Kltn nâng cao chất lượng các chương trình trò chơi thuần việt trên sóng truyền hình việt nam (2)

MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài Trong thời đại hiện nay, truyền hình không chỉ duy trì chức năng thông tin, tuyên truyền mà còn khẳng định sức hút to lớn nhờ chức năng giáo dục và giải trí Đặc biệt khi tro[.]

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong thời đại hiện nay, truyền hình không chỉ duy trì chức năng thôngtin, tuyên truyền mà còn khẳng định sức hút to lớn nhờ chức năng giáo dục vàgiải trí Đặc biệt khi trong cuộc sống công nghiệp hiện nay, con người dễ bịrơi vào tình trạng căng thẳng, gặp phải nhiều áp lực vì vậy chức năng nàycàng được phát huy Công chúng tìm đến với truyền hình không chỉ để thunhận thông tin mà còn mong muốn được giải tỏa căng thẳng, có được nhữngphút giây thư giãn Do đó các chương trình giải trí truyền hình nói chung vàcác chương trình trò chơi truyền hình nói riêng ra đời là một điều tất yếunhằm đáp ứng nhu cầu của thực tiễn

Tuy nhiên, vì số lượng tăng không ngừng nghỉ nên không ít các chươngtrình trò chơi truyền hình không tạo được sự bứt phá để khẳng định vị thế vữngbền, đặc biệt là các chương trình trò chơi giải trí thuần Việt Chúng ta dễ bắtgặp những bài viết, bình luận khen chê hay bày tỏ cảm xúc tích cực – tiêu cực

về các chương trình giải trí thuần Việt trên mạng xã hội Hoặc đơn giản là phầnlớn người xem (đặc biệt là người trẻ) hứng thú với các chương trình giải trínước ngoài, các chương trình trò chơi nhập ngoại cao hơn hẳn so với cácchương trình Việt Nam Theo khảo sát của Tạp chí Nhịp cầu đầu tư, hiện tại

với hơn 140 gameshow lớn nhỏ, Việt Nam là quốc gia nhập khẩu chương trìnhgameshow nhiều nhất khu vực châu Á Giai đoạn 2013 đến 2016 là thời điểmcác gameshow nhập ngoại tại Việt Nam phát triển rất mạnh mẽ Hàng loạtchương trình lớn nhỏ tạo sự cạnh tranh quyết liệt, và dẫn đến vấn đề bão hòacác chương trình trò chơi trên truyền hình khi quá nhiều gameshow được phủsóng từ Đài truyền hình Trung ương cho tới Đài địa phương

Và tất nhiên, cũng giống như việc khi một bàn tiệc có quá nhiều món

ăn thì sẽ dễ dàng dẫn đến tình huống thực khách cảm thấy “ngán” và khó cảmnhận được hương vị riêng biệt của mỗi món Nhìn toàn cảnh gameshow

truyền hình hiện nay, nhiều chương trình bị đánh giá là “na ná” nhau hoặcchưa thực sự có được bước đột phá nhất định, khiến người xem dễ thấy nhàmchán Một phần nguyên nhân là do các nhà sản xuất, nhà đài vì lợi nhuậntrước mắt mà mua bản quyền ồ ạt, chưa có sự chọn lọc Điều này đã gây sức

ép đối với các chương trình trò chơi thuần Việt Giữa sự bão hòa và trùng lặp

ý tưởng của các gameshow hiện nay, khó khăn đối với các nhà sản xuấtgameshow nội địa là làm cách nào tạo ra một chương trình mới mẻ, sáng tạo

và chất lượng nhằm phục vụ nhu cầu của khán giả và được công chúng tiếpnhận một cách tích cực

Với thị hiếu của công chúng hiện nay, việc phản ánh chất lượng củachương trình không chỉ nằm ở ý tưởng kịch bản, format mà hình thức thể hiệncũng có vai trò vô cùng quan trọng Tuy nhiên, để tạo nên được mộtgameshow hoàn hảo từ khâu nội dung cho tới hình thức thì còn phụ thuộc rấtnhiều vào kinh phí sản xuất của các nhà đài Đa số các chương trình trò chơitruyền hình thuần Việt hiện nay chưa có sự đầu tư công phu, bắt mắt về hìnhảnh, thiết kế sân khấu Chưa kể đến nội dung, format có hay hay không nhưngchỉ cần hình thức chưa “chạm” tới mong muốn của khán giả thì gameshowcũng đã rất dễ bị mất điểm

Đó chính là những hạn chế đặt ra trong thời điểm hiện tại về chấtlượng cũng như khâu tổ chức sản xuất chương trình trò chơi truyền hình thuầnViệt ở Việt Nam hiện nay Vì vậy, việc nghiên cứu, phân tích thực trạng vàđưa ra những giải pháp cụ thể để nâng cao hơn nữa chất lượng các chươngtrình trò chơi truyền hình thuần Việt là điều vô cùng thiết yếu

Trên cơ sở nhận thức được tầm quan trọng của việc nâng cao chấtlượng các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt nhằm đáp ứng nhu cầuthị hiếu của công chúng và góp phần khẳng định vị thế của các chương trình

“gắn mác” Việt Nam, tôi đã chọn đề tài: “Nâng cao chất lượng các chương

trình trò chơi thuần Việt trên sóng truyền hình Việt Nam”làm khóa luận tốtnghiệp Đại học của mình để nghiên cứu, với mong muốn có một sự đóng gópphù hợp trong quá trình sản xuất của các đài

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thời đại 4.0 và khi nhu cầu giải trí của công chúng ngày một khótính, những trò chơi truyền hình tuy mọc lên như nấm nhưng không phải tròchơi nào cũng tạo được hiệu ứng đủ thu hút khán giả và duy trì sản xuất, đặcbiệt đối với các trò chơi truyền hình thuần Việt

Chính vì vậy mà có rất nhiều bài luận nghiên cứu cũng như tác phẩmbáo chí đưa ra những lời nhận định và phân tích về các trò chơi truyền hìnhnói chung và các gameshow thuần Việt nói riêng

- Cuốn “Daytime Television Gameshows and the Celebration ofMerchandise: The Price Is Right” của tác giả Morris B Holbrook, xuất bảnnăm 1993 Tác phẩm đi sâu vào nghiên cứu cách thức truyền bá các thôngđiệp trong các gameshow truyền hình Một trong những mục đích chính yếucủa tác giả cho cuốn sách này là phân tích và đưa ra cách kết hợp ý nghĩa,thông điệp nào đó với định hướng thị hiếu của khán giả trong các chươngtrình trò chơi truyền hình

- Có thể nêu một vài tác phẩm đáng chú ý như cuốn “Sản xuất chương trình truyền hình” của TS Trần Bảo Khánh (NXB Văn hóa Thông tin, Hà

Nội, năm 2001) Cuốn sách này đề cập đến các phương pháp sản xuất chươngtrình truyền hình, các yếu tố cấu thành một sản phẩm truyền hình Đặc biệt,cuốn sách trình bày tương đối kĩ lương tới quy trình sản xuất các thể loạitrong truyền hình: tin, phóng sự, ký sự, cầu truyền hình…

- Tác phẩm “Sức hấp dẫn của thể loại trò chơi truyền hình” của Nhà

báo, Tiến sĩ Tạ Bích Loan in trong công trình “Báo chí những điểm nhìn từthực tiễn” (NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội, năm 2001) Tác phẩm nói sơlược về lịch sử trò chơi truyền hình tại Việt Nam Bên cạnh đó, tác giả chỉ ranhững đặc điểm của chương trình trò chơi truyền hình, phân tích tâm lý tiếpnhận của công chúng truyền hình để có thể xây dựng nên những chương trìnhgameshow đạt hiệu quả cao hơn

- Luận văn “Chương trình trò chơi trên Đài truyền hình Việt Nam” –

TS Đinh Thị Xuân Hòa, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2002 Luận văn

đề cập và nghiên cứu các chương trình trò chơi giải trí được sản xuất và phátsóng trên kênh VTV3 – Đài truyền hình Việt Nam Qua đó chỉ ra đặc điểm,vai trò, thực trạng và một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quảcủa các chương trình trò chơi truyền hình

- Luận văn “Chương trình trò chơi truyền hình với khán giả Việt Nam” – Tác giả Đỗ Thị Bạch Dương, Khoa Báo chí học, Trường Đại học

Khoa học Xã hội & Nhân Văn Hà Nội, 2003 Nội dung chính của luận văn làmối quan hệ, vai trò, vị trí, chức năng của trò chơi truyền hình trong đời sốngtheo dõi truyền hình nói chung , qua đó liên hệ với khán giả Việt Nam

- Luận văn “Nâng cao tính hấp dẫn của các chương trình giải trí trên truyền hình thông qua việc áp dụng một số thủ pháp sân khấu” – TG Bùi

Thu Thủy, Luận văn Thạc sĩ Báo chí, ĐH KHXH & NV – Đại học Quốc Gia

Hà Nội, 2003 Luận văn đề cập đến các phương thức, cách khai thác, tận dụngtốt các yếu tố cần thiết, các thủ pháp sân khấu để nâng cao tính hấp dẫn củacác chương trình giải trí trên truyền hình

- Luận văn “Các chương trình giải trí truyền hình với việc đáp ứng nhu cầu và sở thích giới trẻ hiện nay” – TG Đỗ Ngọc Sơn, Luận văn Thạc sĩ

Truyền thông đại chúng, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2011 Luận văn

đi sâu vào nghiên cứu các chương trình giải trí trên kênh VTV3, từ đó đề xuấtnhững giải pháp cho việc sản xuất chương trình nhằm đáp ứng nhu cầu, sởthích và thị hiếu của giới trẻ hiện nay

- Luận văn “Trò chơi truyền hình trên Đài truyền hình TP Hồ Chí Minh” – TG Lê Thị Phương Thảo, Luận văn Thạc sĩ, Đại học Quốc gia Hà

Nội, 2011 Luận văn giá sự phát triển, những thành công, hạn chế của trò chơitruyền hình trên Đài Truyền hình TP HCM Phân tích và đánh giá thực trạngcủa hoạt động tổ chức sản xuất trò chơi truyền hình của Đài truyền hình TPHChí Minh và làm rõ những ảnh hưởng của trò chơi truyền hình đối với công

chúng Từ đó đề xuât giải pháp nâng cao chất lượng để trò chơi truyền hìnhtiếp tục là món ăn tinh thần phong phú, hấp dẫn của khán giả.

- Luận văn “Nghiên cứu quy trình sản xuất các chương trình trò chơi truyền hình (gameshow) (Khảo sát 3 gameshow dành cho 3 đối tượng tiêu biểu: Đồ Rê Mí, Rung Chuông Vàng và Vui-Khỏe-Có ích)” – TG Nguyễn

Quỳnh Trang, Luận văn Thạc sĩ Báo chí học, Trường ĐH KHXH & NV,

2013 Luận văn khảo sát, phân tích, tổng hợp và đánh giá các khâu trong quytrình sản xuất các chương trình trò chơi truyền hình qua 3 gameshow cụ thể:

Đồ Rê Mí, Rung Chuông Vàng và Vui-Khỏe-Có ích Đề xuất một số khuyếnnghị, giải pháp nhằm cải thiện, nâng cao chất lượng các chương trình tròchơi truyền hình trên kênh VTV3 nói riêng và các kênh truyền hình nóichung hiện nay

- Cuốn “Xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình ở Việt Nam hiện nay” – TS Đinh Thị Xuân Hòa, Học viện Báo chí và Tuyên truyền,

2014 Cuốn sách đề cập chủ yếu đến sự phát triển hoạt động xã hội hóa sảnxuất chương trình truyền hình tại Việt Nam, các hình thức hợp tác sản xuấtchương trình ở Việt Nam gồm: hợp tác sản xuất chương trình, đặt hàng sảnxuất chương trình, khai thác chất liệu và sản phẩm truyền hình và trao đổisản phẩm

- Luận văn “Tổ chức sản xuất chương trình giải trí mua bản quyền nước ngoài phát sóng trên kênh VTV3 – Đài truyền hình Việt Nam” – TG.

Phùng Thị Phương Thảo, Luận văn Thạc sĩ Báo chí học, Học viện Báo chí vàTuyên truyền, 2018 Luận văn nghiên cứu một cách có hệ thống về các đặcđiểm, đặc trưng, những vấn đề đặt ra, những điểm còn tồn tại trong quá trìnhsản xuất một chương trình truyền hình giải trí hiện nay

- Khóa luận tốt nghiệp “Chất lượng các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt trên VTV3” – TG Trần Thị Diệu Hương, Học viện Báo chí và

Tuyên truyền, 2018

- Ngoài ra còn có các bài nghiên cứu, bài phê bình, bài viết được đăng

tải trên các trang báo điện tử như: Bài “Gameshow thuần Việt vẫn ao làng” (Tác giả Hoài Hương, Báo điện tử VOV, 28/05/2017); Bài “Làm Gameshow thuần Việt, mày mò vượt khó” (Tác giả Hoàng Lê, Quỳnh Nguyễn, Báo Tuổi Trẻ Online, 05/10/2016); “Cuộc chiến giành khán giả của Gameshow thuần Việt” (Tác giả Quỳnh Nga, Báo Công An Nhân Dân Online, 10/07/2015); Bài

“Gameshow truyền hình cần những chương trình thuần Việt” (Báo điện tử

Vietnamnet, 08/05/2012)…

- Một số bài viết, phân tích đề cập đến các khía cạnh khác nhau của trò

chơi truyền hình như: vai trò của người dẫn chương trình, các yếu tố làm nênmột chương trình trò chơi truyền hình…

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu, các tác phẩm của các tác giảnêu trên đều đem lại kiến thức, hiểu biết nhất định về chương trình trò chơitruyền hình nhưng chưa đưa ra được những giải pháp cụ thể nhằm nâng caochất lượng các chương trình trò chơi truyền hình nói chung và các chươngtrình trò chơi truyền hình thuần Việt nói riêng

Trong phạm vi khóa luận này, tác giả xin được kế thừa những ý tưởngkhai phá của những tác giả nhà nghiên cứu đi trước và coi đó là tiền đề lýluận và thực tiễn để triển khai đề tài nghiên cứu của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài,khóa luận phân tích, khảo sát và chỉ ra thành công, hạn chế của một sốchương trình trò chơi truyền hình thuần Việt, từ đó đề xuất một số giải phápphù hợp để nâng cao chất lượng, hiệu quả của các chương trình trò chơi thuầnViệt trên sóng truyền hình Việt Nam trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu trên, khóa luận thực hiện những nhiệm vụ cơ bản

sau:

- Thứ nhất, làm rõ những vấn đề lý luận liên quan tới đề tài nghiên cứu

(khái niệm, đặc điểm, vai trò của chương trình trò chơi truyền hình và chươngtrình trò chơi truyền hình thuần Việt)

- Thứ hai, nêu rõ thực trạng của chương trình trò chơi truyền hình

thuần Việt trên sóng truyền hình Việt Nam hiện nay

- Thứ ba, đánh giá những thành công, hiệu quả tác động, mặt hạn chế

và nguyên nhân hạn chế của các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt

- Thứ tư, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của các

chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu chính của Khóa luận là các chương trình tròchơi truyền hình thuần Việt trên sóng truyền hình Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Do điều kiện và thời gian nghiên cứu có hạn, nếu nghiên cứu tất cả cácchương trình trò chơi truyền hình thuần Việt trên toàn bộ các kênh thì quárộng và đòi hỏi phải có lượng thời gian lớn, nên khóa luận chỉ tập trungnghiên cứu, khảo sát một số chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt trêncác kênh VTV3 (Đài truyền hình Việt Nam), HTV7 (Đài truyền hìnhTP.HCM) bao gồm:

- Chương trình Đường lên đỉnh Olympia (VTV3)

- Chương trình Vui – Khỏe – Có ích (VTV3)

- Chương trình Hát mãi ước mơ (HTV7)

- Chương trình Bậc thầy ẩn danh (HTV7)

Ngoài ra, khóa luận cũng nghiên cứu một số các chương trình trò chơitruyền hình nhập ngoại để làm cơ sở so sánh với các chương trình được khảo sát

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Khóa luận được nghiên cứu trên cơ sở đường lối, chủ trương, chính

sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về báo chí cách mạng Việt Nam,

những vấn đề cơ sở lý luận về báo chí nói chung và báo chí truyền hình nóiriêng.

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng phương pháp khảo sát thực tế, thu thập tài liệu từ

đó phân tích, tổng hợp, đánh giá vấn đề cần nghiên cứu

Ngoài ra, tác giả còn sử dụng các phương pháp thống kê, lập phiếu điềutra – thăm dò ý kiến công chúng về mối qua tâm, nhu cầu giải trí; đánh giácủa khán giả về chất lượng các chương trình trò chơi thuần Việt; phỏng vấnsâu với những người có chuyên môn và những người trực tiếp làm chươngtrình để lấy ý kiến về quan điểm nghề nghiệp, kinh nghiệm và kĩ năng mà họđúc rút từ mỗi chương trình, giúp cho nhận định, đánh giá của tác giả thêmxác thực hơn

- Phương pháp nghiên cứu văn bản: Phương pháp được dùng để nghiên

cứu các tài liệu liên quan như văn kiện Đảng, Nhà nước, các công trìnhnghiên cứu khoa học đã được công bố,

- Phương pháp khảo sát: Phương pháp này được dùng để đánh giá các

chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt cụ thể

- Phương pháp thống kê: Phương pháp này dùng để thống kê tài liệu,

con số, dữ liệu có được trong quá trình khảo sát

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phương pháp này được sử dụng để đánh giá các số liệu, các kết quả khảo sát và rút ra những luận điểm khoa học,

từ đó đề xuất những giải pháp cần thiết nhằm phát huy ưu điểm, hạn chế nhược điểm, góp phần nâng cao chất lượng các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt nói chung và trên các kênh VTV3, HTV7 nói riêng.

- Phương pháp điều tra xã hội học: Tác giả xây dựng bảng anket, khảo sát 118 mẫu là công chúng xem truyền hình tại nhiều địa phương khác nhau,

đa dạng độ tuổi và nghề nghiệp Bảng anket sẽ được gửi tới công chúng bằng cách hình thức: email, trực tiếp Từ kết quả điều tra xã hội học, tác giả thu

nhận các ý kiến, nhận xét, đánh giá của công chúng, qua đó thu nhận những

thông tin cần thiết cho việc nghiên cứu

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Tiến hành phỏng vấn sâu khán giả xem truyền hình, một số biên tập viên Ban sản xuất chương trình giải trí kênh VTV3 và 1 lãnh đạo Phòng gameshow 1 của VTV3, Đài Truyền hình Việt

và chất lượng của các chương trình trò chơi thuần Việt

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Việc nghiên cứu đề tài này góp phần cho thấy thực trạng chất lượngcác chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt trên sóng truyền hình ViệtNam nói chung và trên các kênh thuộc phạm vi nghiên cứu như thế nào, từ đógợi ý những giải pháp giúp các nhà Đài, người làm chương trình cải thiện và

áp dụng để các Gameshow thuần Việt trở nên hiệu quả và chất lượng hơn

Bên cạnh đó, tác giả hi vọng đây sẽ là một tài liệu tham khảo hữu íchcho những ai quan tâm đến dạng chương trình này

- Chương 2: Thực trạng chất lượng trò chơi thuần Việt trên sóng

truyền hình Việt Nam hiện nay

- Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng các trò chơi thuần

Việt trên sóng truyền hình Việt Nam

Chương 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHƯƠNG TRÌNH TRÒ CHƠI

THUẦN VIỆT

1 Một số khái niệm

1.1 Trò chơi

Theo Wikipedia, trò chơi là “một hoạt động giải trí và đôi khi cũng

được sử dụng như một công cụ giáo dục Những đặc điểm của trò chơi là vui, độc lập, may rủi, không sinh lợi và có luật chơi” Còn theo Từ điển Tiếng

Việt năm 2000, trò chơi là một danh từ với ý nghĩa là “hoạt động bày ra để

vui chơi, giải trí”(27, 1037).

Theo từ điển Oxford của Anh, trò chơi (game) được định nghĩa là “an

activity that you do to have fun, often one that has rules and that you can win

or lose”, dịch sang tiếng Việt có nghĩa là “một hoạt động để tạo sự vui vẻ,

thường thường sẽ có luật chơi để phân định người thắng hay thua” Tương tự,

cách lý giải từ trò chơi (jeux) trong Cambridge Dictionary theo tiếng Pháp là

“activité que l’on fait pour se diverter”, dịch sang Việt ngữ có nghĩa “hoạt động tạo ra nhằm mục đích giải trí”.

Như vậy, mặc dù được diễn đạt khác nhau theo từng ngôn ngữ nhưng

quan niệm về danh từ trò chơi đều tương đối gần gũi Tác giả xin phép được

tóm gọn định nghĩa của như sau: “Trò chơi là hoạt động có luật lệ, quy tắc, được tạo ra để phục vụ nhu cầu giải trí của con người”.

1.2 Trò chơi truyền hình

1.2.1 Khái niệm

Trong thời đại số hiện nay, các phương tiện truyền thông đại chúngngày càng phát triển đa dạng và đóng một vai trò quan trọng trong đời sốngcủa con người Ngoài internet, mạng xã hội thì truyền hình cũng là một loạihình truyền thông chiếm ưu thế nhờ những ưu điểm vượt trội Ngoài chứcnăng thông tin, tuyên truyền, truyền hình còn có nhiều lợi thế trong việc thực

hiện chức năng giáo dục, giải trí thông qua các đa dạng các chương trình.Hàng loạt các chương trình trò chơi ra đời nhằm phục vụ nhu cầu thư giãn,giải trí của con người Đặc biệt trong những năm gần đây, các chương trìnhtrò chơi truyền hình ngày càng phát triển, giống như một món ăn không thểthiếu trong “bàn tiệc” đa món, đa vị của truyền hình Vậy, trò chơi truyềnhình là gì?

Trò chơi truyền hình hay còn được gọi với tên khác là gameshow.Gameshow là một từ được Việt hóa, xuất phát từ một từ ghép trong tiếng Anh– “gameshow” Trong đó “game” có nghĩa là trò chơi, “show” là buổi trìnhdiễn, gameshow có nghĩa là chương trình trò chơi Tuy nhiên, danh từ nàythường được hiểu là các chương trình trò chơi truyền hình Tại Việt Nam, saugần 30 năm kể từ khi gameshow đầu tiên được lên sóng, thuật ngữ gameshowcũng đã trở nên quen thuộc đối với khán giả

Còn theo tác giả, Tiến sĩ Tạ Bích Loan: “Trò chơi truyền hình tường thuật một cuộc trình diễn mà trong đó các thành viên tham gia vào cuộc thi đấu theo một luật lệ nhất định, được tổ chức ghi hình và đưa lên sóng truyền hình sao cho người xem dễ dàng theo dõi.”

Một cách định nghĩa khác về danh từ này của Tiến sĩ Trần Đăng Tuấn:

“Trò chơi truyền hình là một chương trình xây dựng trên nền tảng của những trò chơi có thể phát triển trí tuệ, phát triển sức khỏe, có luật lệ, được diễn tả bằng các phương tiện truyền hình”.

Từ những quan niệm nêu trên, có thể thấy rằng hầu hết các tác giả đều

định nghĩa trò chơi truyền hình dựa trên các yếu tố có luật lệ và được phát sóng trên các phương tiện truyền hình Tuy nhiên, không phải bất cứ trò chơi

nào cũng có thể đưa lên truyền hình mà còn phải đáp ứng song song nhiềuyếu tố khác Những hoạt động được lựa chọn phải cụ thể, đơn giản, dễ hiểu,

dễ theo dõi, dễ tham gia Xét trên bình diện khác, các trò chơi không chỉmang tính giải trí mà còn phải đảm bảo được tính giáo dục và tính địnhhướng Dựa vào những quan niệm và phân tích nêu trên, tác giả xin được định

nghĩa về chương trình trò chơi truyền hình như sau: “Trò chơi truyền hình hay Gameshow là hoạt động được ghi hình và phát sóng nhằm mục đích giải trí, giáo dục, có luật lệ, được cải biến ít nhiều để phù hợp với đặc trưng, chức năng của truyền hình”.

1.2.2 Các dạng trò chơi truyền hình

Có nhiều tiêu chí để phân loại các trò chơi truyền hình, theo Tiến sĩ

Trần Đăng Tuấn: “Trò chơi truyền hình có có thể chia thành hai dạng chính: dạng thiên về trí tuệ và dạng thiên về thi đấu thể thao vui, tức là không mang tính chuyên nghiệp nhưng mang nhiều yếu tố giải trí, cũng có dạng hỗn hợp”.

Tuy nhiên trên thực tế việc phân chia rạch ròi sẽ rất khó, bởi có thể sự phânchia đó có trùng lặp, dạng trò chơi này bao hàm dạng trò chơi kia, tên gọikhác nhau nhưng bản chất giống nhau… Chính vì thế nếu đề ra căn cứ đểphân loại trò chơi truyền hình thì có thể dựa trên các tiêu chí như sau:

- Căn cứ vào đối tượng tham gia: có trò chơi dành cho cá nhân, trò

chơi dành cho tập thể, trò chơi dành cho nông dân, trò chơi dành cho cácchiến sĩ, trò chơi dành cho gia đình…

- Căn cứ vào độ tuổi tham gia: có trò chơi dành cho người lớn tuổi, trò

chơi dành cho trẻ em, trò chơi dành cho người trẻ…

- Căn cứ vào giới tính tham gia: có trò chơi dành chon nam giới hoặc

nữ giới

- Căn cứ vào địa điểm tham gia: Có trò chơi trong trường quay, trò

chơi ngoài trời, trò chơi dưới nước…

- Căn cứ vào mục đích tham gia: Có trò chơi nhằm phát triển thể lực,

trò chơi bồi dưỡng kiến thức, trò chơi rèn luyện kĩ năng…

- Căn cứ vào nội dung trò chơi: Có trò chơi trí tuệ, trò chơi vận động,

trò chơi may rủi, trò chơi suy luận…

Như vậy, có khá nhiều căn cứ và tiêu để phân loại trò chơi truyền hình,nhưng theo tác giả, việc phân loại trò chơi truyền hình dựa theo mục đích và

nội dung là hợp lý hơn cả Do vậy, tác giả xin được phân chia trò chơi truyềnhình thành các dạng:

- Trò chơi trí tuệ: Trò chơi trí tuệ là những trò chơi ngoài yếu tố giải

trí, chúng còn giúp người chơi, khán giả kiểm tra, củng cố và học hỏi được

những kiến thức có ích Đường lên đỉnh Olympia, Nhanh Như Chớp, Siêu Trí Tuệ Việt Nam, Ai là triệu phú… được coi là những trò chơi mang tính trí tuệ.

- Trò chơi vận động: Trò chơi vận động hay nói cách khác là trò chơi

dùng sức vừa mang tính giải trí thư giãn, vừa giúp người chơi rèn luyện sứckhỏe, sự nhanh nhẹn, tăng cường sự dẻo dai của cơ thể Một số trò chơitruyền hình vận động nổi tiếng trên sóng truyền hình Việt Nam phải kể đến

Người đi xuyên tường, Ánh sáng hay bóng tối, Biệt đội vui nhộn…

- Trò chơi suy luận: Đây là dạng trò chơi giúp người tham gia và cả

khán giả thể hiện và rèn luyện khả năng tư duy logic, phân tích, phán đoán và

nhận xét với các câu hỏi, vấn đề đặt ra Ví dụ, Đùa Như Thật, Vườn Cổ Tích, Đuổi Hình Bắt Chữ… là những trò chơi truyền hình suy luận.

- Trò chơi may rủi: Trò chơi may rủi được hiểu là những trò chơi phụ

thuộc phần lớn vào “vận may” của người chơi Dạng trò chơi này cần đượclàm khéo léo để tránh tạo cảm giác ăn thua, làm mất đi tính giải trí, thư giãn

Một vài trò chơi may rủi có thể kể tên như Chiếc nón kỳ diệu, Hãy chọn giá đúng…

- Trò chơi mang tính trình diễn: Đây là loại trò chơi thiên về các hoạt

động biểu diễn, trình diễn Người chơi, đội chơi muốn giành chiến thắng thìcần phải thực hiện hay tạo ra được những màn biểu diễn, trình diễn ấn tượng,

mang tính nghệ thuật, sáng tạo và hấp dẫn SV96, Vietnam’s Got Talent, The Voice… là những trò chơi truyền hình mang tính trình diễn.

5 dạng trò chơi truyền hình trên được phân loại theo cách tương đối,trên thực tế, trong một chương trình truyền hình có thể bao gồm một hay tổnghợp nhiều dạng trò chơi trên Ví dụ: trong trò chơi vận động có đan xen cả tròchơi trí tuệ, trong trò chơi trình diễn có đan xen trò chơi vận động…

1.3 Chương trình trò chơi truyền hình

“Chương trình truyền hình” là một thuật ngữ thường được sử dụngtrong hai trường hợp sau:

- Trường hợp thứ nhất: Chương trình truyền hình để chỉ toàn bộ nội

dung thông tin phát đi trong ngày, trong tuần hay trong tháng của mỗi kênhtruyền hình hay mỗi đài truyền hình

- Trường hợp thứ hai: Chương trình dùng để chỉ một hay nhiều tác

phẩm hoàn chỉnh hoặc kết hợp với một số thông tin tài liệu khác được tổ chứctheo một chủ đề cụ thể với hình thức tương đối nhất quán, thời lượng ổn định

và phát đi theo định kì

Qua định nghĩa và khái niệm nêu trên, có thể hiểu chương trình trò

chơi truyền hình là “Chương trình được xây dựng trên nền tảng của một hay nhiều trò chơi truyền hình hoàn chỉnh, được sắp xếp theo một trình tự tương đối nhất quán, phục vụ một chủ đề cụ thể, với thời lượng ổn định và phát sóng định kì.”

Tại Việt Nam, các chương trình trò chơi truyền hình phát triển với tốc

độ rất nhanh, hầu hết tất cả các đài lớn đều cho ra đời nhiều chương trình mới,lùng sục bản quyền từ các nước Châu Âu, Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc xen

kẽ các chương trình thuần Việt Tính đến nay, Việt Nam đã nhập khẩu và sảnxuất hơn 300 chương trình trò chơi truyền hình trải dài trên các kênh sóng, lấn

át các khung giờ vàng trong tuần trên các kênh

1.3.2 Đặc trưng

Đặc trưng của chương trình trò chơi truyền hình bao gồm các yếu tố:

- Thứ nhất, mỗi chương trình trò chơi truyền hình đều có nội dung và mục đích nhất định.

Đây là một trong những đặc trưng thiết yếu bởi nếu một chương trìnhtrò chơi truyền hình thiếu nội dung hay không có mục đích rõ ràng thì bảnthân nó đã không đáp ứng được điều kiện để trở thành một chương trìnhtruyền hình Tùy từng đối tượng hướng tới, các chương trình trò chơi truyềnhình sẽ có nội dung khác nhau, nhưng mục đích chính yếu vẫn là phục vụ nhucầu giải trí, thư giãn và giáo dục lành mạnh của công chúng

- Thứ hai, kết cấu của mỗi chương trình trò chơi truyền hình ổn định:

Thông thường, mỗi chương trình trò chơi truyền hình sẽ bao gồm mộthoặc nhiều dạng trò chơi, chia thành nhiều số phát sóng với kết cấu ổn định

để khán giả dễ theo dõi Những trò chơi trong một chương trình cũng tăng dần

từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp

Đối với kết cấu tổng quan của chương trình, thường khi mở đầu sẽ là sựdẫn dắt của MC giới thiệu chương trình, người tham gia, chủ đề chính rồi tớicác trò chơi và cuối cùng thông báo kết quả chung cuộc, vị trí chiến thắng

- Thứ ba, thời lượng của mỗi chương trình trò chơi truyền hình ổn định, ngắn gọn.

So với các chương trình khác trên truyền hình, chương trình trò chơitruyền hình cụ thể thường có thời lượng tương đối cố định Thời lượng sẽ phụthuộc vào các yếu tố như vai trò, vị trí, chức năng, quy mô, nội dung chươngtrình, tâm lý tiếp nhận của công chúng… Mỗi số phát sóng của một chươngtrình trò chơi truyền hình cụ thể chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian cố

định (khoảng từ 30 đến 60 phút) Ví dụ, chương trình Ai là triệu phú có thời lượng phát sóng là 45 phút/số, chương trình Chiếc nón kỳ diệu có thời lượng

phát sóng là 50 phút/số…

- Thứ tư, thời điểm phát sóng của chương trình cụ thể, rõ ràng, ổn định và thường được phát vào sau những giờ lao động hoặc ngày nghỉ cuối tuần.

Bản chất các chương trình trò chơi truyền hình là để phục vụ nhu cầugiải trí, thư giãn lành mạnh của công chúng, chính vì thế thời điểm phát sóngcủa những chương trình này phải là những thời điểm để các khán giả có thểtheo dõi một cách thuận lợi và thoải mái nhất Ví dụ như các khung giờ buổitối, ngày nghỉ cuối tuần là những thời điểm thích hợp cho các chương trìnhtrò chơi truyền hình.

1.4 Chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt

Từ ngữ “thuần Việt” thường dễ dàng bắt gặp trong các vấn đề liênquan tới văn học ví dụ: truyện thuần Việt, các nghiên cứu về từ ngữ Hán Việt– thuần Việt trong ca dao, và trong thời đại số, “thuần Việt” còn là một thuậtngữ được dùng trong sản xuất các chương trình truyền hình Vậy “thuần Việt”nghĩa là gì?

Chữ "thuần" trong "thuần Việt" có nghĩa là thuần chủng, không pha

tạp, “Việt” là Việt Nam, “thuần Việt” có thể hiểu là “có nguồn gốc từ Việt Nam, gắn liền với lịch sử, văn hóa Việt Nam và do nhân dân Việt Nam sáng tạo, duy trì và phát triển”.

Với định nghĩa “ chương trình trò chơi truyền hình” cùng khái niệm

“thuần Việt” đã đề cập bên trên, tác giả xin được khái quát “chương trình tròchơi truyền hình thuần Việt” như sau: “chương trình trò chơi truyền hình

thuần Việt” tức là “chương trình hoàn toàn do người Việt sáng tạo và tiến hành sản xuất trong mọi công đoạn, được xây dựng trên nền tảng của một hay nhiều trò chơi truyền hình hoàn chỉnh, được sắp xếp theo một trình tự tương đối nhất quán, phục vụ một chủ đề cụ thể, với thời lượng ổn định và phát sóng định kì”.

Điều này cũng tạo nên sự khác biệt so với các chương trình trò chơitruyền hình nhập ngoại Sự khác biệt ở chỗ nhà đài sẽ mua format chươngtrình gameshow từ nước ngoài, sau đó sẽ có một ekip bao gồm đạo diễn, quayphim, biên tập, tổ chức sản xuất và chủ nhiệm được sang nước đó nắm bảnquyền format để tận mắt chứng kiến quá trình sản xuất chương trình của họ,

từ đó học hỏi một cách nghiêm túc các khâu sản xuất (kịch bản, sân khấu, âmthanh, ánh sáng, luật chơi, người chơi, giải thưởng, ) từ đó đảm bảo sản xuấtchương trình đúng theo format Một vài gameshow nhập ngoại nổi tiếng tại

Việt Nam phải kể đến: Giọng Hát Việt (phiên bản gốc là chương trình The Voice của Mỹ); Thần tượng Âm nhạc Việt Nam (Vietnam Idols) (phiên bản gốc là chương trình American Idols của Mỹ), Người đi xuyên tường (phiên bản gốc là chương trình Hole In The Wall của Mỹ); Đấu trường 100 (phiên

bản gốc là chương trình Eén tegen 100 của Hà Lan)…

Tuy nhiên, việc mua bản quyền từ các chương trình nước ngoài tốnkhá nhiều chi phí cũng như từ khả năng và niềm đam mê của những ngườilàm truyền hình, các chương trình trò chơi thuần Việt được ra đời và tính đếnnay đã đạt được những thành công nhất định

Việc xuất hiện các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt đãkhiến cho trò chơi truyền hình ở Việt Nam trở nên phong phú và nhiều màusắc hơn, những người sản xuất chương trình cũng được chủ động làm việchơn Các chương trình trò chơi thuần Việt thường là các chương trình đượclên ý tưởng format và sản xuất dựa trên các yếu tố lịch sử, văn hóa, nhu cầu,thị hiếu của người Việt Nam Đó cũng chính là ưu điểm so với các chươngtrình mua bản quyền ở chỗ nó được tạo ra bởi người Việt nên nắm bắt tâm lýngười Việt rất tốt, hầu hết các format đều đánh trúng tâm lý của người xemtruyền hình nước ta từ kiến thức đến cách thức các trò chơi và cách thức thamgia chơi Có thể nêu một số chương trình Gameshow thuần Việt vẫn đang

được rất nhiều khán giả yêu mến như: Hát mãi ước mơ (phát sóng trên kênh HTV từ 2017 đến nay); Đường lên đỉnh Olympia (phát sóng trên kênh VTV3

từ năm 1999 đến nay); Chúng tôi là chiến sĩ (phát sóng trên kênh VTV3,

VTV4, QPAN từ năm 2006 đến nay)…

2 Đặc điểm của các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt

Để xây dựng nên một chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt cần

có nhiều yếu tố, điều quan trọng là phải đảm bảo được những đặc trưng nhất

định của loại hình này Vì vậy, đặc điểm của các chương trình trò chơi thuầnViệt sẽ bao gổm đầy đủ những đặc điểm của chương trình trò chơi truyềnhình nói chung đã nêu và bao gồm các đặc điểm riêng sau đây:

2.1 Có trò chơi và tuân theo luật lệ nhất định

Một bản nhạc không thể thiếu đi những thanh âm, một trận bóngkhông thể vắng mặt các cầu thủ, tương tự, một chương trình trò chơi truyềnhình thuần Việt sẽ không thể hoàn chỉnh nếu thiếu đi “chất liệu” quan trọng làtrò chơi Những trò chơi này thường được người làm chương trình xây dựngtrên nền tảng của những trò chơi trong cuộc sống hoặc được biến tấu cho phùhợp với đặc trưng của truyền hình

Mỗi gameshow là một cuộc chơi, trong đó có trò chơi và luật chơi nhấtđịnh Luật chơi chính là yếu tố giúp cho các chương trình gameshow tồn tại

và phát triển theo đúng mục đích đặt ra Bởi nếu luật chơi không rõ ràng,minh bạch sẽ khiến chương trình bị “lỏng lẻo”, thiếu tính gắn kết và thậm chímất niềm tin ở người tham gia và khán giả theo dõi Chính vì vậy, trongchương trình gameshow thuần Việt phải có luật chơi, luật chơi ràng buộcngười chơi phải tuân thủ để đảm bảo sự công bằng, bình đẳng trong suốtchương trình

2.2 Có sự tham gia của người chơi và khán giả

Người chơi là thành phần không thể thiếu trong một chương trình tròchơi truyền hình thuần Việt Tùy từng quy mô, tính chất hay dạng trò chơi

mà quyết định số lượng hay nhóm người chơi phù hợp Về số lượng ngườitham gia trò chơi, trước đây, số lượng người chơi trong các trò chơi truyềnhình thường không quá lớn để dễ tổ chức và theo dõi Song hiện nay, nhờ có

sự phát triển của khoa học – kĩ thuật mà số lượng người chơi ngày càngnhiều hơn

Bên cạnh ekip sản xuất chương trình, người chơi thì sự tham gia củakhán giả góp phần tạo không khí cho cuộc chơi và trong một vài gameshow,khán giả còn đóng vai trò là người trợ giúp cho người chơi chính của chương

trình Bên cạnh đó, các khán giả là yếu tố làm tăng tính tương tác chogameshow, chia sẻ cảm xúc với người chơi, trên thực tế đã có rất nhiều trườnghợp khán giả cùng khóc, cùng hồi hộp hay cùng chung cảm xúc tiếc nuối vớingười tham gia chương trình Chính điều đó góp phần lôi cuốn khán giả đếnvới chương trình nhiều hơn và cũng giúp trò chơi có thêm nhiều cảm xúc.

cờ sắc áo”, chiến thắng vì danh dự của cá nhân, tập thể hay đơn vị… Nhữngmục đích đó chính là yếu tố thúc đẩy người chơi tham gia với tinh thần “quyếtchiến, quyết thắng”, cố gắng hết mình trong chương trình Sự cạnh tranh cũngbiểu hiện chính từ nỗ lực phấn đấu trong suốt cuộc chơi của người tham gia.Tuy nhiên, điều này cũng đòi hỏi những người làm chương trình phải thậtkhéo léo để duy trì sự ganh đua lành mạnh, tránh trường hợp nảy sinh thù hằn,xung đột

Tính cạnh tranh trong chương trình trò chơi truyền hình thuần Việtkhông chỉ thể hiện giữa những người chơi, đội chơi với nhau mà còn diễn ragiữa người chơi với khán giả hay giữa khán giả với khán giả

2.3.2 Tính bất ngờ

Nhà sản xuất chương trình trò chơi truyền hình nổi tiếng nước Mỹ

-Mark Goodson đã cho rằng: “Trò chơi truyền hình cho khán giả cơ hội nhìn

thấy những con người thật đang nếm trải qua những tình huống có thật Không chỉ kết quả cuối cùng của trò chơi hấp dẫn khán giả mà tự thân quá trình diễn biến đầy những bất ngờ là yếu tố lôi kéo khán giả đến với màn hình.” (Nguồn: Mark Goodson Quotes/Wiki)

Diễn biến và kết quả của cuộc chơi chính là “những tình huống có thật”

mà khán giả hay thậm chí MC, người chơi, người làm chương trình không thểđoán trước được Luật chơi đóng vai trò mấu chốt để tạo nên một chương trìnhtrò chơi truyền hình thuần Việt có nhiều kịch tính và bất ngờ hay không

Có thể hiểu rằng, tính bất ngờ trong chương trình trò chơi truyền hìnhthuần Việt là sự khó đoán định kết quả cuối cùng và là những tình huống phátsinh trực tiếp trong suốt diễn biến cuộc chơi, có thể là sự đối đáp, hành độnghài hước của người tham gia hay sự khéo léo điều khiển trò chơi của ngườidẫn chương trình

Cả hai yếu tố cạnh tranh – bất ngờ đều cần được duy trì trong suốt tròchơi, như vậy mới đem lại cho khán giả cảm giác thích thú, tò mò, mongmuốn xem kết quả cuối cùng của chương trình và còn để chứng kiến nhữngdiễn biến thú vị

2.4 Có tính trực tiếp

Trong định nghĩa về trò chơi truyền hình của TS Tạ Bích Loan cũng

đã nêu rõ: “Trò chơi truyền hình là một cuộc tường thuật…” Tính trực tiếp ở

các chương trình gameshow thuần Việt thể hiện ở việc dù chương trình đó làchương trình được ghi hình, phát sóng trực tiếp hay đã được ghi hình từ trước,biên tập lại rồi mới phát sóng thì cũng đem lại cho khán giả cảm giác chânthực và hồi hộp như đang trực tiếp xem những gì đang diễn ra trên sân khấu

Một số chương trình truyền hình trực tiếp như các đêm bán kết, chungkết thì tính trực tiếp được thể hiện rất rõ ràng, những gì khán giả xem quamàn hình cũng chính là những diễn biến tại nơi ghi hình lúc đó

Đối với các chương trình được ghi hình và hậu kì trước khi lên sóngthì vẫn được những người làm chương trình đảm bảo tính chân thực và khiến

khán giả có cảm giác như đang xem trực tiếp cuộc chơi Có thể nói, dùchương trình gameshow thuần Việt phát dưới hình trực tiếp hay phát nguội thìcũng đều đem lại cho người xem cảm giác rất thật trước các diễn biến củacuộc chơi Người xem có thể cùng căng thẳng, cùng lo lắng, hung phấn, hồihộp hay vui mừng trước chiến thắng của người chơi Tính trực tiếp chính là

sự rút ngắn về khoảng cách và thời gian giữa chương trình và các khán giả

2.5 Tính đại chúng

Tính đại chúng được làm nên bởi sự phong phú và đa dạng của ngườichơi, bất kể một ai cũng có thể tham gia một chương trình trò chơi truyềnhình thuần Việt, dù là một người công chức, một người nội trợ, một cầu thủ,một đứa trẻ hay một cụ già Với mỗi người tham gia sẽ có chương trình phùhợp với nhóm đối tượng đó

Không chỉ ở đối tượng tham gia, tính đại chúng còn thể hiện ở nộidung dễ hiểu, ở mức phổ cập của chương trình Các câu hỏi, thử thách của cácgameshow thuần Việt thường không quá khó mà luôn cố gắng đạt ở mức chỉcần một chút thông minh, một chút may mắn, một chút kinh nghiệm và mộtchút bình tĩnh là có thể trả lời hoặc vượt qua được

2.6 Gắn liền với văn hóa Việt Nam

Một trong những đặc điểm nổi bật nhất và khác biệt nhất so với cácgameshow nước ngoài khác đó chính là việc chương trình trò chơi truyền hìnhthuần Việt được xây dựng dựa trên cơ sở văn hóa của nước nhà và lấy vănhóa Việt Nam làm “kim chỉ nam” để xác định hướng đi

Rất nhiều “đặc sản” văn hóa của Việt Nam được các nhà sản xuất lấylàm chủ đề xuyên suốt chương trình như danh ca vọng cổ, bolero hay lô tô.Một số chương trình thì đi sâu vào tìm hiểu văn hóa của nước Việt hay văn

hóa riêng của một vùng miền như Hành trình trí tuệ & văn hóa, Gặp gỡ Đông Tây, Bắc Giang – Hành trình lịch sử, văn hóa…

Có thể ví nếu như trên bàn tiệc với thực đơn đa dạng từ các món ngoại,món “lai” cho đến các món đậm hương vị Việt thì “thực đơn” gameshow

cũng vậy Giữa vô vàn những chương trình trò chơi đang ngày càng nở rộ thìcái đặc trưng nhất để nhận biết chương trình gameshow thuần Việt đó chính

là nét văn hóa chứa đựng trong chương trình đó Chắc chắn bạn sẽ không cần

phân vân chương trình Đường đến danh ca vọng cổ, Tình Bolero là chương

trình nhập ngoại hay thuần Việt bởi chủ đề của các gameshow là những nétđặc trưng của văn hóa Việt, không lẫn với văn hóa nước khác

2.7 Mang giá trị tinh thần và sự giải trí nghiêm túc

Có thể nói, một trong những đặc điểm và ưu điểm của các chươngtrình trò chơi truyền hình thuần Việt là tôn vinh giá trị gia đình, văn hóa, cộngđồng, xã hội và định hướng người xem đến các tiêu chí chân - thiện - mỹ vànhân văn

Một ví dụ điển hình là chương trình gameshow Hát mãi ước mơ (phát

sóng trên kênh HTV7), bên cạnh tính nhân văn và sẻ chia, rất nhiều câuchuyện đầy cảm xúc về hoàn cảnh, nghị lực của những con người vượt quakhó khăn bằng giọng hát được lồng ghép vào chương trình Điều đó giúpkhán giả đón nhận chương trình không chỉ là một trò chơi ca hát mà còn để lại

ấn tượng đẹp trong lòng người xem bởi sự tử tế và lòng thấu hiểu cao cả

Không những hướng đến các tiêu chí chân – thiện – mỹ, trong khi cácgameshow nước ngoài hay ngay kể cả là một số gameshow dựa trên formatnước ngoài tại Việt Nam xem việc tạo scandal là "chiêu trò" để thu hút khángiả thì gameshow thuần Việt nói "KHÔNG" với cách thức câu kéo này Dovậy, có thể nói chương trình trò chơi thuần Việt luôn đề cao tính giải trínghiêm túc

2.8 Do người Việt Nam sản xuất

Đây cũng chính là đặc điểm làm nên sự khác biệt giữa trò chơi thuầnViệt và trò chơi nước ngoài Khác với việc mua bản quyền từ những chươngtrình trò chơi truyền hình nước ngoài thì đối với các Gameshow thuần Việt, từnội dung cho tới việc tổ chức sản xuất, mọi yếu tố liên quan đến chương trình

trò chơi đó đều gắn với Việt Nam và do những nhà sản xuất Việt Nam sángtạo và thực hiện

Nghĩa là nội dung các trò chơi, các tình huống trong chương trình đềugắn liền với cuộc sống của người Việt Nam – đó là yếu tố then chốt quyếtđịnh có phải là chương trình thuần Việt hay không Cùng với nội dung đượcthể hiện dưới dạng kịch bản; chương trình trò chơi Thuần Việt chỉ được hoànthiện khi kịch bản đó được cụ thể hóa bởi ekip sản xuất Và ekip sản xuấtchương trình trò chơi truyền hình thuần Việt cũng chính là người Việt Namsản xuất bởi sẽ chẳng có đội ngũ nào hiểu văn hóa Việt, con người Việt, khángiả Việt bằng những nhà sản xuất người Việt

Do vậy, một trong những đặc điểm quan trọng và dễ dàng nhận thấynhất ở những Gameshow thuần Việt đó chính là chương trình hoàn toàn dongười Việt Nam lên ý tưởng và tổ chức sản xuất

3 Quy trình sản xuất của các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt

Các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt được xây dựng dựatrên quy trình sản xuất như sau:

3.1 Giai đoạn tiền kỳ

Giai đoạn tiền kỳ là công tác chuẩn bị các điều kiện về cơ sở vật chất,nội dung và những điều cần thiết để có thể tiến hành quá trình ghi hình sảnxuất một chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt Giai đoạn này chính làđiểm khác biệt so với các chương trình trò chơi truyền hình mua bản quyềnnước ngoài khi các nhà đài, nhà sản xuất phải chuẩn bị công tác này sau khi

đã hoàn thành ý tưởng cho một chương trình gameshow thuần Việt

3.2 Xây dựng format chương trình

Đây là công đoạn không thể thiếu của hoạt động sản xuất chương trìnhgameshow thuần Việt, thậm chí còn được coi là “xương sống” của toàn bộchương trình Công việc này chính là xây dựng nên khung chương trình, baogồm: nội dung, luật chơi, phần thưởng, cách chọn người chơi, logo, hình hiệu,

âm thanh, hình ảnh, sân khấu, So với các chương trình gameshow nhậpngoại thì việc xây dựng format các chương trình trò chơi truyền hình thuầnViệt gặp nhiều khó khăn hơn bởi phải đáp ứng được sự độc đáo, không trùnglặp hay “na ná” các gameshow nước ngoài Ngoài ra, vì là chương trình thuầnViệt nên các yếu tố nhân văn, văn hóa, thuần phong mỹ tục và tính chân –thiện – mỹ cũng luôn phải ưu tiên hàng đầu.

3.3 Sản xuất ghi hình

Công tác sản xuất ghi hình còn được gọi theo từ chuyên môn là “tổchức sản xuất” (TCSX) Mô hình tổ chức sản xuất chuẩn bị cho một chươngtrình trò chơi truyền hình thuần Việt thường bao gồm rất nhiều chức danh,mỗi chức danh đại diện cho một phần việc Trọng trách và vai trò của ngườilàm TCSX là rất lớn, họ có nhiệm vụ phải nhìn xa trông rộng, dựa trên kếhoạch phát sóng sẵn có để lên một kế hoạch sản xuất dài hơi, đủ để phát sóngliên tiếp nhưng cũng phải có những quãng nghỉ hợp lý cho ekip giữa các đợtsản xuất Tóm lại, có thể hình dung rằng vai trò của TCSX và công tác chuẩn

bị sản xuất giống như người mở đường cho những công tác về sau có điềukiện thuận lợi phát triển hơn

Để có một chương trình trò chơi thuần Việt, đơn vị thực hiện luôn cầnchú ý đến các công việc liên quan đến khía cạnh:

có nội dung khái quát, toát lên tư tưởng và cách xây dựng chương trình mộtcách rõ ràng Khi nhìn vào kịch bản này, nhóm sản xuất chương trình có thểnắm được bao quát tổng thể nội dung và cách thức các chương trình, các phầncủa chương trình rõ ràng và mạch lạc Kịch bản chi tiết là nội dụng cụ thể của

từng chương trình như chủ đề, cách xây dựng trò chơi và luật chơi, cách thứcchơi … Kịch bản chi tiết chỉ cho toàn bộ ekip sản xuất biết về nội dung chủ

đề được chọn cho từng số ghi hình nhất định, làm rõ danh tính và số lượngcủa những người tham gia chơi cụ thể đó đồng thời sẽ có hình dung cụ thể vềyếu tố hình ảnh, âm thanh, kỹ thuật…

3.3.2 Kinh phí

Kinh phí là nền tảng vật chất và là yếu tố quyết định đến chất lượng đểtriển khai một quá trình sản xuất chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt.Thông thường, chủ nhiệm chương trình sẽ làm dự toán chương trình, bản dựtoán này mang tính chất thống kê và liệt kê các chi phí dự kiến cần có cho sảnxuất chương trình Dự toán sau khi được các cấp lãnh đạo thông qua và kýduyệt, chủ nhiệm chương trình bắt đầu có thể làm thủ tục xin tạm ứng sảnxuất, thủ tục này tuy không phức tạp song đòi hỏi người làm chủ nhiệm phải

là một người có uy tín và kinh nghiệm bởi lẽ số tiền được tạm ứng cho chi phísản xuất mỗi đợt lên tới hàng trăm triệu đồng và số tiền này cần được chi trảcho chính xác các bộ phận đang cần kinh phí để triển khai

Ngoài ra, nguồn kinh phí làm chương trình có thể huy động tài trợ từcác tổ chức doanh nghiệp bên ngoài, đi kèm là các thỏa thuận có lợi cho cả 2bên: nhà đài và doanh nghiệp Tuy nhiên, hiện nay, các chương trình trò chơitruyền hình thuần Việt vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn cũng như hạn chếtrong việc thu hút, kêu gọi các doanh nghiệp tài trợ

3.3.3 Hình thức (mỹ thuật, âm thanh, ánh sáng, trang phục…)

Triển khai về mặt hình thức hay các yếu tố liên quan tới sân khấu, mỹthuật sân khấu, âm thanh, ánh sáng và trang phục đều được đạo diễn chươngtrình làm việc trực tiếp hoặc do biên tập viên nhận sự chỉ đạo trực tiếp củađạo diễn làm việc với những bộ phận có trách nhiệm liên quan

3.3.4 Các chức danh

Một chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt đều bao gồm nhữngchức danh tương tự giống nhau, tùy theo điều kiện thực tế mà các chức danh

ấy được sát nhập cho một người đảm nhiệm hoặc được chia ra thành nhiềungười cùng đảm nhiệm:

- Chịu trách nhiệm sản xuất

- Đạo diễn chương trình

3.4 Giai đoạn hậu kỳ

Sau giai đoạn tiền kỳ là sản xuất ghi hình và cuối cùng là hậu kỳ (dựnghình, duyệt băng, phát sóng, ) Những giai đoạn này chủ yếu đều giống vớicác chương trình gameshow truyền hình nói chung hiện nay

Khâu dựng hình thường bao gồm các khía cạnh:

- Dựng hậu kỳ về mặt nội dung

4 Vai trò của chương tình trò chơi truyền hình thuần Việt

Trò chơi truyền hình thuần Việt đóng vai trò cần thiết trong đời sống,đặc biệt là trong thời bùng nổ các chương trình gameshow như hiện nay

Trước hết các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt có khá đầy đủ cácchức năng cơ bản của báo chí: vai trò thông tin, vai trò giáo dục – tuyêntruyền, vai trò giải trí và vai trò kinh tế.

4.1 Vai trò giải trí

Có thể nói, đây là vai trò giải trí là chức năng chính yếu nhất cácchương trình trò chơi truyền hình thuần Việt Sau những giờ làm việc căngthẳng, mệt mỏi, khán giả muốn mở TV lên để xem một chương trình trò chơitruyền hình giúp họ thư giãn, giải trí, đó là một nhu cầu hết sức chính đáng,đồng thời cũng là một nhu cầu quan trọng giúp tái tạo lại sức lao động củacon người Gameshow thuần Việt cũng là sân chơi thú vị mà người chơi cóthể thể hiện tài năng, sự khéo léo cũng như giải tỏa căng thẳng nhờ nhữngphần chơi thú vị

Bên cạnh đó, với những thông tin do chương trình trò chơi truyền hìnhthuần Việt đem lại, vốn kiến thức của khán giả và người chơi đều dày lên, từ

đó giúp nâng cao trình độ dân trí, kĩ năng sống Xét riêng về trò chơi truyềnhình thuần Việt thì ngoài những lợi ích trên, khán giả tìm đến gameshow Việtcòn để hiểu hơn về văn hóa, tinh thần dân tộc và sự sáng tạo của người Việtmình Qua đó có thể cùng đóng góp ý kiến, xây dựng, nâng cao chất lượngcho các chương trình đó

4.2 Vai trò thông tin:

Thông tin luôn là một vai trò không thể thiếu của báo chí dù ở bất cứthể loại nào Nếu như các chương trình thời sự, điểm tin đem lại cho khán giảnhững tin tức, thông tin nóng hổi về tình hình thời sự thì các chương trình tròchơi truyền hình thuần Việt giúp người tham gia, khán giả tiếp nhận thêm cácthông tin liên quan đến giải trí, đời sống hay các mẹo vặt, các kiến thức vềvăn hóa… Qua các câu hỏi trong gameshow , chương trình cung cấp chongười chơi, người xem một lượng thông tin phong phú phù hợp với lối sống,văn hóa của người Việt về nhiều lĩnh vực trong đời sống Các thông tin nàylàm giàu vốn sống cho cả khán giả và người chơi

4.3 Vai trò giáo dục, tuyên truyền

Trên thực tế, mặc dù mang tính chất giải trí, thư giãn nhưng hầu hếtcác chương trình gameshow thuần Việt đều được các nhà sản xuất khéo léogài vào trong đó những kiến thức, tri thức mang tính giáo dục, tuyên truyền.Chức năng giáo dục, tuyên truyền của các chương trình trò chơi truyền hìnhthuần Việt được hiểu như việc quảng bá các tri thức văn hóa toàn diện, nângcao trình độ hiểu biết, tuyên truyền lối sống đẹp, lành mạnh, truyên truyềnchính sách, chủ trương của Đảng và Nhà nước

Những trò chơi thiên về trí tuệ hay có nội dung tìm hiểu về kiến thức

dễ khiến người xem cảm thấy say mê, tò mò và khám phá Các trò chơi vậnđộng giúp người chơi, khán giả nâng cao nhận thức về việc rèn luyện sứckhỏe, sự dẻo dai của cơ thể là cần thiết Hơn nữa, trên hết là tinh thầnfairplay, vui chơi với thái độ tích cực, lành mạnh Có thể nói, gameshowthuần Việt được coi là một phương tiện để truyền hình thực hiện vai trò giáodục một cách hiệu quả mà không hề cứng nhắc

Đối với chức năng tuyên truyền, nhiều người sẽ nghĩ rằng nó khô khan

và rất khó để đưa vào các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt Thếnhưng, ở một vài gameshow, vai trò này lại được người làm chương trìnhkhéo léo bổ sung vào đó một cách mềm mại và hiệu quả Như chương trình

Hành trình văn hóa, trong một số phát sóng có xuất hiện sự tham gia của các

cô gái Lào, qua đó giúp khán giả hiểu biết thêm về văn hóa Lào cũng như mốiquan hệ hữu nghị tốt đẹp giữa hai nước

4.4 Vai trò kinh tế

Tác giả X.A Mi Khai Lốp cho rằng: “Quảng cáo có truyền thống hậu thuẫn cho các chương trình giải trí và các buổi phát sóng vào giờ “prime time” (khung giờ vàng)” Trên thực tế, các chương trình gameshow thuần

Việt không chỉ thu hút quảng cáo vào khung giờ phát sóng mà một số chươngtrình còn quảng bá trực tiếp sản phẩm của các doanh nghiệp trong chínhchương trình đó Bởi vậy, các chương trình trò chơi truyền hình đóng vai trò

quan trọng trong việc thu lượng tiền quảng cáo cho các nhà đài Chương trìnhcàng hấp dẫn, được mến mộ quan tâm thì càng thu hút được nhiều đơn đặtquảng cáo Chính vì thế, chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt có vaitrò kinh tế đối với các nhà đài.

4.5 Nâng cao vị thế của chương trình giải trí nước nhà

Khi truyền hình ngày càng phổ biến và phát triển mạnh mẽ thì điều tấtyếu, các nhà đài sẽ tìm cách lôi kéo khán giả về phía mình Trên thực tế, cácchương trình gameshow nhập ngoại có phẩn “dẫn trước” so với các gameshowthuần Việt về mức độ quan tâm của khán giả Phần vì các chương trình nướcngoài vốn đã nổi tiếng và thu hút người xem, nên khi được “Việt hóa” thì dùchưa phát sóng cũng có thể đem lại một fanbase nhất định, ví dụ, American’sGot Talent, The Voice, Thanks God You Are Here, X-Factor… Các formatquốc tế thể hiện sự chuyên nghiệp, nội dung hấp dẫn, việc mua lại bản quyềncũng giúp người làm chương trình không cần sáng tạo quá nhiều hay đau đầunghĩ cách làm sao để tạo ra một format chương trình thu hút khán giả

Tuy nhiên, trước sự xuất hiện và phát triển ngày càng nhiều của cácchương trình trò chơi truyền hình nhập ngoại thì không ít người đặt ra câuhỏi: “Tại sao chúng ta lại phải bỏ số tiền lớn để mua bản quyền chương trìnhnước ngoài mà không tự sáng tạo ra nhiều hơn những gameshow thuần Việt

để phục vụ người Việt”? Vị thế của những chương trình trò chơi “made inViệt Nam” đang hơn hết cần được nâng cao trong hằng hà sa số gameshowđang phát sóng tại nước nhà Đặc biệt là khi những chương trình gameshowngoại nhập có xu hướng nở rộ, khán giả ngày càng xa dần các trò chơi truyềnhình gắn với văn hóa Việt Nam thì vai trò của những gameshow thuần Việt lạicàng trở nên quan trọng

Thực tế cho thấy, không hẳn là các chương trình nước ngoài lúc nàocũng được ưa chuộng và các chương trình thuần Việt bị khán giả quay lưng

Có rất nhiều chương trình trò chơi thuần Việt được yêu mến cho tới hiện tạihay thậm chí còn để lại sự tiếc nuối khi dừng phát sóng, có thể kể đến như

chương trình Ở nhà Chủ Nhật, Chúng tôi là chiến sĩ, Hát mãi ước mơ, Đường lên đỉnh Olympia… Bởi vậy cho thấy rằng, các nhà đài hoàn toàn có thể xây

dựng lên các format thuần Việt phù hợp với thị hiếu khán giả trong nước vàthu hút sự mến mộ không thua kém các format nước ngoài

4.6 Bồi đắp vốn kiến thức về văn hóa Việt

Một trong những đặc tính của các chương trình trò chơi truyền hình

thuần Việt là “gắn liền với văn hóa Việt Nam” Chính vì vậy, những

gameshow thuần Việt đóng vai trò thiết yếu trong việc củng cố, nâng cao vốnkiến thức về văn hóa Việt cho người chơi và cho cả công chúng

Nhà sản xuất, BTC gameshow Kẻ Thách Thức – một chương trình tròchơi kết hợp talent tạo cơ hội cho người chơi thử thức bản thân với các lĩnh

vực nghệ thuật dân gian, từng chia sẻ rằng: “Thật sự, văn hóa Việt đẹp như vậy, tại sao không tôn vinh? Khán giả bây giờ đang cần những chương trình mang ý nghĩa như vậy Chúng ta nên tôn vinh những giá trị truyền thống cho các khán giả trẻ sau này biết đến.”

Giữa bàn tiệc đã có quá nhiều món ngoại, chương trình trò chơi thuầnViệt sẽ đóng vai trò giúp khán giả thay đổi “khẩu vị” và thêm yêu mến hơn

“món ăn” của chính quê hương mình

5 Các yếu tố đánh giá chất lượng các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt

Có thể thấy, các chương trình trò chơi truyền hình từ khi ra đời đã trởthành một món ăn tinh thần không thể thiếu đối với khán giả truyền hình Mặc

dù, internet lớn mạnh với rất nhiều những trò chơi trên nền tảng mạng, nhữngtrò chơi điện tử được cài đặt trong máy tính và điện thoại di động cũng rất pháttriển, tuy nhiên một bộ phận lớn khán giả vẫn chọn theo dõi các chương trìnhtrò chơi truyền hình bởi sự hấp dẫn không giống bất kì hình thức nào khác

Thế nhưng, do sự bão hòa của các cách thức giải trí ngày nay đã khiếnviệc thưởng thức và đánh giá các chương trình gameshow thêm phần khắtkhe Đối với chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt thì việc đánh giáchất lượng thường sẽ dựa trên các yếu tố sau đây:

5.1 Nội dung, format chương trình độc đáo, đặc sắc

Format chương trình là toàn bộ những nội dung cơ bản nhất hình thànhnên chương trình, bao gồm các yếu tố như: Chương trình hướng đến đốitượng nào, chủ đề chính chương trình hướng tới là gì, mục đích làm rachương trình là gì và những hoạt động chính sẽ có trong chương trình

Với một gameshow truyền hình thuần Việt, format cũng không nằmngoài những yếu tố trên và format cần phải độc đáo và đặc sắc mới có thể

thành công Theo từ điển Tiếng Việt, độc đáo có nghĩa là “có tính chất riêng của mình, không phỏng theo những gì đã có xưa nay, không giống, không lẫn với những gì có ở người khác”, còn đặc sắc mang ý nghĩa “có những nét riêng, tốt, đẹp hơn hẳn mức bình thường” Xét về yếu tố thuần Việt, thì sự

đặc sắc, độc đáo còn nằm ở việc các chương trình có khai thác được nhữngchất riêng, độc lạ của văn hóa Việt Nam vào chương trình hay không, có lôicuốn khán giả hứng thú với những yếu tố “Việt” trong chương trình haykhông, có chuyển thể và lồng ghép những vấn đề văn hóa, đời sống, lịch sửViệt Nam vào chương trình mà vẫn giữ được tính giải trí, thư giãn cho ngườixem hay không

Trong thời đại hiện nay khi các chương trình Gameshow càng ngàycàng trở nên phổ biến và đa dạng với nhiều đài truyền hình có khả năng sảnxuất, làm thế nào để chương trình trò chơi thuần Việt có được một formatriêng biệt, đặc sắc, độc đáo chỉ ở chương trình đó có để khán giả nhớ tớikhông phải điều dễ dàng

Một format thuần Việt hấp dẫn được thể hiện ở trò chơi, luật chơi vàgiải thưởng khiến người chơi và khán giả cảm thấy thích thú

5.1.1 Trò chơi

Trò chơi truyền hình được xây dựng trên nền tảng những trò chơi cóthực trong cuộc sống hoặc được cải biến cho phù hợp với đặc trưng củatruyền hình, do vậy trò chơi là một phần không thể thiếu trong mỗi chươngtrình gameshow thuần Việt

Trong mỗi một chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt thườngbao gồm một hay nhiều loại trò chơi khác nhau như: Trò chơi kiến thức, tròchơi vận động, trò chơi hỗn hợp, trò chơi biểu diễn… Chính cách thức sửdụng lồng ghép, hỗn hợp và sáng tạo các trò chơi trong từng phần chơi củachương trình cũng góp phần tạo nên sự bất ngờ đối với người chơi, ngườixem truyền hình Trò chơi càng hấp dẫn thì chương trình càng thành công,thông thường hiệu quả sẽ thu được từ những trò chơi mới lạ, sáng tạo.

Ví dụ, chương trình Đường lên đỉnh Olympia bao gồm 4 trò chơi, cũng

là 4 phần thi chính của chương trình: Khởi động, Vượt chướng ngại vật, Tăngtốc và Về đích Tính kịch tích và gay cấn càng tăng cao khi diễn biến chươngtrình càng về cuối Đúng như tên gọi của mỗi phần thi, từ Khởi động tới Vềđích đều mang lại cho người chơi, khán giả cảm xúc tò mò, hưng phấn để

chứng kiến cuộc chơi cho đến khi kết thúc.

5.1.2 Luật chơi

Trong các trò chơi thì luôn yêu cầu phải có luật chơi Luật chơi là thể

lệ, quy tắc được đặt ra để duy trì, phát triển trò chơi đi theo đúng mục đích đề

ra trước đó Luật chơi yêu cầu người chơi phải tuân thủ, đảm bảo tính côngbằng, đưa ra các tiêu chí để phân chia thắng – bại trong mỗi cuộc thi Đối vớicác phần chơi, trò chơi được sử dụng trong format chương trình luôn đòi hỏicần có luật chơi cố định Đó chính là chuẩn mực, tiêu chí để trò chơi vừa đảmbảo tính hiệu quả, vừa đảm bảo sức hút Yêu cầu đối với luật chơi: ngắn gọn,chặt chẽ, đại chúng và mang tính thử thách

Trong các tiêu chí để cấu thành luật chơi của các chương trình tròchơi tuyền hình thuần Việt có một số tiêu chí có tác động đến tâm lý ngườichơi: thời gian và điểm số Đây là hai tiêu chí chủ yếu được dùng để làmthước đo đánh giá hiệu quả, chất lượng phần thi của người chơi Chính haiyếu tố này đã tác động đến tâm lý của người chơi, khán giả Đó là cơ sở đểtạo nên sự hồi hộp, bất ngờ, niềm vui ở phía những người tìm đến các tròchơi truyền hình

5.1.3 Giải thưởng

Mục đích của người chơi khi tham gia các chương trình trò chơi truyềnhình thuần Việt là giải trí, bổ sung kiến thức và tìm kiếm giải thưởng hay còngọi là lợi ích (vật chất – tinh thần) Chính vì vậy mà yếu tố giải thưởng khôngchỉ được người chơi mà còn được đông đảo khán giả hết sức quan tâm, chú ýđến Giá trị giải thưởng cũng là một yếu tố khá quan trọng góp phần tạo nênsức hấp dẫn của những chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt Giá trịgiải thưởng cũng cho khán giả truyền hình thấy sự nghiêm túc của nhữngngười thực hiện chương trình và sự tôn trọng của đội ngũ thực hiện chươngtrình đối với những người chơi đã nhiệt tình tham gia chương trình của họ

Giải thưởng càng lớn, chương trình càng tạo được sức hút tới ngườixem Khi đó người xem sẽ tò mò liệu rằng chương trình sẽ đặt ra những thửthách gì để người chơi có thể đạt được

5.2 Hình thức của chương trình

Về góc độ hình thức của chương trình có một số tiêu chí để đánh giá

về chất lượng như sau:

5.2.1 Chương trình có kết cấu mạch lạc, hiện đại:

Kết cấu chương trình là sự sắp xếp, xếp đặt các nội dung, các “linhkiện” trong một chương trình truyền hình Một chương trình có kết cấu mạchlạc, hiện đại tức là chương trình đó có bố cục, trật tự được sắp xếp hợp lý,rành mạch và đáp ứng thị hiếu của của các khán giả trong thời hiện đại

Việc kết cấu một chương trình có vai trò quan trọng, góp phần làm chochương trình trở nên liền mạch, khoa học, dễ hiểu và có sức truyền cảm đốivới người tiếp nhận thông tin

5.2.2 Chương trình sử dụng hợp các dạng trò chơi truyền hình

Hiện nay, qua nghiên cứu cho thấy trò chơi truyền hình có một số dạng

cơ bản đó là: trò chơi trí tuệ, trò chơi vận động, trò chơi mang tính trìnhdiễn… Mỗi một dạng trò có những ưu điểm, hạn chế riêng Vì vậy, tùy vàomục đích của nhà sản xuất mà lựa chọn một hay nhiều dạng trò chơi trong

một chương trình Việc sử dụng linh hoạt các dạng trò trong kết cấu tổng thểchương trình sẽ góp phần tạo nên sự hấp dẫn, chất lượng của chương trình đó.

5.2.3 Chương trình khai thác và sử dụng linh hoạt hình ảnh và âm thanh

* Hình ảnh:

Ngôn ngữ trong các tác phẩm truyền hình là sự kết hợp giữa yếu tốhình ảnh và âm thanh Hình ảnh là chính ngôn - ngôn ngữ chính để chuyển tảinội dung thông tin Hình ảnh là lợi thế tuyệt đối của truyền hình nếu sử dụng,khai thác hợp lý Hình ảnh lwuja chọn cần đạt tiêu chí:

- Hình ảnh đem lại giá trị thông tin: điều này thể hiện ở việc sắp xếpcác hình ảnh đơn lẻ thành chuỗi hình ảnh Những hình ảnh này cho ngườixem biết sự kiện gì xảy ra? Câu chuyện được đề cập đến là gì? Ai liên quan?Diễn ra ở đâu? Như thế nào?

- Hình ảnh đảm bảo giá trị thẩm mỹ: hình ảnh phải đẹp Điều này thểhiện ở việc: bố cục khuôn hình chặt chẽ, ánh sáng trong mỗi cảnh phù hợp,

rõ nét

Ngoài hai giá trị quan trọng đó ra, hình ảnh còn cần đảm bảo giá trịnhân văn Việc sử dụng linh hoạt các dạng hình ảnh, cỡ cảnh sẽ làm chochương trình trò chơi truyền hình ngoài có thông tin còn trở nên sinh độnghấp dẫn

*Âm thanh:

Cùng với hình ảnh, âm thanh trong chương trình trò chơi thuần Việtcũng đóng vai trò quan trọng Âm thanh truyền hình thể hiện ở 3 dạng thức:lời bình, tiếng động hiện trường và âm nhạc Một chương trình trò chơi truyềnhình thường cả 3 dạng âm thanh nói trên Đó là tiếng nói của người dẫnchương trình; đó là lời của người chơi; là tiếng hò reo tại hiện trường củakhán giả, của người chơi và có thể cả âm nhạc cho chương trình Âm thanhnếu được sử dụng hợp lý sẽ là một kênh quan trọng góp phần làm cho chươngtrình trở nên sôi động, hấp dẫn

Tóm lại, hình ảnh và âm thanh của loại hình truyền hình là phương tiệnchuyển tải thông tin đa dạng, sinh động và chân thực Một chương trình hay là

sự kết hợp hài hòa giữa các ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh Hình ảnh và âmthanh phải cung cấp thông tin và khơi dậy được xúc cảm của công chúng

5.3 Các thành phần tham gia chương trình

Các thành phần tham gia chương trình hay gọi cách khác là nhữngngười góp mặt trong suốt thời gian diễn biến cuộc chơi bao gồm: Người dẫnchương trình, người tham gia chương trình và khán giả

5.3.1 Người dẫn chương trình:

Có thể nói người dẫn chương trình hay MC luôn đóng một vai trò vôcùng quan trọng để tạo nên sức hấp dẫn của cả chương trình Người dẫnchương trình của một gameshow truyền hình thuần Việt trước tiên phải chokhán giả thấy được sự sôi nổi, không ngại giao lưu với người chơi, với khángiả của mình Họ cũng cần cho thấy khả năng khuấy động không khí, làm chủkhông khí để nó luôn luôn vui vẻ, phù hợp với mục đích của chương trình.Thêm một yếu tố nữa đó là bản thân họ cũng phải có chất riêng, chất riêngcủa chính họ và chất riêng phù hợp với chương trình, để khán giả khi xem họdẫn chương trình sẽ nhớ tới họ, nhớ tới chương trình họ đang dẫn dắt vàkhông thể rời mắt

Đây không phải là một điều dễ dàng đối với những người dẫn chươngtrình, thế nhưng khi họ làm được, sự thành công của chương trình sẽ vượtngoài sức mong đợi

5.3.2 Người tham gia chương trình

Người tham gia hay người chơi được coi là nhân vật chính của cácchương trình trò chơi truyền hình thuần Việt Số lượng, đối tượng người chơiphụ thuộc vào quy mô, tính chất và dạng trò chơi Tuy nhiên, đối với trò chơitruyền hình, do đặc điểm chí phối chiếu trên màn hình nên hạn chế số lượngngười chơi so với các trò chơi ngoài thực tế Với mỗi chương trình trò chơikhác nhau yêu cầu tiêu chí về người chơi cũng khác nhau

Người chơi tác động không nhỏ đến sức hấp dẫn của chương trìnhgameshow thuần Việt Bên cạnh đối tượng là những người nổi tiếng, giànhđược sự yêu mến của đông đảo khán giả thì chính những người chơi ở nhiềulứa tuổi, ngành nghề, mang hơi thở đời sống, gần gũi, thân quen giúp cho tròchơi truyền hình gắn bó với khán giả hơn Nhân vật của chương trình có thể làbất kỳ ai: các văn nghệ sĩ, người nổi tiếng, học sinh, người cao tuổi, các cặp

vợ chồng, người lao công hay công chức nhà nước…Mỗi chương trình có mộtđặc thù riêng để lựa chọn đối tượng tham gia phù hợp Họ được bộc lộ hiểubiết, suy nghĩ của mình trước đông đảo công chúng và khán giả như nhìn thấymột phần của mình được điển hình hóa trên màn hình Thông thường, ngườichơi càng duyên dáng, hoạt ngôn thì chương trình càng có nhiều sức hút

5.3.3 Khán giả

Đối với những người làm truyền hình thì “kim chỉ nam” cho mọichương trình đều là làm sao giữ được thật nhiều khán giả ở lại với chươngtrình của mình Điều này cho thấy, chính số lượng khán giả ngồi xem bất kỳmột chương trình trò chơi nào là yếu tố quyết định chương trình đó có thànhcông hay không, có cuốn hút không, có đáng xem không

Điều đặc biệt của thể loại trò chơi truyền hình là có hai nhóm khán giả:khán giả tham gia trực tiếp vào chương trình và khán giả theo dõi chươngtrình qua màn ảnh

Đối với những khán giả có mặt trực tiếp tại trường quay hay hiệntrường diễn ra trò chơi đóng vai trò là một thành phần không thể thiếu trongtrò chơi Sự tham gia của khán giả thể hiện ở việc họ được cùng chơi, cùnghồi hộp, cùng cổ vũ hay tham gia trả lời các câu hỏi, đoán định các tình huống

và được nhận phần thưởng Nhóm khán giả này thường giúp người chơi, độichơi cảm thấy hưng phấn hơn, có năng lượng hơn và tiếp sức, giúp đỡ cho họtrong suốt diễn biến chương trình

Đối với nhóm khán giả theo dõi chương trình qua màn ảnh nhỏ thì họchính là người quyết định rating (đơn vị dùng để đánh giá sự quan tâm, theo

dõi của khán giả, khách hàng với một chương trình) Dựa vào các chỉ sốrating đó, các nhà sản xuất sẽ nhận được những phản hồi tương đối chính xáccủa khán giả đối với chương trình của mình Một chương trình có rating cao

là chương trình thu hút đông đảo khán giả truyền hình theo dõi Một trongnhững cách nhận biết đơn giản chương trình này có lượng rating cao haykhông đó là nhìn vào số lượng các spot quảng cáo được chèn vào giữa các nộidung của chương trình đó, chương trình nào dày đặc quảng cáo thì có nghĩachương trình đó thu hút lượng khán giả quan tâm đông đảo Và dĩ nhiên, sốlượng khán giả theo dõi chương trình cũng chính là yếu tố đánh giá chấtlượng của chương trình đó có tốt hay không, bởi sẽ không có ai dành thờigian để xem xét từ đầu tới cuối một gameshow nhàm chán và có phần khôngphù hợp với mình cả

5.4 Ý nghĩa xã hội mà chương trình mang lại

Đối với gameshow nói chung hay gameshow thuần Việt nói riêng thì

sẽ không có gameshow nào thành công mà hoàn toàn không đem lại bất cứ ýnghĩa hay thông điệp xã hội nào Đó có thể là tôn vinh văn hóa truyền thốngcủa Việt Nam, là gắn kết tình thân của những người trong gia đình, là sự sẻchia, cảm thông với những mảnh đời khó khăn luôn theo đuổi ước mơ, lànâng cao kiến thức, kĩ năng về đời sống hàng ngày… Mỗi chương trình sẽđều mang thông điệp riêng, hướng đi, chính những thông điệp, hướng đi đó sẽquyết định format chương trình ra sao và đối tượng hướng tới của chươngtrình thế nào

Riêng đối với các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt, việcxây dựng chương trình với ý nghĩa xã hội phù hợp với khán giả Việt Nam là

vô cùng quan trọng Họ cần phải thấu hiểu khán giả thiếu gì, cần gì và họ phảilàm gì để giải quyết được cái “thiếu” và “cần” đó

Quay trở lại với câu nói của BTC chương trình Kẻ Thách Thức: “Thật

sự, văn hóa Việt đẹp như vậy, tại sao không tôn vinh? Khán giả bây giờ đang cần những chương trình mang ý nghĩa như vậy Chúng ta nên tôn vinh những giá trị truyền thống cho các khán giả trẻ sau này biết đến.” Rõ ràng, những

người làm chương trình này hiểu rằng giữa sự bão hòa của các gameshowtruyền hình hiện nay, khán giả đang thiếu một thứ gọi là văn hóa quê hương,văn hóa dân tộc Cái khán giả thiếu đó cũng chính là cái mà người sản xuất cầnđem lại thông qua các trò chơi để củng cố, bồi đắp kiến thức cũng như mangđến sự mới mẻ, khác biệt so với các chương trình trò chơi truyền hình khác.

Trên thực tế, một chương trình có ý nghĩa xã hội càng sâu xa, tinh tế

và được gài gắm khéo léo thì sẽ đón nhận được nhiều sự quan tâm của khángiả hơn

Như vậy, có rất nhiều yếu tố để đánh giá chất lượng của một chươngtrình truyền hình nói chung và chương trình thuần Việt nói riêng Thế nhưng,tác giả xin được gói gọn lại trong 3 yếu tố chính: Format độc đáo, đặc sắc;Các thành phần tham gia chương trình và Ý nghĩa xã hội mà các chương trìnhđem lại

Nhìn chung, có rất nhiều yếu tố để đánh giá chất lượng hay sức hấpdẫn của một trò chơi truyền hình thuần Việt, lựa chọn yếu tố nào là quyết địnhcủa khán giả Tuy nhiên có thể nhìn nhận thấy những yếu tố cơ bản sau đây:Format độc đáo, đặc sắc; hình thức của chương trình; các thành phần tham giachương trình và ý nghĩa xã hội mà chương trình đem lại

Tiểu kết chương 1

Chương 1 của khóa luận này đã tập trung nêu những khái niệm cơ bảnnhất về trò chơi, trò chơi truyền hình và trò chơi truyền hình thuần Việt Đồngthời chỉ ra đặc điểm và sự khác biệt của trò chơi truyền hình thuần Việt so vớicác chương trình trò chơi mua bản quyền nước ngoài

Ngoài những lý luận chính, tác giả đã làm rõ trò chơi truyền hình thuầnViệt là chương trình do người Việt tổ chức sản xuất mọi công đoạn từ việc lên

ý tưởng, xây dựng format và tiến hành sản xuất Và điểm khác biệt lớn nhấtcủa gameshow thuần Việt đó là ở kịch bản, quy trình sản xuất chương trình.Khác với các gameshow mua bản quyền nước ngoài đã có sẵn format, đội ngũsản xuất gameshow thuần Việt phải tự xây dựng nên khung chương trình, baogồm: nội dung, luật chơi, phần thưởng, cách chọn người chơi, logo, hình hiệu,

âm thanh, hình ảnh, sân khấu, Việc xây dựng format cho gameshow thuầnViệt là vô cùng khó khăn, ở chỗ làm thế nào để chương trình không bị “đụnghàng” và vẫn đảm bảo chất lượng cho công chúng xem truyền hình

Chương 1 khóa luận cũng đã cố gắng chỉ ra đạc điểm, vai trò của cácchương trình trò chơi truyền hình thuần Việt Đặc biệt trong chương 1 tác giả

đã luận giải chỉ ra tiêu chí đánh giá chất lượng chương trình trò chơi truyềnhình Thuần Việt

Khung lý thuyết nêu trên là cơ sở để khảo sát, đánh giá về chất lượngcủa chương trình trò chơi thuần Việt ở kênh VTV3 và kênh HTV7 ở nhữngchương tiếp theo

Chương 2 THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG CÁC CHƯƠNG TRÌNH

TRÒ CHƠI THUẦN VIỆT HIỆN NAY

1 Khái quát về các chương trình trò chơi truyền hình thuần Việt hiện nay

Tính đến nay, Việt Nam đã nhập khẩu và sản xuất hàng trăm chươngtrình trò chơi truyền hình trải dài trên các kênh sóng Tuy nhiên, phần lớn cácchương trình gameshow là các chương trình được mua bản quyền từ nướcngoài

Năm 1996 được coi là mốc son đánh dấu của chương trình thuần Việt

đầu tiên trên sóng truyền hình Việt Nam Đó là chương trình SV96 – sân chơi

thể hiện trí tuệ, sự thông minh, sáng tạo cho các bạn sinh viên tài năng doVTV3 sản xuất Người Việt Nam coi đây là “hiện tượng mới” trên truyền

hình khi thu hút hàng triệu khán giả quan tâm ngay sau khi phát sóng SV96

được mệnh danh là “người tiên phong” mở đường cho hàng loạt các chươngtrình trò chơi “made in Việt Nam” trên sóng truyền hình nước nhà Sau thành

công của SV96, một loạt kênh của Đài truyền hình Việt Nam và các Đài

truyền hình địa phương cũng bắt tay vào sản xuất các chương trình gameshow

từ kịch bản, format cho tới tổ chức ghi hình, sản xuất, phát sóng Có thể kể

đến một vài chương trình như: Làng vui chơi, Làng ca hát (phát sóng trên kênh VTV1), Theo dòng lịch sử, Kính vạn hoa (phát sóng trên kênh VTV2), Khỏe và Khéo (phát sóng trên kênh HNTV), Vui để học (phát sóng trên kênh

HTV)

Các chương trình thuần Việt dần phát triển về số lượng và chất lượng,

đa dạng về format và nội dung, không chỉ đáp ứng về nhu cầu giải trí của củacông chúng mà còn thực hiện các chức năng về thông tin, giáo dục tuyêntruyền, từng bước khẳng định vị thế của năng lực sản xuất các gameshow củanước nhà