Nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn thành phố Hà Nội

Nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn thành phố Hà Nội

NGHIÊM XUAN DAT

NANG CAO HIỂU QUA QUAN LY

CHAT THAI RAN THANH PHO HA NOI

Chuyên ngành: — Tổ chức và quản lý sản xuất

4

CONG TRINH DUOC IIOAN THANE TAI

TRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN

Những người hướng dẫn khoa học:

! DANG NIIU TOAN

Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bê môn Kinh tế và Quân lý môi trường,

Trường Đại hoc Kinh te quốc dan

2 MAT VAN BUU

Phú tiễn sĩ, Bồ môn Xhea hee quản lý, Pnroans Đại học

: _ vee ° whe » Ze củi “or ay 4 Va UE a, Samy Loo! TA at

Hare Wen Meek - bt & athe a mm

Cơ quan nhân vét:

vệ dc xe CS, uy it Yee Ke St vừx TS Se

~ oN

UND th a CC pee’ Ate ney,

{.udin in sẽ được bao vẻ tạt Hiôt ding chấm luận in Nhà nước, họp

tại Trường Đai hoc Kinh tế quốc dân - HÀ nội vào hồi gi

ngày tháng 199-4

C6 thé tim hiéu ludn dn tat:

- Thư viên quốc PARE

- ¬ ` # Zz `

- Thư viên Trường Đại học Kmii tế quốc dan

MO DAU

Lý do chọn đề tài Tính cấp thiết của luận án

Môt trường và phát triền bền vững đang là mỗi quan tâm hàng dầu của nhân

loai và là một trong những đắc trưng cơ bàn của thời dai Nhân thức dược xu

thế tất yếu này, đáp ứng nguyện vong chính đáng của toàn the công dồng dân

tộc Việt nam, thực hiện thing loi muc neu chién lược là làm chu “Dan giàu,

nước manh, xã hội công hằng, dất nước văn mịnh" trong hơn môt thâp kỷ qua Đàng và Nhà nước ta đã quan tâm sâu sắc dến vẫn đề bào vệ môi trường, bào

đầm cân băng sinh thái cho sự phát triền lầu dài, bền vững của Tô quốc,

Công cuộc đổi mới do Đăng tạ khởi xướng và lãnh đạo od đại hai VỊ đến nav

đã và dang là động lực chủ yếu thúc dây tăng trưởng kính tế tiên bộ xã hôi

theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển mạnh nền kinh tẾ sang cơ chế thí trường Cùng với các quả trình rên quá trình đỗ thị hóa cũng đang dién ra sat động trên toàn bộ lãnh thô đất nuớc được tíng cường cà về tốc dô lần qui mô, cà về số lượng lần chất lượng Sư phát triển cửa quá trình đô thị

hóa đang đặt ra trước các nhà khoa hoc và chỉ dạo thực tiến những vấn đề môi

trưởng hết sức cấp bách ca về lý luân và thưc tiễn cà trước mắt và lâu đài mà chứng ta chưa làm được bao nhiêu, trong đó có vấn đề quan lý mỏi trưởng đô

thị (MTĐT), đặc biệt là quần lý chất thải rắn ở các Thành phố lớn, đông dân như ở Hà nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải phòng, Đà năng v.v Cũng đa có

nhiều tác già, cá nhân, cơ quan trong nước nghiên cứu và giải quyết vấn đề này nhưng mới chỉ dừng lại ở mức đỏ tông yuan so lược hoặc chuyển sâu rùng

Đây là mơt vấn đề khoa học và thực tiễn rịng lớn, phức tạp Chắc chấn rằng,

với mơt luận ấn phĩ tiến sỹ khơng thể nào giài đáp được mi khía canh của vấn đề theo chiều sâu như nhau Tác già hy vong rằng, luân án sẽ cố được những đĩng gĩp cĩ ý nghĩa về mắt khoa học, đấp ưng đồi hỏi bức bách của

thực tiễn phát trién kinh tế - xã hơi thủ đơ Hà nơi

Mục dích và ý nghĩa của đề tài

Đề tài làm rõ cơ sở lý luận và thực "tên củu việc quần lý chất thải nĩi chung, chất thải rắn nĩi riêng ở Hà nội, tíc già đã xác định phương hướng đơi mới cơng tac vé sinh MTDT, đề xuất mơ hỉnh tỏ chức và cơ chế quân lý chất thải rắn ở Thành phố; đồng thời kiến nghị các giải pháp chủ yếu và khả thí đề thực hiện mơ hình đĩ, gĩp phần nâng ¿ao hiểu quả và hiểu lực của việc quản lý

MTĐT nĩi chung, quần lý chất thải rắn nĩi riêng ở [là nồi và các thành phố lớn khác nhằm bao vê sức khỏe và nâng cao khơng ngưng chất lương cuộc

sống nhân dân, giữ cho MTĐT trong- lành cảnh quan tự nhiên và nhân tao của

Thủ dơ phong pho, da dang, hap dan

1

Đối tưởng và phạm vi nghiên cứu

⁄

-

Đối tương nghiền cứu của luận án là vấn dé quan lý chất thải rấn ở HA nội

thơng qua ví dụ cụ thể của Cơng tx AITĐT Hà nột cœ quan chức năng dam

trách việc quần ly chat thai ran của Thành phơ Đề tại nghiên cứu dược giới

hạn trong phạm ví thành phố Hà nối Tuy nhiên, dé blo dim tính lờic, tính hề thống cửa luân án, đê tin cậy khoa học và tnh khà thí của các kết quả nghiền cứu, ở mức độ cần thiết, luân án con dé cap đến những vấn đề cĩ liên quan với việc nâng cao hiệu quà quản lý chất thấi nĩi chúng cũng như những kính nghiêm trong và ngồi nước vẻ xử lý chất thái

Phương pháp nghiên cứu

Luận án được xây đưng trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghiã dụ vật

biên chưng, đắc biết là sử dụng tông hợp các quan diém đôi mới của Đẳng và Nhà nước thê hiện trong các nghị quyết Đai hội VỊ và VI, các nghị quyết của các Hội nghị Trung ương sau Đai hôi, vác nghi quyết của Thành ủy Hà nôi phương hướng phát triển kinh tế - xã hôi của Thành phố Trong luân ấn ngoài các phương pháp truyền thống như thống kê nghiên cứu và khảo sát thực dịa lâp sơ đồ biểu dồ v.v., tác già đa sử dung tông rãi phương pháp tiếp cân hẻ

thống và phân tích hệ thống, phương pháp đánh giá tác dông dến môi trưởng,

phương pháp cân đối phương pháp chuyên gia

Những vấn dé đặc biệt quan tâm của luận án

£ x sở a _ ˆ x we `

Nhưng vần đề mà tác già đặc biệt quan tầm trong luận ấn và đồng thời cũng là những đóng góp chính của luận án thẻ hiện tầp trung ở các mắt sau đây:

Trên cơ sở vận dụng những quan diễm lv luần và phương pháp của kính tế và

quản lý môi trưởng vào điều kiện cu thẻ của Mà nội, phần tích và đánh giá thực trang quần lý chất thải ở Thành phố vò sánh với yêu cầu phát triển lâu bền của Thủ đô, tác giá đã làm nổi bât tâm quan trong và tính cấp thiết của việc nâng cao chất lượng quản lý chất thài rắn là loại vhất thải độc hại có khối lương ngày càng lớn, nguồn chủ yếu gây Š nhiễm MTĐT Hà nôi

Trên quan diém xem chất thài nói chung chất thải rần nói riêng là loại hàng hóa đặc biết, hàng hóa công công tác già đt xác định phương hướng đổi mới

công tác vệ sinh ÀMTĐT nhằm vừa bào đầm duoc tinh câp nhât hiện đại, thích ứng cao nhất với cơ chế thị trường, vừa bào đầm sự vông bằng xã hội (theu nghĩa rông)

Xây dưng miô hình tô chức, dối mời cơ chế quần lý nhằm nâng cao hơn nữa

hiểu quả và hiểu lực quản lý chat thai ran © Thanh phê Hà nội,

Kiên nghị vấc giải pháp chủ yếu và khả thí nhãn thực liện thành công mô

hình quần lý mới

6 Nội dung, kết cấu của luận án

Tên Luân ấn: "Nâng cao hiệu qua quan ly chat thai rin thành phố Hà nội" Ngoài phần mở đầu và phần kết luân, nội dung nghiên cứu của luận án dược

trình bày trong 3 chương, 14 sơ đồ và 72 tài liêu tham khảo

Chương I: Cơ sở khoa học của việc quản lý chất thải đô thị

Chương II: Thực trạng quản lý chất thải rắn ở Thành phố Hà nội

Chương III: Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất

thài rắn Thành phố Hà nội

Dưới dây là tóm tắt nôi dung nghiên cứu của các chương

CHUONG |

CO SO KHOA HOC CUA VIEC QUAN LY CHAT THAI DO THI

Con người phát sinh, tổn tại và phát triển trong môi trưởng tư nhiên Chng với sinh

zÂt con người chịu tấc động thưởng xuyên và bị chỉ phối bởi các điêu kiên vật lý

nóa học, khí hâu, kinh tế, xã hội, của môi trường bao quanh Tat cà các thành

phần đó tương tác với nhau tạo ra một thê thống nhất hoat dộng và phát triển theo

thời gian và trong một không gian nhất đình đó chính là môi trường sống Miỗi

rrường sống là tổng hợp những diều kiên bên ngoài có ảnh hưởng tới đời sống và

©ư phát triển ¿ủa con người và giới sinh vật Tùy theo muc dích nghiên cứu, môi rrưởng sống có thể dược xem dưới nhiều góc đô khác nhau và trên nhiều quy mô khác nhau MỸTĐT là một dối trong nghiên cứu quan trọng của kinh tế quần lý môi trường Đó là môt hệ thống đông, phức tap, bao gồm nhiều phần tử cấu thành có

bàn chất khác nhau (tư nhiên, đân cư, kinh tế, xã hôi) và luôn luôn ở trong trang

thái cân bằng động Mỗi sự biến dỗi của bất kỳ môt phần tử cơ cấu nào của hệ

:hống cũng gây ra tác đông dây chuyền trong toàn bộ hệ thống Ô nhiễm môi

"5 ~ 1: L we? toga rể ^ -

trưởng, đặc ø, đác biết là biêt là ô nhiễm bởi các chất thải rắn ở đô thị, chính là một trong những h g v

nguyên nhân chủ yêu làm suy giam chat lương mi trường sống, han chế sư phát

trên bên vững của các đô thi

I Co s& ly luận và thực tiến của quàn lý môi trường:

1) Tính cấp bách của quản lý môi trường

Nhiễm bần không khí gây tốn thất và thiệt hai cho sức khỏe con người và kinh doanh, sàn xuất Ở nhiều nước phương Tây, ước tính tổn thất về môi trường

bằng 1-2% tổng sàn phầm quốc dân Theo số liệu thống kê năm 1985, có

khoang l tỳ người, tức là gần một nửa đâần số của các đô thị, đang phài sống

trong bâu không khí bị nhiễm SOa, 60% số Thành phố trên thế giới có nồng đô bụi lơ lửng trong không khí vượt quá giới hạn cho phép 0.15 mg/mỏ Nồng độ

muối Nitat tại các con sông ở châu Âu cao gấp 45 lần so với mưc tự nhiên vượt quá xa nềng độ cho phép (10 mg/1) Nồng độ muối Phốt phát cao gấp 2-3 lần hàm lượng chất ấy trong các con sông sạch Môi trường biền cũng bị ô

nhiễm ngày càng nắng hơn,

Năm 1992, hội nghị Rio de Janerro, Hội nghị thượng dinh thế giới về "Môi

trưởng và phát triền" với 178 đoàn đại biểu quốc gia, 117 vi nguyên thủ các

nước tham gia đã thông qua "Bàn tuyên ngôn Rio" và "Chương trình hành động 21" Luật bào vệ tài nguyên và môi trường của nước ta cũng đề ra mục

1lcn ĐaO VỆ tài nguyen tien nhien va mol ƯỚnE, Xác dinh cac nguyen fac co

`

ban về luật pháp đề thưc hiện nhiêm vụ bảo vê, sử dung hợp lý, không ngừng

cài thiện môi trường trong phạm vi cả nước nhắm phục vụ cố hiệu quà sư

nghiệp phát triền kinh tế - xñ hôi, xây dưng chủ nghĩa xã hội, đầm bào đời sống văn minh, hạnh phúc cho nhân dân ta và góp phần tích cực vào nhiệm vụ

bào vệ môi trường chung của nhân loại

a) Quân lý môi trường: là sự tác đông liên tục, có tô chức, có hướng dich cua

` » vẻ ⁄ : A og < x A a:

chủ thể (con người, địa phương, quốc gia, tô chức quốc tê ) lên đôi tượng

ee

b)

(môi trường sông) nhằm khôi phục duy tr! và cải thiền tốt hơn môi trường

sông của con người trong những khoáng thớt gian dư dinh Quan lý môi trường có các đãc trưng sau:

Quản lý mỗi trường là công việc làm có trách nhiễm, có ý thức của con người

Thực chất của việc quàn lý môi trường chính là han chế các hành vi vô ý thức

của con người trong quá trình sống, kinh doanh, sàn xuất đã tác đông đến môi

trường (các hành vị có tác động xấu đến môi trường)

Các hành vi vô ý thức là các hoạt đông do không nhân thức và không nấm bắt được các qui luãt cùa tư nhiên, xa hôi Chính các hành vi vô ý thức này làm phá vỡ trạng thái nội cân bằng (home stastic) của môi trường hoặc đây xa môi trrờng ra ngoài trạng thái nội cân bằng đó

Các hành vi có ý thực là các hành đông có chủ đích của con người vì lợi ích

ích kỳ, cục bộ, nhất thời gây ra làm đào lồn trang :húi nôi cân bằng cùa môi trường (nguồn nước, nguồn ánh sáng, đất dai thàm thực vât, chỉ số đa dang của các loài, chi số âm thanh, khí hâu v.v.! Các hành đông xấu kê trên được thê hiện trong việc sàn xuất không tính đến việc gây ô nhiễm môi trường, trong các thí nghiêm khoa hoc, những cuộc chiến tranh đôc ác và tàn bạo của các thế

lực chính trị không vì lợi ích của công đồng nhân loại Ngoài ra cần phải kề đến các phát minh khoa học chưa tron vẹn vừa con người do tầm nhìn han hẹp,

chủ quan gây ra Việc quan lý môi trường dn đến lúc không còn là công việc

sở nhân biết các quy luât đó con người phải triền khai các hoat động quan lý

một cách có ý thức và có kiến thức đề tạo ra các thiết chế quần lý thích hợp

(thông qua các cơ quan quân lý môi trường) đối với con người,

Các nguyên tắc quản lý môi trường là các quv tắc chỉ đao những tiêu chuẩn

hành ví nià các cơ quan quản lý mỗi trưởng phải tuần thử trong quá trình tiền

hành quân lý Luân án đã đề cập dến 7 ngu›ên tắc quản lý cu thể

Đô thị hóa và ô nhiễm MTĐPT:

Luân án nêu rõ quá trình phát triển của nhân loại đã đây nhanh tiến ưinh đô thị

hóa Nếu năm 1950 có 725 triệu người sông ở vô thí :h năm 1970 đã là 1350 triều người: Nám 1990 là 2400 triêu người và theo uoc tính của Liên hợp quốc vào năm 2000 sẽ có 3200 triệu người Theo dự báo do thí cuối thế kỳ XX sẽ

có môt nứa nhân loại sông ở đê thị.

LÍ

Đô thị đóng môt vai trò vồ cùng quan trong trong việc sản xuất và tích lũy của

cÀi và đồng thời là trung tâm giáo dục nơi cung cấp công ăn việc làm tạo diều kiện đề phát huy tính sáng tạo và năng dông trong sản xuất, kính doanh, nâng cao trình dộ văn hóa Nhưng đô thị cũng là nơi tiêu thu một khối lượng không

lồ tài nguyên thiền nhiền Mặc dù việc diều tiết vĩ mô cá thể han chế dược diều

đó, nhưng đô thị vẫn là nơi chiếm nhiều dất dai và làm cho đất đai cần cỗi, Đô

thị đòi hỏi một khối lượng khổng lồ về nước, năng lượng, thực phầm và các

nguyên liêu thô khác Đô thị gây ra ô nhiễm nước không khí và đất ngay cà những vùng nằm ngoài địa giới hành chính của nó VÌ thế mà nhiều vấn đề môi trường nông thôn lai bắt nguồn trực tiếp từ việc mỏ rông và hoạt động của những khu trung tầm đồ thị,

t

Chat thai rin - Nguồn gây ô nhiễm chủ yếu MTDT:

Chất thài và phân loại chất thải:

v - z - - i ` : `

Chất thái là toàn bố các loại vất chát được con người loại bọ trong sác hoạt

= y wet > 2 tA : x x £

›ng xã hội của nình (bao gồm các hoạt đông sàn xuất, các hoạt đồng sông và

tất sần sinh con người, v.v ), trong đó đặc biêt quan trong là các loai phê thải

sinh ra tử các hoạt động sân xuất và hoạt đông sông

Xu ly phé thải trở thành một vấn đề kinh tễ - xã hội rất phức tap đòi hòi phải

xử lý với mức độ quy mô lớn và ưinh đồ kỹ thuật hiển đại dễ vừa đầm bảo

làm trong sach môi trưởng, vita aang lai higu quà kính tế cao Khối lượng

phế thải trong các Thành phố tăng lên, nẻu không xử lý tốt sẽ dẫn dén hang

loạt hậu quà tiêu cưc đối với con người và mồi sinh, lưn ô nhiễm vận dục môi trường sống của con người, thâm chí dưa tới những trần dịch bệnh ở phạm vì

lầy lan rộng, quy mô lốn khó có the dap cit duoc dic biét néu đề ùn tắc cuất

thải

Việc chất thải tồn dong lưu cứu lâu nưay trong Thành phổ sẽ lầm cho việc xử

ly chúng hết sức khó khăn, phức tạp: đội ngũ lao dông của các don vị làm vệ sinh đô thị phải tiến hành thu gom và xử ly chúng ương niôi tường độc hại vừa ảnh hưởng đến sức khòe, vừa thiếu văn mình Chat thai khong dược giải quyết tốt còn đem lại cho Thành phố môt bô mặt không đẹp, thiếu văn hớa gây cầm giác khó chịu cho ca dân cư sinh sống ö Thành phố và cho ca khách nước ngoài phải sống hoặc qua lại Thành phố rrong chất phế thïi còn chưa đưng nhiều chất có ích, nếu xử lý không tốt sẽ gây ra sư lăng phí to lớn về của cài vật chất của xã hội

Sơ đỗ I: Các nguồn phát sinh chất thải và phân loại chất thài

¡— Các hoạt động xã hội của con người

Ban Chất lòng Hơi Chất thải Chất thải

| ga cống dau mo | độc hại sinh hoạt sản xuất

Nếu bình quân mỗi người ở Hà nội thải :a mỗi năm 06m3 chất thài rấn thì

mỗi ngày Hà nội phải chuyên đi (90m ;ác ra không it chat thu hoi cé ch,

£ À ,À A x ta - : £ tạ

nhưng nều để tôn đong, không chuyên kịp như hiển này (17,5%) thị chất thái

qua là một một lo lớn của Thành phố,

tJ

HI

L0

Những hậu quả của chất thài rắn đối với MTĐT: Luận án đề cập tới các hậu

qua nặng nề của việc không xử lý kịp thời chất thải trong các đô thị Đặc biệt

ở nước ta, các đô thị phần lớn là đô thị cổ, dần cư phỉnh ra một cách đột biến, qui hoach tông thê phát triền đô thị còn chấp vá, không đồng bộ, các ngõ xóm vừa sâu, vừa nhỏ, công tác xây dựng, sửa chứa, cơi nới xây ra phô biến và thưởng ngày, khách văng lai nhiều các xí nghiệp hầu hết sử dụng công nghệ

lạc hầu w.v., nên chất thải đa thực sự trở thành một hiém họa, nếu Nhà nước

và chính quyền các Thành phố không chứ ý và đầu tư thòa đáng cho các hoạt

Nguôn tư liêu: Đề tài khoa hoc năm 1992 của Công ty MTĐT Hà nội

Quản lý chất thải rắn ở đô thị

Theo quan điềm hệ thống, quân lý chất thải ở Thành phố là sư xử lý chủ dông

của Công ty MTĐT và các cấp chính quyền Thành phỏ đối với mới loại chất

thầi cố trong địa bàn Thành phố nhằm duv trí và cài thiên MTĐT

Sơ đồ 2: Tai họa của việc xử lý không hợp lý chất thải đô thị

Tai bea cha xu ly

chất that không hợp lý

[Dưa các công nghệ và ký thuật, các trang 'hiết bí xu lý phế thài tiên tiễn của Các "ước vào sử dụng

d) Phù hợp với cơ chế quan lý chung của Nhà nước theo hướng chấp nhân mở cửa cạnh tranh với nhiều thành phần kinh tẻ

Sơ đồ 3: Thể hiện sự quản lý chất thải ở Thành phố Hà nội

_ Công nghệ và Bộ Xây dựng thành phố Hà nội

So dé chi ro công Ly MỸTĐT là cơ quan, là lực lượng chủ yếu chíu trách nhiềm

quan Iv va xd ly chat thai rắn ở đô thị Công ty MTDT chỉu sự quàn lý trực tiếp (theo ngành dọc) của Sở Giao thông Công chính (GTCC)

3 Các biện pháp kỹ thuật xử lý chất thải rắn

[Luân án nêu rõ 4 biên pháp chủ yếu mà thế giới thưởng dùng (Sơ dd 4), nêu

rõ cách xử lý của một số nước trên thể eiot (Nhật Pháp, Hà lan, Ai cập viv