Kltn sinh viên học viện báo chí và tuyên truyền vận dụng tư tưởng học đi đôi với hành của hồ chí minh trong học tập, nghiên cứu hiện nay

1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Chương 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ HỌC ĐI ĐÔI VỚI HÀNH 8 1 1 Một số khái niệm cơ bản 8 1 2 Nội dung Tư tưởng Hồ Chí Minh về học đi đôi với hành 15 Chương 2 SINH VIÊN HỌC VIỆN BÁO CHÍ[.]

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ HỌC ĐI ĐÔI VỚI HÀNH 8

1.1 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2 Nội dung Tư tưởng Hồ Chí Minh về học đi đôi với hành 15

Chương 2: SINH VIÊN HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ HỌC ĐI ĐÔI VỚI HÀNH TRONG HỌC TẬP, NGHIÊN CỨU–THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 43 2.1 Đặc điểm của Học viện Báo chí và tuyên truyền 43

2.2 Đặc điểm sinh viên Học viện Báo Chí và Tuyên truyền 46

2.3 Thực trạng sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về học đi đôi với hành trong học tập và nghiên cứu hiện nay 50

2.4 Một số giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về học đi đôi với hành cho sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền trong học tập và nghiên cứu hiện nay 67

2.4.1 Tập trung đẩy mạnh đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp đào tạo gắn học đi đôi với hành 67

KẾT LUẬN 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

PHỤ LỤC 81

TÓM TẮT KHÓA LUẬN 90

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hồ Chí Minh là anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóakiệt xuất của dân tộc Việt Nam Tư tưởng của Người là một hệ thống lýluận khoa học, sáng tạo gắn với thực tiễn cách mạng Việt Nam, thểhiện trên nhiều lĩnh vực Dù trên bất kỳ lĩnh vực nào, tư tưởng Hồ ChíMinh luôn thể hiện sâu sắc tính thống nhất giữa lý luận và thực tiễn,học đi đôi với hành Bởi vì, theo Người lý luận phải đi đôi với thựctiễn: Thực tiễn mà không có lý luận soi đường là thực tiễn mù quáng, lýluận mà không có thực tiễn là lý luận suông; học phải đi đôi với hành

Tư tưởng “học đi đôi với hành” của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một bộphận rất quan trọng trong kho tàng lý luận về giáo dục, được Bácthường xuyên đề cập từ năm 1945, đến khi Người vĩnh biệt chúng ta.Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ III, năm 1960, Đảng lao động ViệtNam đã khẳng định “Công tác giáo dục phải phục vụ nhiệm vụ vàđường lối cách mạng của Đảng, phải nắm vững phương châm giáo dụckết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tế, học đi đôivới hành, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục xã hội ” Từ đó

“Học đi đôi với hành” được coi là mục tiêu, nguyên lý, phương pháp,phương châm dạy và học của nền giáo dục cách mạng nước ta

Quán triệt tư tưởng học đi đôi với hành của Hồ Chí Minh nhữngnăm qua, các trường đại học, cao đẳng đặc biệt chú trọng đổi mới quátrình dạy và học theo hướng gắn lí thuyết với thực hành, lí luận vớithực tiễn Phần lớn giảng viên đã quán triệt và thực hiện nghiêm túc tưtưởng đó trong mỗi bài giảng, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàndiện GD-ĐT Nhờ đó, đa số sinh viên đã có những chuyển biến tích cựctrong quá trình học tập, rèn luyện, xác định đúng đắn động cơ, mục

tiêu, thái độ và phương pháp học tập Bên cạnh những kết quả đã đạtđược, thì một trong những điểm yếu của quá trình dạy học ở các trườngcao đẳng, đại học hiện nay là: nội dung còn mang nặng tính hàn lâm,phương pháp còn coi nhẹ tính thực hành; một số sinh viên chưa tíchcực, chủ động, sáng tạo trong học tập, chưa nỗ lực cao trong học tập,nghiên cứu khoa học và rèn luyện; mức độ chuyển biến tiến bộ tronghọc tập và rèn luyện chậm, kết quả học tập còn hạn chế, thiếu bềnvững Đáng chú ý là, một bộ phận sinh viên ở nước ta chỉ học để thi,hoặc để có kết quả cao, tốt nghiệp khá giỏi cho dễ xin việc; đến trường,đến lớp cho “có lệ”, để điểm danh, để không phải học lại môn vì lí do

“không bảo đảm thời gian học tập” Ngoài thời gian ở trên lớp, sinhviên đi làm thêm, đi chơi, ít có sinh viên dành thời gian tự học, tựnghiên cứu, tự đào sâu suy nghĩ, tự rèn luyện kĩ năng nghề nghiệp Họthiếu sự hứng thú, thiếu niềm say mê, không có sự khát khao khám pháchân trời tri thức, tìm tòi, sáng tạo nâng cao trình độ, năng lực Kết quả

là, một bộ phận sinh viên tốt nghiệp ra trường có trình độ, năng lực hạnchế, nhất là năng lực thực hành chưa đáp ứng được yêu cầu công việc,mức độ hoàn thành nhiệm vụ không cao, ảnh hưởng trực tiếp đến chấtlượng đào tạo của các nhà trường và chất lượng, hiệu quả công việcmỗi cá nhân cũng như các doanh nghiệp, cơ quan, đơn vị

Chính vì thế, đi sâu tìm hiểu và làm rõ giá trị hiện thực của quanđiểm Hồ Chí Minh về “học đi đôi với hành” có ý nghĩa chiến lượctrong định hướng lý luận cũng như chỉ đạo thực tiễn giáo dục, đào tạo ởcác trường Đại học, Cao đẳng ở nước ta hiện nay nói chung, Học việnBáo chí và Tuyên truyền – Nơi mệnh danh là mái trường của Đảng vớinhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị, cán bộ làmcông tác tuyên giáo, công tác xây dựng Đảng; đào tạo đại học, sau đạihọc chuyên ngành báo chí, tuyên truyền nói riêng Việc vận dụng tư

tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, trong đó có tư tưởng học đi đôi vớihành, là việc làm có ý nghĩa quan trọng và cấp thiết trong đổi mới cănbản, toàn diện giáo dục ở nước ta hiện nay Với lý do đó, tôi chọn đềtài: “Sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền vận dụng tư tưởnghọc đi đôi với hành của Hồ Chí Minh trong học tập, nghiên cứu hiệnnay” làm khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Tác giả Lê Hữu Nghĩa (Chủ biên): Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh (Nxb Lao động, Hà Nội, 2000); Tác giả Nguyễn Đức Đạt: Tư tưởng biện chứng Hồ

Chí Minh (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2015); Tác giả Trần Văn Phòng và

Hoàng Anh: Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh – một số vấn đề cơ bản (Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2015); Tác giả Trần Nhâm: Hồ Chí Minh

– Nhà tư tưởng thiên tài (Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2015) Các

công trình trên đã tập trung nghiên cứu, phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh vềkhái niệm lý luận, thực tiễn; mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn Các tác giảcũng thống nhất quan điểm: tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lýluận và thực tiễn là kết quả của sự nghiên cứu, tiếp thu lý luận của chủ nghĩaMác – Lênin, những điểm nổi bật là những lý luận ấy được Hồ Chí Minh diễnđạt dưới hình thức đơn giản, dễ hiểu, thực tế, nhưng lại hết sức sâu sắc, tinh tế,tạo nên một hệ thống lý luận vừa khoa học, vừa thiết thực

Khi luận giải quan điểm của Hồ Chí Minh về lý luận, các tác giả đều điđến nhận định rằng, khi bàn về khái niệm lý luận, Hồ Chí Minh đã thể hiện rất

rõ quan điểm về biện chứng, đặt trong mối quan hệ với thực tiễn Lý luận là

sự tổng kết kinh nghiệm thực tiễn mà hình thành, nhưng lý luận chân chính là

lý luận phải được chứng minh trong thực tế Điều này thể hiện rõ nhất trong

quan điểm của Hồ Chí Minh về lý luận, thể hiện trong tác phẩm Sửa đổi lối

làm việc: “Lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các

cuộc đấu tranh, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận

Rồi đem nó chứng minh với thực tế Đó là lý luận chân chính” [20, tr.273]và

thể hiện trong Bài nói chuyện tại Trường Nguyễn Ái Quốc vào năm 1957: “Lý

luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những trithức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [26,tr.96]

Về khái niệm thực tiễn trong tư tưởng Hồ Chí Minh, các tác giả đã chỉ

ra rằng, Hồ Chí Minh thường dùng khái niệm thực tế thay cho thực tiễn Mặc

dù hai khái niệm này có nội hàm khác nhau Thực tế rộng hơn thực tiễn Hồ Chí Minh tiếp cận khái niệm thực tiễn đúng như quan điểm của triết học Mác

– Lênin – là toàn bộ hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử xã hội

của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội Với khái niệm thực tế, được

Hồ Chí Minh lý giải: “Thực tế là các vấn đề mình phải giải quyết, là mâu

thuẫn của sự vật Chúng ta là những người cán bộ cách mạng, thực tế củachúng ta là những vấn đề mà cách mạng đề ra cho chúng ta giải quyết Thực

tế bao gồm rất rộng Nó bao gồm kinh nghiệm công tác và tư tưởng của cánhân, chính sách và đường lối của Đảng, kinh nghiệm lịch sử của Đảng chođến các vấn đề trong nước và trên thế giới” [26, tr.96]

Hồ Chí Minh thường dùng khái niệm thực tế hơn khái niệm thực tiễn,

bởi vì phần lớn cán bộ, đảng viên đều xuất thân từ nông dân, trình độ học vấnnói chung còn hạn chế, lại không quen với những lý thuyết, sách vở cao xacùng những khái niệm chuyên môn phức tạp, khó hiểu Việc dùng khái niệm

thực tế, chắc chắn là dễ giải thích, dễ tuyên truyền, dễ hiểu hơn là khái niệm thực tiễn – với tư cách là phạm trù triết học Các tác giả phân tích tư tưởng Hồ

Chí Minh về mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn Thực tiễn là

cơ sở, nền tảng để khái quát thành lý luận, kiểm nghiệm tính đúng sai của lýluận Khi lý luận hình thành có vai trò to lớn trong sự tác động trở lại thựctiễn Nó soi đường, chỉ đạo thực tiễn, làm cho hoạt động thực tiễn trở nên tựgiác và có hiệu quả hơn

Bên cạnh đó, có nhiều bài viết được đăng trên các tạp chí như: Lương

Gia Ban: Tư tưởng Hồ Chí Minh về lý luận và học tập lý luận (Tạp chí Triết

học, số 01, 2004); Hoàng Chí Bảo: Sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

trong tư tưởng Hồ Chí Minh (Tạp chí Khoa học xã hội, số 01, 2003); Bùi

Đình Phong: Lý luận gắn với thực tiễn trong tư tưởng Hồ Chí Minh (Tạp chí

Tư tưởng Văn hóa, số 12, năm 2003)…

Tác giả Nguyễn Đăng Bình: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong vấn

đề “học đi đôi với hành” trong dạy và học đăng trên Website Quản trị (2015).

Tác giả phân tích rõ quan niệm của Hồ Chí Minh về “học” và “hành”, thực chấtcủa “học” và “hành” trong thực tế như thế nào Tác giả khẳng định tư tưởnghọc đi đôi với hành của Hồ Chí Minh đã chỉ cho chúng ta thấy rằng việc

“hành” là mục tiêu, động lực của “học và hành”vừa là môi trường trải nghiệm

để học tập hiệu quả nhất, vừa là kết tinh, là biểu hiện bên ngoài của việc học.Dạy – học không phải là một quá trình truyền đạt, tiếp thu tri thức một cách thụđộng, một chiều mà ở đó diễn ra sự tương tác hai chiều trong dạy – học và học– dạy “Học đi 12 đôi với hành” còn là nguyên lý, phương pháp trong dạy vàhọc, Người nhắc nhở phải hết sức tránh “giáo điều”, “máy móc”

Nhìn chung, các công trình đã công bố nghiên cứu tư tưởng Hồ ChíMinh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, đã làm rõ được khái niệm lýluận, thực tiễn, nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, phê phánbệnh kinh nghiệm, bệnh giáo điều

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài làm rõ tư tưởng của Hồ Chí Minh về học đi đôi với hành

và thực trạng vận dụng của sinh viên Học viện Báo Chí và Tuyêntruyền trong học tập, nghiên cứu từ đó đề xuất các giải pháp cơ bảnnhằm tiếp tục vận dụng tư tưởng của Hồ Chí Minh về học đi đôi vớihành cho sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền trong học tập vànghiên cứu hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan các công trình khoa học liên quan đến đề tài; phântích, đánh giá những công trình này theo những nội dung cụ thể của đềtài, kế thừa những quan điểm hợp lý, phù hợp với hướng nghiên cứucủa đề tài.

- Phân tích, làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ ChíMinh về học đi đôi với hành.*

- Phân tích thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về học điđôi với hành của sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền trongviệc học tập và nghiên cứu hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục vận dụng tư tưởng học

đi đôi với hành của Hồ Chí Minh vào học tập và nghiên cứu tại Họcviện Báo chí và Tuyên truyền hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về học đôi vớihành và sự vận dụng của sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyềntrong học tập, nghiên cứu giai đoạn hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về học đi đôi với hành vàthực trạng vận dụng của sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyềnhiện nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài dựa trên cơ sở của chủ nghĩa Mác - Lênin tư tưởng HồChí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về học đi đôivới hành trong giáo dục

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp logic và lịch sử, phân tích vàtổng hợp, thống kê, so sánh, điều tra xã hội học, khảo cứu các tác phẩmcủa Hồ Chí Minh, phỏng vấn sâu.

6 Đóng góp của khóa luận

- Đề tài góp phần phân tích một cách có hệ thống nội dung tư

tưởng học đi đôi với hành của Hồ Chí Minh

- Đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục vận dụng tư tưởng Hồ ChíMinh về học đi đôi với hành cho sinh viên Học viện Báo chí và Tuyêntruyền để nâng cao chất lượng trong đào tạo cho Nhà trường

- Đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên khóasau và các trường Đại học, Cao đẳng trên cả nước

7 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,khóa luận 2 chương 6 tiết

Chương 1:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ HỌC ĐI ĐÔI VỚI HÀNH

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm “ Học”

Học hay còn gọi là học tập, học hành, học hỏi là quá trình tiếpthu cái mới hoặc bổ sung, trau dồi các kiến thức, kỹ năng, kinhnghiệm, giá trị, nhận thức hoặc sở thích từ thầy cô, bạn bè và có thểliên quan đến việc tổng hợp các loại thông tin khác nhau Khả năng họchỏi là sở hữu của loài người, một số động vật và một số loại máymóc nhất định Tiến bộ theo thời gian có xu hướng tiệm cận theo đườngcong học tập

Học tập cũng như việc học tập bài bản không bắt buộc, tùytheo hoàn cảnh và có thể học dưới nhiều hình thức khác nhau Nókhông xảy ra cùng một lúc, nhưng xây dựng dựa trên và được định hìnhbởi những gì chúng ta đã biết Học tập có thể được xem như một quátrình, chứ không phải là một tập hợp các kiến thức thực tế và các hủ tụcgiáo điều Việc học tập của con người có thể xảy ra như là một phầncủa giáo dục, đào tạo phát triển cá nhân. Chơi đùa đã được tiếp cậndưới một số nhà lý luận xem như là hình thức đầu tiên của việc học.Trẻ em thử nghiệm với thế giới, tìm hiểu các quy tắc, và học cáchtương tác thông qua chơi đùa

Học tập có vai trò rất lớn trong đời sống xã hội, trong đời sốngcủa con người Học tập là vấn đề thường xuyên được đặt ra và đòi hỏigiải quyết nhằm đảm bảo cho mỗi cá nhân và cả cộng đồng cùng tồntại, phát triển Sống trong xã hội, người ta ai cũng phải suy nghĩ về cácvấn đề bồi dưỡng tri thức, đạo đức để tìm ra những con đường, cáchthức và phướng tiện học tập nhằm kết hợp lợi ích riêng và lợi ích

chung, từ đó đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển của từng cá nhân vàcộng đồng

Khái niệm học tập phổ biến hiện nay là quá trình dạy (từ thầy cô)cho học sinh học về một nội dung (chương trình kiến thức) chọn địnhtrước nào đó Tuy nhiên, khái niệm này không phản ánh đầy đủ vàchính xác quá trình học tập bởi nó rất mơ hồ về vai trò của các chủ thểcủa hoạt động là người học [8, tr.457]

Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học tái bản năm

2010, khái niệm học tập là học và luyện tập để hiểu biết, để có kĩ năng,

có tri thức; học tập là làm theo gương tốt [45, tr.587 – 588] Như vậy,học tập được hiểu là quá trình dạy – học, tập luyện, tự học và tự tậpluyện của hai chủ thể dạy – học về một nội dung nào đó (kiến thức,kinh nghiệm, tư duy, cảm nhận, phương cách hành động, ) trongnhững môi trường cụ thể và trong những khoảng thời gian nhất dịnh đểngười học hiểu và sử dụng được nội dung đó

Mặc dù chưa có sự thống nhất hoàn toàn về khái niệm học tập,nhưng vẫn có thể nhận thấy có những điểm chung trong quan niệm vềhọc tập như: có mục đích, tự giác, có ý thức về động cơ và trong quátrình học tập có diễn ra các quá trình nhận thức, đặc biệt là quá trìnhtưu duy

Như vậy, khái niệm học tập có thể khái quát ở mấy nội dung nhưsau:

- Học tập là loại hoạt động đặc biệt của con người với mục đích

đã được đề ra từ đầu nhằm tiếp thu tri thức khoa học, kĩ năng, kĩ xảo vàthái độ tương ứng, nhằm hướng vào làm thay đổi chính bản thân ngườihọc (trong khi các hoạt động khác hướng vào làm thay đổi khách thể)

- Chủ thể hoạt động là người học (nhân vật chính của hoạt độnghọc) sẽ chiếm lĩnh tri thức mà loài người đã tích lũy – đối tượng củahoạt động học Nhờ có sự chiếm lĩnh này mà tâm lí chủ thể mới có thể

được thay đổi và phát triển Người học giác ngộ mục đích này càng sâusắc thì sức mạnh vật chất và tinh thần của họ càng được huy động trongquá trình học tập, do đó tâm lí ngày càng phát triển.

- Công cụ, phương tiện của hoạt động học tập chính là những trithức mà người học đã được học và đã nắm vững; là trình độ phát triểntrí tuệ của người học từ trước đến nay; là toàn bộ nhân cách, phẩm chấttốt đẹp của người học

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng giáo dục, đặc biệt

là đào tạo và hướng dẫn mọi người phải học tập đi đôi với thực hành,bởi học tập là động lực quan trọng và chủ yếu trong quá trình xây dựng

xã hội học tập, phát triển kinh tế của đất nước Là người có tầm nhìn xatrông rộng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm nhận ra vai trò to lớn củaviệc học và học mãi: “Học không bao giờ là cùng, Học mãi để tiến bộmãi, Càng tiến bộ, càng thấy càng phải học thêm” [21, tr 61]

Theo Hồ Chí Minh, “học” là một hoạt động nhận thức tích cực.Việc học của mỗi người bao giờ cũng gắn với một động cơ nhất định.Chính động cơ học tập quyết định phương hướng, thái độ, nội dung,phương pháp học tập Để giúp cho thế hệ trẻ xác định đúng động cơhọc tập, Người đã vạch ra ý nghĩa cách mạng của việc học tập đối vớimỗi người và coi học tập là nghĩa vụ xã hội, nghĩa vụ đạo đức theoNgười, học là để “phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dângiàu, nước mạnh, tức là làm trọn nhiệm vụ người chủ của nước nhà”[24,tr.179] Trên cơ sở xây dựng động cơ, mục đích học tập đúng,Người yêu cầu phải học toàn diện, “học ở trường, học ở sách vở, họclẫn nhau và học nhân dân” [21,tr.361], “học tập và làm việc hàng ngày,trong việc lớn cũng như việc nhỏ” [23, tr.100]

1.1.2 Khái niệm “Hành”

Hành hiểu là thực hành là quá trình vận dụng, áp dụng mọi kiếnthức bản thân có sẵn hay học hỏi được, quá trình các bạn làm lại, thựchành lại những gì đã cũ bằng những hành động cụ thể và đem lại kếtquả thực tế Hành còn hiểu là đưa lý thuyết thực tế vào thực hành, thínghiệm một cách khoa học nhằm đưa ra những kết luận chính xác nhất

Theo Hồ Chí Minh, “hành” là sự vận dụng những điều đã họcvào giải quyết những vấn đề do thực tiễn đặt ra Cách giải quyết vấn đề

có thể hoàn toàn có tính lý thuyết, cũng có thể là sự kết hợp lao động trí

óc với lao động chân tay, cũng có thể là hoạt động sáng tạo, hoạt độngchân tay, hoạt động xã hội, hoạt động sáng tác nghệ thuật Trong quátrình học tập “hành” vừa có tính toàn diện với mức độ khác nhau Đó là

sự hiểu biết giải quyết những bài tập, để thực hành trong phòng thínghiệm

Ngoài ra, “hành” còn bao hàm vận dụng tri thức vào tổ chứccuộc sống của mình và môi trường xung quanh mình trở nên tươi đẹphơn, phong phú hơn “Hành” trong việc tu dưỡng đạo đức như ở nhànghe lời bố mẹ, đi học thì siêng năng, đối với thầy với bạn phải yêukính “Hành” trong việc giữ gìn vệ sinh, bảo vệ và tăng cường sứckhỏe “Hành” trong lao động sản xuất như giúp đỡ gia đình cải tiếncông cụ sản xuất, chăn nuôi gia súc, gia cầm, còn khi xa nhà đi học cầnthiết tham gia vào quá trình sản xuất vật chất nhằm hoàn thiện các kỹnăng cần thiết, ngoài ra giúp đỡ người dân thu hoạch mùa màng, tănggia sản xuất; “Hành” chính là hiện thực hóa những kiến thức lý thuyếttrong sách vở thành những thực tiễn sống động nhằm cải tạo khả năngnhận thức, biến đổi tư duy của người học, tiến lên cải tạo thực tiễn đemlại hiệu quả cho cuộc sống

“Hành” trong công việc của sinh viên hiện nay chính là đi làmthêm ở mọi công việc miễn là phù hợp với sức khỏe, thời gian, điềukiện và pháp luật không cấm, đây là việc làm cần thiết vì một mặt hỗtrợ cuộc sống của bản thân và đồng thời là thực tiễn quan trọng tạođộng lực thúc đẩy quá trình học tập trên giảng đường của sinh viên hiệuquả hơn, do vậy “hành” chính là giúp sinh viên biết học cái gì phù hợpvới đòi hỏi của thực tiễn, trên cơ sở đó tự trau dồi tri thức phù hợp vớikhả năng và thực tiễn xã hội

“Hành” trong công tác xã hội như trồng cây, bảo vệ cây xanh,giúp đỡ gia đình thương binh liệt sỹ…“Hành” cao nhất là hoạt độngcách mạng, có tác dụng cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội thông qua đó màcải tạo mình “Hành” có ý nghĩa xã hội, ý nghĩa cách mạng rất lớn, cótác dụng hình thành cho con người tư tưởng cao cả, tình cảm và hành viđẹp đẽ, để góp phần vào sự nghiệp vĩ đại của tập thể, cộng đồng dântộc

Trong quá trình học tập, “hành” có tính trất toàn diện với mức độkhác nhau Đó là sự vận dụng những hiểu biết để giải quyết bài tập,thực hành trong phòng thí nghiệm, ở vườn trường,…Đó còn là sự vậndụng tri thức đã học để tổ chức cuộc sống của mình và môi trườngxung quanh, làm cho nó trở nên phong phú, đẹp đẽ Đối với Người,

“hành” cao nhất là hành động cách mạng, có tác động cách mạng, cótác dụng cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội, thông qua đó mà cải tạo bảnthân mình “Hành” không chỉ những việc to lớn mà cả những việc bìnhthường, ai cũng có thể làm được “Hành” có ý nghĩa xã hội, ý nghĩacách mạng rất lớn có tác dụng hình thành cho con người tư tưởng cao

cả, tình cảm và hành vi đẹp đẽ, để góp phần vào sự nghiệp vĩ đại củatập thể, cộng đồng dân tộc

Như vậy, theo Người, “hành” không chỉ hiểu như vận dụng trithức đã học, mà còn tạo ra nguồn tri thức, là biện pháp rèn luyện conngười toàn diện, và khi kết luận đã được rút ra thành chân lý thì quyếttâm thực hiện những điều đã học

1.1.3 Khái niệm “Học đi đôi với hành”

Theo Hồ Chí Minh, học đi đôi với hành là phương pháp thể hiệnbản chất của nền giáo dục nước ta Phương pháp này thể hiện sự thấmnhuần sâu sắc nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong môitrường giáo dục Nó vừa mang tính khoa học vừa có giá trị thực tiễn

Nó cũng hoàn toàn mới mẻ so với phương thức đào tạo của nhà trườngcũ, khắc phục sự tách rời giữa lý luận và thực tiễn, sự xa cách giữa laođộng trí óc và lao động chân tay Kết hợp học đi đôi với hành không chỉgiúp khắc sâu kiến thức được lĩnh hội thậm chí trên nền tảng kiến thức

đã học mà hơn nữa làm cho việc học trở thành thiết thực hơn

Lý luận gắn với thực tiễn theo quan điểm của Hồ Chí Minh làphương pháp nền tảng, là nguyên tắc căn bản cho việc hình thành cácphương pháp giáo dục khác Để nắm được thế nào là lý luận, thế nào làthực tiễn, Hồ Chí Minh đã đưa ra những khái niệm vừa xúc tích vừa đầy

đủ lại được diễn đạt bằng những ngôn từ dễ hiểu Người nói trong bàiDiễn văn khai mạc lớp học lý luận khóa I trường Nguyễn Ái Quốc: Lýluận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp nhữngtri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử Lý luậncủa chủ nghĩa Mác – Lênin là sự tổng kết kinh nghiệm của phong tràocông nhân từ trước đến nay của tất cả các nước

Học đi đôi với hành Không tách rời việc học chữ với lao độngchân tay, không tách rời trí thức với quần chúng lao động Có kiến thức

là quý, nhưng chỉ thực sự quý khi kiến thức ấy phục vụ cho nhân dân,cho nước Để gắn học với hành, Hồ Chí Minh đòi hỏi người cán bộ làm

việc ở ngành chuyên môn nào phải học theo công việc chuyên môn ởngành ấy Đồng thời, Người chỉ rõ công tác huấn luyện giáo dục chocán bộ ngành nào cũng phải coi trọng huấn luyện chính trị, để thiết thựcphục vụ đường lối, chủ trương của Đảng

Nguyên lý giáo dục học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thựctiễn là phương pháp giáo dục tổng quát, là nguyên tắc cơ bản chungnhất của một nền giáo dục, chỉ đạo hoạch định đường lối, chính sáchphát triển giáo dục, chỉ đạo hoạt động dạy – học và giáo dục của nhàtrường nói chung, xây dựng chương trình, sách giáo khoa và phươngpháp dạy – học và giáo dục nói riêng, nhằm thực hiện mục tiêu giáodục Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, rất chú ý tới vấn đề này

Trong Thư gửi các cán bộ giáo dục, học sinh, sinh viên các trường và

các lớp bổ túc văn hóa, ngày 31-8-1960, Người lại nhắc nhở: “Giáo

dục phải phục vụ đường lối chính trị của Đảng và Chính phủ, gắn liềnvới sản xuất và đời sống của nhân dân Học phải đi đôi với hành, lýluận phải liên hệ với thực tế” [27, tr.167] Đại hội đại biểu toàn quốclần thức III của Đảng (1960) cũng đã đúc kết và ngày nay đã ghi trongLuật giáo dục: “Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lýhọc đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắnliền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình vàgiáo dục xã hội” [15, tr.12-13] Đổi mới căn bản và toàn diện nền giáodục nước nhà cần quán triệt thật tốt tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dụcnói chung, nguyên lý giáo dục nói riêng

Hồ Chí Minh nhiều lần căn dặn những người làm công tác quản

lý giáo dục, các nhà giáo phải luôn luôn gắn nội dung giáo dục với thựctiễn, học tập phải kết hợp với lao động sản xuất Giáo dục phải kết hợp

cả ba khâu: gia đình, nhà trường, xã hội Xem nhẹ bất kỳ một khâu nàocũng đều có thể để lại những hậu quả khó lường

Cần có một tinh thần hiếu học, cầu tiến bộ, ý thức chủ động, họctập không biết mỏi, học suốt đời, học mọi lúc, mọi nơi, học mọi người.

Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc học bạn bè, đồng chí, đồng nghiệp,đặc biệt là học nhân dân Tự đào sâu lý luận, gắn với thực tế, biến kiếnthức của thầy thành của mình là bài học lớn từ tấm gương sáng ngườicủa Bác, phản ánh quan điểm hiện đại trong giáo dục đào tạo hiện nay

Xuất phát từ lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về sự thống nhấtbiện chứng giữa lý luận và thực tiễn, Hồ Chí Minh đã nhắc nhở mọingười phải biết áp dụng lý luận vào thực tiễn, phải tránh bệnh kém lýluận, lý luận suông hoặc coi thường lý luận Lý luận gắn với thực tiễn

là một yêu cầu tự thân của lý luận, là một nguyên tắc căn bản của chủnghĩa Mác – Lênin Lý luận là sự tổng kết thực tiễn, rồi đem chứngminh trong thực tiễn Lý luận như kim chỉ nam, chỉ dẫn phương hướngcho chúng ta trong công việc “Lý luận cũng như cái tên (hoặc viênđạn) Thực hành cũng như cái đích để bắn Có tên mà không bắn, hoặcbắn lung tung, cũng như không có tên”.[20, tr 235] Thực tiễn là rấtrộng, nếu không có lý luận hoặc kém lý luận, thì khi gặp mọi việckhông biết xem xét cho rõ, cân nhắc cho đúng, xử trí cho khéo, “lúngtúng như nhắm mắt mà đi” Kết quả thường thất bại Mặt khác, thựctiễn luôn vận động, biến đổi nên lý luận luôn cần được bổ sung bằngnhững kết luận mới rút ra từ thực tiễn sinh động

Hồ Chí Minh phê phán lối học vẹt, lối dạy sách vở, biến conngười thành con mọt sách, lối nói suông văn hóa chữ nghĩa mà không

có tác dụng gì Ngày 21/10/1964, nói chuyện với cán bộ giảng dạy vàsinh viên Trường Đại học sư phạm Hà Nội, Người khuyên: “Các cháuhọc sinh không nên học gạo, không nên học vẹt…Học với hành phảikết hợp với nhau”.[26, tr.331] Đây được xem là một sự chuyển hướng

cơ bản, cách mạng về phương châm giáo dục và là một trong các đặc

trưng cơ bản cho thấy sự khác nhau giữa nền giáo dục kinh viện, xa rờithực tế, không quan tâm đến thực nghiệm, “học một đường, hành mộtnẻo” Người yêu cầu: “phải sửa chương trình làm sao để học thì hànhđược ngay”.[20, tr 60]

Hồ Chí Minh coi thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là mộttrong những phương châm cơ bản nhất, xuyên suốt quá trình giáo dụcđối với mọi lứa tuổi Bởi vậy, lý luận phải gắn liền thực tiễn, học phải

đi đôi với hành, học tập phải kết hợp với lao động sản xuất Chínhphương châm giáo dục vô cùng bình dị và sâu sắc ấy đã làm cho tưtưởng của Hồ Chí Minnh có sức sống trường tồn và sức mạnh cải tạo vĩđại

1.2 Nội dung Tư tưởng Hồ Chí Minh về học đi đôi với hành

Học lý luận , học các môn học đều phải lấy thực tiễn làm ví dụminh họa, chứng minh cho sự đúng đắn của lý luận Hồ Chí Minh chorằng: Lý luận không có thực tiễn là lý luận suông, “thực tiễn không có

lý luận dẫn đường thì thành thực tiễn mù quáng”[23, tr 496] Tư tưởng

đó đã được Người đúc rút từ thực tiễn hoạt động cách mạng của mình

Tư tưởng học đi đôi với hành của Hồ Chí Minh được thể hiện trong lờinói và việc làm khi Người bàn đến giáo dục và tổ chức xây dựng nềngiáo dục mới của nước nhà

1.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của học đi đôi với hành

- Giúp cho người học nhận thức đúng đắn thế giới khách quan,

có định hướng đúng đắn trong hoạt động thực tiễn:

“Trăm hay không bằng tay quen" Người lao động xưa đã từngquan niệm rằng lí thuyết hay không bằng thực hành giỏi Điều đó chothấy người xưa đã đề cao vai trò của thực hành Trong khi đó có những

kẻ học thức chỉ biết chữ nghĩa thánh hiền, theo lối học từ chương sáomòn cũ kĩ Ngày nay với đà phát triển của xã hội, quan niệm lí thuyết

và thực hành được hiểu khác hơn Học và hành lúc nào cũng đi đôi,không thể tách rời nhau Điều đó cũng đã được Hồ Chủ tịch khẳngđịnh: “Học với hành phải đi đôi Học mà không hành thì vô ích Hành

mà không học thì hành không trôi chảy”

Hoạt động thực tiễn là dạng hoạt động đặc biệt của con người tácđộng vào thế giới khách quan nhằm cải tạo, biến đổi nó phục vụ chocon người, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của xã hội Để hoạt độngnày có hiệu quả, con người cần phải nhận thức đúng đắn về thế giớiquan cùng với những quy luật vận động nội tại của nó, trên cơ sở đóhướng sự vận động đi theo đúng quỹ đạo thúc đẩy xã hội phát triển Lýluận khoa học đã trang bị đầy đủ những tri thức cần thiết cho con người

để thực hiện điều này

- Giúp người học có khả năng dự báo, đưa ra những phương hướng, giải pháp hiệu quả cho hoạt động thực tiễn:

Lý luận khoa học với việc nghiên cứu, phát hiện ra xu hướng vậnđộng phát triển của sự vật, hiện tượng không những giúp con ngườinhận thức được quy luật vận động của thế giới khách quan, của xã hội

mà còn có khả năng dự báo, vạch ra những phương hướng, biện pháp

để thực hiện việc cải tạo, biến đổi nó đi theo những mục tiêu đã địnhnhằm phục vị lợi ích cho con người, xã hội Vì vậy, lý luận không chỉgiúp con người nhận thức được thế giới, mà còn giúp con người cải tạothế giới, thực hiện hoạt động thực tiễn một cách hiệu quả Với ý nghĩa

đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Lý luận như cái kim chỉ Nam,

nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế” [6, tr

233 ]

Từ mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn, ta thấy đối với việchọc, xác định được tầm quan trọng của việc học cũng chưa đủ, ta cầnphải hiểu học cái gì và học như thế nào? Học ở đây không chỉ bó hẹp

trong phạm vi nhà trường, không phải chỉ có kiến thức do thầy côtruyền thụ Còn có rất nhiều điều hay mới lạ trong cuộc sống mà ta cầnphải học tập, sự học rất mênh mông bao la, không có giới hạn, cho nên

ta phải học tập không ngừng Ở lứa tuổi nào cũng phải học, học ở nhàtrường, gia đình, xã hội, học thầy, học bạn, học ở mọi nơi mọi chốn, “đimột ngày đàng học một sàng khôn”

Hơn thế, đối với người học cần phải có ý thức đúng đắn trongviệc học, phải có thái độ học tập nghiêm túc, không học qua loa chiếu

lệ, vừa học vừa chơi Vào lớp phải chú ý nghe thầy cô giảng bài, ghichép bài đầy đủ, về nhà phải vừa học bài cũ vừa nghiên cứu bài mới,làm bài tập đầy đủ, không học theo kiểu học vẹt, học lí thuyết suông màphải luôn kết hợp lí thuyết với thực hành Phải biết vận dụng sáng tạonhững kiến thức thầy cô truyền thụ vào bài tập thực hành Có như vậyhiệu quả học tập mới được nâng cao

- Tạo điều kiện cho người học có niềm tin, sức mạnh vật chất trong hoạt động thực tiễn:

Nói về vai trò lý luận đối với thực tiễn, Mác đã chỉ rõ: “Vũ khícủa sự phê phán không thể thay thế được sự phê phán của vĩ khí, lựclượng vật chất chỉ có thể bị đánh đổ bằng lực lượng vật chất; nhưng lýluận cũng có thể trở thành lực lượng vật chất một khi nó thâm nhập vàoquần chúng” [14, tr 580] Thực tế, đã xác minh điều đó Lý luận làdạng hoạt động tinh thần, thuộc hình thái ý thức xã hội, nhưng khi vậndụng vào trong hoạt động thực tiễn, con người hoàn toàn chủ độngtrong hoạt động của mình, trên thực tế, tăng thêm sức mạnh vật chất đểchiến thắng tất cả những khó khăn trở ngại, đạt được những mục tiêu

cơ bản trong cách mạng Dưới góc độ chính trị - xã hội, Mác nói, điềunày còn có một ý nghĩa rộng lớn hơn Đó là khi nhận thức đúng đắnquy luật vận động của xã hội, quần chúng lao động biết phải đấu tranh

với ai, chống lại thế lực nào, bằng con đường, biện pháp nào thì học cóyếu cũng trở thành một lực lượng có sức mạnh vô địch có thể nhấnchìm mọi thế lực phản động, để giải phóng mình và mở đường cho xãhội phát triển Trên ý nghĩa quan trọng đó, Lênin cũng đã từng khẳngđịnh: “Chỉ có Đảng nào được một lý luận tiên phong hướng dẫn thì mới

có khả năng làm tròn vai trò của một chiến sĩ tiên phong” [7, tr.32 ]

Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc và mới làm tròn nhiệm

vụ cách mạng được”; “Học để tu dưỡng đạo đức cách mạng: Có đạo đức cáchmạng thì mới hy sinh tận tuỵ với cách mạng, mới lãnh đạo được quần chúngđưa cách mạng tới thắng lợi hoàn toàn; “Học để tin tưởng” [21, tr.360] TheoNgười, học để tin tưởng vào đoàn thể, tin tưởng vào nhân dân, tin tưởng vàotương lai của dân tộc, tin tưởng vào tương lai cách mạng Trong hoàn cảnhđất nước và thế giới hiện nay, việc hình thành cho thế hệ trẻ niềm tin sâu sắc

và vững chắc vào sự lãnh đạo của Đảng là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng

Theo Hồ Chí Minh, học đi đôi với hành là phương pháp thể hiệnbản chất của nền giáo dục nước ta Phương pháp này thể hiện sự thấmnhuần sâu sắc nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong môitrường giáo dục Nó vừa mang tính khoa học vừa có giá trị thực tiễn

Nó cũng hoàn toàn mới mẻ so với phương thức đào tạo của nhà trườngcũ, khắc phục sự tách rời giữa lý luận và thực tiễn, sự xa cách giữa laođộng trí óc và lao động chân tay Kết hợp học đi đôi với hành không chỉgiúp khắc sâu kiến thức được lĩnh hội thậm chí trên nền tảng kiến thức

đã học mà hơn nữa làm cho việc học trở thành thiết thực hơn

Kế thừa quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, thực tiễngiữ vai trò quyết định nhận thức, lý luận, trong bài viết: “Thực hànhsinh ra hiểu biết, hiểu biết tiến lên lý luận, lý luận lãnh đạo thực hành”đăng trên báo Nhân dân, số 17, ngày 19/7/1951, Hồ Chí Minh phân tíchsâu sắc vai trò của thực tiễn đối với nhận thức, lý luận nói chung, đối

với hoạt động của cán bộ nói riêng, mà theo Người tự nhận trong phầndẫn nhập thì “đây là nói theo cách Việt Nam cho dễ hiểu”

Hồ Chí Minh đã làm rõ vai trò thực tiễn là cơ sở, nền tảng đểkhái quát thành lý luận, là động lực của nhận thức, lý luận Khi tiếnhành hoạt động thực tiễn, con người sẽ có những hiểu biết đầu tiên về

sự vật, hiện tượng Có thể ban đầu chúng ta chỉ thấy hiện tượng, nhữngmối liên hệ bên ngoài sự vật, hiện tượng nhưng chính những hiểu biếtban đầu này đóng vai trò là cơ sở, cung cấp tài liệu để tư duy con người

đi vào phân tích, đánh giá xây dựng nên các khái niệm, phán đoán,phán đoán, kết luận và nếu tiếp tục tiến hành hoạt động thực tiễn, dầndần sẽ tích lũy vốn tri thức đầy đủ hơn Hồ Chí Minh viết: “Trong quátrình thực hành, ban đầu người ta chỉ thấy hiện tượng và thấy mối quan

hệ bên ngoài của mỗi việc…Nếu học cứ tiếp tục thực hành, xem xét, ấntượng và cảm giác của họ lặp đi, lặp lại nhiều lần, thì trong quá trìnhhiểu biết của họ có một sự đột biến, do đó, họ có một khái niệm Kháiniệm không phải là hiện tượng lẻ tẻ, là quan hệ bên ngoài nữa Kháiniệm là đã nắm được cái bản chất, cái toàn diện, và quan hệ bên trongcủa mọi việc Cứ như thế mà tiến mãi, dùng cách xem xét và phánđoán, thì sẽ tìm được một kết luận phù hợp với lý luận” [22, tr 122 -123]

Nhờ thực hành mà sinh ra hiểu biết, mọi hiểu biết của con người,xét đến cùng đều nảy sinh từ hoạt động thực tiễn Thực tiễn luôn vậnđộng, phát triển, luôn đặt ra những nhu cầu, nhiệm vụ mới cho nhậnthức, đòi hỏi con người phải tiếp tục đi sâu nghiên cứu, mở rộng vốnhiểu biết của mình Hồ Chí Minh khuyên đối với học sinh, sinh viênnhiệm vụ đầu tiên là học, học tốt và học giỏi, học để thành người hữuích xây dựng xã hội, kiến thiết đất nước Bác nói: “Nhiệm vụ chính củathanh niên là học”, đồng thời Bác đặt vấn đề rõ ràng để giúp thầy giáo

và sinh viên nghiên cứu: “Phải hiểu rõ học thế nào” Học cái gì? Học để

làm gì?” Tại Đại hội sinh viên lần thứ hai, ngày 7/5/1958, một lần nữaBác nhắc lại và nhấn mạnh: “Đối với thanh niên trí thức như các cháu ởđây thì cần đặt hai câu hỏi: Học để làm gì? Học để phục vụ ai? Đó làhai câu hỏi cần phải trả lời dứt khoát thì mới có phương hướng” Bácchỉ rõ: “Dưới chế độ thực dân, phong kiến, mục đích đi học là cốt đượcmảnh bằng để làm ông thông, ông phán, lĩnh lương nhiều, ăn ngon,mặc đẹp Thế thôi Số phận dân tộc thế nào, tình hình thế giới biến đổithế nào, không hay, không biết gì hết Mục đích giáo dục nô lệ hầu hạchúng Ngày nay ta đã được độc lập, tự do, thanh niên mới thật làngười chủ tương lai của nước nhà Muốn xứng đáng vai trò là ngườichủ thì phải học tập Học bây giờ với học dưới chế độ thực dân, phong

kiến khác nhau”, “Học tập nâng cao trình độ chính trị, văn hoá, khoa

học kỹ thuật và quân sự” và “Học để phụng dự ai? Để phụng sự Tổquốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu, nước mạnh, tức là để làmtròn nhiệm vụ người chủ của nước nhà” Bác còn nói: “Làm nghề gìcũng phải học” và mục đích của việc học là để “nâng cao năng lực làmcho kinh tế phát triển, chiến đấu thắng lợi, đời sống nhân dân càng no

ấm, vui tươi”. 

Bác cũng căn dặn, nhắc nhở thanh niên, nhất là những đoàn viênTNCS Hồ Chí Minh cần ghi nhớ lời di huấn của Lênin: “Không học thìkhông thể trở thành người cộng sản”, “người ta chỉ có thể trở thànhngười cộng sản khi biết làm giàu trí óc của mình bằng sự hiểu biết tất cảnhững kho tàng tri thức mà nhân loại đã tạo ra” Tuy nhiên, hiện nay vẫncòn một bộ phận không nhỏ thanh niên sinh viên chưa chăm chỉ học tập,còn hiện tượng chạy điểm, chạy bằng; một số thanh niên sinh viên mắcvào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật

     Bác dạy học phải đi đôi với hành Bác chỉ rõ tầm quan trọngcủa thực hành Hành cũng chính là một nửa của học Bác nói: “Chỉ biết

lý luận (lý thuyết) mà không biết thực hành thì cũng là trí thức có một

nửa Vì vậy cho nên các cháu trong lúc học về lý luận thì cũng phải kếthợp với thực hành”, “lý luận phải gắn liền với thực tế” Bác cũng đồngthời nhấn mạnh sự cần thiết để xây dựng chủ nghĩa xã hội: “Cần có laođộng, lao động trí óc và lao động chân tay Và cần lao động trí óc kiêmlao động chân tay, nghĩa là lao động chân tay cũng phải có văn hoá, màngười lao động trí óc cũng phải làm được lao động chân tay Nếu laođộng trí óc không làm được lao động chân tay và lao động chân taykhông có trí óc thì đó là người lao động bán thân bất toại…”. Bác nhắcnhở các nhà trường “không nên đào tạo ra những con người thuộc sáchlàu làu…”

1.2.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên tắc học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn

Hồ Chí Minh luôn luôn nhắc nhở chúng ta phải dè chừng cái bệnh lýluận suông Người nói: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyêntắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Thực tiễn không có lý luận hướng dẫnthì thành thực tiễn mù quáng Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lýluận suông” [ 23, tr 496] Hồ Chí Minh có nhiều cách diễn đạt khác nhau:

“Lý luận đi đôi với thực tiễn”; “Lý luận kết hợp với thực hành”; “Lý luận vàthực hành phải luôn luôn đi đôi với nhau”; “Lý luận phải liên hệ với thựctế”…nhưng dù nói “đi đôi”, “gắn liền”, “kết hợp” thì điều cốt lõi nhất mà HồChí Minh muốn nhấn mạnh là: “Thống nhất lý luận và thực tiễn là mộtnguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác – Lênin [ 37, tr.106 - 107]

Về mối quan hệ giữa giáo dục với nhu cầu của thực tiễn phát triển củađất nước, trong thư gửi Hội nghị giáo dục toàn quốc tháng 3 năm 1955, Ngườinhận định: “Một thiếu sót trong công tác giáo dục là ít kết hợp chủ trương vàchính sách của Bộ với tình hình cụ thể và kinh nghiệm quý báu của các địaphương” [ 22, tr.501] Điều này vô hình chung, chính sách của các cấp quản

lý về cơ bản không phù hợp với thực tiễn của đất nước cũng như năng lực,

khả năng chủ động và tự chịu trách nhiệm của các Nhà trường trước yêu cầucủa thực tiễn

Về vai trò của việc trang bị kiến thức lý luận, Người nói: “lý luận nhưcái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế.Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi” [20, tr.233] Còn thực tế

là gì? Người nói: “thực tế là các vấn đề mình phải giải quyết, là mâu thuẫncủa sự vật” Thực tiễn còn là mục đích của nhận thức, lý luận Mọi tri thức,hiểu biết của con người đều nảy sinh từ thực tiễn, và chỉ có ý nghĩa thực sựkhi được vận dụng vào thực tiễn, nhằm chỉ đạo thực tiễn Hồ Chí Minh chorằng: “Hiểu biết do thực hành mà ra Hiểu biết lại trải qua thực hành mà thành

lý luận Lý luận ấy dùng vào thực hành Sự tiến tới của hiểu biết chẳng những

ở chỗ từ cảm giác tiến đến lý luận, mà cốt lõi nhất là từ lý luận tiến đến thựchành cách mạng Đã nắm được quy luật thế giới thì phải dùng nó vào thựchành cải tạo thế giới…” [22, tr.127]

Lý luận là cái để áp dụng thực tế, để giải quyết những mâu thuẫn trongcuộc sống hằng ngày, lý luận đúng đắn sẽ giúp cho thực tiễn sinh động ít sailầm, góp phần cải tạo hiện thực tốt hơn Kém lý luận, khinh lý luận không chỉdẫn tới bệnh kinh nghiệm mà còn dẫn tới bệnh giáo điều, bởi do kém lý luậnnên không hiểu thực chất của lý luận, chỉ thuộc câu, chữ lý luận mà khônghiểu được bản chất những vấn đề thực tiễn mới nảy sinh Điều này dẫn tớiviệc không vận dụng được lý luận để giải quyết những vấn đề thực tiễn mớinảy sinh Thậm chí, nếu vận dụng được thì cũng không sát thực tế, không phùhợp với thực tiễn

Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở rằng, có lý luận rồi thì phải kết hợp chặtchẽ với kinh nghiệm thực tiễn, liên hệ với thực tiễn, nếu không lại mắc phảibệnh lý luận suông, tức bệnh giáo điều Người học lý luận mà không đem ápdụng vào thực tế thì “khác nào một cái hòm đựng sách”, “xem sách nhiều để

mà lòe, để làm ra ta đây, thế không phải là biết lý luận” [20, tr.234]; “lý luận

cũng như cái tên (hoặc viên đạn) Thực hành cũng như cái đích để bắn Có tên

mà không bắn, hoặc bắn lung tung như không có tên” [20, tr.235]

Trong bài phát biểu với sinh viên trường đại học sư phạm Hà Nội,Người dạy: “Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thínghiệm và thực hành Học với hành phải kết hợp với nhau” [ 30, tr.402] Chonên Người thường nhấn mạnh: “Học cốt để mà làm, học mà không làm được,học mấy cũng vô ích” [20, tr.343] Ở đây ta thấy tầm quan trọng của việc học

lý thuyết cần gắn chặt chẽ với thực hành, chỉ khi thực hành những kiến thức

đã học mới chỉ ra được cần học lý thuyết nào tiếp theo để hành ngày càng tốthơn “…công việc gì bất kỳ thành công hoặc thất bại, chúng ta cần phảinghiên cứu cội rễ, phân tách thật rõ ràng rồi kết luận Kết luận đó sẽ là cáichìa khóa phát triển công việc…” [20, tr 283] Người còn nhấn mạnh “…cầnphải nghiên cứu kinh nghiệm cũ để giúp cho thực hành mới, lại đem thựchành mới để phát triển, đúc rút kinh nghiệm để bổ sung, hoàn thiện, phát triển

lý luận Làm được như vậy cũng có nghĩa là làm cho lý luận cần được “bổsung bằng những kết luận mới rút ra từ trong thực tiễn sinh động” [26, tr 95].Đồng thời, thực tiễn mới sẽ được chỉ đạo, soi đường, dẫn dắt bởi lý luận mới

Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, có tới 98 lần nhắc tới “học đi đôivới hành”, “học kết hợp với hành”, “học hành”; 733 lần Người nhắc đến “giáodục”; 191 lần nhắc đến “đào tạo”; trên 251 lần nhắc đến “trường học”; gần

240 lần nhắc đến “đại học”; hơn 140 lần nhắc đến “giáo sư”, “tiến sĩ”;157 lầnnhắc đến “thầy giáo”, “cô giáo”, “giáo viên”; khoảng 180 lần nhắc đến “sinhviên” và 316 lần nhắc đến “học sinh”; có đến 2787 lần nhắc tới “học” và trên

700 lần nhắc tới “học tập” Ngay trong bức thư nhân ngày khai trường đầutiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Người đã viết: “Non sông ViệtNam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinhquang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính lànhờ một phần lớn ở công học tập của các em” [19, tr.35]

Trước yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tếlời căn dặn đó của Người đặc biệt có ý nghĩa sâu sắc Việc học tập ở mỗingười không chỉ là phạm vi cá nhân của từng người mà nó còn có ý nghĩacách mạng Nó trở thành nghĩa vụ xã hội, nghĩa vụ đạo đức của từng người.

Sự tồn vong của dân tộc, của đất nước phụ thuộc vào học tập của từng ngườivới động cơ học tập nhất định để cải tạo mình, cải tạo xã hội

Học là quyền lợi, là trách nhiệm của mỗi người dân, Bác viết: “Học”trước hết là quyền lợi và bổn phận của mỗi người dân Việt Nam Người dạyrằng: “Muốn giữ vững nền độc lập, Muốn làm cho dân mạnh nước giàu, Mọingười Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải

có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà, vàtrước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ” [ 19, tr.40] Vì vậy, học baogiờ cũng gắn với những nhu cầu, mục đích cụ thể nhằm “cải tạo mình, cải tạo

tư tưởng của mình, cải tạo con em và giúp vào cải tạo xã hội” [ 27, tr.266] Từnhu cầu, mục đích của việc học đã vạch ra cho mỗi người phương hướng, nộidung, thái độ, phương pháp học tập Khi nói về sự cần thiết phải học tập củathanh niên, Người khẳng định: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì nhấtđịnh phải có học thức Cần phải học văn hóa, chính trị, kỹ thuật Cần phải học

lý luận Mác - Lênin kết hợp với đấu tranh và công tác hàng ngày Cần phảihọc kinh nghiệm tốt của các đoàn thanh niên bạn Học đi đôi với hành” [28,Tr.90] Trong bút tích về động cơ học tập khi Người về thăm trường Nguyễn

Ái Quốc Trung ương: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ Học để phụng

sự Đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại” [21, tr.9], “Mục đíchhọc là để làm kinh tế, chính trị, văn hóa đều tiến bộ, các dân tộc đều đoàn kếtvới nhau… Để xây dựng chủ nghĩa xã hội” [31, tr.270] Theo Người việc họctoàn diện, học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học trong nhân dân,học trong việc làm hàng ngày, trong việc lớn cũng như trong việc nhỏ

Với mục đích học tập như vậy, Người đã chỉ ra nội dung học tập phảitoàn diện Người viết: “Nếu không học tập văn hoá, không có trình độ vănhoá thì không học tập được kỹ thuật, không học tập được kỹ thuật thì khôngtheo kịp được nhu cầu kinh tế nước nhà; nhưng phải chú ý học tập chính trị vìnếu chỉ học văn hoá, kỹ thuật mà không có chính trị thì như người nhắm mắt

mà đi” [25, tr.384] Trong giáo dục không phải có tri thức phổ thông mà phải

có đạo đức cách mạng Có tài phải có đức Song nội dung phải thiết thực, chuđáo, phải phù hợp trình độ và nhu cầu, điều kiện và thời gian của người học

Vì vậy, “chúng ta phải gắng học, đồng thời học thì phải hành” [20, tr.275]

“Hành” trong việc tu dưỡng đạo đức như ở nhà nghe lời bố mẹ, đi họcthì siêng năng, đối với thầy với bạn phải yêu kính “Hành” trong việc giữ gìn

vệ sinh, bảo vệ và tăng cường sức khỏe “Hành” trong lao động sản xuất nhưgiúp đỡ gia đình cải tiến công cụ sản xuất, chăn nuôi gia súc, gia cầm, còn khi

xa nhà đi học cần thiết tham gia vào quá trình sản xuất vật chất nhằm hoànthiện các kỹ năng cần thiết, ngoài ra giúp đỡ người dân thu hoạch mùa màng,tăng gia sản xuất

“Hành” trong công việc của sinh viên hiện nay chính là đi làm thêm ởmọi công việc miễn là phù hợp với sức khỏe, thời gian, điều kiện và pháp luậtkhông cấm, đây là việc làm cần thiết vì một mặt hỗ trợ cuộc sống của bảnthân và đồng thời là thực tiễn quan trọng tạo động lực thúc đẩy quá trình họctập trên giảng đường của sinh viên hiệu quả hơn, do vậy “hành” chính là giúpsinh viên biết học cái gì phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn, trên cơ sở đó tựtrau dồi tri thức phù hợp với khả năng và thực tiễn xã hội

“Hành” trong công tác xã hội như trồng cây, bảo vệ cây xanh, giúp đỡgia đình thương binh liệt sỹ…“Hành” cao nhất là hoạt động cách mạng, có tácdụng cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội thông qua đó mà cải tạo mình “Hành” có

ý nghĩa xã hội, ý nghĩa cách mạng rất lớn, có tác dụng hình thành cho conngười tư tưởng cao cả, tình cảm và hành vi đẹp đẽ, để góp phần vào sự nghiệp

vĩ đại của tập thể, cộng đồng dân tộc Như vậy, theo Người “hành” không chỉhiểu như vận dụng tri thức đã học, mà còn tạo ra nguồn tri thức, là biện pháprèn luyện con người toàn diện, và khi kết luận đã được rút ra thành chân lý thìquyết tâm hiện thực hóa những điều đã học

Qua đây, có thể nhận thấy nội dung khái niệm “học” và “hành” trong

tư tưởng của Hồ Chí Minh có mối quan hệ biện chứng với nhau Mối quan hệ

ấy được Người tổng kết thành chân lý khoa học sâu sắc: “Thực hành sinh rahiểu biết, hiểu biết tiến lên lý luận, lý luận lãnh đạo thực hành” [22, tr.120].Theo Người chỉ có thực hành mới là mực thước đúng nhất cho sự hiểu biếtcủa con người về thế giới Chỉ do quá trình thực hành (quá trình sản xuất vậtchất, giai cấp đấu tranh, khoa học thực nghiệm), người ta mới đạt được kếtquả đã dự tính trong tư tưởng, và lúc đó sự hiểu biết mới được chứng thực.Muốn như thế, tư tưởng nhất định phải hợp với quy luật khách quan Khônghợp thì trong lúc thực hành sẽ bị thất bại Trải qua thất bại, người ta học đượckinh nghiệm, để sửa đổi tư tưởng cho hợp quy luật khách quan, rồi đổi thấtbại ra thành công Quá trình dạy và học, người dạy không chắc người học sẽhiểu được hết hoặc hiểu chưa đến nơi và nếu người học được hướng dẫnthêm, được thực hành một cách chi tiết cụ thể thì chắc chắn người học sẽ hiểuđược bản chất lý thuyết mà người dạy mang lại

Chủ nghĩa duy vật biện chứng đã đặt thực hành lên trên hết: Sự hiểubiết không thể rời thực hành, về vấn đề này V.I Lênin nói rằng: "Thực hànhcao hơn sự hiểu biết (lý luận), vì nó đã có tính chất phổ biến, lại có tính chấtthực tế cụ thể" Nói như vậy có nghĩa muốn nhấn mạnh thực hành là nền tảngcủa lý luận và lý luận lại phụng sự thực hành Chỉ có thực hành mới là tiêuchuẩn của sự thật Như chúng ta biết, mọi hiểu biết của con người, đều dokinh nghiệm trực tiếp hoặc kinh nghiệm gián tiếp mà có Nếu những hiểu biết,những kinh nghiệm ấy hợp với điều kiện khách quan thì nó đúng và có thể tin.Nếu không, thì không thể tin Vì vậy, sự hiểu biết của mỗi người có hai bộ

phận: kinh nghiệm trực tiếp và kinh nghiệm gián tiếp Kinh nghiệm gián tiếpcủa ta tức là kinh nghiệm trực tiếp của người khác

Không thực hành thì nhất định không thể hiểu biết Đây là một trongnhững luận điểm quan trọng định hướng cho việc gắn học đi đôi với hành củagiáo dục nước ta nói chung và giáo dục trong một số trường kỹ thuật nóiriêng Bên cạnh đó V.I Lênin cũng đặc biệt nhấn mạnh tới vai trò của “hiểubiết”, ông cho rằng “hiểu biết” phải có sự tiến hóa sâu sắc “từ trực quan sinhđộng đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn”, điều nàythể hiện rõ, nếu chỉ hiểu biết ở giai đoạn cảm giác thôi thì không đủ Do vậy,muốn hiểu biết toàn bộ một sự vật, hiểu biết bản chất và quy luật nội bộ của

nó, thì phải suy xét kỹ lưỡng, gom góp những cảm giác phong phú lại, rồichọn lọc cái nào thật, cái nào giả, cái nào đúng, cái nào sai, từ ngoài đếntrong, để tạo thành một hệ thống khái niệm lý luận Đó là hiểu biết do thựchành mà có và được cải tạo trong thực hành Hiểu biết ấy sâu sắc hơn, đúnghơn, phản ánh sự vật một cách hoàn toàn hơn

Như vậy, để có quá trình học tập diễn ra theo nguyên tắc “học điđôi với hành” có hiệu quả, đối với người học cần phải có thái độ vàphương pháp học tập đúng Trong cuốn sổ Giải thưởng Bác Hồ là loại

sổ dành riêng để thưởng cho giáo viên và học sinh có thành tích xuấtsắc trong học tập năm học 1964 - 1965 có ghi:

“Yêu Tổ quốc, yêu đồng bàoHọc tập tốt, lao động tốtĐoàn kết tốt, kỷ luật tốtGiữ gìn vệ sinh thật tốt,Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm”

Từ đó, chúng ta có thể suy rộng ra đối với việc học đi đôi vớihành :

- Khiêm tốn, thật thà học tập; kiêu ngạo, tự phụ, tự mãn là kẻ thù

số một của học tập

- Phải tự nguyện, tự giác xem công tác học tập là nhiệm vụ, phảihoàn thành cho được, do đó mà tích cực, tự giác hoàn thành kế hoạchhọc tập, nêu cao tinh thần chịu khó, cố gắng, không lùi bước bất kỳ khókhăn nào trong học tập

- Phải nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng Phải

có tinh thần phê phán, không tin một cách mù quáng

- Phải bảo vệ chân lý, phải có nguyên tắc, không được ba phải, điềuhòa

- Phải đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau học tập, mạnh dạn phê bình,thật thà tự phê bình

- Lấy tự học làm cốt Có thảo luận và chỉ đạo giúp vào

- Phải học tập thường xuyên, học tập liên tục, học tập suốt đời Theo Người chúng ta phải học tập và hoạt động cách mạng suốtđời Còn sống thì còn phải học, còn phải hoạt động cách mạng “Họchỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời Suốt đời phải gắn liền lý luận vớicông tác thực tế Không ai có thể tự cho mình đã biết đủ rồi, biết hếtrồi Thế giới ngày ngày đổi mới, nhân dân ta ngày càng tiến bộ, chonên chúng ta phải tiếp tục học và hành để tiến bộ kịp nhân dân [25,tr.377]

1.2.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về phương pháp thực hiện học

đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn

Theo quan điểm Hồ Chí Minh, phương pháp thực hiện nguyêntắc học đi đôi với hành là: xác định rõ mục đích của việc học tập, tựgiác trong học tập và học mọi lúc mọi nơi, kết hợp chặt chẽ giữa nhàtrường với gia đình và xã hội trong giáo dục, phát huy vai trò của ngườithầy trong giáo dục

- Xác định rõ mục đích của việc học tập, tự giác trong học tập:

Ngay từ tiên đề triết lý giáo dục đã đặt ra: sự hình thành nhâncách, tri thức của con người do giáo dục mà ra Điều này đồng nghĩavới quan điểm giáo dục phải toàn diện: đức, trí, thể, mỹ… cho conngười Chính giáo dục đã đào tạo ra con người đáp ứng với nhu cầuthực tiễn xã hội Với một tầm nhìn thời đại và tư duy toàn cầu, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã chỉ ra những mục tiêu của giáo dục là “Đào tạo các emnên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam, phát triển toàndiện con người, thúc đẩy hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”.Học để làm việc, làm người, làm cán bộ “Học để phụng sự đoàn thể,giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại” “Học để sửa chữa tưtưởng” “Học để tu công đạo đức cách mạng” “Học để tin tưởng”

Hồ Chí Minh ý thức rất rõ học tập là hoạt động đòi hỏi phải nhậnthức rõ ràng tính mục đích Cho nên Người luôn luôn chú trọng giảithích tại sao phải học, học để làm gì cho mỗi tầng lớp nhân dân thôngsuốt mà hăng hái đi học “Học để sửa chữa tư tưởng” “Học để tudưỡng đạo đức cách mạng” “Học để tin tưởng” [ 21, tr.360],… Năm

1946, dân tộc ta mới giải phóng được một năm, mọi công việc vẫn cònbộn bề, khó khăn vẫn còn chồng chất với một Nhà nước Việt Nam Dânchủ cộng hòa còn non yếu, trước tình cảnh ấy, Hồ Chí Minh đặt vấn đề:

“Muốn giữ vững nền độc lập, muốn làm cho dân mạnh nước giàu, mọingười Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình,phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nướcnhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ” [19, tr.40].Trong bài “Học tập không mỏi, cải tiến không ngừng” đăng trên số

2187 của Báo Nhân dân ngày 14/3/1960, Hồ Chí Minh viết: “Chúng ta

là những người lao động làm chủ nước nhà Muốn làm chủ được tốt,phải có năng lực làm chủ Chúng ta học tập chính là để có năng lực làm

chủ, có đủ năng lực tổ chức cuộc sống mới – trước hết là tổ chức nềnsản xuất mới Bởi vậy, ý thức làm chủ không phải chỉ tỏ rõ ở tinh thầnhăng hái lao động mà còn phải tỏ rõ ở tinh thần say mê học tập đểkhông ngừng nâng cao năng lực làm chủ của mình” [27, tr.27].

Người quan niệm: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ Học

để phụng sự Đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại” [21,tr.9] Trong buổi nói chuyện tại Đại hội sinh viên Việt Nam lần thứ hai(7/5/1958), Người nhắc nhở sinh viên phải xác định rõ mục đích củaviệc học tập là “Học để làm gì? Học để phụng sự ai?” Và người coi đónhư là phương châm hành động, bản lĩnh chính trị của đội ngũ trí thứcViệt Nam mới Trong thư gửi các cháu học sinh trường sư phạm miềnnúi Trung ương nhân dịp khai giảng, Người lại tiếp tục nhắc nhở

“nhiệm vụ của các cháu là thi đua học tập để sau này góp phần mởmang quê hương của mình và việc xây dựng nước Việt Nam yêu quýcủa chúng ta” [24, tr.375]

Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng phương pháp giáo dục.Người nhấn mạnh, muốn học tập có kết quả tốt thì phải có phươngpháp giáo dục đúng đắn Ngay từ những ngày còn dạy học ở TrườngDục Thanh, thầy giáo Nguyễn Tất Thành đã áp dụng phương pháp giáodục “Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thínghiệm và thực hành Học với hành phải kết hợp với nhau” Theo Chủtịch Hồ Chí Minh, nội dung giáo dục phải gắn với thực tiễn Việt Nam,học đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tế, học tập phải kếthợp với lao động sản xuất Giáo dục phải kết hợp cả ba khâu gia đình,nhà trường và xã hội Xem nhẹ bất kỳ khâu nào cũng đều hạn chế đếnkết quả của giáo dục, hơn nữa có thể đưa đến những hậu quả khólường

Trong cuộc đời và sự nghiệp của Bác, Người bôn ba năm châu,bốn biển, đến đâu cũng học tập ngôn ngữ, văn hóa, cách làm báo, làmcách mạng, học suốt đời… Mục tiêu của Người là học để làm cáchmạng Nhờ đó, Người trở thành nhà văn hóa lớn của thế giới, với kiếnthức uyên thâm của nhà hiền triết, nhà cách mạng lỗi lạc Tấm gươnghọc tập của Người hơn cả một học thuyết về giáo dục Quá trình tự họccủa Người để tổng kết thực tiễn thành lý luận Đem lý luận ứng dụngvào thực tiễn Đó chính là phương pháp giáo dục hiện đại trong thời kỳhội nhập quốc tế.

Việc học tập, rèn luyện tu dưỡng để nâng cao trình độ chuyênmôn và đạo đức của bản thân góp phần vào công cuộc xây dựng đấtnước và phục vụ nhân dân, đây là công việc phải tiến hành thườngxuyên, liên tục suốt cả cuộc đời Người thấu hiểu một thực tế của đấtnước, trình độ khoa học kỹ thuật còn thấp kém, lề lối sản xuất còn hạnchế chưa được cải tiến, nhiều phong tục tập quán còn lạc hậu, văn hóachưa phát triển Vì vậy, việc học tập để nâng cao trình độ, tiếp thuthành tựu khoa học của nhân loại, góp phần đưa đất nước sánh vai vớicác nước phát triển trên thế giới là việc làm vô cùng cần thiết và quantrọng Người nhấn mạnh: “Muốn biết thì phải thi đua học; Học khôngbao giờ cùng; Học mãi để tiến bộ mãi; càng tiến bộ càng thấy cần phảihọc thêm” [21, tr.61]

- Tự giác trong học tập và học mọi lúc mọi nơi:

Ngạn ngữ Châu Á có câu nói rất ý nghĩa: “Càng học càng thấymình dốt” Có nghĩa là sự học thì vô cùng, xã hội luôn tiến lên, khoahọc công nghệ luôn phát triển không ngừng, mà đời người thì có hạn

Vì thế, có thể ví điều chúng ta biết chỉ là một giọt nước, điều chúng takhông biết mênh mông như đại dương, nên phải học cả đời không biết

mệt, càng học càng thấy mình chưa học, và thấy mình chưa học thì phảihọc cả đời

''Học, học nữa, học mãi” tiếp thu những tư tưởng đó của Lênin,

Hồ Chí Minh đã coi việc học là quyển sách không có trang cuối cùng.Người cũng nhấn mạnh, học ở đây là phải gắn với thực tế; lý luận phảigắn với thực tiễn, đem việc học những gì học được trong sách vở đểhành trong xã hội Hồ Chí Minh đã có những lời bàn sâu sắc về cái họcđích thực, cái học hữu dụng và khái niệm về tri thức hoàn toàn Người

đề cao và coi trọng yếu tố “tri” và “hành” Người viết:.''Một người họcxong đại học có thể gọi là tri thức Song, y không biết cày ruộng, khôngbiết làm công, không biết đánh giặc, không biết làm nhiều việc khác.Nói tóm lại: công việc thực tế y không biết làm gì cả Thế là y chỉ có trithức một nửa Tri thức của y là tri thức học sách chưa phải là tri thứchoàn toàn Y muốn thành người tri thức hoàn toàn thì phải đem tri thức

đó áp dụng vào thực tế"

Phương châm của Người là “cần phải nhận thức và tự giáo dụckhông ngừng” [19, tr.28], là học không bao giờ là đủ, còn sống cònphải học và phải có tinh thần say mê học tập, nghị lực, quyết tâm vàphương pháp đúng để học tập có kết quả Đó cũng là thái độ cầu học,cầu tiến bộ, là ý thức chủ động và tinh thần lao động để tạo ra nhữngđiều kiện cần thiết cho việc học suốt đời Đó còn là cơ sở để làm giàutri thức của mỗi người, biến tri thức thành niềm tin và hành động cụ thểtrong cuộc sống

Trong bài “Nói về công tác huấn luyện và học tập” tháng 5 năm

1950, cùng với việc đặt câu hỏi “Học để làm gì?” Người nêu tiếp mộtvấn đề quan trọng “Học ở đâu?” Và Người trả lời: “Học ở trường, học

ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân, không học nhân dân là mộtthiếu sót rất lớn” [21, tr.50] Như vậy, tự học còn thể hiện ở việc học

lẫn nhau, học người khác chứ không riêng gì chỉ học ở sách vở, trườnglớp Người học cần có thái độ khiêm tốn học hỏi quần chúng, học hỏinhững người xung quanh, học những mặt chưa tốt, những kinh nghiệmhay của họ, thậm chí từ những mặt chưa tốt của người khác mà rút rakinh nghiệm riêng cho bản thân Người còn căn dặn: “Ngoài cách học ởtrường, ở lớp, học trên sách, báo,…có một cách học rất tốt ai cũng cóthể tham gia hàng ngày Đó là cách học tập ngay trong sản xuất, học tậpnhững người, những tổ, những đơn vị tiên tiến…Không những thế màcòn phải tìm học những cái hay mà mỗi người lao động trung bình hoặcchậm tiến đều có thể có…” [24, tr.528]

Trong học hành cũng phải kết hợp với vui chơi mới đem lại hiệuquả cao, Hồ Chí Minh khẳng định: “Trong vui chơi cũng có giáo dục.Cần có những thứ vui chơi văn hóa, thể dục có tính chất tập thể và quầnchúng” [24, tr 266] Người luôn yêu cầu phải kết hợp giữa học và chơi,chơi và học, bởi giải trí sẽ làm cho đầu óc bớt căng thẳng sau nhữnggiờ học tập mệt mỏi, nâng cao hiệu quả của việc học Chính điều nàytrong tư tưởng Hồ Chí Minh đã khiến cho những công dân mới màNgười xây dựng không hề mang tính chất “máy móc”, “mọt sách” màluôn biết gắn lý luận với thực tiễn, kết hợp hài hòa giữa học và vuichơi, giải trí tích cực [5, tr 19 – 20]

Còn đối với học sinh ''học đi đôi với hành" nghĩa là: khi ở nhàphải thương yêu cha mẹ giúp đỡ cha mẹ về công việc, giúp đỡ về tinhthần (học được điều gì tình hình trong nước và thế giới thì nói lại chocha mẹ nghe) Ở trường thì phải đoàn kết giúp đỡ anh chị em thi đuahọc tập Phải đoàn kết giữa thầy và trò làm cho trường mình luôn luôntiến bộ xã hội: các cháu có thể giúp được gì nhiều việc có ích Thí dụtuyên truyền vệ sinh, giúp đỡ các em nhi đồng, xung phong dạy bìnhdân học vụ Hồ Chí Minh khuyên thế hệ trẻ phải biết kết hợp lao động

trí óc và lao động chân tay, Người dạy: Lao động chân tay cũng phải cóvăn hóa, mà người lao động trí óc cũng phải làm được lao động chântay và lao động chân tay không có trí óc thì đó là người lao động bánthân bất toại Với Hồ Chí Minh, học và hoạt động cách mạng phải thựchiện suốt đời Người luôn luôn căn dặn: ''Còn sống thì còn phải học,còn phải hoạt động cách mạng'' Đó là tính nhất quán của việc thực hiệntriệt để nguyên tắc kết hợp lý luận với thực tiễn của Hồ Chí Minh.

Người nói trong bài Diễn văn khai mạc lớp học lý luận khóa Itrường Nguyễn Ái Quốc: phải tự nguyện, tự giác, xem công tác học tậpcũng là một nhiệm vụ mà người cán bộ cách mạng phải hoàn thành chođược, do đó mà tích cực, tự động hoàn thành kế hoạch học tập, nêu caotinh thần chịu khó, cố gắng, không lùi bước trước bất kỳ khó khăn nàotrong việc học tập Khi chiếm lĩnh được kiến thức, người học sẽ hànhmột cách dễ dàng, biết vận dụng và vận dụng một cách sáng tạo trongbất kỳ hoàn cảnh nào

Người cho rằng “Học hỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời”, bởi

lẽ “Tình hình thế giới và trong nước luôn luôn biến đổi, công việc củachúng ta nhiều và mới, kĩ thuật của thế giới ngày càng tiến bộ, nhưng

sự hiểu biết của chúng ta có hạn Muốn tiến bộ kịp sự biến đổi vô cùngtận, thì chúng ta phải nghiên cứu, học tập” [24, tr.627] và “Nếu khôngchịu khó học thì không tiến bộ được không chịu học thì lạc hậu, màlạc hậu là bị đào thải, tự mình đào thải mình” [27, tr.333]; “Khi trở vềlàm việc, cần phải áp dụng những điều đã học cộng với kinh nghiệmcủa mình vào công việc thực tế một cách khôn khéo, mềm dẻo, phù hợpvới hoàn cảnh chứ không nên máy móc” [22, tr 179-181]

Đối với mỗi người “Ngoài cách học ở trường, ở lớp, học trênsách, báo, có một cách học rất tốt ai cũng có thể tham gia hằng ngày

Đó là học tập ngay trong sản xuất, học tập những người, những tổ,

những đơn vị tiên tiến ” [27, tr 527-528], “các em sẽ phải vừa làm vừahọc, nghiên cứu không những trong sách vở mà ngay trong những côngtác của mình” [19, tr.38] Đối với cán bộ, đảng viên, Người chỉ dẫn:

“Học tập làm cho mỗi đảng viên nâng cao quyết tâm phấn đấu suốt đờicho lí tưởng cộng sản, biến quyết tâm đó thành hành động thực tế tronglao động sản xuất, trong chiến đấu và đời sống hằng ngày” và “phươngchâm, phương pháp học tập là lí luận liên hệ với thực tế Học xong, về

xí nghiệp, về hợp tác xã, về cơ quan… phải biến những điều đã họcthành hành động cách mạng thực tế Học phải đi đôi với hành, chứkhông phải học để nói suông” [30, tr 112]

Dạy và học là sự tương tác hai chiều: dạy - học và học - dạy chứkhông phải là một quá trình truyền đạt - tiếp thu tri thức một cách thụđộng, một chiều Người nói: “đi học thì phải có mở lòng, tức phải biếthọc để làm gì, học như thế nào… trong khi các cô, các chú nghiên cứutài liệu, không phải học thuộc lòng Dù có thuộc từ đầu chí cuối màkhông biết cách áp dụng vào thực tế thì thuộc cũng vô ích, đó là giáođiều” [22, tr 492-495], dạy dần dần từ ít đến nhiều, từ dễ đến khó, từthấp đến cao, dạy một cách thiết thực Khi học tập nghiên cứu, phảixem xét toàn diện, xem quá khứ, nhất là xem hiện tại để hiểu biết vàsuy đoán tương lai, như thế mới nhận định tình hình, mới nhận xét sựviệc xảy ra được đúng đắn Đặc biệt, Người khẳng định, trong học tập,phải “lấy tự học làm cốt” chủ động, sáng tạo, nêu cao tác phong độc lậpsuy nghĩ và tự do tư tưởng, không tin một cách mù quáng từng câu,từng chữ trong sách Khi có vấn đề chưa thông suốt, chưa hiểu rõ thìphải đề ra và thảo luận cho vỡ lẽ, phải đặt câu hỏi “vì sao” và phải suynghĩ kĩ xem có hợp với thực tế không

- Kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và xã hội trong giáo dục:

Dạy và học là sự tương tác hai chiều: dạy - học và học - dạy chứkhông phải là một quá trình truyền đạt - tiếp thu tri thức một cách thụđộng, một chiều Người nói: “đi học thì phải có mở lòng, tức phải biếthọc để làm gì, học như thế nào… trong khi các cô, các chú nghiên cứutài liệu, không phải học thuộc lòng Dù có thuộc từ đầu chí cuối màkhông biết cách áp dụng vào thực tế thì thuộc cũng vô ích, đó là giáođiều” [22, tr 492 - 495], dạy dần dần từ ít đến nhiều, từ dễ đến khó, từthấp đến cao, dạy một cách thiết thực Khi học tập nghiên cứu, phảixem xét toàn diện, xem quá khứ, nhất là xem hiện tại để hiểu biết vàsuy đoán tương lai, như thế mới nhận định tình hình, mới nhận xét sựviệc xảy ra được đúng đắn.

Người nêu yêu cầu việc dạy và học phải đảm bảo tính toàn diện

về đạo đức, năng lực: “Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài lẫnđức Đức là đạo đức cách mạng Đó là cái gốc, rất quan trọng Nếukhông có đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng” [29, tr 400 - 406];

và để đạt được chất lượng, hiệu quả GD-ĐT thì trước hết phụ thuộc vàoquá trình tương tác giữa giáo viên và sinh viên: “Học trò tốt hay xấu đều

do thầy giáo, cô giáo tốt hay xấu… phải luôn luôn đặt câu hỏi: Dạy ai? Dạy để làm gì? lúc đó mới tìm cách dạy… quần chúng công nhân,nông dân, trí thức có nhiều kinh nghiệm Giáo viên nên khêu gợi nhữngkinh nghiệm để tìm cách dạy tốt” [27, tr 266-271]

Ngoài ra, theo Người phương pháp giáo dục gắn học đi đôi vớihành phải hướng tới xây dựng mối quan hệ nhân ái, dân chủ giữa thầy

và trò, để làm sao quá trình truyền thụ kiến thức giữa thầy và trò diễn ratrong tình thân ái, động viên, thuyết phục bằng tình cảm Để làm đượcđiều này, nhà giáo phải có khả năng hiểu biết và nắm vững đặc điểm,tâm lý của từng đối tượng người học Người quan niệm: “muốn làmbạn thì phải hiểu nhau Nếu không hiểu nhau không thành bạn”, trong

giáo dục cũng vậy Theo Người: muốn giáo dục học sinh thành công thìđiều trước tiên đối với mối quan hệ giữa người dạy và người học phảitạo được mối quan hệ nhân ái, giàu tình người Người thầy trong quátrình giáo dục có một vai trò quan trọng, tấm gương của người thầy sẽ

có ảnh hưởng tích cực đến nhận thức của người học, điều này phù hợpvới văn hóa của người Việt Nam là “một chữ cũng là thầy, nửa chữcũng là thầy” Theo Người: “dạy các cháu thì nói với các cháu chỉ làmột phần, cái chính là phải cho các cháu nhìn thấy, cho nên những tấmgương thực tế là rất quan trọng Muốn dạy cho trẻ em thành người tốtthì trước hết các cô, các chú phải là người tốt” [24, tr.331] Đối với họctrò, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu phải biết học ở các thầy giáo, đồngthời phải biết học ở nhân dân, học theo những thanh niên gương mẫutrong quân đội, dân công và trong các ngành hoạt động khác

Do đó, mỗi giáo viên cần nắm chắc đối tượng học trước và trongkhi giảng dạy, từ đó lựa chọn phương pháp, nội dung, vấn đề mang tínhtrọng tâm, trọng điểm để trao đổi, gợi mở hướng nghiên cứu Như vậy,

tư tưởng giáo dục “Học đi đôi với hành” của Chủ tịch Hồ Chí Minh làmột bộ phận rất quan trọng trong kho tàng lí luận về giáo dục Lí luận

và thực tiễn dạy học đã chứng minh tính đúng đắn, khoa học, cáchmạng và sức sống của tư tưởng ấy trong hiện tại và tương lai Rõ ràng,học tập trong hoạt động là cách học thông minh và đem lại hiệu quả caonhất Mục đích của hoạt động thực hành nhằm giúp người học vậndụng kiến thức đã học vào thực tế, từ đó hình thành kĩ năng, kĩ xảo,phát triển năng lực cá nhân, làm tăng mức độ sâu sắc, bền vững củakiến thức, qua đó giúp họ nắm vững hệ thống kiến thức khoa học và kĩnăng chuyên môn nghiệp vụ, hình thành và phát triển năng lực nghềnghiệp Thấm nhuần tư tưởng “Học đi đôi với hành” của Chủ tịch HồChí Minh, Đảng và Nhà nước ta chủ trương nâng cao chất lượng dạy và

học trong các hệ thống bậc học, cấp học, chung tay xây dựng một xãhội học tập, xem học tập như là một nhu cầu tất yếu của cuộc sống và

có thể học ở mọi nơi, mọi lúc, học bằng nhiều cách [13, 2018]

Trong Thư gửi giáo viên, học sinh, cán bộ, thanh niên và nhi

đồng ngày 31/10/1955, Người nêu ra yêu cầu cụ thể đối với từng cấp

giáo dục: “Đại học thì cần kết hợp lý luận khoa học với thực hành, rasức học tập lý luận và khoa học tiên tiến của các nước bạn, kết hợp vớithực tiễn của nước ta, để thiết thực giúp ích cho công cuộc xây dựngnước nhà Trung học thì cần đảm bảo cho học trò những tri thức phổthông chắc chắn, thiết thực, thích hợp với nhu cầu và tiền đồ xây dựngnước nhà, bỏ những phần nào không cần thiết cho đời sống thực tế.Tiểu học thì cần giáo dục cho các cháu thiếu nhi: yêu Tổ quốc, yêunhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, trọng của công” [25, tr.186] HồChí Minh luôn yêu cầu việc học phải dựa trên năng lực, điều kiện vàtrình độ của người học Người coi đó là cơ sở hàng đầu cho việc pháthuy năng lực sáng tạo của mọi người và nâng cao được hiệu quả, chấtlượng giáo dục Cho nên nội dung giáo dục phải căn cứ vào trình độ,điều kiện, hoàn cảnh của người học mà truyền đạt nội dung và bổ sungcách thức giảng dạy cũng như cho thực hành phù hợp

Phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong thựchành giáo dục nói chung, trong việc gắn học đi đôi với hành nói riêngcũng là một phương pháp quan trọng Theo cách nói của Mác: trongtính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ

xã hội Con người sống không phải đơn độc mà luôn có gia đình, bạnbè và cả cộng đồng Trong sự phát triển của cá nhân, con người luônchịu sự tác động, do đó sản phẩm của giáo dục, mà nó là kết quả của sựphối hợp của rất nhiều lực lượng tham gia, trong đó gia đình, nhàtrường và xã hội là ba thành tố quan trọng nhất