CHUYÊN ĐỀ ĐỊA LÍ VIỆT NAM Nội dung 1 Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ Việt Nam Nội dung 2 Các thành phần của tự nhiên Việt Nam Nội dung 3 Các miền tự nhiên Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ Miền Tây Bắc và[.]
Trang 1CHUYÊN ĐỀ: ĐỊA LÍ VIỆT NAM Nội dung 1 Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
Nội dung 2 Các thành phần của tự nhiên Việt Nam.
Nội dung 3 Các miền tự nhiên.
- Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ.
- Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.
- Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ
KHÍ HẬU (là sản phẩm của địa hình)
Câu 1: Trình bày đặc điểm chung của khí hậu nước ta
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Đặc điểm chung khí hậu nước ta là mang tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm, đa dạngvàthấtthường
* Tính chất nhiệt đới // gió mùa // ẩm
- Tính chất nhiệt đới:
+ Hàng năm nước ta nhận được lượng bức xạ Mặt Trời lớn, bình quân trên 1m2 lãnh thổ nhận được trên 1 triệu kilôcalo
+ Nhiệt độ trung bình cao hơn 210C, tăng dần từ Bắc vào Nam
+ Biên độ nhiệt trong năm nhỏ từ 80C-100C , giảm dần từ Bắc vào Nam
+ Số giờ nắng trong năm cao từ 1400-3000h
- Tính chất gió mùa.
+ Từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau là thời gian hoạt động của gió mùa Đông bắc, có
tính chất lạnh khô đầu mùa, hơi ẩm vào cuối mùa Phạm vi hoạt động chủ yếu là Miền Bắc
và Bắc Trung Bộ
+ Từ tháng 5 đến tháng 10 là thời gian hoạt động của gió mùa Tây Nam, tính chất nóng
ẩm mưa nhiều, riêng khu vực Bắc Trung Bộ gió này biến tính và trở nên khô hạn
- Tính chất ẩm: biểu hiện qua chế độ ẩm và lượng mưa
+ Lượng mưa trung bình năm từ 1500 – 2000mm, tập trung chủ yếu vào mùa mưa + Độ ẩm không khí rất cao trên 80%
* Tính chất đa dạng và thất thường:
- Tính chất đa dạng: Khí hậu nhiệt đới gió mùa nước ta phân hóa mạnh theo không gian và thời gian, hình thành nên các miền và vùng khí hậu khác nhau.
Khí hậu nước ta phân hoá từ Bắc vào Nam, từ Tây sang Đông, từ thấp lên cao.
+ Bắc vào Nam “ Miền khí hậu phía Bắc: từ Hoành Sơn ( vĩ tuyến 180B ) có mùa đông lạnh, tương đối ít mưa, nửa cuối mùa đông ẩm ướt, mùa hè nóng và mưa nhiều + Miền khí hậu phía Nam:gồm Nam Bộ và Tây Nguyên có khí hậu cận xích đạo, nhiệt độ quanh năm cao, mùa mưa và mùa khô tương phản sâu sắc
+ Tây sang Đông: Miền khí hậu Đông Trường Sơn:bao gồm lãnh thổ Trung Bộ phía đông dãy
Trường Sơn, từ Hoành Sơn tới Mũi Dinh. Có mùa mưa lệch hẳn về thu đông
Trang 2+ Miền khí hậu biển Đông: mang tính chất gió mùa nhiệt đới hải dương.
thấp lên cao: Sự đa dạng của địa hình ( độ cao và hướng núi ) góp phần quan trọng hình thành
nhiều vùng khí hậu, nhiều kiểu khí hậu khác nha
– Tính chất thất thường của khí hậu nước ta thể hiện rõ ở chế độ nhiệt và chế độ mưa
+ Chế độ nhiệt: Càng lên cao nhiệt độ càng giảm.
+ Chế độ mưa: Lượng mưa cũng thay đổi theo mùa
Khí hậu nước ta rất thất thường, biến động mạnh, có năm rét sớm, năm rét muộn, năm mưa nhiều, năm khô hạn, năm ít bão, năm nhiều bão,
Câu 2:
a) Tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm của khí hậu nước ta thể hiện như thế nào?
b) Sự thất thường trong chế độ nhiệt của khí hậu chủ yếu diễn ra ở miền nào? Vì sao?
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
a) Biểu hiện của tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm của khí hậu nước ta:
- Tính chất nhiệt đới:
+ Hàng năm nước ta nhận được lượng bức xạ Mặt Trời lớn, bình quân trên 1m2 lãnh thổ nhận được trên 1 triệu kilôcalo
+ Nhiệt độ trung bình cao hơn 210C, tăng dần từ Bắc vào Nam
+ Biên độ nhiệt trong năm nhỏ từ 80C-100C , giảm dần từ Bắc vào Nam
+ Số giờ nắng trong năm cao từ 1400-3000h
- Tính chất gió mùa
+ Từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau là thời gian hoạt động của gió mùa Đông bắc, có tính chất lạnh khô đầu mùa, hơi ẩm vào cuối mùa Phạm vi hoạt động chủ yếu là Miền Bắc và Bắc Trung Bộ
+ Từ tháng 5 đến tháng 10 là thời gian hoạt động của gió mùa Tây Nam, tính chất nóng ẩm mưa nhiều, riêng khu vực Bắc Trung Bộ gió này biến tính và trở nên khô hạn
- Tính chất ẩm: biểu hiện qua chế độ ẩm và lượng mưa
+ Lượng mưa trung bình năm từ 1500 – 2000mm, tập trung chủ yếu vào mùa mưa
+ Độ ẩm không khí rất cao trên 80%
b) Sự thất thường trong chế độ nhiệt của khí hậu chủ yếu diễn ra ở miền Bắc vì:
Vào mùa đông, miền Bắc nằm trong phạm vi hoạt động của gió mùa Đông Bắc ( lạnh khô ) từ lục địa Bắc Á di chuyển xuống nên có một mùa đông lạnh khiến nhiệt độ hạ thấp Trái lại, mùa hạ nóng ẩm ( mùa thịnh hành của hướng gió Tây Nam, Tín Phong nửa cầu Bắc hoạt động xen kẽ thổi theo hướng Đông Nam)
Câu 3:
1 Nêu (kể tên) đặc điểm chung của khí hậu nước ta?
2 Chứng minh rằng khí hậu nước ta mạng tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
* Đặc điểm chung của khí hậu Việt Nam:
- Tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm
- Tính chất đa dạng và thất thường
* Chứng minh rằng khí hậu nước ta mạng tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa ( như trên)
Câu 4: Giải thích và chứng minh khí hậu nước ta có tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa Khí hậu ấy có thuận lợi, khó khăn gì cho sản xuất nông nghiệp?
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
* Thuận lợi và khó khăn đối với sản xuất nông nghiệp:
- Thuận lợi:
Trang 3+ Tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa là cơ sở để nước ta phát triển một nền nông nghiệp nhiệt đới đa dạng sản phẩm
+ Là cơ sở để nước ta thực hiện các biện pháp thâm canh ( xen canh, luân canh, tăng vụ ), tăng năng suất…
+ chịu ảnh hưởng gió mùa, ở miền Bắc có một mùa đông lạnh nên có thể phát triển các sản phẩm cận nhiệt, ôn đới…
- Khó khăn: Khí hậu có nhiều thiên tai, bất trắc, thời tiết diễn biến phức tạp: bão, lũ lụt, hạn hán, sâu bênh, dịch bệnh, rét hại…
Câu 5: nước ta có mấy mùa khí hậu? Nêu đặc trưng khí hậu từng mùa ở nước ta.
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
a) Khí hậu nước ta có hai mùa rõ rệt: mùa gió đông bắc và mùa gió tây nam
Mùa gió Đông Bắc Mùa gió Tây Nam từ tháng
5 đến tháng 10 ( mùa hạ ):
Thời gian
Phạm vi
Hướng
Nguồn gốc
Đặc điểm và tính chất
* Mùa gió Đông Bắc
- Thời gian hoạt động: từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau
- Nguồn gốc: xuất phát từ áp cao Xiabia
- Hướng gió đông bắc
- Phạm vi hoạt động: miền Bắc ( từ dãy Bạch Mã trở ra )
- Đặc điểm và tính chất: tạo nên một mùa đông lạnh ở miền Bắc, nhưng đầu mùa đông và cuối mùa đông tính chất khác nhau
+ Đầu mùa: lạnh, khô + Cuối mùa: lạnh,ẩm, có mưa phùn
- Từ Đà Nẵng trở vào, gió Tín Phong Bắc bán cầu thổi theo hướng đông bắc chiếm ưu thế , gây mưa cho vùng ven biển miền Trung, còn Nam Bộ và Tây Nguyên là mùa khô
* Mùa gió Tây Nam từ tháng 5 đến tháng 10 ( mùa hạ ):
+ Từ tháng 5 đến tháng 10, gió Tây Nam thịnh hành, ngoài ra còn có gió Tín phong Bắc bán cầu + Nhiệt độ cao đều trên toàn quốc, lượng mưa lớn, chiếm trên 80% lượng mưa cả năm (riêng vùng Duyên hải Trung bộ mưa ít)
+ Thời tiết phổ biến là trời nhiều mây, có mưa rào và mưa dông
+ Thời kì có nhiều dạng thời tiết đặc biệt như gió tây, bão, mưa ngâu( gió Tây khô nóng gây hạn
hán cho miền Trung và tây Bắc, … )
Câu 6: Vì sao hai loại gió mùa đông bắc và gió mùa tây nam lại có tính trái ngược nhau? HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Hai loại gió mùa trên có đặc tính trái ngược nhau vì nguồn gốc, tính chất, hướng hoạt động của
chúng hoàn toàn khác nhau
- Gió mùa đông bắc xuất phát từ áp cao lục địa phía bắc của châu Á rất lạnh và khô, thổi theo hướng đông bắc đến Việt Nam
Trang 4- Ngược lại, gió mùa Tây nam xuất phát từ áp cap chí tuyến bán cầu nam, vượt qua các đại dương, qua Xích đạo đến Việt Nam tạo nên thời tiết nóng, ẩm, có mưa bão…
Câu 7:Trong một bài thơ có câu:
" Trường Sơn đông nắng, tây mưa
Ai chưa đến đó như chưa hiểu mình."
Hãy cho biết đó là hiện tượng thời tiết gì? Nêu phạm vi, thời gian hoạt động hiện tuợng đó ở nước ta?
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Đây là hiện tượng gió phơn (gió Tây khô nóng)
- Phạm vi hoạt động: xảy ra phổ biến ở vùng Tây Bắc và vùng duyên hải Miền Trung nước ta
- Thời gian diễn ra: tháng 6, 7, 8
Câu 8 : Trong bài hát “Sợi nhớ sợi thương ”của Phan Huỳnh Điểu có câu:
“ Trường Sơn Đông Trường Sơn Tây.
Bên nắng đốt bên mưa quây”
Bằng kiến thức địa lí đã học em hãy giải thích câu hát trên
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Câu hát trên nói về hiện tượng gió phơn ( gió Tây khô nóng ) hay là gió Lào
- Gió Lào hoạt động bắt đầu xuất hiện từ đầu tháng 4 kéo dài đến khoảng giữa tháng 9 ( hoạt động mạnh tháng 6,7,8 )
+ Gió thổi từ vịnh Bengan di chuyển theo hướng Tây Nam qua Cam-pu-chia và Lào.Do gió thổi từ biển nên gió có tính chất mát mẻ và độ ẩm cao
+ Khi thổi đến dãy núi Trường Sơn, bị dãy núi chặn lại, không khí ẩm bị đẩy lên cao và giảm nhiệt độ ( trung bình lên cao 100m nhiệt độ giảm 0,60C )
+ Vì nhiệt độ giảm, hơi nước ngưng tụ, mây hình thành và gây mưa lớn ở sườn gió Trường Sơn Tây ( Lào )
+ Khi không khí vượt sang sườn đông hơi nước giảm nhiều nhiệt độ tăng cao, nên sườn khuất gió Trường Sơn Đông ( Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ ) rất khô và nóng làm cho khí hậu các vùng nói trên trở nên khắc nghiệt
+ Thời tiết khô nóng do gió tây thường kéo dài từng đợt vài ba ngày, đôi khi tới 5-7 ngày Nhiệt độ cao nhất tới 41-430C, nhiều khi ngay ban đêm cũng xấp xỉ 300C, độ ẩm thấp nhất dưới 30-40%
Câu 9: Kể tên các miền khí hậu chính của nước ta? Ranh giới tự nhiên giữa các miền khí hậu đó là gì? Tại sao có sự khác nhau về chế độ mưa giữa vùng khí hậu Tây Nguyên và vùng khí hậu Nam Trung Bộ
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
* Nước ta có hai miền khí hậu chính: là miền khí hậu phía Bắc và miền khí hậu phía Nam
* Ranh giới tự nhiên giữa các miền khí hậu là dãy Bạch Mã ( vĩ tuyến 160B)
* Tại sao sự khác nhau về chế độ mưa giữa vùng khí hậu Tây Nguyên và vùng khí hậu Nam Trung Bộ
- Sự khác nhau:dù Tây Nguyên và Nam Trung Bộ có chế độ mưa phân theo mùa nhưng thời gian mùa mưa và mùa khô của hai vùng khí hậu lại không giống nhau
- Giair thích:
+ Vùng khí hậu Nam Trung Bộ có mưa vào mùa thu đông do địa hình đón gió Tín phong Bắc Bán Cầu từ biển thổi vào, đồng thời chịu ảnh của bão, áp thấp, dải hội tụ nhiệt đới hoạt động mạnh ở biển Đông nên có mưa nhiều Thời gian này là mùa khô ở Tây Nguyên
Trang 5+ Vùng khí hậu Tây Nguyên có mưa vào mùa hạ do đón gió mùa Tây Nam do vịnh Ben-gan thổi tới Lúc này bên vùng khí hậu Nam Trung Bộ nhiều nơi lại chịu tác động của gió Tây khô nóng
MỘT SỐ CÂU HỎI THÊM
Câu 1 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, hãy:
a Nhận xét và giải thích ảnh hưởng của gió mùa mùa đông đến chế độ nhiệt của nước ta.
b Trình bày, giải thích sự khác biệt về khí hậu giữa hai tiểu vùng Đông Bắc và Tây Bắc.
TL
* Ảnh hưởng CỦA GIÓ MÙA MÙA ĐÔNG ĐẾN CHẾ ĐỘ NHIỆT NƯỚC TA
Gió mùa mùa đông làm cho nền nhiệt độ nước ta bị hạ thấp trong mùa đông (diễn giải)
Gió mùa mùa đông làm cho nhiệt độ miền Bắc thấp hơn miền Nam, tăng dần từ Bắc vào Nam
Gió mùa mùa đông góp phần làm biên độ nhiệt ở nước ta lớn và có xu hướng tăng dần từ Nam ra Bắc
Gió mùa mùa đông làm cho chế độ nhiệt ở nước ta có sự phân hóa phức tạp theo không gian
* Giải thích
Do lãnh thổ kéo dài nên càng vào Nam gió mùa Đông Bắc càng suy yếu
Do địa hình (hướng và độ cao) đã ngăn cản ảnh hưởng của gió mùa xuống phía Nam và sang phía Tây
b Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam kết hợp với kiến thức đã học, hãy trình bày, giải thích khác biệt về khí hậu giữa hai tiểu vùng Đông Bắc và Tây Bắc
* Sự khác biệt:
- Tiểu vùng Đông Bắc:
Mùa đông dài và lạnh nhất cả nước, mùa đông đến sớm và kết thúc muộn
Vì: chịu ảnh hưởng sâu sắc của gió mùa đông bắc: địa hình đồi núi thấp, các cánh cung có dạng nan quạt đón gió tạo điều kiện cho các đợt không khí lạnh dễ dàng tràn sâu vào vùng
Mùa hạ nóng ẩm (nhiệt độ tháng 7 từ 240C đến 280C), mưa nhiều
Vì: chịu ảnh hưởng của gió đông nam từ biển Đông thổi vào mang theo nhiều hơi nước gây mưa lớn
- Tiểu vùng Tây Bắc:
Mùa đông đến muộn và kết thúc khá sớm, ảnh hưởng của gió mùa ĐB suy giảm (ngay ở miền núi cũng chỉ có ba tháng lạnh với nhiệt độ trung bình dưới 180C)
Vì: dãy Hoàng Liên Sơn cao trên 2000m chạy dài theo hướng Tây Bắc - Đông Nam chắn gió mùa đông bắc, chỉ có những đợt gió mùa đông bắc với cường độ mạnh vào giữa đông mới vượt qua dãy núi cao này để tràn vào vùng
Mùa hạ đến sớm, chịu ảnh hưởng của gió tây khô nóng
Vì: gió tây nam từ vịnh Ben - gan tới vượt qua các dải núi phía tây trên biên giới Việt - Lào bị biến tính
SÔNG NGÒI
( là sản phẩm của địa hình và khí hậu )
Trang 6Câu 4: “ Sông ngòi là sản phẩm của địa hình và khí hậu” Qua đặc điểm của sông ngòi Việt Nam, hãy làm sáng tỏ nhận định trên
(hoặc câu hỏi: Sông ngòi nước ta phản ánh rõ nét đặc điểm của khí hậu và cấu trúc địa hình )
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Địa hình và khí hậu là các nhân tố tự nhiên cơ bản tác động mạnh mẽ đến quá trình hình thành đặc điểm sông ngòi.Đặc điểm sông ngòi Việt Nam đã phản ánh rõ nét tác động của địa hình và khí hậu:
* Tác động của địa hình:
- Địa hình hẹp ngang nên Việt Nam có nhiều sông nhỏ, ngắn (điển hình là hệ thống sông ngòi miền
Trung)
- Địa hình Việt Nam ¾ diện tích lãnh thổ là đồi núi nên sông dốc nhiều thác ghềnh.
- Địa hình Việt Nam chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam và hướng vòng cung nên sông ngòi Việt
Nam có hướng chảy chủ yếu là hai hướng trên
+ Hướng tây bắc – đông nam: sông Đà, sông Hồng, sông Mã, Sông Cả, sông Ba, sông Tiền, sông hậu
+ Hướng vòng cung: sông Lô, sông Gâm, sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam
* Tác động của khí hậu:
- Việt Nam là nước có khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa lớn nên Việt Nam có mạng lưới sông ngòi
dày đặc, sông nhiều nước
- Chế độ mưa phân theo mùa nên chế độ nước sông ngòi Việt Nam cũng được phân theo mùa Sông có
một mùa lũ, trùng với mùa mưa nhiều và một mùa cạn trùng với mùa khô
- Mưa lớn tập trung theo mùa, địa hình ¾ diện tích lãnh thổ là đồi núi nên địa hình bị xói mòn mạnh
dẫn đến sông ngòi nước ta có hàm lượng phù sa lớn
MIỀN 1: MIỀN BẮC VÀ ĐÔNG BẮC BẮC BỘ
Câu 1: Xác định vị trí và giới hạn của MB&ĐBBB
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Giới hạn: MB&ĐBBB bao gồm khu đồi núi tả ngạn sông Hồng và khu đồng bằng Bắc Bộ
- Vị trí địa lí: nằm ở những vĩ độ cao nhất cả nước Miền này tiếp liền với vùng ngoại chí tuyến Bắc và á nhiệt đới Hoa Nam ( Trung Quốc )
+ Phía Bắc và Đông Bắc giáp Trung Quốc
+ Phía Tây và Tây Nam giáp miền Tây Bắc và Bắc trung Bộ
+ Phía Đông và Đông Nam giáp vịnh Bắc bộ
→ vị trí ảnh hưởng rất lớn các đặc điểm tự nhiên, đặc biệt là khí hậu Vùng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của gió mùa cực đới lạnh giá
Nội dung 3 CÁC MIỀN TỰ NHIÊN
- Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ.
- Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.
- Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ
Trang 7Câu 2: MB&ĐBBB có tính chất nhiệt đới bị giảm sút mạnh mẽ, mùa đông lạnh nhất cả nước được thể hiện như thế nào ?
* MB&ĐBBB có tính chất nhiệt đới bị giảm sút mạnh mẽ, mùa đông lạnh nhất cả nước được thể hiện HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Vì sao tính chất nhiệt đới của miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ bị giảm sút mạnh mẽ ?
-Vì miền này chịu ảnh hưởng trực tiếp của nhiều đợt gió mùa đông bắc lạnh (mang tính chất phi nhiệt đới)
từ phía bắc và trung tâm châu Á tràn xuống
- Vì miền có vị trí tiếp giáp trực tiếp với vùng ngoại chí tuyến, á nhiệt đới Hoa Nam (Trung Quốc)
- Đây là miền cao nhất ở phía bắc, nơi đầu tiên chịu ảnh hưởng của gió mùa đông bắc / Các dãy núi ở đây
mở rộng về phía bắc tạo điều kiện cho các luồng gió mùa đông bắc dễ dàng xâm nhập sâu vào bắc bộ.
- Mùa đông lạnh giá, mưa phùn gió bấc, lượng mưa nhỏ , kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 Một năm có trên
20 đợt gió mùa cực đới tràn về Mùa đông đến sớm và kết thúc muộn Nhiệt độ thấp nhất có thể xuống dưới
00C ở miền núi, dưới 50C ở đông bằng
- Mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều Đặc biệt thời tiết mưa ngâu vào giữa mùa hạ ( tháng 8 ) mang lại mưa lớn
cho khu vực đồng bằng sông Hồng
* Thuận lợi
- Mùa đông lạnh: tạo điều kiện cho sinh vật ưa lạnh cận nhiệt đới phát triển như rau màu, hoa quả vụ đông –
xuân
- Mùa hạ: cây trồng sinh trưởng phát triển tốt
* Khó khăn
- Nhiều thiên tai: sương muối, sương giá,rét đậm, rét hại, hạn hán, bão, lũ lụt, nấm mốc, sâu bệnh…
Câu 3: Vì sao tính chất nhiệt đới của miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ bị giảm sút mạnh mẽ?
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Miền nằm ở những vĩ độ cao nhất cả nước
- Miền chịu ảnh hưởng trực tiếp của nhiều đợt gió mùa đông bắc lạnh từ phía bắc và trung tâm châu Á
tràn xuống
- Miền ở vị trí tiếp giáp với vùng ngoại chí tuyến, á nhiệt đới Hoa Nam.
- Miền không có địa hình che chắn Các dãy núi cánh cung mở rộng về phía bắc, tạo điều kiện cho các
luồng gió đông bắc lạnh dễ dàng lấn sâu vào Bắc Bộ
Câu 4: Nêu đặc điểm địa hình của MB&ĐBBB và ảnh hưởng của địa hình tới sông ngòi của vùng?
* Địa hình miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ
- phần lớn là đồi núi thấp với nhiều cánh cung mở rộng về phía bắc và quy tụ về Tam Đảo
- Bề mặt địa hình nghiêng dần theo hướng tây bắc –đông nam : núi cao – núi trung bình- núi thấp-đồi-đồng bằng-thềm lục địa
- Hướng núi chính: là hướng vòng cung thể hiện qua Các cánh cung: sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông
Triều
- Tuy là vùng đồi núi thấp nhưng địa hình ở đây cũng rất đa dạng Đặc biệt địa hình các-xtơ đá vôi độc
đáo có mặt ở nhiều nơi
+ Đồng bằng châu thổ sông Hồng rộng lớn
Trang 8+ Cao nhất miền là khu vực nền cổ thượng nguồn sông Chảy, ở đây có nhiều ngọn núi cao trên 2000m và tạo thành những sơn nguyên hiểm trở như Đồng Văn, Hà Giang
Tại các miền núi còn có các đồng bằng nhỏ như Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang
- Vùng quần đảo Hạ Long – Quảng Ninh
* Ảnh hưởng:
- Địa hình đồi núi thấp và đồng bằng mở rộng, tạo điều kiện cho hệ thống sông ngòi phát triển và tỏa rộng khắp miền: sông Hồng, sông Thái Bình, sông Kì Cùng- Bằng Giang, theo hai hướng chính là tây bắc-đông nam, vòng cung
Các sông thường có thung lũng rộng, độ dốc nhỏ, hàm lượng phù sa tương đối lớn, hai mùa lũ và mùa cạn rất rõ rệt
Câu 5: Để phòng chống lũ lụt ở Đồng bằng sông Hồng, nhân dân ta đã làm gì ? Việc đó đã biến đổi địa hình ở đây như thế nào ?
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Cách phòng chống lũ lụt ở đồng bằng sông Hồng:
+Đắp đê nhăn nước lũ dọc hai bờ sông
+ Phân lũ vào các sông nhánh ( sông Đáy ) và ô trũng đã được chuẩn bị trước
+ Bơm nước từ đồng ruộng ra sông.
+ Phát triển các công trình thủy điện lớn ở sông chính ( hồ chứa nước: như hồ Hòa Bình, hồ Thác Bà… ) ,
và các phụ lưu không chỉ có ý nghĩa lớn đối với ngành năng lượng mà còn có ý nghĩa to lớn trong việc kiểm soát lũ ở đồng bằng sông Hồng
+ Bảo vệ rừng, trồng rừng nhất là rừng đầu nguồn
+ Nạo vét lòng sông, cửa sông
- Việc phòng chống lũ lụt ở đbsH đã làm biến đổi địa hình ở nơi đây:
+ Việc đắp đê lớn dọc các bờ sông ở đồng bằng Bắc Bộ đã tiến hành từ rất lâu đời, giúp cho sản xuất và đời sống nhân dân trong khu vực tương đối ổn định
+ Tuy nhiên, nó phân chia đồng bằng thành nhiều ô trũng, thấp hơn mặt đê và mặt nước sông mùa lũ rất nhiều.Vùng bãi bồi và đê cao
+ Nếu hệ thống thủy lợi không tốt các vùng trũng này dễ bị ngập úng hoặc hạn hán khi gặp mưa nắng thất thường, sản xuất và đời sống gặp nhiều khó khăn
Câu 7: Chứng minh rằng miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có tài nguyên phong phú, đa dạng Nêu một
số việc để bảo vệ tài nguyên môi trường của miền
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Là miền giàu khoáng sản nhất so với cả nước,
+ nổi bật là than đá (Quảng Ninh, Thái Nguyên), apatit (Lào Cai), quặng sắt (Thái Nguyên), quặng thiếc và vonfram (Cao Bằng), thủy ngân (Hà Giang); đá vôi, đất sét có ở nhiều nơi.Khí đốt, than bùn cũng đang được khai thác
+ tiềm năng lượng thủy điện lớn: trên sông Gâm, sông Chảy
+ Tài nguyên đất đai: đất phù sa ở đồng bằng sông Hồng rất màu mỡ, đất phù sa cổ ở trung du, đất feralit ở miền núi
+ Tài nguyên nước: dồi dào, có nhiều sông: sông Hồng, Đáy, sCầu, sThương, Sđuống, Lục Nam…
+ Tài nguyên biển: bờ biển chạy dài trên 600km từ Quảng Ninh đến Ninh Bình
+ Khí hậu lạnh về mùa đông thuận lợi cho trồng rau màu vụ đông xuân
Trang 9- Tài nguyên du lịch phong phú:
+ Có nhiều cảnh quan đẹp nổi tiếng: vịnh Hạ Long, bãi lắm Trà cổ, núi Mẫu Sơn, hồ Ba Bể; các vườn quốc gia Cúc Phương, Tam Đảo, Ba Vì
- Một số việc cần làm để bảo vệ môi trường tự nhiên trong miền:
+ Trồng và bảo vệ rừng, chống xói mòn đất
+ Bảo vệ môi trường biển, nước sông trong lành
+ Khai thác tài nguyên phải đi đôi với việc bảo vệ môi trường
+ Chống ô nhiễm môi trường tại các khub công nghiệp, các khu đô thị
+ Tuyên truyên cho người dân: không xả rác bừa bãi…
Câu 8: Dựa vào Atlat địa lí trang 13, hãy cho biết:
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Sơn nguyên đá vôi nào nằm ở cực Bắc nước ta, thuộc tỉnh nào
- Cửa sông Đáy nằm ở phía nào của miền, thuộc tỉnh nào?
- Ranh giới phía tây của miền đi theo sông nào? Tả ngạn hay hữu ngạn?
- Phía đông nam của miền có vịnh biển nào?
Câu1 : Nêu vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ của MiỀN TB và BTB
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Giới hạn: TB&BTB thuộc hữu ngạn sông Hồng, từ Lai Châu đến Thừa Thiên – Huế Bao gồm hai bộ phận: khu Tây Bắc và khu Bắc Trung Bộ
- Vị Trí địa lí:
+ phía Bắc giáp Trung Quốc
+ đông bắc giáp: MB&ĐBBB
+ Phía đông giáp biển
+ phía nam giáp miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ
+ phía tây giáp Lào
→ vị trí ảnh hưởng rất lớn các đặc điểm tự nhiên, đặc biệt là khí hậu Vùng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của gió phơn tây nam khô nóng về mùa hè
Câu 2: Nêu đặc điểm địa hình của MTB&BTB
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Địa hình miền cao nhất Việt Nam:
– Là miền núi non trùng điệp, nhiều núi cao, thung lũng sâu Sông suối lắm thác, nhiều ghềnh
– các dãy núi chạy theo hướng tây bắc – đông nam, so le nhau, xen giữa là các sơn nguyên đá vôi rất đồ sộ
- Dãy Hoàng Liên Sơn là dãy núi cao và hùng vĩ nhất Việt Nam , đỉnh Phan-xi-păng cao 3143m cao nhất nước ta, có đủ các vành đai khí hậu – sinh vật: từ nhiệt đới chân núi tới ôn đới núi cao
- Các dải núi dọc biên giới Việt – Lào : từ điểm cực tây ( tỉnh Điện Biên) đến dãy Bạch Mã 9 tỉnh Thừa Thiên-Huế) phân thành nhiều đoạn, nhiều khối nối tiếp nhau Cao nhất là đỉnh Phu Xai Leng 2711m)
- Các mạch núi lan ra sát biển, xen với đồng bằng chân núi và những cồn cát trắng tạo cho vùng duyên hải Trung Bộ nước ta những cảnh quan rất đẹp và đa dạng ( các mạch núi lan ra sát biển: Tam Điệp, Hoành Sơn, Bạch Mã )
- Các dòng sông sâu, hướng tây bắc-đông nam: sông Đà, Sông Mã, sông Cả, sông Gianh…
Câu 3: Nêu đặc điểm khí hậu của MTB&BTB
Khí hậu đặc biệt do tác động của địa hình:
MIỀN 2 : MIỀN TÂY BẮC VÀ BẮC TRUNG BỘ
Trang 10HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Mùa đông ở đây đến muộn và kết thúc khá sớm Miền núi cũng thường chỉ có ba tháng lạnh với nhiệt độ
trung bình dưới 18°C (tháng 12,1, 2) Ngay cả khi gió mùa đông bắc tràn tới nhiệt độ ở đây cũng thường cao hơn ở miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ từ 2 - 3°c
- Vào mùa hạ gió tây nam từ vịnh Ben-gan tới, vượt qua các dải núi phía tây trên biên giới Việt - Lào, bị biến tính trở nên khô nóng ảnh hưởng mạnh tới chế độ mưa của miền, đặc biệt là vùng ven biển Đông
Trường Sơn
- Mùa mưa chậm dần từ Bắc vào Nam:
+ Khu vực Tây Bắc lũ lớn nhất vào tháng 7
+ Khu vực Bắc Trung Bộ lũ lớn nhất và tháng 10
Câu 4: Vì sao mùa đông ở MTB&BTB lại ngắn và ấm hơn MB&ĐBBB?
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- MTB&BTB nhờ địa hình cao ( núi chạy theo hướng tây bắc-đông nam )có tác dụng như bức tường thành
ngăn chặn ảnh hưởng của gió mùa đông bắc
+ Về mùa đông, các đợt gió mùa đông bắc lạnh đến MB&ĐBBB đã bị chặn lại bởi dãy Hoàng Liên Sơn,
Hoành Sơn …bị giữ chậm lại và biến tính nhiều ( nóng dần lên khi đi xuống phíá nam )
→ do đó mùa đông ở MTB &BTB đến muộn và kết thúc sớm, thời tiết ấm hơn.
- Còn MB&ĐBBB:
+ Miền nằm ở những vĩ độ cao nhất cả nước
+ Miền chịu ảnh hưởng trực tiếp của nhiều đợt gió mùa đông bắc lạnh từ phía bắc và trung tâm châu Á tràn xuống
+ Miền ở vị trí tiếp giáp với vùng ngoại chí tuyến, á nhiệt đới Hoa Nam
+ Miền không có địa hình che chắn Các dãy núi cánh cung mở rộng về phía bắc, tạo điều kiện cho các luồng gió đông bắc lạnh dễ dàng lấn sâu vào Bắc Bộ
Nên MB&ĐBBB có mùa đông lạnh hơn, đến sớm và kéo dài
Câu 5: Chứng minh miền MTB&BTB có tài nguyên phong phú, đa dạng.
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Sông ngòi trong miền có độ dốc lớn có giá trị cao về thủy điện
- Nổi lên hàng đầu là tiềm năng thủy điện sông Đà Trên sông Đà có thể xây dựng nhiều nhà máy thủy điện lớn như Hòa Bình, Sơn La
- Trong miền có tới hàng trăm mỏ và điểm quặng khác nhau, có giá trị lớn là các mỏ đất hiếm ( Lai Châu ), thiếc ( Nghệ An ) , sắt ( Hà Tĩnh ), titan ( Quảng Bình, Quảng Trị ), đá vôi ( Thanh Hóa, Nghệ An )
- Do có khu vực núi cao Hoàng Liên Sơn nên miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là miền có đầy đủ hệ thống các vành đai thực vật ở Việt Nam, từ rừng nhiệt đới chân núi đến rừng ôn đới núi cao Trong các khu rừng Trường Sơn còn bảo tồn được
nhiều loài sinh vật quý hiếm
- Tài nguyên biển: đây là khu vực tiếp giáp với vùng biển rộng lớn, giàu tiềm năng, thuận lợi cho nuôi trồng
và khai thác hải sản
- Tài nguyên du lịch: có nhiều cảnh quan thiên nhiên đẹp
cũng thật to lớn và đa dạng
+ Các bãi biển Sầm Sơn (Thanh Hóa), Cửa Lò (Nghệ An), Thiên Cầm (Hà Tĩnh), Lăng Cô (Thừa Thiên - Huế)
+ Nhiều vườn quốc gia: Bến ÉN, Bạch Mã…Trong đó Phong Nha – Kẻ Bàng đã được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới
+ Nhiều các di tích lịch sử:Cố đô Huế, Điện Biên Phủ:…
Câu 6: Vì sao bảo vệ và phát triển rừng là khâu then chốt để xây dựng cuộc sống bền vững của nhân dân miền TB&BTB
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
- Lành thổ của miền phần lớn là đồi núi, độ dốc rất lớn nên đất đai dễ bị xói mòn nếu không có rừng cây che
chắn Cân bằng môi trường sinh thái cũng dễ bị phá vỡ, cần độ che phủ của rừng lớn