Những tác động tiêu cực của fdi đối với việt nam và một số giải pháp tăng cường fdi vào việt nam trong những năm tới

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ      BÀI TẬP LỚN MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN Đề tài Những tác động tiêu cực của FDI đối với Việt Nam và một số giải[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

….    ….

BÀI TẬP LỚN MÔN: NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN

Đề tài:

Những tác động tiêu cực của FDI đối với Việt Nam và một số giải pháp tăng

cường FDI vào Việt Nam trong những năm tới

Sinh viên thực hiện : Vũ trọng hoàng

Hà Nội – 2018

MỤC LỤC

Mục lục 2

Lời nói đầu 3

I Khái quát chung về vốn đầu tư nước ngoài (FDI) 1

1.Khái niệm 1

2 Nguồn gốc và bản chất của FDI 1

3 Phân loại 2

II.Các tác động của FDI đối với nền kinh tế Việt Nam 3

1.Tác động tích cực 3

2.Tác động tiêu cực 3

3.Biện pháp hạn chế tác động tiêu cực của FDI 7

III.Các giải pháp tăng cường thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong thời gian tới 8

1.Cải thiện môi trường đầu tư 8

2.Nâng cao chất lượng cán bộ quản lý 9

3 Nâng cấp cơ sở hạ tầng 9

4 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực 11

5 Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến đầu tư 12

LỜI NÓI ĐẦU

Những tác động tích cực của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) những năm qua đối với nền kinh tế Việt Nam là không thể phủ nhận Nó

có tác động lớn đến nước ta ở mọi lĩnh vực như kinh tế, xã hội, văn hóa,

… Đặc biệt, đối với những nước đang trên đà phát triển như Việt Nam, kỳ vọng lớn nhất của việc thu hút vốn đầu tư FDI chủ yếu nhằm tăng trưởng nền kinh tế Điều đó được thể hiện qua các tác động tích cực: đóng góp lượng vốn đáng kể trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội, tiếp nhận chuyển giao công nghệ hiện đại, kỹ xảo chuyên môn và phát triển các công nghệ nội địa, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ, góp phần nâng cao năng lực xuất khẩu,… Tuy nhiên cũng có tồn tại những điều tiêu cực

mà chúng ta cần cảnh giác và tìm các biện pháp giảm thiểu Do vậy, chúng

ta cần có cái nhìn thẳng thắn, đánh giá đúng đắn về tầm quan trọng của FDI và sự đóng góp của FDI vào nền kinh tế nước nhà trong những năm vừa qua Đảng và nhà nước ta cũng đã đề ra những giải pháp, chiến lược cụ thể nhằm tăng cường FDI cũng như hạn chế những tiêu cực nó mang lại để có thể tối ưu hóa việc sử dụng FDI đối với nền kinh tế Việt Nam Vì lẽ đó, chúng ta cần phải tìm hiểu: “Những tác động tiêu cực của FDI đối với Việt Nam và một số giải pháp tăng cường FDI vào Việt Nam”

I Khái quát chung về vốn đầu tư nước ngoài (FDI)

1.Khái niệm

Các quan điểm về FDI được đưa ra theo rất nhiều góc nhìn của các nhà kinh tế, do đó khái niệm của FDI rất phong phú, đa dạng, do đó, chúng ta có thể định nghĩa như sau:

“Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một hoạt động kinh doanh quốc tế dựa trên cơ sở của quá trình dịch chuyển tư bản giữa các quốc gia, chủ yếu do các pháp nhân hoặc thể nhân thực hiện theo những hình thức nhất định trong đó chủ đầu tư tham gia trực tiếp vào quá trình điều hành, quản lý và sử dụng vốn đầu tư”

Trong đó, tài sản có thể là tài sản hữu hình như máy móc, thiết bị, các hợp đồng

và giấy phép có giá trị,… hoặc tài sản vô hình như quyền sở hữu trí tuệ, quyền quản lý,…

FDI có 2 đặc điểm cơ bản:

 Sự dịch chuyển tư bản ở phạm vi quốc tế

 Chủ đầu tư tham gia trực tiếp vào việc sử dụng vốn và quản lý đối tượng đầu tư

2 Nguồn gốc và bản chất của FDI

a.Nguồn gốc

FDI xuất hiện vào thế kỉ XIX, muộn hơn 1 số hoạt động kinh tế đối ngoại khác nhưng FDI đã nhanh chóng khẳng định vị thế của mình trong quan hệ kinh tế quốc tế FDI đã trở thành một xu thế tất yếu của lịch sử, một nhu cầu không thể thiếu của mọi nước trên thế giới kể cả những nước đang phát triển, những nước công nghiệp mới hay những nước trong khối OPEC và những nước phát triển cao

b.Bản chất của FDI

 Gắn liền với sự phát triển của thị trường tài chính quốc tế và thương mại quốc tế

 Nhà đầu tư nước ngoài sở hữu hoàn toàn vốn đầu tư hoặc cùng sở hữu vốn đầu tư với một tỷ lệ nhất định đủ để tham gia quản lý trực tiếp hoạt động của doanh nghiệp, qua đó trực tiếp nắm quyền kiểm soát quá trình vận động của FDI

 Luôn phải di chuyển tiền và các loại tài sản khác giữa các quốc gia, từ đó làm giảm lượng tiền và tài sản của nước đi đầu tư và làm tăng lượng tiền và tài sản nước nhận đầu tư

 Gắn liền kỹ năng quản lý và quyền chuyển giao quản lý

 FDI chủ yếu được thực hiện bằng các công ty, tập đoàn đa quốc gia

3 Phân loại

Có nhiều cách khác nhau để phân loại FDI như: phân loại theo cơ cấu các ngành kinh tế; theo vùng địa lý; theo bản chất đầu tư; theo tính chất dòng vốn Trong đó, cách phổ biến nhất là phân loại theo hình thức đầu tư, trong đó được chia nhỏ thành các hình thức như sau:

 Hợp đồng hợp tác kinh doanh: là hình thức đầu tư trực tiếp không cần thành lập xí nghiệp liên doanh hoặc pháp nhân mới, được ký kết giữa hai hay nhiều phía

để thực hiện một hoặc nhiều hoạt động kinh doanh ở nước ngoài, trong đó quy định phân chia trách nhiệm và kết quả kinh doanh cho mỗi bên tham gia Mỗi bên vẫn hoạt động với tư cách pháp nhân độc lập của mình và thực hiện các nghĩa vụ của mình trước nước nhà h

 Doanh nghiệp liên doanh: Là loại hình doanh nghiệp do hai bên hoặc các bên nước ngoài hợp tác với nước tiếp nhận đầu tư cùng góp vốn, cùng kinh doanh, cùng hưởng lợi nhuận và chia sẻ rủi ro theo tỉ lệ vốn góp Doanh nghiệp liên doanh được thành lập theo hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn, có tư cách pháp nhân theo pháp luật của nước tiếp nhận đầu tư Khi các bên đã đóng góp đủ số vốn quy định vào liên doanh thì dù một bên có phá sản, doanh nghiệp liên doanh vẫn tồn tại

 Doanh nghiệp có 100% vốn đầu tư nước ngoài: đây là doanh nghiệp thuộc quyền sở hữu của tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài, được hình thành bằng toàn bộ vốn nước ngoài và do tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài thành lập, tự quản lý, điều hành và hoàn toàn chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh

 Đầu tư theo hợp đồng B.O.T : là hình thức đầu tư được ký kết giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư nước ngoài để xây dựng, kinh doanh công trình kết cấu hạ tầng trong một thời gian nhất định Khi hết thời hạn, nhà đầu tư

2

chuyển giao cho nước tiếp nhận đầu tư (thường trong các công trình đường xá, cầu cống…)

II.Các tác động của FDI đối với nền kinh tế Việt Nam

1.Tác động tích cực

 FDI đóng 1 vai trò quan trọng trong việc bổ sung cho vốn đầu tư phát triển, đáp ứng nhu cầu tăng trưởng kinh tế

 FDI thúc đẩy chuyển giao công nghệ, qua đó tạo nên nhiều sức ép trên thị trường, khiến cho việc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trở nên gay gắt hơn, từ đó buộc các doanh nghiệp trong nước phải đầu tư cho việc đổi mới công nghệ để phục vụ cho việc kinh doanh của mình

 FDI thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao năng lực sản xuất công nghiệp

 FDI giúp cho việc cải cách thủ tục hành chính của môi trường đầu

tư Việt Nam trở nên hoàn thiện và minh bạch hơn

 FDI góp phần cải thiện cán cân thanh toán

 FDI góp phần giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng vào đời sống kinh tế quốc

tế, tham gia với những tổ chức kinh tế ở châu Á và trên thế giới

 FDI có những đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước và các cân đối vĩ mô

 FDI góp cải thiện quan hệ đối ngoại với các nước trên thế giới

2.Tác động tiêu cực

Bên cạnh những lợi ích to lớn đến các nền kinh tế trên thế giới, FDI cũng có những mặt hạn chế nhất định

a.Gây ra thâm hụt thương mại

Thực trạng thâm hụt thương mại khu vực FDI ở Việt Nam là một vấn

đề đáng lo ngại cho nền kinh tế đang trên đà phát triển như nước ta Theo như những kì vọng ban đầu của Nhà nước thì FDI sẽ là nơi sản xuất phải hướng về xuất khẩu Trên thực tế, nhà nước ta đã ban hành những chính sách cụ thể nhằm khuyến khích doanh nghiệp FDI xuất khẩu trên 80% sản phẩm sản xuất

ra ở Việt Nam, nhưng thực chất kết quả xuất, nhập khẩu của khu vực doanh nghiệp FDI từ năm 2008 đến nay là kim ngạch nhập khẩu thường cao hơn kim ngạch xuất

khẩu (nếu không kể dầu thô) Tại Việt Nam, thâm hụt thương mại khu vực FDI giảm đột biến năm 2009 so với năm 2008 Nguyên nhân là do, trong giai đoạn tháng 3-4/2009, Việt Nam đã áp dụng các biện pháp tăng thuế như

 Tăng thuế nhập khẩu đối với 15 sản phẩm sữa

 Tăng thuế nhập khẩu đối với các loại thịt và gia cầm

 Tăng thuế nhập khẩu đối với thép và các sản phẩm thép bán thành phẩm

 Tăng thuế nhập khẩu đối với hợp kim từ 0% lên 10%

Nguyên nhân thâm hụt thương mại lớn ở khu vực này là:

 Dòng vốn FDI đầu những năm 2000 tập trung vào các ngành sản xuất phục

vụ thị trường trong nước tạo ra nhu cầu nhập khẩu để đầu tư nhưng không tạo ra tiềm năng xuất khẩu Mặt khác, xu thế doanh nghiệp FDI tập trung vào ngành bất động sản, tạo ra nhu cầu lớn đối với vật liệu xây dựng và thiết

bị nhập khẩu, trong khi không tạo ra năng lực xuất khẩu trong tương lai Điều này góp phần làm thâm hụt cán cân thương mại

 Việt Nam chưa thực sự hội nhập hoàn toàn vào chuỗi giá trị trong khu vực, chỉ thực hiện hoạt động lắp ráp cho các tập đoàn đa quốc gia chứ chưa trở thành cơ

sở sản xuất với giá trị gia tăng cao Hàng xuất khẩu chưa đa dạng, tập trung vào một số ngành như dầu thô, dệt may, thủy sản, nông sản và giày dép,

do đó, dễ bị ảnh hưởng tiêu cực khi có biến động về giá hàng hóa và nhu cầu ở thị trường nước ngoài, đặc biệt là trong giai đoạn kinh tế khó khăn như hiện nay

b Tác động xấu đến môi trường

Một trong những tác động tiêu cực nhất của FDI đối với nước nhận đầu tư là ảnh hưởng về môi trường Tình trạng xuất khẩu ô nhiễm từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển thông qua FDI ngày càng gia tăng Các nước đang phát triển

có nguy cơ trở thành những nước có mức nhập khẩu ô nhiễm cao và nhiều nhất là Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam… Bên cạnh đó, ảnh hưởng xấu đến đa dạng sinh học, tài nguyên nước, thủy sản, khí hậu và gia tăng ô nhiễm các lưu vực sông ngày một rõ ràng và nghiêm trọng Theo thứ trưởng Bộ Tài nguyên

và Môi trường Trần Hồng Hà: “Thống kê trong số hơn 100 khu công nghiệp ở Việt Nam hiện nay có 80% đang vi phạm các quy định về môi trường” Tại Việt Nam, con sông Thị Vải ở Đồng Nai là một con sông chết điển hình minh chứng

4

cho hậu quả của việc phá hủy môi trường của các doanh nghiệp khu vực FDI Sông đã bị ô nhiễm nặng nề do phải tiếp nhận nước thải công nghiệp và sinh hoạt trong khu vực, nhất là thải từ các nhà máy, các khu công nghiệp nằm dọc theo hai bên bờ sông Mỗi ngày có khoảng 33.267m3 nước thải từ các khu công nghiệp (hầu hết đều chưa qua xử lý) Những cơ sở và khu công nghiệp gây ô nhiễm nặng cho sông Thị Vải phải kể đến là khu công nghiệp Nhơn Trạch 1, khu công nghiệp Nhơn Trạch 3… và đặc biệt là công ty cổ phần hữu hạn Vedan Việt Nam Mặc dù Vedan đã xây dựng 3 hệ thống xử lý nước thài ở 3 khâu chế biến tinh bột và mật rỉ đường, nhưng không có hệ thống nào đạt hoàn toàn các tiêu chuẩn môi trường Vedan Việt Nam đã góp phần đáng kể làm cho sông Thị Vải trở thành một dòng sông chết

c Chuyển dịch cơ cấu kinh tế không hợp lý

Do các nhà đầu tư nước ngoài chỉ tập trung đầu tư vào các ngành có thể thu lợi nhuận cao trong thời gian ngắn Điều này đã dẫn đến tình trạng một số ngành mở rộng quy mô quá mức so với nhu cầu của cơ cấu kinh tế, làm cho việc sử dụng các nguồn lực phát triển trở nên kém hiệu quả, gây ra tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế Năm 2010 vốn FDI đăng ký của cả nước tập trung chủ yếu vào ba lĩnh vực là: dịch vụ lưu trú và ăn uống; kinh doanh bất động sản; công nghiệp chế biến, chế tạo Lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn là lĩnh vực thu hút FDI lớn nhất (chiếm 61,9% số dự án và 50,7% vốn đăng ký tại Việt Nam) Lĩnh vực kinh doanh bất động sản trở thành lĩnh vực đứng thứ hai trong thu hút FDI với 312 dự án, tổng vốn đăng

ký 38,4 tỷ USD, chiếm 2,9% số dự án và 22% tổng vốn đăng ký tại Việt Nam Tiếp theo là các lĩnh vực dịch vụ lưu trú và ăn uống, xây dựng, thông tin và truyền thông, nghệ thuật và giải trí Trong khi đó, vốn FDI vào các lĩnh vực như nông, lâm nghiệp, thủy sản; tài chính, ngân hàng, bảo hiểm hay y tế; giáo dục và đào tạo chưa nhiều Chẳng hạn FDI vào ngành nông, lâm nghiệp, thủy sản chiếm 4% về số dự án và 1,7% về vốn đăng ký hay FDI vào ngành tài chính, ngân hàng, bảo hiểm chỉ chiếm 0,7% về số dự án cũng như vốn đăng ký của cả nước

d Chuyển giao công nghệ

Phần lớn máy móc, thiết bị được đưa vào Việt Nam là lạc hậu, đã qua sử dụng, tiêu hao nhiều năng lượng, gây ô nhiễm môi trường; nổi lên hiện tượng xả thải ra môi trường; Điều này là do tác động của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật cho nên máy móc nhanh chóng trở nên lạc hậu Vì vậy các công ty nước ngoài thường xuyên chuyển giao những máy móc đã lạc hậu cho các nước nhận đầu tư

để đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng của chính nước họ Việc chuyển giao công nghệ lạc hậu đã gây nhiều thiệt hại cho các doanh nghiệp tại Việt Nam

e Chuyển giá

Cốt lõi của chuyển giá là chuyển lợi nhuận ra nước ngoài thông qua giá cao khi nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc thiết bị… và giá thấp khi xuất khẩu bất chấp doanh nghiệp tại nước sở tại không có lợi nhuận, thậm chí thua lỗ (sau khi đã thu hồi vốn đầu tư và đạt mục tiêu lợi nhuận thì có thể cho phá sản, giải thể hay bán lại doanh nghiệp với giá rẻ)

 Thứ nhất, thất thu ngân sách nhà nước từ thuế TNDN và thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài Quy mô các khoản thu ngân sách nhà nước này không nhỏ khi các doanh nghiệp FDI đã chiếm tới khoảng 20% GDP, khoảng 25% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và chiếm trên 40% giá trị sản xuất công nghiệp, trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu, gần 50% tổng kim ngạch nhập khẩu, chiếm khoảng 30% tổng thu ngân sách nhà nước

 Thứ hai, chuyển giá làm “đội giá” máy móc thiết bị và nguyên nhiên vật liệu đầu vào của doanh nghiệp FDI đồng thời “phá giá” sản phẩm đầu ra khiến cho doanh nghiệp FDI bị thua lỗ giả tạo Chuyển giá đối với máy móc thiết bị tạo tài sản cố định cho doanh nghiệp FDI, một mặt còn tạo ra “giá trị ảo” cho tài sản cố định, tăng tỷ lệ khấu hao tài sản cố định thực, “thổi phồng” phần vốn góp của phía nước ngoài, làm méo mó bức tranh thực tế về vốn FDI (cả thu hút và giải ngân)

 Thứ ba, đầu tư FDI góp phần rất tích cực tạo ra nhiều sản phẩm hàng hóa dịch vụ có chất lượng cao Tuy nhiên, do chuyển giá nên thị trường trong nước, cả thị trường tư liệu sản xuất và thị trường tư liệu tiêu dùng, đều phải chịu mức giá

6

cao bất hợp lý Hơn nữa, doanh nghiệp Việt Nam phải chịu thuế trực thu trong khi doanh nghiệp FDI chủ yếu chịu thuế gián thu mà thực chất là người tiêu dùng cuối cùng phải chịu nên doanh nghiệp Việt Nam lại càng khó cạnh tranh hơn, nhất là hạn chế khả năng tăng cường tiềm lực tài chính trước đối thủ cạnh tranh là các doanh nghiệp FDI vốn có lợi thế rõ ràng về tài chính

3.Biện pháp hạn chế tác động tiêu cực của FDI

 Việt Nam đang trong thời kỳ chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế, giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, từng bước chuyển sang nền kinh

tế tri thức, rất cần thu hút vốn đầu tư nước ngoài, trong đó có FDI, nhưng phải rất chú trọng đến chất lượng các dự án đầu tư Điều đó có nghĩa, chúng ta vẫn tiếp tục trải “thảm đỏ”, nhưng có lựa chọn nhà đầu tư và công nghệ; thẩm định kỹ lưỡng năng lực và công nghệ của nhà đầu tư, tránh tình trạng chỉ thấy lợi ích trước mắt, vì lợi ích “cá nhân, nhóm” mà cố tình bỏ qua lợi ích quốc gia

 Tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, hoàn thiện môi trường pháp lý, sớm đưa vào và thực thi Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp cùng với các luật và pháp lệnh có liên quan đến đầu tư, trong đó có FDI Mạnh dạn cắt bỏ những rào cản,

“giấy phép con”, “điều kiện kinh doanh” không phù hợp với thực tiễn hội nhập kinh tế, nhằm bảo đảm lợi ích cho các nhà đầu tư và lợi ích của quốc gia Phải đặt chiến lược đầu tư trọng điểm phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, ngành và vùng lãnh thổ, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả

 Nâng cao vai trò quản lý của Nhà nước, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác thu hút và quản lý FDI từ Trung ương đến địa phương Thực tiễn những năm qua cho thấy, không ít nhà đầu tư nước ngoài chưa thực sự có trách nhiệm với dự án và đất nước họ kinh doanh Cá biệt, có những tập đoàn đa quốc gia với số vốn hàng trăm triệu đôla như METRO (đã bán cho tập đoàn TCC Holding Thái Lan), PEPSI, COCA-COLA… liên tục báo lỗ, không nộp thuế thu nhập doanh nghiêp nhưng vẫn xin phép mở rộng đầu tư Do đó, các bộ, ngành, các cơ quan chức năng cần sớm hoàn thiện các quy định để quản lý một cách chặt chẽ, minh bạch