Đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng hình ảnh của siêu âm và x quang trong phát hiện ổ áp xe lạnh của lao cột sống tại bệnh viện

 Chẩn đoán LCS khá khó khăn vì dấu hiệu LS và cận LS ít đặc hiệu: Xq và siêu âm là ph ơng pháp có giá trị và rất cần thiết để chẩn đoán và đánh giá mức độ của tổn th ơng LCS và tổn

 Cột sống bình thường (trái) và cột sống bị tổn thương do lao (phải)

đặt vấn đề

 Bệnh lao hiện nay đ ợc đặt thành vấn đề

sức khoẻ cộng đồng toàn cầu Campuchia là một trong những 22 n ớc có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất (241/100.000 dân) Trong đó LCS

là dạng th ờng gặp và nguy hiểm nhất của lao x ơng khớp vì dẫn đến hủy x ơng, biến dạng CS và liệt.

 Chẩn đoán LCS khá khó khăn vì dấu hiệu

LS và cận LS ít đặc hiệu: Xq và siêu âm

là ph ơng pháp có giá trị và rất cần thiết

để chẩn đoán và đánh giá mức độ của tổn

th ơng LCS và tổn th ơng phần mềm lân cận nhất là đối với các BV ch a đ ợc trang bị

CT và MRI.

đặt vấn đề

 ở Việt Nam cho tới nay dù đã có nhiều

công trình nghiên cứu khoa học đề cập tới vấn đề chẩn đoán và điều trị LCS,

nh ng về công trình NC trên hình ảnh siêu âm và X.Q trong chẩn đoán LCS

đặc biệt là giá trị của siêu âm trong phát hiện áp xe lạnh cạnh cột sống ít đ ợc

đề cập tới Vì vậy mong muốn để hiểu biết thêm về hình ảnh bệnh lý LCS, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này nhằm mục tiêu:

1 Mô tả đặc điểm LS, CLS, hình

ảnh X.Q và Siêu âm Lao cột sống.

2 Giá trị của Siêu âm trong phát

hiện và h ớng dẫn chọc hút ổ áp

xe lạnh cạnh cột sống của LCS.

Mục Tiêu

Tổng quan

1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu LCS

1.1 Trên thế giới

 Theo điều tra của WHO, có khoảng 10

tr ng ời bị mắc bệnh lao, khoảng 1/3 dân số toàn thế giới có nhiễm VK lao.

 Bệnh viện Abdul Aziz (Saudi Arbia) (2002), LCS

(7,6%), lao ngoài phổi.

 Tại Châu á thống kê (2002), Indonesia có tỷ lệ

bệnh lao đứng thứ 3, sau Trung Quốc và ấn Độ LCS 1% lao nói chung.

1.2 T¹i ViÖt Nam

1.3 Lịch sử bệnh LCS

 LCS đã biết đến vào thời kỳ đồ đá

những nghiên cứu khảo cổ học khoảng

5400 năm tr ớc Công nguyên LCS đã phát hiện thấy trên xác ớp Bắc Ai Cập 3000 năm tr ớc Công nguyên.

 Hipocrates đã biết về LCS, từ thế kỷ thứ

3 tr ớc Công nguyên, trong năm (1779 – 1783) Percival Pott mô tả triệu chứng gù

CS, liệt 2 chi d ới, tên ông đ ợc gọi trong bệnh viêm đốt sống do lao (bệnh Pott).

 Robert Koch, Đức, Berlin (1882), bệnh

lao do VK gây nên gọi là Bacillus Tuberculosis.

2 Giải phẫu cột sống

 Cột sống là một cột x ơng dài uốn éo từ

mặt d ới x ơng chẩm đến hết x ơng cụt Cột sống bao bọc và bảo vệ tủy gai: có 4

đoạn cong: đoạn cổ lồi ra tr ớc, đoạn ngực lồi ra sau, đoạn thắt l ng lồi ra tr ớc

và đoạn cùng lồi ra sau.

2.1 Cấu tạo chung của một đốt sống:

H×nh 1.1 §èt sèng th¾t l ng

2.2 §Æc ®iÓm riªng cña §S cæ

Hình 1.2 Khớp giữa thân các đốt sống

• Turgut (2001), tuæi trung b×nh 32,4 - 52,8

 Giíi tÝnh: tØ lÖ nam/n÷ gÇn ngang nhau

• NguyÔn ViÖt Cå (1987), tØ lÖ nam/n÷

tõ 45-53,6%

• Alothman (2001), kh«ng cã sù kh¸c biÖt gi÷a nam vµ n÷

íc ngoµi ®o¹n l ng vµ th¾t l ng hay gÆp,

®o¹n cæ Ýt gÆp (3-10%)

3.2 Cận lâm sàng xét nghiệm

 Phản ứng Mantoux: phản ứng có kết quả

(+) 76-97%

 Mô bệnh học: Đặng Kim Oanh (1980), có

75% đ ợc chẩn đoán viêm lao.

 Vi khuẩn trong dịch áp xe hoặc chọc

sinh thiết: tỉ lệ soi AFB (+) khác nhau tùy từng tác giả dao động từ (10-51,7%),

Đặng Văn Khiêm (2001).

 CLVT: Hủy x ơng th ờng phát hiện đ ợc sớm trên CLVT đặc biệt thành phần phía sau

H×nh 1.3 CLVT lao cét sèng

C¸c dÊu hiÖu h×nh ¶nh cña CHT

H×nh 1.4: C¾t ngang tæn th ¬ng x©m lÊn m« mÒm (mòi tªn tr íc hai bªn) vµ kho¶ng tr íc mµng cøng

(mòi tªn sau gi÷a)

- Có phối hợp lao ở cơ quản khác

- Tiền sử mắc bệnh lao (bản thân, gia

đình)

- Điều trị thuốc chống lao có kết quả tốt.

Chäc sinh thiÕt d íi

đối t ợng và ph ơng pháp nghiên cứu

2.1 Đối t ợng nghiên cứu

• Là các BN đ ợc chẩn đoán LCS (có kết quả mô bệnh học và tế bào học) tại BV 71TW

- Kquả chẩn đoán mô bệnh học và tế bào học có tổn

th ơng lao.

- BN đã đ ợc chụp Xq và siêu âm vùng bị tổn th ơng.

- Bệnh nhân đáp ứng với thuốc điều trị lao.

2.1.2 Tiêu chuẩn loại

• Tất cả BN mà bệnh án không có kết quả Xq và siêu

âm

vùng bị tổn th ơng.

• Các bệnh lý tại cột sống mà không phải LCS:

- Các loại u CS

- Bệnh lý nhiễm trùng CS không phải do lao

- Tất cả bệnh lý của tuỷ sống mà không phải chịu

ảnh

h ởng của tổn th ơng lao CS gây ra.

2.2 Ph ơng pháp nghiên cứu.

• Chúng tôi hồi cứu và tiến cứu những BN

lý LCS biểu hiện trên phim xq và siêu

âm, tổng kết lại và đánh giá vai trò của chẩn đoán Xq và siêu âm với LCS.

2.2.2 Ph ¬ng tiÖn nghiªn cøu.

- BÖnh ¸n mÉu (phô lôc kÌm theo)

- HÖ thèng m¸y: ® îc trang bÞ t¹i khoa C§HA

- Phèi hîp l©m sµng chäc hót æ ¸p xe l¹nh vµ lµm

c¸c XN cÇn thiÕt.

2.3 Tiªu chuÈn chÈn ®o¸n

Tiªu chuÈn vµng: Cã kqu¶ chôp Xq

vµ siªu ©m vïng bÞ tæn th ¬ng vµ chØ cÇn thªm mét trong hai tiªu chuÈn sau:

• Kqu¶ chÈn ®o¸n m« bÖnh häc vµ tÕ bµo häc cã tæn th ¬ng lao.

• AFB soi trùc tiÕp (+) trong dÞch ¸p xe.

2.3 Ph ¬ng ph¸p xö lý sè liÖu

- PP thèng kª Y häc

Dù kiÕn KÕt qu¶ vµ bµn

luËn3.1 Ph©n bè lao cét sèng theo giíi vµ tuæi

31- 45

16-30Tuæi

L©m sµng

B¶ng 3.2: §Æc ®iÓm l©m sµng.

Dù kiÕn KÕt qu¶ vµ bµn

luËn

3.2.3 BiÕn d¹ng cét sèng

vÑoGï

Kh«ng

TØ lÖ %n

BiÕn d¹ng cét sèng

B¶ng 3.3 BiÕn d¹ng cét sèng

Dù kiÕn KÕt qu¶ vµ bµn

luËn3.3 §Æc ®iÓm xÐt nghiÖm

TØ lÖ % n

VÞ trÝ

B¶ng 3.4 §Æc ®iÓm

vÒ vÞ trÝ

Dự kiến Kết quả và bàn

luận

3.4.5 Đặc điểm mảnh x ơng chết trong ổ áp xe Biểu đồ 3.6 Đặc điểm mảnh x ơng chết trong

ổ áp xe

( biểu đồ hình tròn)

3.4.6 Đặc điểm áp xe lạnh

Tổng Không

Dù kiÕn KÕt qu¶ vµ bµn

luËn

3.4.7 C¸c lo¹i ¸p xe l¹nh kh¸c

Tæng Kh«ng

Thêi gian xuÊt hiÖn æ ¸p xe

(TÝnh tõ khi xuÊt hiÖn TC ®au cét sèng)

B¶ng 3.9 T ¬ng quan gi÷a thêi gian m¾c bÖnh víi sù xuÊt hiÖn æ ¸p xe l¹nh

Số đốt sống bị

tổn th ơng

Bảng 3.10 T ơng quan giữa số đốt sống bị tổn th ơng và kích th ớc ổ áp xe

Dự kiến Kết quả và bàn

luận

3.4.10 Tính chất mủ trong ổ áp xe lạnh.

Mủ máu Trắng ngà

Trắng đục

Tỷ lệ%

N Tính chất mủ

Bảng 3.11 Tính chất mủ của ổ áp

xe lạnh

Dù kiÕn KÕt luËn

Dù kiÕn kÕt luËn dùa vµo kÕt qu¶ nghiªn cøu