Phối hợp các phương pháp giáo dục nhằm khắc phục tình trạng yếu kém về đạo đức của học sinh Trung học phổ thông Hà Nội hiện nay

Phối hợp các phương pháp giáo dục nhằm khắc phục tình trạng yếu kém về đạo đức của học sinh Trung học phổ thông Hà Nội hiện nay

| "3 Chuyên ngành : LÝ LUẬN VÀ LỊCH SU SU PHAM HOC

ÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌE SƯ PHAM HA NOI

Người hướng dẫn khoa học : PGS-TS Đặng Quốc Bảo

Phần biện 1 : #$.14kkt, thái uy Ea ti

tiáu, khoa lúc giãn đực ly

Phân biện 2: (ÈÝ JÊ Kƒf:.ÑÍ› eupere.LD LG Mu

Set Đại la lát Than

Phản biện 3 : túi JÈ ci Str Le ư/

LUẬN ÁN SẼ ĐƯỢC BẢ0 VỆ TRƯỚC HộI ĐẦNG PHẨM LUẬN ÁN CAP NHA NUGC HOP TAD

vao hd gia 30 ngay 24 thing 7 nam <20/)

Có thể tìm hiểu luận án tại :

-Thư viện Quốc gia

-Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

MO DAU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :

- Giải quyết tình trạng học sinh yếu kém đạo đức (YKĐĐ) của

các nhà trường đã trở nên là một vấn đề vừa mang tính cấp bách, vừa

mang tính chiến lược *# + °

Nhưng trọng thực tế ở nhà trường phổ thông lại có “khoảng

trống”; có sự “bỏ quên” số hoc sinh YKDD nay

Đề tài hướng vào các giải pháp giải quyết “khoảng trống” này, trong đời sống thực tế các nhà trường phổ thông ở các đô thị lớn hiện nay

- Có nhiều nguyên nhân để dẫn học sinh đến tình trạng yếu kém

đạo đức, trong đó có một tình trạng các lực lượng giáo dục trong các nhà trường, ở gia đình và ngoài xã hội đã tác động không thống nhất, đôi khi còn trái ngược nhau Mặt khác, khi các lực lượng giáo dục sử dụng các phương pháp giáo dục, riêng lẻ, đơn điệu thường không

mang lại hiệu quả

Đây chính là lý do chúng tôi lựa chọn đề tài “Phối hợp các

phương pháp giáo dục nhằm khắc phục tình trạng yếu kém đạo

đức học sinh THPT Hà nội hiện nay”

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU :

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quá trình giáo dục, tổng kết

những kinh nghiệm thực tiên phong phú, luận án đề xuất cách phốt

hợp các PPGD nhằm góp phần khắc phục tình trạng yếu kém về

đạo đức cho học sinh THPT Hà Nội hiện nay

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU :

- Khách thể : Quá trình giáo dục để khắc phục tình trạng yếu kém

đạo đức của học sinh THPT

- Đối tượng : Các PPGD nhằm khắc phục tình trạng yếu kém đạo

đức của học sinh THPT hiện nay

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC :

Nếu phối hợp các PPGD một cách đúng đắn hợp lý, kiên trì thực

hiện mục tiêu giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của đối tượng giáo dục, lại được đặt trong thiết chế nhà trường thích hợp với hoàn

cảnh kinh tế xã hội, đồng thời có sự tổ chức quản lý chặt chẽ thì sẽ khắc phục được tình trạng yếu kém đạo đức của hs THPT, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục đạo đức, ngăn chặn học sinh THPT bỏ

học rơi vào tình trạng lang thang, tiêm nhiễm tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật

5 NHIỆM VỤ :

Luận án đã xác định rõ các nhiệm vụ :

5.1 Làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc phối hợp các PPGD nhằm khắc phục tình trạng yếu kém về đạo đức của học sinh THPT Hà Nội

5.2 Làm rõ thực trạng học sinh THPT yếu kém đạo đức và việc

phối hợp các PPGD nhằm khắc phục tình trạng yếu kém về đạo đức

của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay

5.3 Tìm ra những cách phối hợp các PPGD nhằm nâng cao

chất lượng giáo dục đạo đức và giúp đỡ những học sinh yếu kém đạo

đức hoàn thiện nhân cách để góp phần khác phục tình trạng yếu kém

vẻ đạo đức của học sinh THPT Hà nội hiện nay nói riêng, học sinh

THPT các thành phố lớn nói chung

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :

Phương pháp nghiên cứu được dựa trên hai hệ thống chủ đạo sau : 6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận bao gồm nghiên cứu các văn

kiện, sách báo, hồ sơ có liên quan đến đề tài

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn bao gồm :

- Tim hiểu kinh nghiệm giáo dục trong nước và nước ngoài, trong

đó chú trọng nghiên cứu các kinh nghiệm giáo dục khắc phục tình trạng

yếu kém về đạo đức của học sinh THPT ở Hà Nội trong những nam qua

- Tổng kết thực tiễn giáo dục và kiểm chứng cách tổ chức phối

hợp các PPGD đạo đức thành công ở trường Đinh Tiên Hoàng Hà Nội

- Lấy ý kiến chuyên gia : Tham do y kiến đánh giá của các nhà

nghiên cứu KHGD, cán bộ quản lý ngành giáo dục, GVCN, các nhà

quản lý chính trị xã hội, cha mẹ học sinh

- Trực tiếp nghiên cứu một số học sinh trường Định Tiên Hoàng

có sự tiến bộ về hoàn thiện nhân cách đã được ghi nhận

7 PHẠM VI CỦA ĐỀ TÀI :

Đề tài tập trung nghiên cứu việc phối hợp các PPGD đạo đức Ở

các trường THPT Hà nội trong thời kỳ đổi mới, đi sâu phân tích các

kết quả giáo dục, các kinh nghiệm giáo dục thành công ở trường THPT

Dân Lập Đinh Tiên Hoàng từ 1989 đến nay Trẻ em hư, trẻ em lang thang đường phố, trẻ em trong các trường giáo dưỡng đo công an quản

ly khong thuộc đối tượng nghiên cứu cha dé tai

8 NHUNG DONG GOP MOI CUA LUAN AN :

8.1 Luận án góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc phối hợp các phương pháp giáo dục nhằm giải quyết tình trạng YKĐĐ ở các

trường THPT, trong đó đặc biệt quan tâm đến loại học sinh yếu kém

đạo đức không thể học trong các trường phổ thông bình thường nhưng

chưa đến mức phải đưa vào các trường đặc biệt

8.2 Luận án để xuất cách giải quyết học sinh YKĐĐ bậc THPT

nói chung, đặc biệt loại học sinh đã nêu ở mục 8.1 qua các cách tổ

chức phối hợp các phương pháp giáo dục đạo đức sao cho phù hợp với học sinh, với nhà trường, gia đình, xã hội hiện nay Luận án cũng chỉ

ra qui trình phối hợp, với những điều kiện cần thiết cho qui trình được tiến hành có kết quả

8.3 Luận án nêu ra mô hình giáo dục có thiết chế giáo dục cụ thể đảm bảo cho việc phối hợp có hiệu quả các phương pháp giáo dục học sinh yếu kém đạo đức đó là trường THPT DL Đinh Tiên Hoàng

9 CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN :

Luận án có 176 trang, gồm phần mở đầu và phần kết quả nghiên

cứu có 3 chương : Phần kết luận ; Khuyến nghị ; Danh mục nghiên cứu của tác giả ; Tài liệu tham khảo và 9 Phụ lục kèm theo

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHỐI HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP

GIÁO DỤC NHẰM KHẮC PHỤC TÌNH TRẠNG YẾU KÉM

ĐẠO ĐỨC CỦA HỌC SINH THPT

1.1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU :

Luan án đã giới thiệu tóm tắt thực tế diễn biến việc giải quyết tình trạng yếu kém đạo đức của học sinh ở Việt Nam và các nước trên Thế giới trong những năm qua đến những năm cuối cùng của thế kỷ XX,

vấn để giáo dục lại vấn đẻ giáo dục trẻ em hư, yếu kém đạo đức cũng

đã được các nhà nghiên cứu KHGD Thế giới và Việt Nam nghiên cứu,

không chỉ trên lĩnh vực giáo dục học, tâm lý học mà cả trên quan

điểm, phương pháp của xã hội học Các nhà nghiên cứu KHGD Thế

giới đã có nhiều thành công như A.X.Makarenko (1988-1939) và

V.A.XuKholomsky (1918-1970) trong việc tổng kết tìm phương pháp

giáo dục học sinh yếu kém đạo đức, học sinh chậm tiến

Ở Việt Nam các nhà nghiên cứu KHGD đã có nhiều công trình nghiên cứu về trẻ em hư, trẻ em phạm pháp, về phương pháp giáo dục

lại như tác giả : Phạm Minh Hạc, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Sinh Huy,

Trần Trọng Thuỷ, Mạc Văn Trang Với đây đủ các cơ sở lý luận, cơ

sở thực tiễn, các công trình nghiên cứu đã làm sáng tỏ các điều kiện,

các phương pháp giáo dục phù hợp với học sinh yếu kém đạo đức và

trẻ em làm trái pháp luật ở nước ta Tuy vậy vấn đẻ giải quyết trong thực tiễn ở các trường như thế nào trong nền kinh tế thị trường vẫn là vấn đề lớn cần được tiếp tục nghiên cứu

Việc phối hợp các phương pháp giáo dục để giải quyết tình trang YKDD cua hoc sinh THPT trong các thành phố lớn chưa có đề

tài NCKH nào giải quyết cụ thể

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI :

Luận án tập trung nghiên cứu những khái niệm cơ bản có liên

quan đến đề tài :

- Đạo đức :

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là thành phần cơ bản của nhân cách mỗi người Nó phản ánh những chuẩn mực giá trị của mỗi hành vi ứng xử của mỗi người với công việc, với bản thân

và môi trường sống theo nhận thức và đánh giá riêng của mỗi

người với chuẩn mực chung của xã hội

Khái niệm đạo đức luôn gắn với giá trị đạo đức, chuẩn mực đạo đức j §

- Giáo dục đạo đức :

“Giáo dục đạo đức là một quá trình kết hợp nâng cao nhận thức

với hình thành thái độ xúc cảm tình cảm, niềm tin và hành vi, thói

quen đạo đức”

- Giáo dục đạo đức là công việc của toàn xã hội, song giáo dục ở

nhà trường vẫn giữ vai trò định hướng quan trọng và giáo dục ở gia đình phải được làm thường xuyên

- Sự yếu kém đạo đức của học sinh :

Chúng tôi coi HS YKĐĐ, được nghiên cứu, đề cập trong luận án này là những học sinh còn đang ngồi trên ghế nhà trường nhưng

thường vi phạm các chuẩn mực đạo đức ở ba mức độ sau :

Mức 1 : Trong sinh hoạt học tập hàng ngày : vi phạm nhiêu lần

nội quy, quy chế, điều lệ nhà trường phổ thông, vi phạm những chuẩn

mực đạo đức của người con trong gia đỉnh và người công dân ngoài xã hội Những vi phạm này còn ở mức độ nhẹ (có sai, có sửa rồi lại mắc)

Mức 2 : Những hành vi thái độ sai lệch tương đối nghiêm trọng :

din dtim ban bé, bỏ nhà, bỏ trường sống buông thả nhiều ngày hoặc

thường xuyên vô lễ với thay cô - cha mẹ ; thường xuyên gây gổ, xung đột

với mọi người ; mắc các tệ nạn xã hội nghiêm trọng Nhưng những học

sinh này vẫn còn chấp nhận sự giáo dục của gia đình, nhà trường

Mức 3 : Vi phạm pháp luật một cách nghiêm trọng : chiếm đoạt

tài sản công dân (ăn cắp, căn cướp) tham gia tàng trữ, buôn bán ma tuý, tham gia các băng nhóm và ở tình trạng không chấp nhận sự giáo dục của gia đình, nhà trường

- Tình trạng học sinh yếu kém đạo đức :

Phần này luận án khắc họa : Tình trạng HS YKĐĐ là sự tôn tại và

sự diễn biến cả về số lượng lẫn tính chất nguy hại của số HS YKĐĐ ,

đang tôn tại trong nhà trường, gia đình, xã hội chúng ta hiện nay.

Sự tập hợp của những HS YKĐĐ và những tác hại của nó trong một khoảng thời gian nhất định sẽ tạo ra tình trạng YKĐĐ của học sinh

Khắc phục tình trạng YKĐĐ của học sinh PT nhằm làm giảm

số lượng HS YKĐĐ ; làm cho những học sinh bình thường có được môi trường giáo dục thuận lợi ; làm cho bản thân mỗi HS YKĐĐ sớm điều chỉnh, hoàn thiện nhân cách

- Phương pháp giáo dục đạo đức :

Luận án cũng thống nhất với các nhà nghiên cứu KHGD, coi

“PPGD trong nhà trường là phương thức hoạt động gắn bó với nhau

giữa người giáo dục và người được giáo dục nhằm giải quyết những

nhiệm vụ hình thành nhân cách XHCN ”

Phương pháp giáo dục là yếu tố năng động nhất trong giáo

dục Nội dung giáo dục nói chung mới chứa đựng giá trị tiềm tàng, sẽ

xuất hiện trong sản phẩm giáo dục Trong khi đó, phương pháp giáo dục quyết định giá trị thật sự của sản phẩm giáo dục

- Về phối hợp các phương pháp giáo dục luận án đề xuất :

+ Phối hợp các PPGD là Nhà sư phạm một lúc có thể tiến hành đồng thời hoặc liên tiếp nhiều PPGD có cùng định hướng thống nhất, hỗ trợ nhau đạt mục tiêu giáo dục với chất lượng, hiệu quả cao hơn so với khi chỉ vận dụng đơn lẻ từng PPGD

+ Học sinh yếu kém đạo đức thường nhận thức yếu, tình cảm thiếu trong sáng lành mạnh, hành động cực đoan, không có thói quen

nề nếp thì không thể áp dụng một vài PPGD đơn lẻ mà có thể thành

công Việc phối hợp các PPGD là việc làm tất yếu khách quan phù hợp với học sinh yếu kém đạo đức

+ Luận án cũng chỉ rõ phối hợp các phương pháp giáo dục được tiến hành trên các nguyên tắc chủ yếu :

Một : Phải đảm bảo tính toàn vẹn của quá trình giáo dục : nghĩa

là phải đặt quá trình phối hợp PPGD trong mối tương quan tác động của 8 yếu tố cơ bản của quá trình giáo dục

Hai : Phải trên cơ sở quán triệt mục tiêu giáo dục của nhà trường

phổ thông mà điều 23 luật giáo dục đã khẳng định ; phải bám vào mục

tiêu xây dựng nhân cách người Việt Nam thời kỳ CNH, HĐH

Hình 1.1 : Mô hình nhân cách

Ba : Phải dựa trên cơ sở tăng cường công tác tố chức quản lý

giáo dục mỗi nhà trường phải có một bộ máy quản lý mạnh mới huy động được nhiều nguồn lực, huy động nhiều lực lượng giáo dục tham

gia phối hợp các phương pháp giáo dục.

+ Luận án cũng đưa ra qui trình phối hợp các PPGD với các

bước phối hợp chặt chẽ :

Bước một : Phân tích đánh giá đúng đặc điểm từng học sinh YKĐĐ

Bước hai : Lựa chọn PPGŒD và phối hợp các PPGD

Bước ba : Phải luôn đánh giá kết quả và điều chỉnh cách phối hợp

các PPGD đạo đức

Bước bốn : Phải thường xuyên tìm biện pháp tác động cho phù

hợp đối tượng để duy trì kết quả giáo dục đạo đức ; chuyển quá trình

giáo dục lại thành quá trình tự giáo dục của học sinh YKÐĐ

+ Cuối cùng luận án cũng đã bàn đến việc những điều kiện cần

thiết để việc phối hợp các PPGD thành công Đó là : Các lực lượng giáo dục phải có nhận thức đúng và có quyết tâm hành động cao ; Có

bộ máy quản lý đủ mạnh để hỗ trợ và tập hợp các lực lượng giáo dục

phối hợp các PPGD; Có đủ nguồn lực và một cơ chế phù hợp với mô

hình giáo dục học sinh YKĐĐ

1.3 MỘT SỐ BIỂU HIỆN TÂM LÝ CỦA HỌC SINH YẾU KÉM ĐẠO

ĐỨC

Ngoài những đặc điểm chung giống như học sinh THPT cùng lứa tuổi, học sinh yếu kém đạo đức còn được luận án phân tích kỹ thêm về

các mặt :

1 Quá trình diễn biến tâm lý của học sinh yếu kém đạo đức :

Phân tích tâm lý của số đông HS YKĐĐ, luận án đã rút ra kết

quả: Học sinh yếu kém đạo đức vốn từ những học sinh bình thường

nhưng dần dần chuyển thành HS YKĐĐ Quá trình diễn biến đó

thường diễn ra qua 3 giai đoạn chủ yếu :

a, Giai đoạn tập nhiễm : Học sinh bị cám dõ, không có khả năng đề kháng trước những thói xấu, bắt đầu có những biểu hiện

buông thả

b, Giai đoạn phát triển : Những hoạt động tiêu cực dân dần

chiếm ưu thế trong đời sống học sinh yếu kém.

10

c, Giai đoạn nghiêm trọng : Những hoạt động tiêu cực trở

thành chủ yếu trong đời sống và dân đến sự biến chất về nhân cách

2 Luận án cũng chỉ rõ : Với các nhà sư phạm có kinh nghiệm có

thể khai thác những khả năng tích cực từ chính những đặc điểm tâm lý

của học sinh yếu kém đạo đức để giúp các em sớm hoàn thiện nhân cách

Đó là những đặc điểm về niềm tin hành động mạnh mẽ, nghĩa

hiệp, cởi mở, sẵn sàng hy sinh vì bạn ; sự linh hoạt, sáng tạo

1.4 MỘT SỐ QUAN ĐIỂM CƠ BẢN CỦA GIÁO DỤC HỌC ĐƯỢC

QUÁN TRIỆT TRONG QUÁ TRÌNH TỔ CHỨC PHỐI HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC

1 Nhà sư phạm phải biết tạo viễn cảnh, niềm tin và động lực

để học sinh rèn luyện phấn đấu hoàn thiện nhân cách

Nhà trường không thể áp đặt công việc cho học sinh mà phải hướng học sinh vào những hoạt động thực sự, chủ động dựa trên nhu

TRANG THAI PHO! HOP GIAO

NHU CAU HUNG THU CANHAN pyc CAN CO DE DAT HIEU QUA

ĐƯỢC TÁC ĐỘNG TRỞ THÀNH

NHÂN TỐ NỘI SINH, TÍCH CỰC Hình 1.2 : Mö hình tạo nhu câu hứng

thú cá nhân

ll

2 Luan án cũng dé cấp đến vấn đề : Rèn luyện những thói

quen tốt để học sinh có thể tích cực điều chỉnh các hành vì ứng xử :

Nhiều nhà KHGD đã phân tích một cách khoa học và chỉ ra bí

quyết con người muốn thành đạt, muốn biến đổi được bản thân mình người ta phải biết xây dựng cho mình những thói quen tích cực, thắng được những thói quen xấu

làm cái gì)

Hình 1.3 : Sự hình thành các thói quen có hiệu quả tốt

3 Luận án cũng chỉ rõ thêm, trong điều kiện giáo dục Việt Nam hiện nay phải làm được việc xây dựng môi trường giáo dục

dân chủ để học sinh tự giác chủ động lựa chọn các phương pháp giáo dục cho phù hợp hoàn cảnh của bản thân

Môi trường giáo dục dân chủ trong nhà trường là một nhân tố

giáo dục đạo đức tích cực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn điện trong nhà trường THPT hiện nay Đặc biệt với HS YKĐĐ người

ta dễ dàng muốn áp đặt ngay các hình thức kỷ luật Có thể phương

pháp áp đặt này dễ dàng tạo ra một hiệu quả “nghe lời” ngay nhưng

không bao giờ tạo ra được một sự tự giác, để có được một nhân cách