấp giữ thì những phản ứng của chúng ta càngmạnh cho tới khi những phản ứng đó hòa tan vào tâm thức củachúng ta biểu lộ như những cảm giác hiển nhiên mà chúng tathường gọi là cảm xúc

Những phản ứng nói trên gồm ba độc tố và được thêmvào một loại chất độc coi kinh nghiêm của mình là vượt trội (kiêumạn) và một loại chất độc nữa so sánh mình với người khác (ganhtị) Vậy, tất cả là năm chất độc Chữ "độc tố" được dùng ở đây vìnhững phản ứng này độc hại cho tâm chúng ta, là chướng ngại củatrí huệ Khi đọc các giáo lý của Chagme Rinpoche mà Lama Genduntrình bày với chúng ta, chúng ta phải cẩn thận hiểu từng danh từ củanăm cảm xúc theo nghĩa rộng nhất Nếu không chúng ta sẽ khôngnắm vững yếu nghĩa của giáo lý này

DẪN NHẬP

Giáo lý về đề mục cảm xúc trình bày ở đây trích từ một

luận thư do Lama Chagme Rinpoche soạn Đó là một chương trongtác phẩm lớn gồm các hướng dẫn thực hành (tu hành) chính yếudành cho những hành giả ẩn tu trong vùng núi Chương này có tên

là "Chim công lớn hóa giải chất độc", ở đây chúng ta tìm thấy nhiềulời khuyên vô giá về cách đối trị năm loại độc tố, cách loại bỏ, nhận

ra tính chất trí huệ thật của chúng, và sau cùng là cách dùng nhữngcảm xúc như đạo pháp tu tập

Mở đầu tác giả đảnh lễ Đức Phật: Ngài phục lạy ĐứcPhật do lòng tôn kính sâu xa với tất cả thân, khẩu, ý của mình Ngàicoi Đức Phật là người đã thành tựu Phật quả viên mãn, có tri kiếnthấu suốt vũ trụ, và đã chia xẻ tri kiến này với chúng sinh, bắt đầubằng bốn chân lý siêu diệu khổ, tập, diệt, đạo Lama Chagme sau đónói rằng Ngài soạn chương này là do lời thỉnh cầu của đệ tử làLamaKarma Tsundru Gyamtso Vị đệ tử này than rằng mặc dù đã cốgắng hết sức, vẫn không thể loại bỏ "năm độc" ra khỏi tâm thức củamình và do đó thỉnh cầu Chagme Rinpoche từ bi chỉ dạy cách đối trịnhững tình cảm mạnh mẽ và độc hại này

Qua bốn phần quan trọng của chương này, chúng ta biếtcách loại bỏ năm độc, kiểm soát chúng qua việc ứng dụng nhữngpháp đối trị thích hợp với mỗi loại cảm xúc Sau đó chúng ta sẽ cóthể nhận thấy chân tính của cảm xúc chính là lực trí huệ, và dùngcảm xúc làm phương tiện để tu tập tâm linh

Giáo lý loại bỏ cảm xúc nói về tính chất sai lầm của cảmxúc Chúng ta cần phải biết tại sao lại phải đối trị các cảm xúc củamình Lý do có vẻ hiển nhiên nhưng sự thật thì không đơn giản nhưvậy Có những cảm xúc làm cho chúng ta thích thú tới mức khôngbao giờ nghĩ tới chuyện chia tay với chúng Nếu không có cảm xúc

gì cả thì chúng ta sẽ ra sao?

Giáo lý Kim Cương thừa nói rằng tự thân cảm xúc khôngphải là một vấn đề đáng lo ngại Cảm xúc hay những tình cảmmạnh, chỉ là hoạt động của tâm thức, một loại năng lực trong chuyển

động, trở nên tốt hoặc xấu tùy theo phản ứng của chúng ta đối vớicảm xúc đó Nếu năng lực này có trạng thái rối loạn, chấp giữ hayđối kháng, thì đó là những trạng thái mà chúng ta thường gọi lànhững "cảm xúc" và những cảm xúc này sẽ sinh ra những hình thứcđau khổ khác nhau Nhưng nếu năng lượng này biểu lộ một cáchkhông rối loạn thì đó không phải là một cảm xúc thuần túy mà làhành vi trí huệ có ích lợi cho chúng sinh.

Điều này đăïc biệt quan trọng đối với người Tây phương,

do đó không nên diễn dịch sai ý niệm về sự không có cảm xúc Có lẽtrước hết chúng ta nên tìm hiểu về mặt lý thuyết, cách tiếp cận vấn

đề của Kim Cương thừa để khi chúng ta nói tới loại bỏ cảm xúc, diệttrừ cảm xúc hay chuyển hóa cảm xúc, chúng ta biết rõ là như vậykhông có nghĩa là trở thành một xác chết biết đi, mà là trả lại nhữngphản ứng rối loạn đó về cho tâm thức như bọt nước tan trở vềnước

Một điều quan trọng khác là phải minh định cái được gọi

là loại bỏ cảm xúc Cần phải nhận thấy rằng cảm xúc là một cái gì

đó kết thúc trong sự đau khổ Vì nói chung, đau khổ là điều màchúng ta hết sức né tránh, nên chúng ta phải gây dựng những thái

độ làm cho tâm thức chúng ta thoát khỏi các cảm xúc càng nhiềucàng tốt Loại bỏ cảm xúc không có nghĩa là ngăn chận không chochúng phát sinh Nếu chúng ta làm cho tâm thức của mình căngthẳng, không công nhận cảm xúc của mình, dựng một lớp bảo vệchống lại mọi hoạt động cảm xúc trong tâm, chúng ta sẽ bị căngthẳng, tâm dễ sinh ra những rối loạn tâm lý sâu xa Vậy chúng taphải cẩn thận không được lầm lẫn việc loại bỏ cảm xúc với đè néncảm xúc

Hiểu biết về tính chất tiêu cực của cảm xúc, chúng ta sẽsẵn sàng từ bỏ chúng Chúng ta giảm thiểu sức mạnh của cảm xúcbằng cách làm cho chúng bớt quan trọng, như vậy chúng ta tạo mộtkhoảng cách giữa mình và cảm xúc khi nó xuất hiện Chúng takhông để cho cảm xúc lôi cuốn như trước, chúng ta quán niệm "Hãyquan sát cảm xúc này Nếu ta tiếp tục đi theo nó thì hậu quả sẽ làđau khổ, vậy ta sẽ không để nó tiếp diễn" Khoảng cách giữa mình

và cảm xúc là môi trường để chúng ta xử lý với cảm xúc

TÔN GIẢ ORGYEN KUSUM-LINGPA

Tôn giả ORGYEN KUSUM-LINGPA là một thiền sư siêutuyệt thuộc dòng cổ mật, và là một khai mật tạng Đại pháp vương.

Sự ra đời của Ngài đã được huyền ký bởi chư Tổ và các hiền thánhTây Tạng: "Một hóa thân của Kim Cương Thủ Bí mật Tích chủ Bồ tát

sẽ ra đời vào năm Hộ Tài trong dòng tộc các hành giả Kim CangThừa " Do Bồ tát hạnh, Ngài từng tái sanh với thân Đại thành tựugiả Ấn Độ Drilvupa, Lhalung Palge Dorje (đệ tử tâm đắc của LiênHoa Sanh Đại sĩ) Sau khi sanh ra lúc ba tuổi, Ngài được nhìn nhận

là một hóa thân, được đức Ban Thiền Lama đời thứ 9 thọ nguyệngiới Vào năm chín tuổi, Ngài đã thông hiểu nghi lễ và kinh đìểnngay khi vừa đọc qua Khi mười tuổi, ngay lúc thọ Sa di giới, Ngàinhập thiền thấy đức Kim Cương Thủ Bồ tát trong dạng phẫn nộthân Suốt đời Ngài đã từ bi thể hiện nhiều sự nghiệp kỳ diệu như trịbịnh, cứu tử, cầu mưa, trừ tà Ngài không ngừng truyền pháp quánđảnh, giảng dạy các giáo lý khẩu truyền và pháp thiền đốn ngộ (Đạiviên mãn) cho hơn trăm ngàn tín đồ Phật tử xuất gia, tại gia và cáchành giả Mật tu khắp các quốc gia, hiện Ngài là trụ trì của ba đại tuviện chánh ở Tây Tạng Ngài đã nhiều lần linh kiến gặp Kim CươngThủ Bồ Tát, chư Phật

TỪ BỎ CẢM XÚC

Phần thứ nhất này nói về việc từ bỏ năm độc (hay nămcảm xúc tham, sân, si, ganh tị, kiêu mạn) dựa trên giáo lý Tứ diệu đếcủa Đức Phật Ngài định nghĩa sự khổ, nguyên nhân của khổ Đểdứt khổ, ta phải diệt nguyên nhân của khổ, nghĩa là chúng ta phải cư

xử một cách đức hạnh Đức Phật dạy: "Hãy so sánh mình với ngườikhác" Câu này có nghĩa hãy đối xử với người khác giống như mình.Chúng ta biết rõ là mình không thích đau khổ, vậy chúng ta có thể

dễ dàng hiểu là người khác cũng không muốn đau khổ, do đó chúng

ta sẽ không nghĩ tới chuyện làm hại người khác

1.- Luật nhân quả

Theo lời Phật dạy: "Mọi sự vật trong vũ trụ đều từnhân duyên mà có" Do luật nhân quả tự nhiên này, tự thân chúng ta

và thế giới mà chúng ta sống chỉ là kết quả của những hành độngtrong quá khứ của chúng ta Thế gian là do tâm chúng ta tạo ra, vàđược cảm nhận tùy theo ảo giác sản sinh bởi các hành động trongquá khứ hay nghiệp của chúng ta Loại thế giới mà tâm phóng chiếugiống như một giấc mơ tùy thuộc vào biệt nghiệp của chúng ta Thí

dụ, có hạng chúng sinh với đau khổ thường trực, không có mộtkhoảnh khắc nào sung sướng cả Đó là những chúng sinh ở địangục, ở loại ngạ quỷ, hay súc sinh Nguyên nhân là trong một thờigian dài, họ đã không làm một việc tốt nào cả Thế giới hay cuộcsống của họ là kết quả của một tập hợp toàn những nghiệp xấu, làmphát sinh một cảnh giới có đặc tính đau khổ

Giáo lý của Đức Phật dạy: "Từ đâu mà có sàn địa ngụcbằng sắt nóng chảy, cái gì sinh ra lửa địa ngục? Đơn thuần chỉ làtâm vị kỷ" Vị kỷ là thái độ sinh ra những hành động xấu Thế giới

mà chúng ta đang sống chỉ là những hình tướng giả ảo do tâm củachúng ta hiển lộ ra Chính tâm của chúng ta tạo ra thế giới mà chúng

ta đang sống, và nếu tâm của chúng ta chứa đầy những nghiệp xấu,kết quả của những hành động xấu trong quá khứ, thì thế giới do tâm

đó phóng chiếu ra sẽ có tính chất đau khổ

Không phải chỉ có một địa ngục, mà có tới mười tám địangục, mỗi địa ngục là một loại đau khổ Những sinh linh thọ trongnhững cảnh giới này do quá khứ đã gây nhiều tội lỗi và ở các mức

độ khác nhau, vì vậy mà có nhiều địa ngục Trong cõi ngạ quỷ cũngvậy Có bốn loại quỷ đói Mỗi loài chịu một hình thức đau khổ đặcbiệt Tất cả đều liên quan tới đói và khát Chúng ta có thể thấy cảnhkhổ của các loài thú sống dưới nước, trên mặt đất, và trên không

Mộ số loài chịu khổ vì bị loài người dùng làm vật sở hữu và khaithác, những loài khác thì sống tự do nhưng luôn luôn lo sợ bị sănbắt

Nhìn về các cõi cao hơn chúng ta cũng thấy nhiều cảnhkhổ Trong cõi người, có người được hưởng hạnh phúc, trong khi

những người khác phải gánh chịu rất nhiều đau khổ Trong quá khứ,

ở những kiếp làm người trước kia ta đã làm cả những việc thiện lẫnviệc ác, những nguyên nhân này sẽ chín rải rác trong cuộc đời thànhquả tốt và xấu có cả hạnh phúc lẫn đau khổ Vậy, cõi người khônghoàn toàn sung sướng mà cũng không hoàn toàn khổ cực

Chúng sinh ở các cõi thấp được sánh nhiều như hạt cáttrên một khu đất lớn, còn những người được sinh ra trong cõi người

và các cõi trời thì chỉ bằng số cát trên một khoảnh đất nhỏ cở móngtay, đó là vì có quá ít người trong vũ trụ làm những việc lành, và cóquá nhiều người gây tội lỗi

Người ta có thể cho rằng không nên nghĩ gì về đau khổ,

vì như vậy chỉ làm cho mình u uất Nhưng thái độ như vậy chỉ là sựđánh lừa chính mình Nếu không nghĩ tới đau khổ thì không bao giờ

có hạnh phúc thực sự, vì chúng ta vẫn giữ sự rối loạn tâm trí (vôminh) Vô minh là nguyên nhân đau khổ của mình Một khi nhận thấytính chất đau khổ nơi thế gian, chúng ta sẽ cảm thấy cần làm mộtviệc gì đó góp phần vào việc chấm dứt những đau khổ này Có thểnói là, chúng sinh chịu tội trong địa ngục là những người giúp chúng

ta nhiều nhất trong nổ lực thành Phật, vì do nghĩ tới cảnh khổ của họ

mà lòng từ bi thúc đẩy chúng ta tiến tới Phật quả càng sớm càng tốt.Đức Phật cũng dạy rằng nếu muốn biết quá khứ của mình, chúng tachỉ quan sát mình hiện tại, và muốn biế tương lai của mình, chúng tachỉ cần nhìn vào những hành động hiện tại của mình Nghĩa là muốnbiết về kiếp trước của mình, chúng ta hãy nhìn vào kiếp hiện tại vớinhững đau khổ và hạnh phúc, rồi chúng ta có thể suy luận về nhữnghành động đã làm trong kiếp quá khứ Và nếu muốn biết điều gì sẽxảy ra cho chúng ta sau khi chết, một khi đã biết rằng những gìchúng ta làm trong đời này sẽ quyết định kiếp sau, thì chúng ta chỉcần nhìn qua lối sống của mình hiện tại là có thể biết trước cuộc đờicủa mình sẽ ra sao trong kiếp sau Luật nhân quả hết sức vô tư,không thay đổi Một hành động nào đó luôn luôn sinh ra cùng mộtkết quả tương xứng đối với bất cứ ai nếu người đó đã gây ra Cũngkhông có một hành động nào chúng ta làm mà lại mất đi hay bị lãngquên Hành động nào cũng sinh ra kết quả tương ứng, dù sớm haymuộn

Do lời dạy của Đức Phật mà chúng ta được biết về luậtnhân quả Trong đại định Đức Phật thấy cảnh vận hành của luật

nhân quả, và Ngài giải thích luật này một cách rõ ràng để mọi người

có thể hưởng lợi ích do tri kiến và ứng dụng vào đời sống của họ

2.- Nhân quả và hạnh phúc

Tất cả loài người đều có những ý nguyện giốngnhau Chúng ta đều muốn có hạnh phúc và tránh đau khổ Nhưngmặc dù chúng ta đã hết sức ngăn chặn mọi điều không may có thểxảy tới với mình, chúng ta vẫn thấy, mình là nạn nhân của hoàncảnh, cảm thấy bất lực trước mọi tình huống mà mình gặp Cảmgiác bất lực này là do sự tác động của luật nhân quả Hạnh phúchay đau khổ của chúng ta trong hiện tại đã được quyết định bởinhững hành động của chúng ta đã làm trong kiếp trước, vì vậy cảmgiác không thể giúp gì cho tình trạng hiện tại của mình Chúng tatranh đấu một cách vô ích chỉ vì không hiểu rằng có những việctrong cuộc đời này đã được định trước

Chúng ta nên nghĩ tới tương lai của mình bằng cách thayđổi lối hành xử hiện tại để có thể đạt được những quả tốt trongtương lai Nếu chúng ta muốn có hạnh phúc mai sau thì hôm naychúng ta phải làm những điều tốt Nếu muốn tránh đau khổ trongtương lai thì hiện tại phải tránh làm điều xấu

Những hành động của chúng ta luôn luôn sinh ra quảtương ứng không hề sai biệt Giống như trồng cây, trồng hạt táo, thì

có cây táo quả táo, trồng hạt cam thì có cây cam trái cam; nhân nàoquả nấy Bất cứ hành động nào cũng có lúc chín múi để trưởngthành hạnh phúc hay đau khổ tùy theo nguyên nhân gây ra hànhđộng Không thể thay đổi luật tự nhiên này Vì vậy chúng ta phải cẩnthận trong mọi việc làm, nếu muốn hái quả hạnh phúc thay vì nhữngtrái đắng

Hành động tốt hay xấu là tùy vào trạng thái tâm thức củachúng ta khi hành động Nếu lúc hành động chúng ta chỉ nghĩ tớimình, thì hành động đó bị ô nhiễm bởi tính ngã chấp, và không thểsinh ra quả tốt Nếu khi hành động chúng ta nghĩ tới lợi ích củangười khác, thì đó là hành động tốt và sẽ sinh ra quả hạnh phúc Tất cả những hình thức hạnh phúc, tốt lành hay may mắn

mà chúng ta thấy trong thế gian, như của cải, lòng thỏa mãn, sự hòahợp với người khác, có óc sáng tạo, và những việc khác, đều đượcthực hiện bởi sự hộ trì của chư Phật Điều này làm cho các Bồ tát

phát nguyện tu tập tinh tấn trên đường đạo, để có thể thực hiện mọiước muốn của chúng sinh Các Bồ tát hồi hướng công đức củamình để chúng sinh đạt được niềm hạnh phúc mà họ đang tìm kiếm.

Do ý nguyện đặc biệt đăït căn bản trên việc thực hành các đức hạnh

mà thế gian có khả năng hưởng hạnh phúc

Nhưng một cá nhân chỉ có thể hưởng hạnh phúc, khingười đó đã tích lũy nhiều nghiệp tốt Người ta vẫn chịu nhiều loạiđau khổ, đó không phải là do ý nguyện của các Bồ tát không có hiệuquả, mà do nghiệp xấu của họ vẫn còn quá nặng nề

Chúng ta nên theo gương các Bồ tát tạo công đức càngnhiều càng tốt và hồi hướng những công đức này cho chúng sinh,

để góp phần xây dựng hạnh phúc cho họ Sau khi hồi hướng côngđức, chúng ta nên tiếp tục phát nguyện, giống như các Bồ tát,nguyện rằng với những công đức như vậy, chúng sinh sẽ có hạnhphúc và thịnh vượng Bằng cách này, chúng ta tu luyện dần dần đểtrở thành Bồ tát

Trong sáu cõi luân hồi, cõi trời là nơi chúng sinh sốngnhư những vị thần (vị trời), hoàn toàn hạnh phúc và không biết tớiđau khổ Đó là do phước báu được tạo ra trong những kiếp trướccủa họ, các phước báu này không có liên quan tới trí huệ, chúng bịgiới hạn bởi các ý niệm, những điểm tham chiếu cho tâm, làm chotâm bị kẹt trong các ý tưởng hạn chế về chủ thể hành động, đốitượng thọ lãnh và hành động Thí dụ, họ chấp giữ ý tưởng người bốthí, kẻ nhận của thí và hành động bố thí Một người tạo công đứcloại này không biết cách để cho tâm trụ trong trạng thái trí huệ.Không có các ý tưởng hạn chế chủ thể, đối tượng và hành động.Người đó không hồi hướng việc thiện của mình cho chúng sinh Kếtquả của những phước báu đó là tái sanh trong các cõi trời Hạnhphúc ở những cõi này cũng không bền vững, và khi thiện nghiệpkhông còn nữa thì những người đó sẽ rơi xuống những cõi thấp thọnhiều đau khổ

Chúng ta không nên nhắm tới việc tái sinh trong cõi trời,

mà nên hồi hướng tất cả công đức vì lợi ích chúng sinh, và sau mỗilần hồi hướng nên để cho tâm trụ trong trạng thái hoàn toàn mởrộng, không có một điểm tham chiếu nào (vô trụ), tức là trong trạngthái không có ý tưởng chủ thể, đối tượng và hành động Công đức

mà chúng ta tích lũy, sẽ không bao giờ bị cùng cạn mà trở nên côngđức vô lượng.

Nếu chúng ta thành tâm thực hành giáo pháp của ĐứcPhật, chúng ta phải từ bỏ tất cả mọi ý tưởng thiên về vật chất, thếgian và cống hiến trọn vẹn bản thân (thân, khẩu, ý) cho mục tiêu tâmlinh của mình Chúng ta phải hồi hướng kết quả các việc làm củamình vì lợi ích chúng sinh Như vậy chúng ta sẽ tiến dần qua cácgiai đoạn của Bồ tát đạo, cho đến khi đạt giác ngộ, viên mãn tốithượng Vào lúc đó chúng ta thoát tất cả đau khổ, và hơn nữa, cókhả năng giải thoát người khác khỏi đau khổ Hoạt động của chúng

ta sẽ trở nên rộng lớn hơn như bầu trời, chúng ta có thể hành động

vô giới hạn với nhiều nguồn năng lực chưa được biết trước đâydành cho chúng ta

Vậy, cần phải biết và tin tưởng vào sự vận hành của luậtnhơn quả bất biến này Chỉ khi nào hiểu rõ luật nhơn quả này chúng

ta mới có thể hiểu thấu đáo tính chất không đáng thỏa mãn của luânhồi(1)

******

(1) Tóm lại, nghiệp quả của chúng sinh có sai khác là do niệmkhởi trong quá khứ, ví như không đổ lúa xuống sân thì chim khôngđến, hay đường không rớt xuống nền thì kiến không bu

******

3.- Cảm xúc và cái ta

Về mặt chân lý tối hậu, kiếp luân hồi không có một

sự thật nào cả Nhưng khi tâm còn vô minh thì không biết điều này

và nó tạo ra một sự thật của riêng nó Trong tâm của mỗi cá nhân cómột niệm tưởng vi tế về bản ngã hay cái "ta", một cảm giác về chínhmình, và dần dần cảm giác này đông cứng lại thành điều mà chúng

ta gọi là ngã chấp, bám giữ vào cái ta

Ý tưởng về bản ngã tự động hàm ý "người khác", và với ýtưởng "mình" và "người" này, chúng ta sống trong thế giới nhịnguyên Tâm chúng ta bị ảnh hưởng bởi lối xét đoán về liên hệ giữamình và người khác Chúng ta phân biệt người thân, kẻ sơ, ngườiđáng ưa và kẻ đáng ghét Những phản ứng này dẫn tới việc tâmchúng ta bị quấy nhiễu liên tiếp bởi năm trạng thái cảm xúc căn bản

và việc này làm cho thái độ của chúng ta sản sinh một phản ứng có

hệ thống (nhân sinh quan và thế giới quan) Khi những phản ứngnày chín mùi, chúng sẽ quyết định hình thức thế giới quanh ta

Như vậy giống như ngủ mơ Trong giấc mơ chúng ta coithế giới mộng do tâm tạo ra là thật, và chúng ta hao tốn năng lực đểhoạt động phản ứng những sự kiện trong giấc mơ, khi không thànhcông chúng ta thất vọng và đau khổ Cuộc sống lúc thức của chúng

ta đích thực giống như vậy Chúng ta hoạt động trong đời sống hàngngày là để đạt được những điều mong muốn , nhưng chúng tathường không thành công Khi chúng ta đạt được mục tiêu thì lạiphải đối diện với vấn đề giữ cho nó khỏi mất Chúng ta không thểtránh được tất cả những tình trạng xấu có thể tới với mình Cũngnhư thế, thuận cảnh tốt dầu muốn nó cũng không tự đến Cuộc đờicủa chúng ta đầy thất vọng Khi trời mưa chúng ta không thích ướt,khi trời nắng chúng ta lo thiếu nước Không có gì là hoàn toàn cả

Do sự đòi hỏi của bản ngã mà có những phản ứng khác nhau này

Vì vậy Đức Phật dạy rằng ngã chấp là gốc rễ của luân hồi

Tất cả những cảm xúc căn bản mà chúng ta kinh nghiệm,tham, sân, si, ganh tị và kiêu mạn được hoạch định để sản sinh mộtthứ lợi ích nào đó cho bản ngả Khi chúng ta hành động theo bảnnăng vì một cảm xúc, thì đó là để duy trì hiện hữu của bản ngã Và

vì muốn giữ cho mình sống còn mà chúng ta làm nhiều việc khôngđức hạnh, gây ra những quả xấu Khi chết chúng ta không thể mangtheo thứ vật chất nào cả, nhưng chúng ta lại phải mang theo tất cảnhững nghiệp xấu mà mình tạo ra vì bản ngã của mình.

Nếu suy nghĩ cẩn thận về tính chất không đáng thỏa mãncủa đời sống thế gian, chúng ta sẽ nhận thấy là đặc tính của nó làđau khổ Vì vậy chúng ta nên nhắm tới Phật quả, quay tâm của mìnhkhỏi những giá trị phù phiếm thế gian Đó là nền tảng cho conđường tâm linh của chúng ta, và đó là lý do người ta nói rằng sự dứt

bỏ là đôi chân của thiền định mà chúng ta dùng để đi tới giác ngộtrọn vẹn

Như một con người, phải chọn lối đi trước một ngã ba.Việc chọn lựa này tùy thuộc vào trình độ nhận thức của chúng ta.Nếu còn vô minh, chúng ta sẽ nghĩ rằng mình có thể tìm thấy hạnhphúc lâu bền trong thế gian này, và tất cả những nổ lực của chúng tađang hướng tới sẽ tạo được hạnh phúc và tránh đau khổ Nhưngnếu chúng ta không biết về những sự thật thế gian, thì mọi nổ lực đóđều vô ích Chúng ta không thể tạo ra hạnh phúc lâu dài Chúng tatiếp tục đau khổ từ kiếp này sang kiếp khác, nếu chúng ta chọn sựtỉnh thức, thì điều này có nghĩa là chúng ta đã hiểu luân hồi là đaukhổ Điều duy nhất để chấm dứt hoàn toàn đau khổ là vượt lên trênlối sống thế gian thường tình và nhắm tới Phật quả

Là một con người, chúng ta phải quyết định như vậy, vàdứt khoát ngay bây giờ nếu muốn có kết quả tốt trong tương lai Cònnếu đợi đến lúc chết thì sẽ là quá trể

4.- Tứ diệu đế và các cảm xúc

Chúng ta thấy rằng nguồn gốc của đau khổ chính lànhững hành động xấu của chính ta Mọi hành động chúng ta làm,nếu do ảnh hưởng bởi một trong năm độc thì đương nhiên là mộthành động tiêu cực và sẽ có quả xấu Chúng ta nên từ bỏ nhữnghành động xấu do những cảm xúc phiền não này, nếu không chúng

ta sẽ sống trong đau khổ Hiểu như vậy tức là chúng ta hiểu điều thứnhất của bốn chân lý cao quý, đời là khổ

Do bám vào ý thức bản ngã hay cái ta, chúng ta coi thânngũ uẩn này là thật là chính ta rồi tự đồng hóa mình với nó Thái độnày là nguyên nhân gây đau khổ, vì tâm chúng ta sẽ liên tục bị kíchđộng bởi những cảm xúc, nó làm cho chúng ta hành động một cáchtiêu cực, gây ra đau khổ Đây là chân lý thứ nhì, nguyên nhân của

sự khổ Năm độc là nguyên nhân gây đau khổ, vì thế chúng tạo nênnhững hành động xấu

Nếu chúng ta chấm dứt mọi cảm xúc gây rối loạn tâmthức, thì chúng ta sẽ thoát khổ Đây là chân lý diệt khổ

Chúng ta có thể đạt giác ngộ tối hậu, vượt qua mọichướng ngại, trong đó có năm cảm xúc, bằng cách thực hành lầnlượt những phương pháp tu tập mà Đức Phật đã dạy Đây là đạodiệt khổ, là chân lý cao quý thứ tư hay tứ diệu đế, những giáo lý đầutiên mà Đức Phật đã dạy ở thành Ba-la-nại vài ngày sau khi đấng

Từ phụ thành đạo

5.- Những cảm xúc và sự tái sinh

Chương "Chim công lớn" nói tiếp rằng, nếu tâmchúng ta bị ảnh hưởng bởi cảm xúc tham dục thì hậu quả sẽ tái sinhlàm ngạ quỷ; do ảnh hưởng của sân hận, chúng ta sẽ tái sinh trongđịa ngục, nếu tâm chúng ta bị sự si mê ngự trị, chúng ta sẽ tái sinhtrong loài súc sinh Qua sự ganh tị, chúng ta sẽ tái sinh như một áthần (bán thần, A tu la), còn nếu bị ảnh hưởng mạnh của kiêu mạn,chúng ta sẽ tái sinh trong loài người hay trong một cõi trời Đây chỉ

là những điều trình bày tổng quát về những trạng thái cảm xúcmạnh, và không có nghĩa là mỗi lần giận, chúng ta lại tái sinh vàođịa ngục, và những cảm xúc khác lại đưa chúng ta tới sự tái sinhvào những cõi khác Luật nhơn quả phức tạp và tinh tế hơn thếnhiều

Nhưng nếu chúng ta giữ sự tức giận lâu dài, chẳng hạnnhư lúc hấp hối, thì hậu quả là chúng ta sẽ rơi thẳng xuống địangục Sự tức giận còn có thể làm cho chúng ta tái sinh trong loài A

tu la, nơi có nhiều cảnh đánh và cải nhau, hay sinh ra làm ngườitrong hoàn cảnh thường có xung đột Có thể chúng ta trở thànhngười dễ nổi giận, hay một người có tính hung hăng Các cảm xúckhác cũng làm cho người ta tái sinh theo quy luật tương tự Như đãnói, dù mỗi cảm xúc chiếm ưu thế trong từng cá nhân, nhưng chúngchỉ ở mức độ giới hạn nào đó Nếu chúng ta tái sinh trong ba cõithấp địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, sự đau khổ sẽ bức bách và triềnmiên, ngược lại sinh vào ba cõi cao thần, á thần và loài người thìhạnh phúc cũng có mức độ nào đó và chỉ trong những giai đoạnngắn Sớm muộn gì hạnh phúc trong đời người cũng bị thay thế bởiđau khổ, một sự thay đổi có thể xảy ra thật nhanh Với bốn điều khổlớn là sinh, lão, bệnh, tử chúng ta đắm mình trong nó mà không cókhả năng giải thoát

Nguyên nhân của vấn đề này là hoạt động của năm cảmxúc trong tâm chúng ta, do đó phải từ bỏ chúng, chúng ta có thểthấy rằng mỗi người có một cảm xúc riêng chiếm ưu thế trong tâm

Ở một số người, đó là cảm xúc tham dục và sự đau khổ trong đời họ

là do tham dục, vài người khác thì cảm xúc chính của họ là sân hận,

hoặc ganh tị, làm cho mỗi người phản ứng một cách khác nhautrong một tình trạng nào đó.

Mỗi người có một cảm xúc chiếm ưu thế hơn những cảmxúc khác đó là do hành động của chúng ta trong kiếp trước Nếu quákhứ, hành động bị thúc đẩy chính yếu là sân hận, thì giờ đây nó làhình thức cảm xúc hoạt động nhiều nhất trong chúng ta Nguyên tắcnày cũng ứng dụng cho những cảm xúc khác Nếu hiểu luật nhânquả, chúng ta sẽ biết lý do vì sao một vài cảm xúc có khuynh hướngvượt trội

6.- Lợi ích của việc từ bỏ cảm xúc

Muốn tránh đau khổ chúng ta phải từ bỏ tất cảnhững cảm xúc là nguyên nhân dẫn đến đau khổ Nhưng chúng tathấy khó chấp nhận ý tưởng từ bỏ cảm xúc, dù ý tưởng này muốnnói tới tất cả sự loại trừ đau khổ là hậu quả của những cảm xúc Đó

là vì chúng ta chịu sự tác động của tánh ngã chấp, không thích nghenhững lời khuyên làm giảm ảnh hưởng của bản ngã mình Chỉ cóviệc suy ngẫm thường xuyên về từ bỏ cảm xúc thì chúng ta mới cóthể thay đổi thái độ, chấp nhận ứng dụng và thực hành lời dạy này Nếu chúng ta chỉ ghi nhớ những lời dạy dễ dàng, có vẻhấp dẫn với mình vì nó không làm phật ý hay thay đổi nhiều, thì khichúng ta thực hành những lời dạy lẻ tẻ đó, kết quả là bản ngã sẽ trởnên mạnh hơn, vì nó đã chọn các lời dạy theo ý muốn riêng Vậychúng ta phải cẩn thận không phạm sai lầm này, và chấp nhậnnhững gì Đức Phật dạy mà không tự ý lựa chọn

Khi bị kích động bởi năm cảm xúc, chúng ta thường dễdàng đón nhận những ý tưởng khác nhau phát sinh trong tâm trí.Chỉ khi thực sự kinh nghiệm hậu quả đau khổ trong ba cõi thấp thìchúng ta mới bớt hứng khởi

Bao nhiêu Đức Phật đã thị hiện trên thế gian để dạy bảo,thế mà mình không biết dùng kho giáo lý đó để thoát luân hồi Chỉriêng trong kiếp này, mình đã chứng kiến nhiều lễ điểm đạo, đọcnhiều kinh sách, nghe nhiều lời khuyên, vậy mà mình còn kẹt trongbánh xe luân hồi Tất cả đã không có hiệu quả đối với mình

Trong khi cố gắng tu tập, mình đã xin để được thọ ba giớinguyện: giới nguyện bên ngoài hạnh kiểm, giới nguyện bên trongcủa bậc Bồ tát về đạt giác ngộ tối thượng vì lợi ích của chúng sinh,

và giới nguyện bí mật của Kim Cương thừa về việc giữ tri kiến coicác pháp đều thanh tịnh Nhưng mình vi phạm những giới nguyệnnày và giới hạnh của mình hoàn toàn không còn trong sạch nữa, vìmỗi ngày mình đã phạm bao nhiêu là tội lỗi

Mình đã bỏ nhiều thì giờ để niệm thần chú và thiền quán

về vô số vị thần, vậy mà vẫn không trông thấy được vị thần nàotrong một khoảnh khắc cả Tâm đã hoàn toàn mê muội, và mình

không đạt đuợc gì hay có một ấn chứng nào trong thiền quán Đốivới mình những điều đó cũng giống như lông rùa, sừng thỏ.

Trong vô số kiếp, từ khi sinh ra cho đến lúc chết, mình đãkhông tự lợi, mà chỉ ăn với ngủ và làm những chuyện hoang phí thìgiờ vô ích, không dành một lúc nào để thực hành giáo pháp đạt giácngộ Mình chỉ ham mê những thứ vui trần tục của kiếp người màkhông biết gì tới an lạc thật sự

Không bao giờ thỏa mãn, mình chỉ biết bỏ thì giờ và sứclực để theo đuổi những mục tiêu phàm tục tầm thường Tâm mìnhđầy những phiền não do năm độc gây ra, thế mà bên ngoài mìnhlàm ra vẻ trong sạch, đắp y mang bình bát

Không có một chút khả năng nào để giảng dạy hay thảoluận về một đề mục nào trong kinh sách, thế mà mình cho là có họcthông minh hơn ngưòi Lúc nào cũng tự khoe với người khác làmình nhiều kiến thức lại thông hiểu kinh sách Mình không làm được

gì để hóa giải năm độc, vậy mà vẫn cho là tài giỏi và còn thuyết vớingười khác như vậy Không những tự lừa dối mà còn lừa dối luônngười khác

Không biết lúc chết mình sẽ gặp điều gì, nhưng cả đờivẫn nói là mình biết hướng dẫn thần thức người chết, và quên đi lúcnào tới phiên mình Mình chỉ biết tự kiêu về cái nghề dẹp bỏ nhữngchướng ngại của người khác

Khi nào chúng ta còn nghĩ tốt về mình, thì khi đó là cònche dấu tội lỗi, như thế thì không thể trừ bỏ được tội lỗi Việc suyngẫm như trên làm cho chúng ta nhận lỗi của mình, do đó có thểdiệt trừ được những lỗi này, và tính kiêu ngạo được khắc phục

Dù là tu sĩ hay cư sĩ, chúng ta cần phải thường xuyênnhìn vào tâm của mình và tự kiểm soát xem phải bỏ ý tưởng thùđịch, nhất định không coi người khác là kẻ địch để tiêu diệt hay đánhbại

Nếu một con ong bám vào mật mà nó làm ra, thì nó sẽdính chặt vào mật và chết Cũng vậy, nếu chúng ta bám vào hạnhphúc và thú vui thông thường của thế gian, chúng ta sẽ vướng vàoluân hồi không thoát ra được Vậy chúng ta cố gắng giảm thiểu hammuốn, chỉ thỏa mãn với những điều thanh cao, vui lòng với những gìmình đã có

Cảm xúc ngu si, hay sự mê muội, tự biểu lộ trong giấcngủ Việc ngủ cướp của chúng ta cơ hội làm việc tốt Dù cho chúng

ta sống lâu bao nhiêu, một nữa đời của chúng ta cũng bị lãng phítrong trạng thái giống như một xác chết Theo truyền thống, có haimươi lỗi về sự ngủ, nhưng tất cả đều dẫn đến hậu quả là khi ngủchúng ta không thể thực hành những đức tính Vì vậy chúng ta nên

cố gắng bớt ngủ và dùng nhiều thời gian hơn để làm việc tốt

Một phương diện khác của sự mê muội là không biếtphân biệt đúng, sai, phải, trái Chúng ta hoàn toàn mơ hồ đâu là giáo

lý của Đức Phật, đâu k hông phải là giáo lý của Ngài Chúng ta cóthể bỏ chánh pháp, nhận lầm tà giáo Sự lầm lẫn này đã được ví vớingười tự cắt lưỡi của mình vì không có gì để ăn.Người này làm mộtđiều vô lý vì không nghĩ rằng lưỡi của mình còn được dùng để nếmkhi nào có thực phẩm

Nếu chúng ta nghe giáo lý về luật nhân quả, về cái gìphải bỏ, cái gì phải theo, về những điều tốt và những điều xấu trongđời sống hàng ngày, nhưng không hiểu đúng ý nghĩa của nhữnggiáo lý này, thì chúng ta có nguy cơ làm ngược lại những lời dạy củaĐức Phật Chúng ta làm sai với đúng, trái với phải và có thể tạonghiệp xấu không thể rửa sạch được bằng sám hối Đó là lý dochúng ta không nên để cho mình tiếp tục bị ảnh hưởng bởi sự mêmuội hay ngu si

Trạng thái vô minh hay mê muội là một cảm xúc, mà mọingười chúng ta thường không nghĩ đến Nhưng nếu xét kỹ, chúng ta

dễ bị ảnh hưởng bởi sự tham dục, sân hận (cảm xúc) hay vô minh

Vì lẽ, vô minh không phải là một trạng thái (cảm xúc) mang tínhchất trung tín, không có hậu quả, mà chính nó được nhận biết khingười ta thể hiện hành động theo một cách nào đó khi tâm ta đã xácđịnh để thực hiện

Mê muội hay vô minh là khi chúng ta không có khả năngxét biết sự vật theo tính chất thật của chúng Vô minh có thể là có ýthức hay không ý thức về sự vô minh của mình Vô minh vô thức làkhông có khả nănng nhận ra điều gì đang xảy ra, có khi được catụng là sự hồn nhiên, hay một cảm giác vô tư lự, hay có thể là một

sự không cần biết Sự vô minh có thể có những mức độ từ rối loạntổng quát (tức là sự kém trí thông minh) về các sự việc, cho đến việctạo lập những quan niệm sai lầm Trong vô minh cũng có một thành

phần chấp thủ nào đó Vô minh có thể được coi là dễ chịu, như ýniệm "vô tư là an lạc"; nếu chúng ta tự xét mình, chúng ta sẽ thấythái độ này trong nhiều hành vi của mình Phật giáo cho rằng vôminh không thể nào là an lạc hay hồn nhiên Vô minh là nguyênnhân chính của đau khổ, vì vậy nó là một trong năm độc.

Một cảm xúc khác là sự ganh tị "Chim công lớn" củaLama Chagme Rinpoche nói rằng: Vì muốn là người hạng nhất hayquan trọng nhất mà chúng ta cư xử một cách ganh tị với ngườikhác Chúng ta sẽ gặp nguy cơ xúc phạm một vị Bồ tát, và đó là mộttội nặng nhất trong vũ trụ, hơn cả tội giết người Để tránh điều này,chúng ta phải bỏ mọi ganh tị mà mình có đối với người khác

Có người được thọ giới trở nên kiêu mạn, cho rằng mìnhtrong sạch, đạo đức, mình là người đặc biêït, tốt hơn những ngườithường còn bám vào những tư tưởng phàm tục như giàu sang, củacải Người nào tự cao như vậy sẽ làm hại tới đức hạnh của mình Khi chúng ta thọ giới, trở thành một thành phần trongtăng đoàn, trong tâm của chúng ta chỉ nên có một ý nghĩ, đó là vui

vẻ đi theo những bước chân của Đức Phật Không nên có ý định trởthành người tốt hơn hay trong sạch hơn người khác Người nàomặc áo tu sĩ thì người đó thuộc tăng đoàn của Tam bảo Chúng takhông nên coi thường một người như vậy Vì dù rằng hạnh kiểm của

họ có vẻ không hoàn hảo, chúng ta không thể nhìn thấy bên trong

họ để hiểu đúng động lực hay tâm trạng của họ Đối với nhữngngười khác cũng vậy Chúng ta phải trau dồi một cái nhìn trongsáng, một sự hiểu biết thành thật rằng chúng sinh đều có Phật tính.Không có lý do gì để khinh thường một chúng sinh khác, coi chúngsinh đó là vô giá trị Ngay cả một con côn trùng nhỏ nhất cũng cóPhật tính và cũng sẽ có ngày nó giác ngộ Cần phải luôn luôn tựluyện mình theo quan điểm trong sạch này, tôn trọng tất cả nhữngchúng sinh khác

Nói chung, chúng ta nên trau dồi ý tưởng rằng mình kémhơn tất cả những người khác Như vâïy chúng ta sẽ không rơi vàolỗi kiêu ngạo hay ganh tị

Những ý tưởng suy ngẫm ở trên được trình bày đểkhuyến khích chúng ta từ bỏ năm độc Đó là những phương phápđược dùng trong truyền thống Thinh văn của Tiểu Thừa

ĐỐI TRỊ CÁC CẢM XÚC

Khi áp dụng sự từ bỏ các cảm xúc, chúng ta sẳn sàngbuông rơi chúng và tạo khoảng cách giữa mình và cảm xúc trongtâm ta, để quán sát khi cảm xúc xuất hiện Như vậy là chuẩn bị chotâm chiến đấu chống lại các cảm xúc

Khi chúng ta bắt đầu quan tâm tới những vấn đề tâm linh.chúng ta nhận thấy rằng dù được hấp thụ bởi những ý tưởng cao

cả, chúng ta vẫn khó trung thành với những ý tưởng đó Là vì chúng

ta chịu ảnh hưởng lớn bởi những khuynh hướng "tự nhiên" Mặc dù

có ý định tốt nhưng chúng ta thường có những hành vi xấu Chỉ khinào thói quen tốt trở nên ngang hàng hoặc mạnh hơn thói quen xấu,thì lực tâm linh trong chúng ta mới bắt đầu hiển lộ

Đây là lúc mà các phẩm tính bên trong chúng ta có khảnăng gây ảnh hưởng tới các cảm xúc khi chúng xuất hiện Giốngnhư thuốc giải độc, những phẩm tính đó có thể thay đổi hiệu quảcủa các cảm xúc Thuốc giải độc càng mạnh thì chất độc càng bịhóa giải nhiều

Trước hết, chúng ta phải trau dồi những phẩm tính này, vìchúng không phải là những tính chất tự nhiên nơi con người vị kỷcủa chúng ta Qua thời gian và với kiên nhẫn, những phẩm tính nàytrở nên kiên cố để có thể chiến thắng mỗi lần chống lại các cảm xúc Chagme Rinpoche cho chúng ta biết những phẩm tínhđặc biệt nào có hiệu lực nhất trong việc đối trị mỗi cảm xúc của nămcảm xúc chính yếu Khi đã được biết công thức giải độc, chúng tachỉ còn việc chế tạo và dùng thuốc

1.- Thiền quán để đối trị Tham dục

Khi chúng ta khởi lòng ham muốn bởi sự quyến rũ

về vẻ đẹp hình thể của người nào Thì hãy xét tính chất thật củangười mà ta đam mê Sự thật là dù vóc dáng cô gái rất đẹp nhưngbên trong cơ thể lại toàn là những chất không hấp dẫn gì cả Thânthể giống như một cái bình bằng vàng đựng đầy những thứ nhưphân và nước tiểu Thân thể chỉ là một cái túi chứa ba mươi hai chấtbẩn được liệt kê theo truyền thống Thân trên là máu, mủ và óc; thândưới là nước tiểu và phân, mật và bạch huyết Nếu trông thấy nhưvậy, người ta sẽ nghĩ một con người như thế thì có gì đáng ham mê Thân thể cũng chứa đựng 84000 con vi trùng luôn luônhoạt động để hủy hoại cái thân đó Chúng ta không phạm sai lầmtham muốn một người đang bị những con trùng ăn mòn dần.Phương pháp suy ngẫm này được gọi là quán thân bất tịnh

Những xác chết được mang cho kênh kênh rỉa thịt còn lại

bộ xương là một cảnh mà chúng ta có thể thấy rõ Chúng ta ghê sợ

và tránh xa cảnh đó Nhưng chính bộ xương đó cũng có bên trongthân thể chúng ta Nếu chiêm nghiệm điều này chúng ta sẽ khôngcòn ham muốn một bộ xương được phủ bên ngoài bằng những bộphận khác của cơ thể

Chúng ta cũng có thể tưởng tượng trước mắt mình xácchết của người mình yêu với đầy trùng và dòi bọ Hay những xácchết ở các mức mục rữa khác nhau Chúng ta có thể quán tưởngmột bộ xương khô với hai hốc mắt trống rỗng Chúng ta nhân lênbên trong tâm, số xác chết cho đến khi trước mặt mình chỉ có toànxác chết Nên quán tưởng như vậy đối với những chi tiết tỉ mỉ

Chúng ta có thể hình dung thân xác của mình hay thânxác của người mình yêu đang tan rã dần dần, bắt đầu với lớp dabên ngoài, để lộ ra những bộ phận bên trong thật gớm ghiếc, nộitạng biến đi từng món một cho đến khi chỉ còn bộ xương

Chúng ta lại tưởng tượng thân thể lộn từ trong ra ngoài

để tất cả những bộ phận mà thường chúng ta không thấy như tim,phổi và các thứ khác đều được phơi bày rành rành Đó là nămphương pháp quán tưởng sự đáng ghê tởm của thân thể, có hiệu

lực trong việc khắc phục tính tham dục Tất nhiên, loại thiền quánnày cũng có thể được dùng để vượt qua những cảm xúc độc hạikhác Khi nào chúng ta cố gắng khắc phục những phản ứng củamình đối với người khác, dù phản ứng thuận xuất hiện từ ái dục, hayphản ứng nghịch do giận ghét, thì cách thiền quán này có thể tiêudiệt những cảm xúc đó Cách này cũng đối trị được tính kiêu ngạo,

vì nếu chúng ta quán tưởng chính mình như vậy thì tất cả sự tự kiêutrong chúng ta tiêu tan

Đó là những pháp thiền quán chính yếu được dạy trongPhật tạng Phật giáo Các Thinh văn dùng các pháp quán thân bấttịnh này Các La hán đi xa hơn, dùng những pháp thiền quán về sựtan rã của thân thể dựa trên sự quan sát trực tiếp của họ ở cácnghĩa địa, và những nơi thiêu xác chết Mục dích của các pháp này

là để hiểu tính vô thường và sự không có tính bền vững của thể xác,cũng như ở đây để từ bỏ tính tham dục thể xác vật chất

Qua thực hành các pháp này chúng ta có thể giảm thiểu ýtưởng coi mình là quan trọng Chúng ta thường nghĩ mình là ngườiđẹp, hấp dẫn, nhưng nếu chúng ta thường xuyên xét sự kiện thânthể của mình chỉ là tổng hợp của những chất không trong sạch thìchúng ta có thể từ bỏ hình ảnh đẹp đẽ mà mình tự tô vẽ về mình.Theo nghĩa rộng, các pháp quán tưởng này giúp chúng ta hiểu tánh

vô thường, và dễ hư hoại của thể xác, không bền vững đã nâng đởbản ngã của chúng ta, chúng ta không phải là thể xác, và đây làbước đầu tiên trong việc phát triển trí huệ vô ngã

2.- Từ bi và nhẫn nhục đối trị Sân hận

Muốn đối trị sân hận phải hiểu rằng tất cả chúngsinh trong vũ trụ, dù đang ở trong trạng thái hiện hữu nào, đều làcha mẹ của chúng ta trong quá khứ; không chỉ một lần mà vô số lần.Khi chúng ta là con, họ đã chăm lo và yêu thương chúng ta rấtnhiều

Nhưng hiện tại những người đó không biết rằng họ đã làcha nmẹ của chúng ta trong quá khứ Vì không biết như vậy, họ cốgắng giữ hết sức để làm hại chúng ta, cứ như là họ đã bị quỷ vôminh làm cho điên cuồng Ngược lại, vì biết họ là cha mẹ cũ nênchúng ta tránh đáp trả lại sự sân hận và kình địch mà hãy làmnhững gì chúng ta có thể làm được để giúp họ

Chúng ta nên suy ngẫm cẩn thận về điều này cho đến khithực sự cảm thấy biết ơn lòng tử tế mà họ đã dành cho chúng tatrong quá khứ Cách suy nghĩ như vậy sẽ được đáp lại bằng từ bithay thế thù địch Một khi chúng ta khởi lòng yêu thương và biết ơnvới họ chúng ta sẽ không tức giận một cách vô lý Chúng ta nênnghĩ về họ : "Người này đã tử tế với mình trong quá khứ", vậy giờđây mình phải hết sức giúp đở và giúp họ thỏa mãn ý nguyện Họcũng giống như chúng ta, cũng muốn có hạnh phúc và tránh đaukhổ, vì vậy chúng ta hết sức giúp họ đạt hạnh phúc Chúng ta biếtrằng nguyên nhân của hạnh phúc là hành động đức hạnh, do đóchúng ta nên khéo léo tìm cách tạo hoàn cảnh thuận lợi cho nhữngngười thù địch để họ có thể dùng thân, khẩu, ý của họ làm nhữngviệc tốt, tạo cơ hội để họ gieo nhân tốt và nhận được nghiệp quả tốtsau này

Chúng ta phải hiểu rằng muốn đạt giác ngộ viên mãn thìphải thực hành sáu hạnh hoàn hảo hay sáu ba la mật, một trongnhững hạnh đó là nhẫn nhục Nếu không có những người kình địch

và sân hận với mình thì chúng ta không có cơ hội để thực hànhhạnh nhẫn nhục, chúng ta không có dịp để trau dồi đức tính cần thiếtnày Như vậy người có hành động thù nghịch với chúng ta chính làngười làm ơn cho chúng ta Tình trạng kình địch mà người đó đangtạo ra là một cơ hội tuyệt hảo để chúng ta luyện tính nhẫn nhục Xét

như vậy, người đó không còn là kẻ thù của chúng ta nữa, mà là mộtngười bạn tinh thần đang giúp chúng ta phát triển những đức tínhcần thiết cho sự giác ngộ Thực hành hạnh nhẫn nhục như vậy, mỗikhi chúng ta bị khinh khi, chỉ trích, hoặc bị người khác phơi bàynhững sự lỗi lầm của mình, thì chúng ta mới có thể thanh lọc vôminh chất chứa trong tâm ta.

Giáo lý dạy rằng không có gì tai hại hơn sân hận, vì mộtcơn giận có thể làm tiêu tan tất cả công đức được tích lũy tronghàng ngàn kiếp Và không có gì quý bằng đức tính nhẫn nhục, vìnhẫn nhục có năng lực thanh lọc tất cả những nghiệp xấu tích lũytrong hàng ngàn kiếp Nếu muốn giác ngộ viên mãn, thì chúng tanhất định phải có đức tính nhẫn nhục Nhẫn nhục là một trongnhững đức tính chính yếu tạo nên tâm giác ngộ Để phát triển đứctính này chúng ta đối mặt với người thù lẫn nghịch cảnh theo nghĩatrừu tượng Vì vậy, tất cả những ai khinh bỉ hay thù địch với ta đều làbạn, vì họ tạo cơ hội lý tưởng để chúng ta luyện tính nhẫn nhục,thanh lọc nghiệp xấu đã được tạo tác trong quá khứ và giải trừnhững vô minh hiện tại

Nếu ta không trông thấy những người đói khát, nghèokhổ thì không thể phát triển lòng từ bi và hạnh bố thí Không có từ bi

và hảo tâm hay những phẩm tính tương tự thì chúng ta không baogiờ có thể giác ngộ Những cảnh nghèo đói thật là cần thiết chochúng ta, vì thấy người khác trong hoàn cảnh khốn khó nên lấy đólàm phương tiện tốt nhất để tu tập các hạnh lành

Có thể nói rằng, những người khác giúp chúng ta đạt giácngộ nhiều hơn là chư Phật giúp chúng ta Trong sáu hạnh hoàn hảo

bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí huệ thì chỉ có bađức tính bố thí, trì giới và nhẫn nhục là có thể được trau dồi trong sựhợp quần với người khác Chúng sinh là những người có công tạođiều kiêïn cho chúng ta luyện tập những đức tính này Để thực hànhhạnh bố thí cần phải có những người làm đối tượng cho hảo tâmcủa chúng ta Hạnh lành chỉ có thể được xét theo mối liên hệ giữachúng ta với người khác, vì trì giới hay hạnh tốt được định nghĩa làkhông làm điều gì có hại cho người khác về thân, khẩu, ý Chúng ta

đã biết rằng nhẫn nhục nghĩa là không có thái độ xấu nào đối vớingười khác Vậy, chúng ta dễ thấy rằng ba đức tính này không thểphát triển trong sự thiếu vắng người khác

Do đó, sân hận người khác khi họ giúp ta cơ hội luyệnđức tính nhẫn nhục là vô lý Người ta nói rằng ngay cả viêïc ĐứcPhật Thích Ca giác ngộ sớm hơn Đức Di Lặc cũng là nhờ vào hành

vi thù địch của người anh họ Đề-bà-đạt-đa (Devadatta) của Ngài.Chúng ta phải hiểu rằng nhờ vào các lực đối nghịch đó mà chúng ta

có thể phát triển những phẩm tính như từ bi, vốn không thể thiếutrên con đường tiến tới giác ngộ

Đạo sư Tilopa (Ấn Độ, thế kỷ mười một) nói rằng, aimuốn giác ngộ nhanh thì không nên tìm bạn tốt, trái lại dành nhiềuthời gian để giao tiếp với người xấu Vì nếu chỉ có bạn tốt mà không

có ai kình địch, không ai thử thách thì các cảm xúc của chúng ta sẽgia tăng, còn các đức tính thì không có dịp phát triển Nếu chúng tadành thời gian tiếp xúc với người xấu, chúng ta luyện được tínhnhẫn nhục, và kết quả là chúng ta mau giác ngộ hơn

Nếu những phương pháp nói trên không thể hóa giải sânhận, thì hãy tưởng tượng kẻ thù địch trước mặt chính là mẹ mình.Chúng ta quán tưởng như vậy nhiều lần cho đến khi có cảm giácngười đó thực sự là mẹ mình, và hãy nghĩ tiếp rằng kẻ thù hiện tạinày đã nhiều lần là mẹ mình trong các kiếp trước, do đó không có lý

gì để mình thù ghét người này

Một cách khác mà chúng ta có thể dùng là quán tưởngchính mình là kẻ thù địch, và kẻ thù địch chính là mình trao đổi hainhân vật, mà cũng là trao đổi hai cảm giác của đôi bên Chúng taluyện cách nhìn sự việc từ quan điểm của bên đối nghịch Chúng tanên quán tưởng như vậy nhiều lần, cho đến khi thực sự thay thế ýmuốn và quan điểm của mình bằng thái độ và tư tưởng của ngườithù địch đó

Chúng ta thường chỉ chú trọng tới ý kiến của chính mình

mà quên cách suy nghĩ về mình theo như người khác nhận xét, vànghĩ về người khác như họ nhận xét chính họ Chúng ta thay đổicách nhìn sự vật bằng cách đặt mình vào vị trí của người khác Sựchuyển đổi thái độ này rất có lợi cho việc khắc phục tất cả cảm xúc,đặc biệt là cảm xúc của sân hận

Bằng việc luyện tập các hạnh Bồ tát, dần dần chúng ta sẽquen với việc ban cho người khác mọi thành công và tự nhận mọithất bại và khó khăn về mình

Pháp đối trị sân hận tốt nhất là thiền quán về đức tính từ

bi Đó là phương pháp thiền quán chính yếu của truyền thống Kinhđiển (Kinh Điển Thừa) với 21000 quyển kinh, trong đó có nhiềuquyển chứa giáo lý đặc biệt về từ bi

Nhiều nguời thấy việc trưởng dưỡng lòng từ bi và tánhnhẫn nhục rất khó Thậm chí chúng ta còn cảm thấy đó là việc bấtkhả, nhưng chúng ta không nên tuyệt vọng, vì đó chỉ là vấn đề tậpluyện Nếu chúng ta không ra sức trau dồi thường xuyên nhữngphẩm tính này thì tất nhiên chúng ta không thể đạt được chúng

3.-Những giải pháp cho Vô minh và Hôn trầm

Pháp đối trị thứ nhứt cho vô minh hay ngu si là ghinhớ mười hai giai đoạn trong cuộc đời Đức Phật Thích Ca: giáng hạ

từ cõi Đâu Xuất; nhập bào thai; sinh ra đời; biểu lộ tài năng trongcác học thuật; du hí với phụ nữ; từ bỏ lối sống thế gian; thực hànhkhổ hạnh; thiền định dưới cội Bồ đề; nhiếp phục ma quỷ; giác ngộ;chuyển pháp luân và nhập Niết bàn

Phương pháp thứ nhì là nghiên cứu thấu đáo mười hainhân duyên, một chuổi các sự kiện lần lượt là nhân và quả của nhautrong luân hồi: vô minh, hành (tập hợïp của nghiệp quá khứ), thức(tâm thức), danh sắc (thân tâm), lục nhập (các cảm giác), xúc, thọ(cảm tưởng), ái (tham), thủ (chấp giữ), hữu (hiện hữu, nghiệp hiệntại), sinh, lão, tử

Nguồn gốc của luân hồi là vô minh Vô minh sinh ra cácniệm tưởng khác nhau trong tâm và những niệm tưởng này phátsinh một loạt những sự kiện dẫn tới những kinh nghiệm sau cùng làsinh, lão, tử Đó là tiến trình luân hồi mà tất cả chúng sinh đều phảitrải qua từ kiếp này sang kiếp khác Chư Phật là những người đãthoát luân hồi (chu trình đau khổ được vận hành bởi vô minh) Tiếntrình này được tượng trưng bằng một bánh xe, chính là vì tính chấtxoay chuyển không ngừng của nó

Dù chúng ta sinh ra từ bào thai, từ trứng hay nơi ẩm ướtnhư vi trùng, hoặc sinh ra một cách tự nhiên như một vị hóa thần ởcõi trời thì vẫn có một điều chắc chắn là cuộc đời của chúng ta sẽkết thúc với cái chết Không thể tránh sự chết và sự tái sanh Chúngsinh không ngoại lệ đều phải trải qua kinh nghiệm này Đó là lý dotrong các tranh vẽ theo truyền thống, bánh xe luân hồi được giữtrong miệng của Diêm Vương, hay Thần Chết, có hình dạng khổng

lồ và quái đản Sáu cõi luân hồi nằm ở giữa bụng Diêm Vương vìmọi sinh vật phải chuyển từ kiếp này qua kiếp khác

Bên trái của cổng vào các tu viện có hình vẽ bánh xe luânhồi để nhắc nhở mọi người, tăng cũng như tục

Người nào chấm dứt được sự vô minh của mình thìngười đó tự động làm ngừng những mắc xích khác của mười hainhân duyên, từ các niệm tưởng của tâm thức cho tới già và chết.Tiến trình này được đảo ngược và chấm dứt với việc thoát luân hồi.

Ở bên phải cổng tu viên là hình vẽ bánh xe pháp có màu trắngtượng trưng cho sự thanh tịnh, tám căm xe tượng trưng cho Bátchánh đạo, là pháp mà Đức Phật đã dạy với mục đích chấm dứtmười hai nhân duyên gây ra luân hồi

Vô minh hay ngu si thực sự nghĩa là gì? Tâm vô minh làtâm không biết chính mình, không hiểu chân như của mình Vì vôminh , mà chúng ta vướng vào luân hồi, lang thang từ kiếp này sangkiếp khác, tìm hạnh phúc một cách vô vọng Vô minh sẽ chấm dứtlúc nhận ra tâm chân như của mình, và lúc đó chúngta bước vàocon đường của những đấng cao quý, đường đạo thoát khổ của các

Bồ tát Vậy việc làm chính yếu của chúng ta là loại bỏ vô minh đểnhận ra chân tánh của mình

Để chống lại vô minh, chúng ta không nên ngủ nhiều màphải ngủ trể, dậy sớm Để giúp vấn đề này, chúng ta dán vào cộtnhà những biểu tượng thanh tịnh của chư Phật Thay vì ngủ, chúng

ta nhiễu quanh cột tỏ lòng tôn kính những biểu tượng này, hay phụclạy hoặc niệm chú Như vậy chúng ta không để cho tâm hao phí thìgiờ với giấc ngủ, vốn là sự biểu lộ của vô minh

Nói cách khác để giảm thiểu tính ham ngủ, khi nào thấybuồn ngủ chúng ta hãy tưởng tượng mình đang đội một cái đèn trênđỉnh đầu, và tập trung tâm vào ngọn lửa, hình dung chiếc đèn thật rõràng Pháp quán tưởng này có khả năng tiêu trừ sự hôn trầm, do đórút ngắn thời gian ngủ cần thiết

Trong Luận Tạng, thiền quán về mười hai nhân duyênđược coi là pháp đối trị tốt nhất cho vô minh hay sự mê muội củatâm