MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 3 CHƯƠNG 1 ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC – MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VÀ NHỮNG VAI TRÒ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI 3 1 Khái niệm đặc điểm tâm lý đội ngũ trí thức 3 1 1 Khái niệm đội ngũ trí thức 3[.]
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 3
CHƯƠNG 1 ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC – MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VÀ NHỮNG VAI TRÒ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI 3
1 Khái niệm đặc điểm tâm lý đội ngũ trí thức 3
1.1 Khái niệm đội ngũ trí thức 3
1.2 Vai trò của đội ngũ trí thức trong đời sống xã hội 5
CHƯƠNG 2: TÂM LÝ CỦA ĐỌI NGŨ TRÍ THỨC – CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN 8
2.1 Những yếu tố cơ bản tác động để hình thành tâm lý của đội ngũ trí thức 8 2.2 Những đặc điểm tâm lý cơ bản của đội ngũ trí thức 9
CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC – Ý NGHĨA ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TUYÊN TRUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 15
3.1 Về mặt lý luận 15
3.2 Về mặt thực tiễn 17
KẾT LUẬN 19
Trang 2MỞ ĐẦU
1 Lý do lựa chọn đề tài
Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì đất nước mạnh và càng lớn lao, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà càng xuống thấp Bởi vậy các bậc vua tài giỏi đời xưa, chẳng có đời nào lại không chăm lo nuôi dưỡng
và đào tạo nhân tài bồi đắp thêm nguyên khí" – câu nói của học sĩ Thân Nhân
Trung các đây 536 năm đã khẳng định vai trò của hiền tài đối với vận mệnhcủa đất nước
Hiện nay, trí thức là tầng lớp đang ngày một đông đảo trong xã hội, làlực tượng tinh nhuệ trên mặt trận văn hóa, khoa học của đất nước Dưới sựlãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, trí thức Việt Nam luôn sát cánh cùnggiai cấp công nhân, giai cấp nông dân và nhân dân lao động cả nước đoàn kết,phấn đấu, cống hiến tài năng và trí tuệ, góp phần vào thắng lợi chung của dântộc Trong hàng ngũ của Đảng, đội ngũ trí thức luôn phụng sự sứ mệnh củagiai cấp công nhân, của Đảng, phụng sự dân tộc với bằng cách đem tri thứckhoa học, văn hóa vào xây dựng Đảng, đi sâu vào đời sống xã hội, xây dựng
xã hội ngày một tiến bộ vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ,công bằng, văn minh”
Với sự phát triển ngày càng lớn mạnh cả về chất và lượng, đội ngũ tríthức đang ngày một khẳng định sức mạnh và vai trò của mình trong mọi mặtđời sống xã hội Đối với công tác tuyên truyền của Đảng, việc nắm bắt tâm lý
của đội ngũ trí thức là một nhiệm vụ hết sức cần thiết Đề tài “Đặc điểm tâm
lý của đội ngũ trí thức và ý nghĩa của nó với hoạt động tuyên truyền ở Việt Nam hiện nay”, trong khuôn khổ một bài tiểu luận, tác giả hi vọng sẽ làm
sáng tỏ được một số vấn đề cơ bản về đặc điểm tâm lý của đội ngũ trí thức vànêu ra những ý nghĩa thiết thực của nó đối với hoạt động tuyên truyền nước tahiện nay
Trang 31 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
Làm sáng tỏ các đặc điểm tâm lý của đội ngũ trí thức và ý nghĩa của
nó đối với công tác tuyên truyền của Đảng ta hiện nay
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu khái niệm cơ bản về đội ngũ trí thức và vai trò của độingũ trí thức trong đời sống xã hội
- Làm rõ những đặc điểm tâm lý cơ bản của đội ngũ trí thức ViệtNam hiện nay
- Khái quát những ý nghĩa của đặc điểm tâm lý của đội ngũ trí thứcđối với hoạt động tuyên truyền ở Việt Nam hiện nay
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu: Đặc điểm tâm lý đội ngũ trí thức.
3.2 Phạm vi nghiên cứu: Đội ngũ trí thức và hoạt động tuyên truyền
ở Việt Nam
4 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác –Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng vàNhà nước
Ngoài ra, còn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biệnchứng, các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phân tích – tổng hợp, sosánh, nghiên cứu xã hội học,…
5 Kết cấu của đề tài
Tiểu luận được chia làm các phần: Mở đầu, Nội dung, Kết luận vàDanh mục tài liệu tham khảo Riêng phần Nội dung được chia làm 3 chương
Trang 4NỘI DUNG CHƯƠNG 1 ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC – MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN
VÀ NHỮNG VAI TRÒ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI
1 Khái niệm đặc điểm tâm lý đội ngũ trí thức
1.1 Khái niệm đội ngũ trí thức
1.1.1 Quan niệm về trí thức
Thuật ngữ “trí thức” có nguồn gốc từ tiếng Latinh - “Intelligentia”, cónghĩa là sự hiểu biết, sự thông thái, thông minh, trí tuệ… Cho đến nay, trênthế giới có khoảng 60 định nghĩa về trí thức Mỗi định nghĩa về trí thức đều
có mặt hợp lý của nó nhưng không thể xem là hoàn chỉnh vì mỗi định nghĩa
sẽ phù hợp với một điều kiện xã hội nhất định mà không thể phù hợp cho mọi
xã hội dù đó là định nghĩa được ghi chép trong các bách khoa thư TheoC.Mác, về mặt nghề nghiệp, trí thức hình thành làm ba nhóm, tương ứng với
ba hình thức cơ bản của lao động trí óc, bao gồm: các nhà văn, nhà báo,những người hoạt động nghệ thuật; các nhà lý luận tuyên truyền, giáo viên,bác sỹ, luật sư, giới sỹ quan, viên chức và các nhà hoạt động chính trị; các kỹ
sư, các nhà khoa học, kỹ thuật…
Hai hình thức lao động trí óc đầu tiên nằm trong lĩnh vực sản xuất phivật chất, còn hình thức thứ ba của lao động trí óc nằm trong lĩnh vực sản xuấtvật chất Theo đó, trí thức được C.Mác khái quát là “những bác sỹ, kỹ sư, nhàhóa học, nhà nông học và các chuyên gia” Theo Ph.Ăngghen, “giai cấp vôsản lao động trí óc phải được hình thành từ hàng ngũ sinh viên”, “sự nghiệpgiải phóng giai cấp công nhân còn cần phải có những bác sỹ, kỹ sư, nhà hóahọc, nhà nông học và các chuyên gia khác… cần đến những kiến thức vữngchắc chứ không phải là những câu suông sáo oang oang” Còn theo V.I.Lênin,
“trí thức bao hàm không những chỉ các nhà trước tác mà thôi, mà còn baohàm tất cả mọi người có học thức, các đại biểu của những nghề tự do nóichung, các đại biểu của những người lao động trí óc” Tựu trung lại, quan
Trang 5điểm của các nhà kinh 38 điển chủ nghĩa Mác - Lênin đều thống nhất về tríthức trên một số đặc trưng cơ bản, đó là một tầng lớp xã hội trung gian, cómặt ở mọi lĩnh vực, với lao động trí óc sáng tạo và đóng góp lớn lao cho sựnghiệp giải phóng giai cấp công nhân chống chủ nghĩa tư bản.
Theo Từ điển Triết học, Nxb Tiến bộ, M 1986, “Trí thức là tập đoàn
xã hội gồm những người làm nghề lao động trí óc Giới trí thức bao gồm: kỹ
sư, kỹ thuật viên, thầy thuốc, luật sư, nghệ sĩ, thầy giáo và người làm công táckhoa học, một bộ phận lớn viên chức” Từ điển Chủ nghĩa cộng sản khoa họckhẳng định, trí thức, một nhóm xã hội bao gồm những người chuyên làm nghềlao động trí óc phức tạp và có học vấn chuyên môn cần thiết cho ngành laođộng đó
Hồ Chí Minh quan niệm: “Trí thức là hiểu biết Trong thế giới chỉ cóhai thứ hiểu biết: một là hiểu biết sự tranh đấu sinh sản Khoa học tự nhiên do
đó mà ra Hai là hiểu biết tranh đấu dân tộc và tranh đấu xã hội Khoa học xãhội do đó mà ra Ngoài hai cái đó không có trí thức nào khác Một người họcxong đại học, có thể gọi là có trí thức Song, y không biết cày ruộng, khôngbiết làm công, không biết đánh giặc, không biết làm nhiều việc khác Nói tómlại: công việc thực tế y không biết gì cả Thế là y chỉ có trí thức một nửa Tríthức của y là trí thức học sách, chưa phải trí thức hoàn toàn Y muốn thànhmột người trí thức hoàn toàn thì phải đem cái trí thức đó áp dụng vào trongthực tế” Tại Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X, Đảng
ta lần đầu tiên đưa ra quan niệm có tính chất định nghĩa về trí thức: “Trí thức
là những người lao động trí óc có trình độ học vấn cao về lĩnh vực chuyênmôn nhất định, có năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, truyền bá và làm giàu trithức, tạo ra những sản phẩm 39 tinh thần và vật chất có giá trị đối với xã hội”.Đây là định nghĩa cô đọng, nhấn mạnh đến đặc trưng lao động trí óc sáng tạocủa trí thức trong xã hội
1.1.2 Khái niệm đội ngũ trí thức
Trang 6Trên cơ sở những quan niệm của các nhà kinh điển về trí thức, có thểđưa ra khái niệm cơ bản về đội ngũ trí thức như sau:
Trí thức là những người lao động trí óc, có hiểu biết sâu rộng về mộthoặc một số lĩnh vực khoa học – công nghệ, văn hóa – nghệ thuật, quản lýkinh tế – xã hội, thường xuyên vận dụng những hiểu biết đó để phát hiện vàgiải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn nảy sinh trong lĩnh vực hoạt độngcủa mình vì lợi ích chung của cộng đồng và nhu cầu nhận thức của bản thân
Có thể hiểu tầng lớp trí thức là một tập hợp mở và đa dạng, khônggiống bất kỳ một tập hợp nào khác trong xã hội như nông dân, công nhân, thợthủ công, quân nhân, thương nhân hay người buôn bán nhỏ Trí thức có thể làbất kỳ ai trong các tập hợp trên, miễn là có hiểu biết sâu rộng và tham gia laođộng trí óc Tuy nhiên, bộ phận hạt nhân của tầng lớp trí thức là các nhànghiên cứu; các giảng viên đại học; các bác sĩ, dược sĩ cao cấp; các nhà văn,nhà thơ, nhà điêu khắc, nhạc sĩ, họa sĩ, nhà báo; các nhà quản lý và côngchức, viên chức trong bộ máy tham mưu cho nhà quản lý
Tóm lại, đội ngũ trí thức là những người thuộc tầng lớp đặc thù của xãhội có phương thức lao động trí óc phức tạp mang tính sáng tạo cao, có khảnăng tư duy độc lập, đem trình độ học vấn và trình độ chuyên môn áp dụngvào thực tiễn góp phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển của xã hội
1.2 Vai trò của đội ngũ trí thức trong đời sống xã hội
1.2.1 Vai trò của trí thức trong lĩnh vực kinh tế
Đội ngũ trí thức là lực lượng đi đầu trong lĩnh vực kinh tế Với tư cách
là một nguồn lực phát triển xã hội, trí thức là bộ phận cơ bản trong nguồnnhân lực chất lượng cao, là lực lượng sản xuất trực tiếp quyết định việc nângcao năng suất lao động và hiệu quả kinh tế của quá trình sản xuất vật chất Sựdịch chuyển mạnh mẽ nền kinh tế thế giới theo xu hướng tri thức hóa đang đặtyêu cầu cấp bách với nguồn nhân lực chất lượng cao Trí thức cùng với độingũ doanh nhân, các nhà quản lý và đội ngũ công nhân trình độ cao là bốn bộphận cấu thành, trong đó, trí thức là bộ phận có vị trí trung tâm, giữ vai trò
Trang 7quyết định đến chất lượng và xu thế vận động của nguồn nhân lực chất lượngcao Đội ngũ các nhà khoa học phải đóng vai trò động lực, đi đầu trong việcnghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ Họ là lực lượng có vịtrí trung tâm của lực lượng sản xuất hiện đại.
1.2.2 Vai trò của trí thức trong lĩnh vực văn hóa
Là người hoạt động trí tuệ, có chức năng sáng tạo và sáng tác ra nhữngsản phẩm tinh thần, tiếng nói của trí thức rất dễ đến với công chúng, tạo nênnhững ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực tới đời sống tinh thần của xã hội, từđạo đức, lối sống đến quan niệm về tín ngưỡng, tôn giáo Không ai khác, tríthức có vai trò đặc biệt mà các lực lượng khác trong xã hội không thể thay thếtrong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.Những sản phẩm văn hóa được trí thức mang đến cho các tầng lớp nhân dân,
từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền ngược có thể trực tiếp hoặcgián tiếp Đội ngũ trí thức là lực lượng chính thực hiện các hoạt động giaolưu, trao đổi văn hóa giữa các vùng miền trong nước, giữa nước ta với cácnước trên thế giới, góp phần quảng bá các giá trị văn hóa dân tộc Việt Namđến với bạn bè quốc tế và tiếp thu, truyền bá những tinh hoa văn hóa nhânloại vào Việt Nam
1.2.3 Vai trò của trí thức trong lĩnh vực chính trị
Bằng trình độ của mình, trí thức tham gia vào hoạt động của hệ thống
chính trị bằng phiều phương pháp Một là, trực tiếp tham gia, hoạt động, phục
vụ trong hệ thống chính trị, trở thành những chính khách, những cán bộ của
các cơ quan Đảng, Nhà nước, Chính phủ,… Hai là, tham gia vào đội ngũ cán
bộ nghiên cứu chiến lược, nghiên cứu lý luận chính trị, phục vụ công tácgiảng dạy, đào tạo đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị
1.2.4 Vai trò của trí thức trong việc bảo vệ Tổ quốc
Tiếng nói của trí thức có vai trò cảnh tỉnh, định hướng to lớn trong việcbảo vệ chủ quyền trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, dựa trên những căn
cứ lịch sử xác đáng Vai trò đó được thực hiện trước hết từ đội ngũ trí thức
Trang 8khoa học xã hội và nhân văn Các nhà sử học, các luật sư, các nhà giáo, cácnghệ sỹ phải là những người có tiếng nói mạnh mẽ trên những công việc màmình thực hiện để góp phần bảo vệ chủ quyền đất nước, không chỉ ở phạm vitrong nước mà còn trên công luận quốc tế Là người trí thức trong giai đoạnhiện nay, dù hoạt động trên lĩnh vực chuyên môn nào cũng đều phải cống hiếnsức sáng sạo của mình cho sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, tiến bộ, dân chủ
và văn minh của đại đa số người dân trong xã hội Đó là sứ mệnh khó khănđòi hỏi sự quả cảm, quyết tâm của đội ngũ trí thức
Trang 9CHƯƠNG 2: TÂM LÝ CỦA ĐỌI NGŨ TRÍ THỨC – CƠ SỞ
HÌNH THÀNH VÀ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN
2.1 Những yếu tố cơ bản tác động để hình thành tâm lý của đội ngũ trí thức
2.1.1 Yếu tố truyền thống văn hóa của dân tộc
Cùng với chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa nhân văn, từ ngàn đời nay,hiếu học đã trở thành một truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam và trởthành một trong những cơ sở quan trọng hình thành nên tâm lý đội ngũ tríthức Việt Nam hiện nay Theo cuốn Từ điển Tiếng Việt, (Nhà xuất bản khoahọc xã hội, 1994) truyền thống hiếu học là thói quen ham thích, coi trọng việchọc hành được hình thành lâu đời, được truyền từ đời này sang đời khác
Ở Việt Nam, đội ngũ trí thức kế thừa truyền thống văn hóa, lịch sử vẻvang của dân tộc Nguồn gốc của trí thức chủ yếu xuất thân là con em nôngdân, công nhân, hoặc được hình thành trong quá trình trí thức hóa giai cấpcông nhân và nông dân Đây là một đặc điểm riêng của đội ngũ trí thức ViệtNam so với giới trí thức của nhiều nước đã trải qua giai đoạn phát triển chủnghĩa tư bản Chỉ có một số rất ít trong đội ngũ trí thức được thừa hưởngtruyền thống của các gia đình trí thức lâu đời Đặc điểm đó đã tạo cho đội ngũtrí thức nước ta ý thức gắn bó sâu sắc với nhân dân lao động; thông cảm vớingười dân lao động và điều kiện khó khăn của đất nước; có ý thức, tráchnhiệm trong việc xây dựng đất nước trở thành một quốc gia dân giàu, nướcmạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; tiến kịp sự phát triển của các nướctrong khu vực và trên thế giới Từ thực tiễn lịch sử cũng cho thấy, trí thứcViệt Nam luôn gắn bó chặt chẽ với giai cấp công nhân, giai cấp nông dân vànhân dân lao động trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổquốc
Lịch sử dân tộc đã từng biết đến rất nhiều tấm gương hiếu học của cácbậc hiền tài, đức cao đạo trọng như: Lý Công Uẩn, Trần Hưng Đạo, Chu Văn
Trang 10An, Mạc Đĩnh Chi, Lương Thế Vinh, Lê Thánh Tông, Phùng Khắc Khoan, LêQuý Đôn, Hồ Chí Minh,… và rất nhiều ông đồ Nghệ - những người đã làmnên cốt cách Hồng Lam… Cùng không ít dòng họ hiếu học trên khắp mọimiền đất nước… Có thể nói trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, tinh thầnhiếu học như một dòng chảy xuyên suốt của lịch sử Cũng từ đó, hình thànhnên một tầng lớp người tinh hoa trong xã hội được gọi là tầng lớp trí thức Về
cơ bản, những đặc điểm tâm lý của tầng lớp này đã được hình thành chủ yếutrên cơ sở những giá trị truyền thống của dân tộc và những đặc trưng tâm lý
cơ bản của người Á Đông, cụ thể là người Việt Nam
2.1.2 Sự phát triển của tầng lớp trí thức trên thế giới
Sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ từnhững thập niên cuối thế kỷ XX là tiền đề quan trọng để nền kinh tế nhân loạibước sang một giai đoạn mới - kinh tế tri thức Động lực cơ bản nhất trongnền kinh tế này không phải tài nguyên thiên nhiên, những yếu tố vật chấttruyền thống mà là tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, do vậy nguồn lực cơ bảnnhất là con người Có thể nói, trên thế giới hiện nay, sự tiệm cận đến một thếgiới của khoa học và công nghệ với việc nhắc đến các lĩnh vực đời sống xãhội đều nhìn nhận thấy vai trò quan trọng của tầng lớp trí thức Cuộc cáchmạng khoa học công nghệ 4.0 vĩ đại là minh chứng cho sự phát triển nhanhchóng, lớn mạnh vượt bậc của tầng lớp trí thức trên toàn thế giới Điều nàycũng tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của đội ngũ trí thức Việt Nam nóichung và những đặc điểm tâm lý của đội ngũ trí thức Việt Nam nói riêng
2.2 Những đặc điểm tâm lý cơ bản của đội ngũ trí thức
2.2.1 Tâm lý cơ bản của trí thức là ham học hỏi
Nhờ ham học, ham đọc mà người trí thức luôn luôn tiếp cận được cáimới, do đó trình độ lý luận không ngừng được nâng cao Trí thức Việt Namđược hình thành từ nhiều thành phần xã hội, được đào tạo từ nhiều nguồnkhác nhau và lao động cống hiến trên tất cả các lĩnh vực hoạt động của đờisống xã hội Cùng sự phát triển của lịch sử dân tộc, trí thức Việt Nam được