TÊN BÀI DẠY: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP TÁCH CHẤT RA KHỎI HỖN HỢP Môn học: Khoa học tự nhiên; lớp: 61. Thời gian thực hiện: 3 tiết I. Mục tiêu bài học Kiến thức (1) HS trình bày được một số cách đơn giản để tách chất ra khỏi hỗn hợp và ứng dụng của các cách tách chất đó. (2) HS sử dụng được một số dụng cụ, thiết bị cơ bản để tách các chất ra khỏi hỗn hợp bằng cách lọc, cô cạn, chiết. (3) HS trình bày được mối liên hệ giữa tính chất vật lí của một số chất thông thường với phương pháp tách chúng ra khỏi hỗn hợp và ứng dụng của các chất trong thực tiễn. 2. Năng lực 2.1. Năng lực chung (4) Năng lực tự chủ, tự học: HS được rèn luyện khả năng tự học, tự tìm kiếm thông tin thông qua hoạt động làm nhóm và thực hành trải nghiệm. (5) Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo: HS đề ra hướng giải quyết các vấn đề về tách các chất ra khỏi hỗn hợp.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
Võ Huỳnh Ngọc Trang Lớp: 18SHH
Nhóm: 3
Đà Nẵng, ngày tháng 3 năm 2021
Trang 2Môn học: Khoa học tự nhiên; lớp: 6/1.
Thời gian thực hiện: 3 tiết
Trang 3- (6) Năng lực giao tiếp và hợp tác: Học sinh được phân nhóm để giải quyết các nhiệm vụ, từ
đó rèn luyện khả năng hợp tác nhóm với các bạn trong lớp Học sinh được rèn luyện khả nănggiao tiếp thông qua hoạt động nhận xét ý kiến, đưa ra quan điểm, thắc mắc của bản thân
- (13) Trách nhiệm: Có trách nhiệm khi làm việc tập thể
II Thiết bị dạy học và học liệu
1 Giáo viên
Trang 4- Dụng cụ, nguyên liệu cần cho bài học:
+ Dụng cụ: Phễu chiết, đèn cồn, chén sứ, kẹp gắp, giá đỡ
+ Nguyên liệu: Nước muối bão hòa, than hoạt tính, 2 cốc đựng nước bẩn, 2 cốc đựng hỗn hợpdầu và nước
- Các hình ảnh, thước phim trực quan về các hoạt động tách chất trong thực tiễn đời sống
- Giáo án, bài giảng powerpoint
- SGK môn khoa học tự nhiên lớp 6
2 Học sinh
- SGK môn khoa học tự nhiên lớp 6
- Xem lại kiến thức bài cũ
Trang 5Hoạt động của GV Hoạt động của HS
- GV nhắc lại cho HS một đoạn trong truyện
cổ tích “Tấm Cám” Dì ghẻ đã trộn một đấu
thóc và một đấu gạo và bắt Tấm nhặt xong
thóc riêng, gạo riêng mới được đi xem hội
- GV đặt câu hỏi: Trong truyện thì Tấm đã
dùng cách nào để tách hỗn hợp gạo và thóc
đó?
- GV đưa ra vấn đề: “Giả sử ở đây dì ghẻ
“ác” hơn, không yêu cầu Tấm tách thóc và
gạo mà thay thế bằng việc tách một trong ba
hỗn hợp sau:
+ Tách dầu ăn ra khỏi nước
+ Lọc sạch nước bẩn
+ Tách muối ra khỏi nước muối
“Vậy Tấm có thể tách riêng các chất ra khỏi
hỗn hợp ra được không?”.
- GV đưa ra vấn đề từ đó GV dẫn dắt vào bài
học: “Ông Bụt lúc này bỗng hiện ra và đưa
- HS trả lời câu hỏi
Trang 6ra cho Tấm ba hướng giải quyết đó là dùng
phương pháp lọc, cô cạn, chiết để tách các
chất ra với nhau Nếu em là Tấm thì em cần
Trang 7- GV chuẩn bị một cốc nước lấy từ ao hồ
lắng đọng, có cặn và chất bẩn
- GV đặt vấn đề: “Có cách nào để “biến” cốc
nước bẩn, đục này thành cốc nước trong,
sạch không?”
- GV chia lớp thành 4 nhóm, yêu cầu các HS
thảo luận trong 2 phút, trình bày ý kiến của
GV đưa ra khái niệm phương pháp lọc
+ Khái niệm: Phương pháp lọc là phương
pháp dùng để tách chất rắn không tan ra
khỏi dung dịch.
- Các HS thảo luận nhóm để đưa ra cáchgiải quyết vấn đề
- Đại diện mỗi nhóm lên trình bày
- HS ghi bài vào vở
4 Dự kiến sản phẩm của HS
- Cách để lọc cốc nước bẩn:
+ Dùng vải, giấy lọc, bông, máy lọc, để lọc nước bẩn
Trang 8+ Cho nước bẩn đi qua các lớp như than hoạt tính, cát, sỏi đá, … để giữ bụi bẩn và tạp chấttrong nước.
5 Phương án đánh giá
- GV đánh giá HS thông quan sát, các câu trả lời của HS
2.2 Hoạt dộng 2.2: Phương pháp cô cạn
Hoạt động 2.2 : PHƯƠNG PHÁP CÔ CẠN
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
- GV sử dụng cốc nước muối ở hoạt động
mở đầu cho HS thực hiện thí nghiệm
+ GV chia lớp thành 4 nhóm tương ứng 4
tổ Sau đó GV phát cho mỗi nhóm: 1 chén
sứ, 1 đèn cồn, 1 giá đỡ
+ GV cho các nhóm tiến hành đun sôi
nước muối cho đến khi nước bay hơi hết
Thông qua hoạt động thực hiện thí
nghiệm GV giới thiệu về phương pháp
- HS thực hiện thí nghiệm
Trang 9- GV đánh giá HS thông quan sát, các câu trả lời của HS.
2.3 Hoạt dộng 2.3: Phương pháp chiết
Hoạt động 2.3: PHƯƠNG PHÁP CHIẾT
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
- GV chuẩn bị cốc chứa hỗn hợp dầu ăn và
nước
Trang 10- GV đặt vấn đề: “Có cách nào để tách hỗn
hợp dầu ăn và nước này thành hai hỗn hợp
riêng biệt được không?”
- GV cho HS thảo luận nhóm
- GV nhận xét và kết luận: “Có thể tách
được hỗn hợp dầu ăn và nước bằng muỗng
tuy nhiên độ tinh khiết không cao.”
- GV giới thiệu bộ dụng cụ chiết dùng để
chiết hai chất lỏng không tan vào nhau
Sau đó GV biểu diễn sử dụng bộ dụng
chiết để tách hỗn hợp dầu ăn và nước
+ Khái niệm: Phương pháp chiết dùng để
tách các chất lỏng không tan vào nhau từ
hỗn hợp tách lớp.
- HS thảo luận và cho ý kiến
Trang 11- HS ghi các điểm chú ý vào vở.
Trang 12- GV nhận xét câu trả lời và kết luận.
+ Ngoài ba phương pháp cô cạn, lọc, chiết
thì còn một số phương pháp khác như:
* Phương pháp lắng gạn: dùng để tách các
chất rắn có khối lượng riêng khác nhau,
không tan trong chất lỏng.
- Phương pháp tách chất khác thông qua hỗn hợp gồm: bột sắt, mùn cưa và cát
⬥ Dùng nam châm hút bột sắt ra khỏi hỗn hợp: cát, bột sắt, mùn cưa
⬥ Cho hỗn hợp sau khi đã tách bột sắt vào một cốc nước
⬥ Để yên hỗn hợp cho đến khi có sự phân lớp
⬥ Mùn cưa nhẹ hơn nước nên sẽ nổi lên trên sau đó gạn (vớt) phần mùn cưa rahỗn hợp
⬥ Cát nặng hơn nước nên sẽ lắng xuống đáy, chắt (gạn) phần nước sẽ được thuđược cát
5 Phương án đánh giá
Trang 13- GV đánh giá HS thông quan sát, các câu trả lời của HS.
3 Hoạt động 3: SỰ CẦN THIẾT TÁCH CHẤT RA KHỎI HỖN HỢP
Hoạt động 3: SỰ CẦN THIẾT TÁCH CHẤT RA KHỎI HỖN HỢP
- GV cho HS phát biểu, nêu ý kiến về vai trò
của chất đó trong đời sống
- Sau đó GV cho HS biết các chất đó trong
tự nhiên có thể bị lẫn với nhiều chất khác
- HS xem hình ảnh
- HS phát biểu ý kiến
Trang 14tạo thành hỗn hợp nên cần phải tách một số
chất ra khỏi hỗn hợp
+ Làm muối ăn từ nước biển
+ Sau các đợt lũ tràn về, nguồn nước của
nhiều hộ dân bị nhiễm bẩn, cần phải tách
các tạp chất ra khỏi nguồn nước
- GV cho HS nêu các ví dụ khác về tách
chất mà HS biết trong thực tiễn đời sống
+ Khi pha cà phê, cần phải dùng giấy lọc cà
phê hoặc phin cà phê để tách bã cà phê ra
- HS phát biểu ý kiến
Trang 15- GV cho học sinh coi video về sàng gạo;đãi vàng thủ công.
+ Cách tách vàng khỏi đất, bụi bẩn được gọi
là “đãi” Phần đất có chứa vàng sẽ được đặt trong máng và đổ đầy nước Sau khi trộn
kỹ, máng được xoay nhẹ để loại bỏ các phần tạp chất bẩn trong khi vàng nặng hơn lắng xuống đáy chảo Làm liên tục nhiều lần thì vàng sẽ tách ra khỏi đất, đổ nước đi thì thu được vàng.
Link:
[ https://www.youtube.com/watch?v=lqa-a38 MG4s]
[https://www.youtube.com/watch?v=PpSkn MzXe68]
- GV chốt lại kiến thức cho HS
+ Trong tự nhiên, các chất thường tồn tại ở dạng các hỗn hợp khác nhau Tùy vào mục
Trang 16đích sử dụng, người ta sẽ tách nhiều chất
bằng những cách khác nhau.
- HS ghi bài vào vở
4 Dự kiến sản phẩm của HS
- HS phát biểu, nêu ý kiến về vai trò của các chất trong đời sống:
+ Muối ăn là gia vị quan trọng trong đời sống và là khoáng chất thiết yếu cho sức khoẻcủa con người
+ Nguồn nước sinh hoạt cần phải được lọc trước khi cung cấp đến các hộ dân
- HS nêu được các hoạt động tách chất trong thực tiễn đời sống như pha cà phê, sàng gạo,
vo gạo, …
5 Phương án đánh giá
- GV đánh giá HS thông quan sát, các câu trả lời của HS
Trang 17Hoạt động của GV Hoạt động của HS
- GV thông báo về hoạt động thực hành tách
chất:
+ GV chia cả lớp thành 4 nhóm (tương ứng
với 4 tổ) để mỗi nhóm thực hiện một trong
hai dự án về thực hành tách chất sau:
⬥ (14) Dự án làm máy lọc nước sạch mini
⬥ (15) Dự án làm phễu chiết tại nhà
+ Các nhóm có một tuần chuẩn bị và lên kế
hoạch cho dự án
+ GV cho các nhóm bốc thăm sao cho 2
nhóm nhận được dự án (14), hai nhóm nhận
được dự án (15)
- HS lắng nghe GV giao nhiệm vụ
- Đại diện các nhóm bốc thăm
Trang 18- GV phát cho mỗi nhóm một bản kế hoạch
thực hiện dự án
- GV hướng dẫn sơ bộ cách thực hiện từng
dự án Với mỗi dự án, GV cho các nhóm
thực hiện nêu lên ý kiến về các vấn đề đang
thắc mắc, khó khăn trong dự án muốn GV
giúp đỡ Sau đó GV gợi mở các khó khăn có
thể có mà HS chưa phát hiện ra, gợi ý cho
HS phải làm như thế nào Cụ thể như sau:
* Dự án làm máy nước lọc nước sạch
Trang 19⬥ Giai đoạn 1: Chuẩn bị toàn bộ các dụng
cụ và nguyên liệu cần sử dụng
⬥ Giai đoạn 2: Xử lí bộ dụng cụ.
☞Dùng dao cắt bỏ 1/3 chai nhựa phần đuôichai, lấy phần đầu chai dùng để lọc
☞Dùng vải bọc toàn bộ đầu miệng chai
⬥ Giai đoạn 3: Bố trí các nguyên liệu.
☞ Bước 1: Lật ngược chai nước lại, cố
định chai
☞ Bước 2: Nghiên cứu để sắp xếp các lớpcát, sỏi đá, than hoạt tính sao cho hợp lí đểthu được nước sạch
☞Bước 3: Cho nước bẩn vào cuối cùng vàtiến hành lọc
* Dự án làm phễu chiết tại nhà.
- GV hướng dẫn cách thực hiện sơ bộ:
Trang 20⬥ Kéo.
⬥ Súng bắn keo
⬥ 1 sợi dây sắt (nung nóng khi cần đục lỗ)
+ Nguyên liệu gợi ý:
☞Chuẩn bị phần đáy của phễu
☞ Học sinh suy nghĩ và thiết kế phần đáycủa phễu dựa vào các gợi ý:
- Phần đáy của phễu chiết cần được thiết kểnhỏ hẹp để việc tách các chất lỏng đượcđảm bảo độ chính xác
- Dụng cụ làm phần đáy của phễu khôngđược thấm nước
Trang 21- Có thể dùng ngón tay chặn lỗ ở phần chóp
để kiểm soát dòng chảy hoặc thiết kế vankhoá phễu như phễu chiết HS đã quan sát ởlớp
⬥ Giai đoạn 3: Bố trí các nguyên liệu.
☞ Bước 1: Cho hỗn hợp dầu ăn và nướcvào trong chai, lấy phần đáy phễu đã làmdán thân phễu bằng keo nén
☞Bước 2: Lật ngược chai lại, đợi cho đếnkhi 2 phần nước và dầu tự tách ra Đặt mộtcốc rỗng ở bên dưới để nước chảy ra
☞ Bước 3: Chờ khi thấy nước chảy hết thìdùng tay chặn phần lỗ ở phần chóp hoặckhoá van lại
- GV cho các nhóm nhận dự án 3 phút traođổi về các vấn đề thắc mắc liên quan đến dự
Trang 22(1) Tìm kiếm nguyên liệu.
⬥ “Trong các nguyên liệu cần có để thực
hiện dự án trên, các em thấy có nguyên liệu
nào các em không có khả năng tìm kiếm
⬥ Than hoạt tính: Đây là nguyên liệu cần
phải mua, để tránh gây nguy hiểm cho việc
di chuyển cho các HS nên GV sẽ chuẩn bị
sẵn cho HS
(2) Cố định chai
⬥ “Trong giai đoạn 3 của quy trình thực
hiện, các em sẽ cố định chai như thế nào?”
⬥ Nếu HS không đề xuất được ý tưởng, GV
đề ra giải pháp khắc phục:
Cách 1: Tận dụng phần đuôi chai để cố
định máy lọc mini bằng cách úp ngược phần
đầu chai lên miệng đuôi chai
- Các nhóm trao đổi
- Các nhóm trưng bày các ý kiến thắcmắc về dự án cho ho GV
Trang 23Cách 2: Dùng cây đinh sắt hơ nóng đểđục 2 lỗ đối xứng trên miệng bình phía chỗchứa nước bẩn Dùng dây cứng (dây thép)xuyên qua hai lỗ sau đó treo lên cao.
(3) Cách sắp xếp các lớp sỏi, than hoạt tính,cát hợp lí để thu được nước sạch
⬥ GV cung cấp các công dụng của từng lớpgợi mở cho HS
☞ Lớp đá sỏi nhỏ: Lớp sỏi này hoạt độnggiống như một bộ lọc các tạp chất như lárơi, bụi bẩn, các sinh vật nhỏ bé thâm chí làđộng vật nhỏ hay côn trùng
☞Lớp cát mịn: Cát có thể lọc bủi bẩn và visinh vật nhỏ với kích thước rất nhỏ
☞Lớp than hoạt tính: than hoạt tính có thểloại bỏ các tạp chất rất nhỏ, các mầm bệnhnguy hiểm và các hóa chất lâu ngày trong
Trang 24⬥ “Nguyên liệu không thấm nước dùng cho
phần đáy của phễu ví dụ như nguyên liệu
gì?”
⬥ GV gợi ý cho học sinh nguyên liệu như
dán mặt dính của 2 miếng băng keo có kích
thước bằng nhau, dùng giấy decal trong
liệu chống thấm nước đã chuẩn bị cuộn lại
theo đường xoắn ốc sao cho tạo được hình
nón với phần chóp nhọn.”
- GV nhắc lại thời gian thực hiện các dự án
4 Dự kiến sản phẩm của HS
- HS nêu ý kiến về các vấn đề thắc mắc khó khăn trong dự án:
+ Than hoạt tính, cát mịn, các em cần phải tìm ở đâu ạ?
+ Cách cố định chai trong lúc thực hiện bằng cách nào ạ?
+ Sắp xếp các lớp than hoạt tính, sỏi đá nhỏ, cát mịn như thế nào là hợp lí ạ? + Nguyên liệu gì chống thấm nước được ạ?
+ Phần đáy của phễu thiết kế theo hình gì ạ?
Trang 255 Phương án đánh giá
- GV đánh giá HS thông quan sát và các câu hỏi và câu trả lời của HS
5 Hoạt động 5: Nghiệm thu sản phẩm- đánh giá dự án
Hoạt động 5: NGHIỆM THU SẢN PHẨM - ĐÁNH GIÁ DỰ ÁN
A Dự án làm máy lọc nước mini:
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
- GV phát phiếu đánh giá cho các nhóm
- GV đưa cho 2 nhóm đã phân công lượng
nước bẩn như nhau (200mL)
- GV yêu cầu các nhóm thực hiện các sản
phẩm dự án của nhóm
- GV chọn bất kỳ một học sinh giới thiệu và
trình bày về sản phẩm dự án của nhóm
- HS trình bày và thực hiện sản phẩmcủa nhóm trước lớp
Trang 26- GV cho HS các nhóm khác đặt câu hỏi liên
+ Kết quả đánh giá của các nhóm
- GV yêu cầu nhóm báo cáo hoàn thành
phiếu tự đánh giá sản phẩm của nhóm
- GV yêu cầu các nhóm khác hoàn thành
phiếu đánh giá nhóm báo cáo
- HS các nhóm đặt câu hỏi cho nhómbáo cáo
- Nhóm báo cáo trả lời các câu hỏi cácnhóm khác và GV đặt ra
- HS hoàn thành các phiếu đánh giá
B Dự án làm phễu chiết tại nhà
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
Trang 27- GV phát phiếu đánh giá cho các nhóm.
- GV đưa cho 2 nhóm đã phân công lượng
nước và dầu ăn như nhau (150ml nước và
thông qua các tiêu chí sau:
+ Hiệu quả chiết
+ Thời gian chiết
- HS các nhóm đặt câu hỏi cho nhómbáo cáo
- Nhóm báo cáo trả lời các câu hỏi cácnhóm khác và GV đặt ra
- HS hoàn thành các phiếu đánh giá
Trang 28+ Kết quả đánh giá của các nhóm.
- GV yêu cầu nhóm báo cáo hoàn thành
phiếu tự đánh giá sản phẩm của nhóm
- GV yêu cầu các nhóm khác hoàn thành
phiếu đánh giá nhóm báo cáo
4 Phương án đánh giá
- GV đánh giá HS thông qua sản phẩm dự án
- GV đánh giá HS thông quan sát và các câu hỏi và câu trả lời của HS
6 Hoạt động 6: Luyện tập – Củng cố kiến thức
Hoạt động 6: LUYỆN TẬP – CỦNG CỐ KIẾN THỨC
Thời gian: 10 phút
1 Mục tiêu
- (1), (3), (4), (5), (6), (7), (11), (12), (13)
2 Nội dung
- GV cho HS hoạt động nhóm để tổng kết nội dung bài học
- GV tổ chức trò chơi cho HS để củng cố bài học
3 Tổ chức hoạt động
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
- GV cho HS hoạt động nhóm, yêu cầu các
nhóm tổng kết toàn bộ các phương pháp
tách chất đơn giản đã học dựa vào tính chất
chất vật lí của một số chất
- HS hoạt động nhóm
Trang 29- GV chọn ngẫu nhiên một nhóm (sử dụng
vòng quay may mắn trên slide) lên trình bày
- GV cho các nhóm còn lại nhận xét, bổ
sung nếu có
- GV nhận xét và tổng kết nội dung kiến
thức thông sơ đồ tư duy trên slide
- GV tổ chức trò chơi để củng cố lại nội
dung bài học:
+ GV lần lượt chiếu lên màn hình các câu
hỏi, các HS giơ tay giành quyền trả lời Với
mỗi câu trả lời đúng, HS nhận được 1 phần
Phương pháp lọc Tách các chất rắn không tan trong chất lỏng
Phương pháp cô cạn Tách các chất rắn tan trong chất lỏng
Phương pháp chiết Tách các chất lỏng không tan vào nhau
Trang 30Phương pháp lắng gạn Tách các chất rắn không tan vào nhau (có khối lượng
riêng khác nhau)
Phương pháp từ tính Tách các chất bị nhiễm từ (bị nam châm hút ra khỏi hỗn
hợp rắn gồm chất bị nhiễm từ và chất không bị nhiễm từ
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
- GV yêu cầu HS vận dụng kiến thức đã học
để về nhà giải quyết bài tập sau:
- HS lắng nghe nhiệm vụ
Trang 31lâu trước đây bởi tác dụng giảm cân Tinh
dầu vỏ bưởi có nhiều công dụng hữu ích
trong cuộc sống như thư giãn, giảm cân và
đặc biệt là tác dụng trị rụng tóc, kích thích
mọc tóc, trị hói đầu Hiện nay, các em có thể
dễ dàng mua tinh dầu bưởi ở các địa chỉ
chuyên bán tinh dầu hoặc có thể tự làm tại
nhà Bằng những kiến thức đã học các em
hãy đề xuất phương pháp làm tinh dầu bưởi
tại nhà.
4 Dự kiến sản phẩm của HS
- Cách làm tinh dầu bưởi tại nhà
+ Sử dụng vỏ bưởi tươi để làm tinh dầu bưởi: Lớp vỏ bưởi với những đốm li ti nhỏ là cáctuyến dầu chứa tinh dầu bưởi Khi nặn vỏ sẽ làm hư các tuyến dầu và giải phóng tinh dầubên trong
+ Chuẩn bị: Vỏ bưởi tươi, nước, chai thủy tinh miệng rộng
+ Quy trình thực hiện:
⬥ Bước 1: Rửa sạch vỏ bưởi, lau khô và để ráo nước
⬥ Bước 2: Cắt sát lấy phần vỏ xanh của bưởi, nơi chứa các tuyết dầu
⬥ Bước 3: Cho nước lạnh vào chai thủy tinh, sau đó nặn vỏ bưởi vào chai
⬥ Bước 4: Đậy nắp chai thủy tinh và lắc đều, rồi dốc ngược chai để lắng và tinh dầu tách
ra khỏi nước, nổi lên trên
⬥ Bước 5: Mở nhẹ nắp để nước chảy ra từ từ, giữ lại phần tinh dầu
* Lưu ý: Nên chọn vỏ bưởi tươi để lấy được lớp tinh dầu nhiều nhất, vì khi vỏ bưởi héo
bạn sẽ không dùng được cách này
Trang 325 Phương án đánh giá
- GV đánh giá HS thông qua kết quả bài taaph về nhà của HS
IV Phụ lục
1 Bảng kế hoạch dự hiện dự án
BẢNG KẾ HOẠCH THỰC HIỆN DỰ ÁN LÀM MÁY LỌC NƯỚC SẠCH MINI
I Các thông tin chung
- Tên dự án: Làm máy lọc nước sạch mini
- Kiến thức trung tâm: Môn vật lí
- Các môn liên quan khác: Môn hóa học
- Đối tượng học sinh: lớp 6/1
- Nhóm thực hiện: …
- Thời gian thực hiện: 1 tuần
- Tư liệu tham khảo: Sách giáo khoa, mạng internet,
I Mục tiêu cần đạt
2 Mục tiêu về kiến thức
- HS nghiên cứu tầm quan trọng của việc lọc nước sạch
- HS nghiên cứu các quy trình lọc từ sạch từ các vật liệu dễ kiếm