31 MỤC LỤC NỘI DUNG 4 1 Tình hình nghiên cứu về giáo dục chính trị tư tưởng 4 1 1 Về khái niệm giáo dục chính trị tư tưởng 4 1 2 Về khái niệm hiệu quả giáo dục chính trị tư tưởng 12 1 3 Về tiêu chí đá[.]
Tình hình nghiên cứu về giáo dục chính trị - tư tưởng
Về khái niệm giáo dục chính trị - tư tưởng
Giáo dục chính trị - tư tưởng là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong các ngành khoa học như xây dựng Đảng, chính trị học, giáo dục học và tâm lý học quân sự Tùy thuộc vào tính chất, đặc điểm, mục đích và yêu cầu nghiên cứu, các lĩnh vực này có cách tiếp cận khác nhau đối với vấn đề giáo dục chính trị - tư tưởng, nhằm nâng cao nhận thức và xây dựng lập trường vững chắc cho cán bộ, đảng viên.
Trước khi Liên Xô sụp đổ, nhiều công trình và tài liệu về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô đã được dịch sang tiếng Việt, góp phần quan trọng vào việc nghiên cứu và hiểu rõ hơn về chiến lược tư tưởng của Đảng Những tài liệu này cung cấp những kiến thức quý giá giúp các cán bộ, đảng viên hiểu rõ hơn về vai trò của công tác tư tưởng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chủ nghĩa xã hội Các công trình này không chỉ phản ánh quá trình phát triển lý luận của Đảng Liên Xô mà còn hỗ trợ công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức chính trị của cán bộ đảng viên và quần chúng Nhờ sự chuyển ngữ này, các học giả và cán bộ trong nước dễ dàng tiếp cận, nghiên cứu và vận dụng các nguyên tắc tư tưởng của Đảng Liên Xô vào thực tiễn cách mạng Việt Nam.
“Phương pháp luận công tác tư tưởng” của D.A Vôn-cô-gô-nốp [190],
“Hình thành niềm tin cho thế hệ trẻ” của V.A.Xu-khôm-lin-xki [195], “Hoạt động tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô” của X.I.Xu-rơ-ni-tren-cô [196]
Các hoạt động truyền bá nội dung về chính trị được gọi là giáo dục chính trị - tư tưởng, nhằm mục tiêu hình thành nhận thức chính trị và rèn luyện lòng trung thành cho sĩ quan và chiến sĩ Theo “Từ điển bách khoa quân sự Xô - Viết,” giáo dục chính trị - tư tưởng là hệ thống các biện pháp giúp quân nhân có đủ trình độ tư tưởng để hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu và giành chiến thắng trong chiến tranh Mục đích của giáo dục này là phát triển giác ngộ chính trị cao và xây dựng niềm tin vững chắc vào chủ nghĩa cộng sản, nội dung gồm chủ nghĩa Mác - Lênin, chính sách và nghị quyết của Đảng Cộng sản Liên Xô, cùng các thành tựu trong xây dựng quân đội.
Đảng lãnh đạo lực lượng an ninh và truyền thống cách mạng của Đảng, đồng thời góp phần giữ vững tình hữu nghị giữa các dân tộc và các nước XHCN, là nền tảng quan trọng của hoạt động chính trị quốc tế và đối ngoại Theo cuốn “Đảng lãnh đạo lực lượng an ninh của các nước XHCN” [47], một trong những nhiệm vụ hàng đầu của tổ chức Đảng và cơ quan chính trị trong lực lượng an ninh là giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, xây dựng lòng tin tuyệt đối vào các nghị quyết của Đảng, đồng thời phát huy ý thức giai cấp, ý thức dân tộc và tinh thần chiến đấu độc lập của người lính xã hội chủ nghĩa Cuốn sách cũng nhấn mạnh vai trò của việc duy trì truyền thống cách mạng, đối mặt với âm mưu thủ đoạn của kẻ thù và thúc đẩy hoạt động đối ngoại phù hợp với nội dung và đường lối của Đảng.
Trong những năm gần đây, tại Việt Nam đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc, trong đó các nhà nghiên cứu Trung Quốc chủ yếu sử dụng thuật ngữ "công tác giáo dục chính trị tư tưởng" Các tác phẩm này đã chỉ ra những đặc trưng cơ bản của công tác giáo dục chính trị tư tưởng (GDCT-TT), như một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng và bảo vệ lý luận của Đảng Trong cuốn sách "Công tác tư tưởng lý luận của ĐCS Trung Quốc trong thời kỳ cải cách và mở cửa" đã thể hiện rõ sự sử dụng đồng thời hai cách trình bày thuật ngữ là GDCTTT và giáo dục tư tưởng, trong đó GDCTTT (không dấu gạch ngang) được dùng phổ biến hơn, phản ánh tầm quan trọng của công tác này trong các hoạt động của Đảng.
Trong công tác tuyên truyền tư tưởng thời kỳ mới do Cục cán bộ, Ban Tuyên huấn Trung ương, Đảng Cộng sản Trung Quốc thực hiện, nội dung cốt lõi là giáo dục niềm tin vào lý tưởng Việc này đặc biệt nhấn mạnh vào giáo dục lý luận cơ bản, đường lối và cương lĩnh của Đảng, cũng như các giá trị chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa tập thể và chủ nghĩa xã hội như những nội dung hàng đầu của công tác chính trị tư tưởng.
Trong bài viết “Giáo dục chính trị tư tưởng là linh hồn của giáo dục phẩm chất” đăng trên Tạp chí Cầu thị (Trung Quốc) năm 2009, tác giả Lý Vĩnh Thắng nhấn mạnh rằng giáo dục chính trị tư tưởng đóng vai trò cốt lõi trong phát triển phẩm chất con người, nhằm hình thành lý tưởng, đức tin, đạo đức và phương thức hành vi Theo giáo trình “Công tác chính trị của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc” xuất bản năm 1986, công tác giáo dục tư tưởng trong quân đội bao gồm các nội dung chính như giáo dục lý luận chủ nghĩa Mác và “bốn nguyên tắc” cơ bản, giáo dục về xây dựng hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa Trung Quốc cùng hiện đại hóa và chính quy hóa quân đội, cũng như giáo dục chính trị tư tưởng thường xuyên về nhiệm vụ, phẩm chất đạo đức, truyền thống, chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng, pháp chế và dân chủ xã hội chủ nghĩa, cùng kỷ luật tổ chức.
Các quốc gia phương Tây không sử dụng thuật ngữ GDCT-TT, nhưng trên mạng internet có thể tìm thấy nhiều tài liệu đề cập đến hoạt động tuyên truyền chính trị, ví dụ như các từ khóa như “Propaganda”[202] và “Tools of Propaganda” Những tài liệu này giúp hiểu rõ hơn về các phương pháp và chiến lược tuyên truyền, từ đó nâng cao nhận thức về tác động của hoạt động tuyên truyền trong lĩnh vực chính trị.
Trong các tài liệu nghiên cứu, các học giả phương Tây thường sử dụng thuật ngữ "tuyên truyền" hoặc "tuyên truyền chính trị" để mô tả hoạt động truyền bá nội dung nhằm giành hoặc duy trì quyền lực của các đảng phái chính trị Mục tiêu của tuyên truyền chính trị là thay đổi quan điểm và hành vi của đối tượng, từ việc phản đối hoặc thờ ơ chuyển sang ủng hộ cương lĩnh, đường lối, và chính sách của đảng tranh cử hoặc đảng cầm quyền.
Các công trình nghiên cứu quốc tế đều nhấn mạnh rằng công tác tư tưởng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng niềm tin và lý tưởng chính trị Mặc dù tên gọi khác nhau, nhưng nội dung chủ yếu của hoạt động này là truyền bá tri thức về lĩnh vực chính trị một cách rộng nhất Công tác tư tưởng góp phần nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin của cộng đồng vào các giá trị và lý tưởng chính trị.
Các công trình của các tác giả Việt Nam về công tác tư tưởng có số lượng lớn và nội dung đa dạng, phong phú về hình thức Mặc dù mỗi tác giả và công trình đều có cách tiếp cận, phạm vi và lĩnh vực nghiên cứu riêng, nhưng hầu hết đều đề cập đến hoạt động truyền bá nội dung chính trị Thuật ngữ công tác giáo dục chính trị, tư tưởng được sử dụng phổ biến hơn trong các tài liệu, đặc biệt trong lực lượng an ninh Dù có tên gọi khác nhau, nội hàm của các thuật ngữ này thường tương đối giống nhau, phản ánh mục tiêu chung trong công tác tư tưởng và giáo dục chính trị.
Trong các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam, tên gọi hoạt động này chưa thống nhất, với các tài liệu khác nhau sử dụng các thuật ngữ khác nhau như "công tác giáo dục chính trị tư tưởng" tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X và XI, trong khi Hội nghị lần thứ tư của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI lại dùng thuật ngữ "công tác giáo dục chính trị, tư tưởng".
Trong cuốn “Đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên cơ sở”, tác giả Vũ Ngọc Am đưa ra định nghĩa: công tác giáo dục chính trị tư tưởng là “quá trình tổ chức giáo dục, truyền bá hệ tư tưởng của giai cấp công nhân đến với quần chúng nhân dân, thực chất là quá trình truyền bá, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cương lĩnh, đường lối, quan điểm và những chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước cho cán bộ, đảng viên và nhân dân” [1, tr.22] Theo tác giả, “công tác giáo dục chính trị tư tưởng thuộc hình thái của công tác tuyên truyền, một trong ba hình thái của công tác tư tưởng” [1, tr.22] Mục đích của công tác giáo dục chính trị tư tưởng là truyền bá, giáo dục CNMLN-TTHCM,đường lối, quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước, làm cho hệ tư tưởng trở thành hệ tư tưởng chi phối, thống trị trong đời sống tinh thần xã hội, giúp cho cán bộ, đảng viên và nhân dân xây dựng thế giới quan, phương pháp luận đúng đắn, khắc phục những tư tưởng lạc hậu, nâng cao nhận thức chính trị,ngày càng nắm chắc và biết vận dụng vào thực tế cuộc sống, thực hiện thắng lợi đường lối, nhiệm vụ chính trị; cổ vũ, động viên khơi dậy nhiệt tình cách mạng, tinh thần tự giác và tính tích cực trong quá trình cải tạo, xây dựng xã hội mới XHCN
Cuốn giáo trình “Nguyên lý công tác tư tưởng” của tác giả Lương Khắc Hiếu nhấn mạnh rằng giáo dục chính trị - tư tưởng là một hoạt động của công tác tư tưởng, khác biệt chính nằm ở nội dung, phản ánh lĩnh vực hoạt động thực tiễn của tư tưởng Nội dung giáo dục tư tưởng rất phong phú, bao gồm giáo dục thế giới quan khoa học, đạo đức, kinh tế, lao động, và đặc biệt là giáo dục chính trị - tư tưởng nhằm trang bị cho nhân dân kiến thức về lĩnh vực chính trị của xã hội, hình thành ý thức giác ngộ chính trị và hiểu rõ đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Mục tiêu của giáo dục chính trị là giúp công dân hình thành các quan điểm đúng đắn về chính trị, có nhận thức rõ về trách nhiệm và nghĩa vụ công dân.
Tư tưởng đóng vai trò hình thành nền tảng văn hóa chính trị cho nhân dân lao động Cấu trúc văn hóa chính trị ở cấp độ cá nhân bao gồm tri thức chính trị, niềm tin chính trị và tính tích cực chính trị - xã hội Nội dung giáo dục chính trị - tư tưởng chủ yếu truyền đạt hệ thống tri thức chính trị, trong đó cốt lõi là Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, truyền thống chính trị và các giá trị chính trị được đúc kết qua lịch sử Đồng thời, giáo dục còn hướng tới hình thành lý tưởng chính trị của giai cấp và dân tộc, niềm tin vào sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo, giáo dục bản lĩnh, nhạy bén chính trị và khả năng đấu tranh chống lại sự mơ hồ chính trị Bên cạnh đó, việc giáo dục tính tích cực chính trị - xã hội nhằm thúc đẩy thái độ chủ động, đấu tranh chống lại sự thụ động và thờ ơ chính trị Nghiên cứu đã làm rõ mục đích, nội dung của giáo dục chính trị - tư tưởng khác biệt rõ ràng so với các hoạt động khác trong công tác tư tưởng.
Về khái niệm hiệu quả giáo dục chính trị - tư tưởng
Hiệu quả công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô được hiểu là sự so sánh giữa kết quả đạt được và mục tiêu xây dựng giác ngộ cũng như phẩm chất cộng sản của con người Mục đích của công tác tư tưởng nhằm phát triển phẩm chất chính trị và đạo đức của nhân dân theo lý tưởng cộng sản chủ nghĩa Hiệu quả này phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan như lối sống XHCN, chế độ dân chủ, môi trường xã hội, cũng như các nhân tố chủ quan bao gồm năng lực lãnh đạo của Đảng, trình độ chuyên môn của cán bộ tư tưởng, và việc không ngừng cải tiến phương pháp Đồng thời, việc giữ gìn sự thống nhất giữa các biện pháp về kinh tế, xã hội, tư tưởng, tổ chức và hành chính cũng đóng vai trò quyết định trong nâng cao hiệu quả hoạt động tư tưởng của Đảng.
Tác giả Tào Tổ Minh và Trần Đình trong bài viết "Đánh giá tính hiệu quả của công tác giáo dục chính trị tư tưởng" đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác giáo dục chính trị trong các tổ chức đảng và đoàn thể Bài viết phân tích các phương pháp giảng dạy mới, kết quả đạt được cũng như những khó khăn, thách thức trong quá trình thực hiện công tác này Đồng thời, các tác giả đề xuất những giải pháp nhằm cải tiến phương pháp giảng dạy và tăng cường vai trò của công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong nâng cao nhận thức, ý thức và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên Chính sách, chiến lược phù hợp sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị tư tưởng, góp phần củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng.
Trường Đảng tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, nhấn mạnh rằng đánh giá hiệu quả công tác giáo dục chính trị tư tưởng dựa trên khả năng đáp ứng nhu cầu người học và đạt được mục đích xác định, đồng thời phù hợp với mục tiêu dự kiến và phát huy chức năng của giáo dục Ở Việt Nam, hiệu quả được quan tâm trong cả lĩnh vực sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần, trong đó, trong kinh tế học, hiệu quả là một khái niệm cốt lõi phân biệt rõ với kết quả và chất lượng Kết quả phản ánh toàn bộ sản phẩm của quá trình sản xuất, gồm số lượng và chất lượng, trong đó chất lượng thể hiện tính năng của sản phẩm nhằm thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng.
Trong lĩnh vực quân sự, tuy cách diễn đạt khác nhau nhưng các tác giả đều đề cập đến vấn đề chi phí khi nói đến hiệu quả Trong luận án tiến sĩ triết học “Nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng trong lực lượng an ninh nhân dân
Hiệu quả công tác tư tưởng tại Việt Nam hiện nay được hiểu là sự so sánh giữa kết quả đạt được với mục tiêu đề ra và chi phí bỏ ra, trong đó chi phí được mở rộng hơn là việc sử dụng tối ưu mọi khả năng để đạt mục đích trong điều kiện nhất định [182, tr.23] Điều này cho thấy rằng chi phí không chỉ đơn thuần là tiền bạc mà còn bao gồm các yếu tố khác để tối đa hóa hiệu quả Theo quan điểm của Cao Xuân Trung, hiệu quả giáo dục chính trị - tư tưởng phản ánh mối quan hệ giữa kết quả đạt được, đầu tư về mọi mặt và tác động thực tế của quá trình đó [173, tr.40].
Luận án tiến sĩ của tác giả Lương Ngọc Vĩnh xác định rõ khái niệm hiệu quả công tác GDCT-TT là sự tương quan giữa kết quả lĩnh hội tri thức chính trị, hình thành niềm tin chính trị và tính tích cực chính trị - xã hội sau tác động giáo dục của chủ thể Hiệu quả này được hiểu là sử dụng hợp lý các nguồn lực để đạt được mục tiêu đã xác định trong những điều kiện cụ thể, từ đó nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng.
Trong công trình này, tác giả đã thay thế thuật ngữ "chi phí" bằng "nguồn lực" để thể hiện một cách đầy đủ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến dự án, bao gồm thời gian, công sức, tiền bạc và cơ sở vật chất Việc sử dụng từ "nguồn lực" giúp làm rõ rằng các yếu tố này đều góp phần vào quá trình thực hiện và thành công của dự án, phù hợp với các nguyên tắc tối ưu hóa nguồn lực trong quản lý dự án Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tăng cường khả năng lập kế hoạch và dự báo trong các hoạt động nghiên cứu và phát triển.
Cuốn sách "Cơ sở lý luận công tác tư tưởng" của tác giả Lương Khắc Hiếu nhấn mạnh rằng hiệu quả công tác tư tưởng được định nghĩa là mối quan hệ giữa việc tiếp thu tri thức chính trị, hình thành niềm tin chính trị và sự tích cực chính trị-xã hội của đối tượng sau khi chịu tác động của người truyền đạt Khái niệm này còn đặc biệt nhấn mạnh vai trò của việc xác định mục tiêu, nguồn lực và điều kiện cụ thể để đạt được kết quả mong muốn trong công tác tư tưởng.
Các nghiên cứu đều nhấn mạnh rằng hiệu quả công tác tư tưởng, giáo dục chính trị là một vấn đề thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước Đa số các công trình cho rằng, hiệu quả thể hiện qua mối quan hệ giữa kết quả, mục đích, chi phí và nguồn lực, phản ánh sự phù hợp giữa các yếu tố này Ngoài ra, các nghiên cứu còn phân tích các cách phân loại hiệu quả và những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả của hoạt động giáo dục chính trị, giúp làm rõ cách nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng trong thực tiễn.
Về tiêu chí đánh giá hiệu quả giáo dục chính trị - tư tưởng
Trong cuốn “Công tác Đảng-chính trị trong các lực lượng vũ trang Xô-
Các nhà khoa học Liên Xô nhấn mạnh rằng “thước đo kết quả của việc giáo dục chính trị cho quần chúng là những việc cụ thể,” trong đó tính tư tưởng cộng sản chủ nghĩa bao gồm kiến thức, niềm tin và hành động thực tiễn Các tác giả trong cuốn “Hoạt động tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô” đề cao ba tiêu chuẩn để đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng: trình độ hiểu biết về chủ nghĩa Mác-Lênin, các đường lối, chính sách đảng và pháp luật nhà nước; những thành tựu mới nhất của khoa học kỹ thuật và văn hóa; và ý thức giác ngộ cộng sản chủ nghĩa, niềm tin cộng sản chủ nghĩa cùng tính tích cực xã hội Tuy nhiên, vẫn còn thiếu rõ ràng trong việc phân biệt giữa nhận thức chính trị, ý thức giác ngộ và niềm tin cộng sản chủ nghĩa.
Nhiều nhà nghiên cứu phương Tây quan tâm đến tiêu chí và phương pháp đánh giá hiệu quả tuyên truyền chính trị, trong đó chủ yếu dựa vào sự hiểu biết, thái độ và hành vi của đối tượng Một công trình nghiên cứu về lý thuyết tuyên truyền "Propaganda" đã chỉ ra bốn phương pháp đo hiệu quả tuyên truyền gồm nghiên cứu thực nghiệm có kiểm soát, phân tích dữ liệu thống kê, quan sát thực tiễn và phỏng vấn nhóm nhắc lại Các phương pháp này giúp đánh giá tác động của tuyên truyền một cách toàn diện và chính xác.
Nhiều nhà khoa học Việt Nam đã nghiên cứu về tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng dựa trên nhận thức và hành động của đối tượng Theo tác giả Đào Duy Tùng trong tuyển tập “Một số vấn đề về công tác tư tưởng”, tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả dựa trên nhận thức và hành động, nhưng không phải mọi hành động tích cực đều do giáo dục gây ra; đó còn là kết quả của việc hình thành đường lối chính trị, mức độ quán triệt và truyền bá đường lối, ảnh hưởng của hệ tư tưởng và bầu không khí tâm lý xã hội tích cực, cũng như công tác xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa Trong từng nhiệm vụ chính trị cụ thể, các tiêu chuẩn đánh giá gồm nhận thức chính trị, nhiệt huyết cách mạng, ý thức trách nhiệm, tri thức chuyên môn, hành động cụ thể và chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của từng cá nhân Ngoài ra, còn có tiêu chuẩn đánh giá của từng binh chủng trong công tác tư tưởng để đảm bảo hiệu quả toàn diện.
Cuốn “Về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam” của tác giả Đào Duy Quát nhấn mạnh ba tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả: hoàn thành nhiệm vụ chính trị, sự trưởng thành của cán bộ, đảng viên và nhân dân, cùng với các tổ chức trong sạch vững mạnh Ở tầm quốc gia, hiệu quả công tác tư tưởng góp phần duy trì chính trị ổn định, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, đồng thời tăng cường quốc phòng, an ninh và nâng cao uy tín quốc tế Ngoài ra, hiệu quả công tác tư tưởng còn được đánh giá qua ba bộ phận cấu thành hoặc phương tiện, công cụ như các cơ quan nghiên cứu, trường chính trị, báo cáo viên, phương tiện thông tin đại chúng, văn hóa – nghệ thuật và điều tra dư luận xã hội [xem 114, tr.18-25].
Trong cuốn “Nghiệp vụ công tác tuyên giáo” xuất bản năm 2008 của Ban Tuyên giáo Trung ương, các tác giả nhấn mạnh rằng hiệu quả công tác tư tưởng được đánh giá qua những chuyển biến về nhận thức và tư tưởng của các giai cấp, tầng lớp và toàn xã hội Điều này thể hiện rõ qua kết quả về kinh tế, chính trị và xã hội, cũng như thông qua các phong trào xã hội ở các mức độ khác nhau, từ lâu dài đến trước mắt và trực tiếp.
Đánh giá hiệu quả công tác giáo dục chính trị tư tưởng là một vấn đề phức tạp đòi hỏi xem xét toàn diện, phân biệt rõ giữa kết quả và hiệu quả Hiệu quả của công tác này thể hiện qua trình độ nhận thức, tính tự giác cách mạng, tinh thần nhiệt huyết và tận tụy trong hành động của cán bộ, đảng viên và nhân dân; trong đó, hành động và hành vi thực tế của mỗi người là thước đo quyết định hiệu quả Để đánh giá đúng, cần xem xét việc áp dụng đổi mới phương pháp và hình thức nhằm mang lại hiệu quả cao, đồng thời tiết kiệm chi phí vật chất tối đa, vì tỷ lệ nghịch giữa hiệu quả và chi phí vật chất luôn tồn tại Theo tác giả Trần Thị Anh Đào, sự thay đổi trong nhận thức, thái độ và hành vi của đối tượng sau tác động tư tưởng chính là cơ sở để đánh giá hiệu quả Đồng thời, tác giả Hà Học Hợi nhấn mạnh rằng, hiệu quả công tác tư tưởng được phản ánh qua nỗ lực của chủ thể và sự chuyển biến về nhận thức, tư tưởng của đối tượng, thể hiện qua kết quả kinh tế, chính trị, xã hội và phong trào hành động cách mạng của quần chúng Các tiêu chí đánh giá gồm mức độ tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân, cũng như sự chuyển biến của nhận thức thành phong trào quần chúng qua mức độ tích cực, tự giác, số lượng người tham gia và chất lượng hoàn thành nhiệm vụ.
Các công trình đã đưa ra nhận thức ban đầu về tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng, trong đó một số tác giả cho rằng cần đánh giá các yếu tố như nội dung, phương pháp, hình thức và phương tiện Tuy nhiên, quan điểm này có thể mâu thuẫn với mục đích của công tác tư tưởng, vì mục tiêu cuối cùng là thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của đối tượng.
Trong “Nguyên lý công tác tư tưởng” tập 2, tác giả Lương Khắc Hiếu giới thiệu các tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng gồm hai nhóm chính là tiêu chuẩn tinh thần và tiêu chuẩn thực tiễn, được đánh giá trên bình diện toàn xã hội và cụ thể Tiêu chuẩn tinh thần phản ánh sự hoàn thiện của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư duy lý luận, đường lối, chính sách của Đảng và khả năng vận dụng sáng tạo chúng vào thực tiễn cách mạng, đồng thời đo lường mức độ truyền bá và thâm nhập của các yếu tố này trong đời sống cá nhân và xã hội Tiêu chuẩn thực tiễn tập trung vào tính tích cực lao động, hoạt động chính trị - xã hội, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, cùng quy mô, tính chất của các phong trào hành động cách mạng của quần chúng Ở cấp độ cá nhân, tiêu chuẩn tinh thần là nhận thức và niềm tin, còn tiêu chuẩn thực tiễn là hành động tích cực của con người Các nhà khoa học chỉ ra rằng hiệu quả công tác tư tưởng có 6 đặc điểm quan trọng, và kết quả luôn phản ánh đúng đối tượng, chỉ có thể đánh giá ở đối tượng đó Để đánh giá hiệu quả, cần thấu triệt quan điểm toàn diện, lịch sử - cụ thể và xác định kết quả của quá trình tác động tư tưởng, sử dụng các phương pháp định lượng như phỏng vấn, bảng hỏi, điều tra, thống kê và các phương pháp định tính như phỏng vấn mở, thảo luận nhóm, quan sát, phân tích nội dung để có đánh giá chính xác.
Trong cuốn “Công tác tư tưởng - văn hoá trong xây dựng quân đội về chính trị” do TCCT xuất bản, các tác giả nhấn mạnh rằng đặc điểm, quy trình tác động và hiệu quả của công tác tư tưởng - văn hóa khác biệt rõ rệt so với hoạt động sản xuất vật chất, khi kết quả cuối cùng nằm trong chính con người thông qua đức tính, phẩm chất tư tưởng, tình cảm và tâm lý Hiệu quả của hoạt động này được đánh giá dựa trên số lượng, chất lượng và sức tác động của thông tin, cũng như khả năng chuyển hóa thông tin thành tư tưởng và hành động của mỗi cá nhân Tác giả Trần Ngọc Tuệ cho biết, tiêu chuẩn đánh giá công tác tư tưởng trong lực lượng an ninh gồm nhận thức chính trị tư tưởng và hoạt động thực tiễn của tổ chức và cá nhân Trong khi đó, tác giả Cao Xuân Trung nhấn mạnh rằng để đánh giá hiệu quả giáo dục chính trị - tư tưởng, cần so sánh kết quả với mục đích đã đề ra dựa trên các yếu tố về chi phí thời gian, nhân lực và vật lực, nhằm đảm bảo hiệu quả tối ưu mà không đi sâu vào các chi phí cụ thể, mà chủ yếu tập trung vào sự hình thành, phát triển nhận thức, thái độ, niềm tin và hành vi chính trị của quân nhân.
Tác giả Lương Ngọc Vĩnh và Lương Khắc Hiếu đề xuất các tiêu chí đánh giá hiệu quả của hoạt động GDCT-TT dựa trên hai nhóm chính: kết quả và nguồn lực huy động Trong nhóm kết quả, họ tập trung đánh giá về kiến thức, thái độ và hành động của đối tượng tham gia Đối với nhóm nguồn lực, các tiêu chí bao gồm việc huy động nhân lực, kinh phí, thời gian, cơ sở vật chất và phương tiện hỗ trợ trong thực hiện GDCT-TT.
Về hiệu quả giáo dục chính trị - tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ lực lượng an ninh
Hiện nay, tại nước CHDCND Lào, chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập trực tiếp đến hiệu quả của công tác GDCT-TT đối với cán bộ chiến sĩ lực lượng an ninh Tuy nhiên, có một số công trình gián tiếp đã đề cập đến vấn đề này, như đề tài khoa học cấp cơ sở về công tác nắm bắt, giải quyết và báo cáo tình hình tư tưởng cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân, cũng như đề tài khoa học cấp Bộ của Cục Công tác chính trị, Bộ Công an về thực trạng và giải pháp trong công tác này.
Trong bài viết "Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng của lực lượng Công an nhân dân trong tình hình hiện nay" của Đặng Thái Giáp, tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nắm chắc diễn biến tình hình tư tưởng của cán bộ, chiến sĩ để đề xuất các biện pháp phù hợp Ông cũng nhấn mạnh việc nâng cao nhận thức trách nhiệm của cấp ủy và người chỉ huy đơn vị trong công tác tư tưởng, cùng với việc tăng cường đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng để nâng cao hiệu quả công tác này Bên cạnh đó, tác giả đặc biệt chú trọng chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của cán bộ, chiến sĩ lực lượng Công an để duy trì tinh thần đoàn kết, ổn định tư tưởng trong toàn lực lượng.
Cuốn “Giáo trình Công tác đảng, công tác chính trị trong Công an nhân dân” của tác giả Đinh Ngọc Hoa (2015) trình bày các nội dung cơ bản về bản chất, nguyên tắc và phương châm của công tác tư tưởng trong lực lượng Công an nhân dân Cuốn sách nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức chính trị và củng cố niềm tin trong lực lượng công an để hoàn thành tốt nhiệm vụ giữ gìn an ninh trật tự Ngoài ra, tài liệu còn đề cập các hoạt động chính trong công tác chính trị nhằm đảm bảo sự đoàn kết, thống nhất và phát huy vai trò của công tác đảng trong lực lượng công an Thông qua nội dung này, cuốn sách góp phần cung cấp kiến thức cần thiết để cán bộ, chiến sĩ hiểu rõ về vai trò của công tác tư tưởng và chính trị trong công tác đảm bảo an ninh quốc gia.
Các bài báo như “Nâng cao hiệu quả công tác chính trị, tư tưởng đối với thanh niên Công an nhân dân trong tình hình mới” của Lê Minh Tuấn và Lê Đình Hồng, “Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng – Nhiệm vụ quan trọng để xây dựng lực lượng CAND tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và Nhân dân” của Trần Bá Thiều, cùng “Giáo dục chính trị, tư tưởng cho CBCS Công an tỉnh Lạng Sơn” của Dương Quốc Thành đều đồng tình rằng để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong lực lượng công an nhân dân, cần tập trung đổi mới nội dung và phương thức thực hiện, xây dựng lực lượng chủ thể vững mạnh, tăng cường đầu tư về cơ sở vật chất và phương tiện hiện đại, đồng thời tạo ra môi trường văn hóa tích cực trong đơn vị.
Hiện tại, nước CHDCND Lào vẫn rất ít các công trình nghiên cứu trực tiếp về hiệu quả của công tác GDCT-TT đối với lực lượng an ninh nhân dân Tuy nhiên, vẫn có một số công trình đã đề cập và bàn luận về nội dung này, cho thấy sự quan tâm và nhận thức ngày càng tăng về vai trò của công tác này trong nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng an ninh Các nghiên cứu này góp phần làm rõ tầm quan trọng của GDCT-TT trong củng cố, nâng cao phẩm chất và năng lực cho các cán bộ, chiến sĩ công an nhân dân Lào.
Cuốn “45 năm trưởng thành và phát triển của lực lượng an ninh” của
Bộ An ninh Lào [66] Đây là cuốn sách tổng kết khá công phu về quá trình ra đời, trưởng thành và phát triển của lực lượng an ninh Lào qua các thời kỳ lịch sử Công trình đã khẳng định lực lượng an ninh là một bộ phận của lực lượng vũ trang cách mạng, là lực lượng trung thành của Đảng, của nhân dân các bộ tộc Lào do Đảng NDCM Lào thành lập, lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp và toàn diện, là lực lượng xuất thân từ nhân dân, do dân và vì dân Một trong những nguyên nhân làm nên những thành tựu ấy là do Đảng NDCM Lào luôn quan tâm tiến hành công tác giáo dục chính trị - tư tưởng và công tác này đã luôn đạt chất lượng hiệu quả tốt.
Cuốn sách “Xây dựng tổ chức cơ sở đảng trong sạch vững mạnh gắn với xây dựng đơn vị cơ sở vững mạnh toàn diện trong lực lượng An ninh Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào” tập trung vào việc lý giải tầm quan trọng của việc kết hợp xây dựng TCCSĐ TS, VM với xây dựng đơn vị cơ sở vững mạnh toàn diện trong lực lượng an ninh hiện nay, đồng thời đề cập đến các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị cho cán bộ chiến sĩ Các tác giả nhấn mạnh, việc tăng cường công tác tuyên truyền chính trị giúp nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ trong toàn lực lượng an ninh nhân dân Bên cạnh đó, cuốn sách còn trình bày các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, từ đó đề ra các giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả công tác này trong bối cảnh lực lượng an ninh của Lào hiện nay.
Thành tựu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
Những thành tựu cơ bản
Hiệu quả công tác tư tưởng là một vấn đề phức tạp và được nhiều nhà khoa học, chính trị gia, cũng như những người làm công tác tư tưởng tại Việt Nam và quốc tế quan tâm Các nghiên cứu về hiệu quả giáo dục chính trị tư tưởng đã chỉ ra rằng, để nâng cao hiệu quả, cần tập trung vào việc đổi mới phương pháp tiếp cận, tăng cường công tác tuyên truyền phù hợp với tình hình thực tế, đồng thời tăng cường vai trò của các cán bộ làm công tác tư tưởng Điều này giúp góp phần củng cố niềm tin của nhân dân, xây dựng môi trường chính trị ổn định, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.
Công tác tư tưởng chủ yếu nhằm truyền bá nội dung chính trị để nâng cao nhận thức, hình thành niềm tin và thúc đẩy hành động chính trị tích cực, tự giác Hoạt động này nhằm phát triển phẩm chất và năng lực chính trị hoặc văn hóa chính trị cho đối tượng, thể hiện qua vai trò của Đảng Cộng sản và các tổ chức đảng, tổ chức chính trị Mục đích của công tác tư tưởng là xây dựng nền tảng tư duy chính trị vững chắc, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của tổ chức và đất nước.
Trong xã hội, các cán bộ, đảng viên và những người làm công tác chính trị đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt tri thức về chính trị, tập trung vào hệ tư tưởng, đường lối, quan điểm của Đảng, cũng như chính sách và pháp luật của Nhà nước Nội dung này nhằm nâng cao nhận thức chính trị cho các đối tượng bao gồm cán bộ, đảng viên, chiến sĩ và quần chúng nhân dân Hoạt động này thực hiện theo các nguyên tắc, phương châm đã đề ra và sử dụng đa dạng các hình thức, phương pháp, phương tiện của công tác tư tưởng để đảm bảo hiệu quả trong tuyên truyền và giáo dục chính trị.
Hầu hết các tác giả đều đồng thuận rằng hiệu quả công tác tư tưởng và giáo dục chính trị được đánh giá dựa trên sự phù hợp giữa kết quả đạt được với mục tiêu đề ra và chi phí nguồn lực đã đầu tư Việc đo lường này phản ánh mức độ thành công trong việc định hướng tư tưởng và nâng cao nhận thức chính trị, đảm bảo sử dụng nguồn lực một cách tối ưu để đạt hiệu quả cao nhất Thông qua đó, công tác tư tưởng không chỉ góp phần nâng cao ý thức chính trị mà còn tối ưu hóa chi phí nguồn lực, phù hợp với mục tiêu chiến lược của tổ chức hoặc cơ quan.
- Chỉ ra được các tiêu chí hoặc tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng, như sau:
Hoàn thành nhiệm vụ chính trị là mục tiêu quan trọng của tập thể, góp phần vào sự trưởng thành của cán bộ, đảng viên và nhân dân, đồng thời duy trì các tổ chức trong sạch, vững mạnh Trên bình diện quốc gia, mức độ chi phối của hệ tư tưởng XHCN thể hiện rõ qua sự ổn định chính trị, phát triển kinh tế, xã hội và văn hoá bền vững Ngoài ra, quốc phòng và an ninh được tăng cường nhằm bảo vệ tổ quốc, trong khi uy tín quốc tế của đất nước ngày càng nâng cao.
Trong công tác tư tưởng, việc đánh giá kết quả của các lĩnh vực như công tác lý luận, tuyên truyền và cổ động đóng vai trò quan trọng trong việc xác định mức độ đạt được mục tiêu đề ra Việc xác định rõ mục đích, yêu cầu của công tác giáo dục chính trị giúp nâng cao hiệu quả, đồng thời cần thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả thực tế so với mục tiêu ban đầu Bên cạnh đó, việc chỉnh sửa nội dung, vận dụng phù hợp các hình thức và phương pháp công tác tư tưởng góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác này.
Đối với cá nhân, việc nhận thức rõ ràng về các giá trị chính trị và xã hội giúp xây dựng niềm tin vững chắc, từ đó nâng cao bản lĩnh chính trị và thái độ tích cực trong công việc và cuộc sống Thái độ và hành vi đạo đức đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện trách nhiệm cá nhân, góp phần hoàn thành nhiệm vụ một cách hiệu quả Kết quả công việc phản ánh sự nhận thức, niềm tin và tinh thần chính trị của mỗi người, đồng thời góp phần xây dựng môi trường lao động tích cực, lành mạnh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Các yêu cầu và đề xuất liên quan đến nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng đã được đưa ra một cách rõ ràng, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp cụ thể phù hợp với từng địa phương, cơ quan, đơn vị nhằm thúc đẩy công tác này ngày càng hiệu quả hơn Việc đưa ra các đề xuất đa dạng giúp đảm bảo tính linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn, từ đó góp phần nâng cao nhận thức, tư duy chính trị của cán bộ, đảng viên và nhân dân Áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng không chỉ giúp củng cố nội dung tuyên truyền mà còn góp phần ổn định, phát triển bền vững tại các địa phương và đơn vị.
Mặc dù chưa đề cập trực tiếp đến hiệu quả của giáo dục công dân – trung học, nhưng các nghiên cứu trước đó cung cấp cơ sở lý luận vững chắc để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về bản chất, phương hướng và các biện pháp nâng cao hiệu quả của giáo dục công dân – trung học.
TT cho cán bộ, chiến sĩ cơ quan Bộ An ninh nhân dân Lào.
Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
Các công trình và tài liệu nghiên cứu tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, dẫn đến vẫn còn tồn tại một số điểm chưa rõ ràng hoặc chưa thống nhất trong kết quả.
Thứ nhất, về mặt lý luận:
Dù Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu về GDCT-TT cho các đối tượng khác nhau, nhưng vẫn thiếu các nghiên cứu về GDCT-TT dành riêng cho cán bộ, chiến sĩ lực lượng an ninh nước CHDCND Lào Do đó, cần thiết phải thực hiện các công trình nghiên cứu để làm rõ sự khác biệt giữa GDCT-TT tại Việt Nam và ở Lào, nhằm đáp ứng các nhu cầu đặc thù của cán bộ, chiến sĩ lực lượng an ninh nhân dân Lào.
Mặc dù đã có một số công trình nghiên cứu tại Việt Nam xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả GDCT-TT nói chung, nhưng việc áp dụng bộ tiêu chí này cho đối tượng cán bộ, chiến sĩ lực lượng an ninh nhân dân Lào vẫn còn thiếu các nghiên cứu đầy đủ và sâu sắc.
Hầu hết các công trình chưa khảo sát thực trạng hiệu quả GDCT-TT tại các cơ quan cấp chiến lược thuộc lực lượng vũ trang, đặc biệt là tại Bộ An ninh Nhân dân Lào, nơi có vị trí chiến lược quan trọng và yêu cầu chính trị cao Với đội ngũ cán bộ cao cấp đông đảo, hiệu quả GDCT-TT tại đây chắc chắn sẽ có những khác biệt rõ rệt so với các cơ quan, đơn vị và địa phương khác.
Về các giải pháp nâng cao hiệu quả GDCT-TT, các công trình đã đề xuất một bộ khung giải pháp phù hợp cho nhiều đối tượng khác nhau Tuy nhiên, do Bộ An ninh có chức năng, nhiệm vụ và tổ chức đặc thù, các biện pháp áp dụng không thể là những giải pháp chung chung giống như các đối tượng khác Vì vậy, vấn đề đặt ra là cần tiếp tục nghiên cứu, tìm ra những giải pháp mang nét đặc thù riêng phù hợp với đặc thù của Bộ An ninh.
Dựa trên những kết quả nghiên cứu đã được kế thừa, NCS Lào đang học tập tại Việt Nam hướng tới mục tiêu làm rõ các vấn đề quan trọng trong lĩnh vực của mình Quá trình nghiên cứu nhằm cung cấp những phát hiện mới, góp phần nâng cao kiến thức và thúc đẩy phát triển khoa học trong bối cảnh quốc tế Việc tiếp tục nghiên cứu giúp xác định các vấn đề then chốt và đề xuất các giải pháp phù hợp, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nghiên cứu khoa học.
Hệ thống hoá và hoàn thiện khái niệm GDCT-TT cho cán bộ, chiến sĩ lực lượng an ninh dựa trên góc độ khoa học công tác tư tưởng Việc xác định rõ các yếu tố cấu thành hoạt động GDCT-TT là nền tảng để xây dựng khái niệm chính xác và bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả Điều này giúp nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng trong lực lượng an ninh, đảm bảo hoạt động GDCT-TT phù hợp với yêu cầu, tiêu chuẩn đề ra.
- Cụ thể hoá lý luận chung về hiệu quả GDCT-TT vào một đối tượng cụ thể là cán bộ, chiến sĩ Bộ An ninh nhân dân Lào
- Khảo sát, tổng kết thực tiễn ở Bộ An ninh để khẳng định, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận đã nghiên cứu.
Đề xuất các giải pháp mới, đặc thù dựa trên cơ sở khoa học công tác tư tưởng nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ Bộ An ninh Áp dụng các phương pháp sáng tạo, phù hợp với đặc thù công tác, giúp tăng cường nhận thức chính trị và giữ vững tinh thần đoàn kết trong lực lượng Việc này góp phần xây dựng hình ảnh Bộ An ninh vững mạnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia trong tình hình mới.
Việc đề xuất các giải pháp mới nhằm nâng cao hiệu quả GDCT-TT cho cán bộ, chiến sĩ Bộ An ninh là rất quan trọng, góp phần nâng cao năng lực và trình độ của lực lượng này Theo quan điểm của CNMLN, mục đích hành động của con người không chỉ dừng lại ở việc nhận thức thế giới mà còn hướng tới việc cải tạo, thay đổi thế giới để phù hợp với mục tiêu phát triển Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp đào tạo và bồi dưỡng nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác an ninh, góp phần xây dựng nền an ninh vững mạnh.
Dựa trên việc chỉ ra các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đề tài luận án đã xác định rõ hướng đi riêng biệt, không trùng lặp với các công trình nghiên cứu trước đó Điều này khẳng định tính độc đáo và mới mẻ của đề tài, góp phần mở ra hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực Việc xác định các vấn đề chưa được khám phá kỹ lưỡng cho thấy sự công phu trong quá trình phân tích và nghiên cứu của tác giả Nhờ đó, luận án không chỉ tiếp tục phát triển tri thức hiện có mà còn định hướng cho các nghiên cứu sau này, nâng cao khả năng ứng dụng thực tiễn và thu hút sự quan tâm của cộng đồng khoa học.