Phát triển năng lực tự học của học sinh khi sử dụng thiết kế nội san môn học bằng bản đồ tư duy trên phần mềm canva pro

Để phát triển năng lực tự học của học sinh, tôi đã hướng dẫn họcsinh xây dựng hệ thống học liệu online bằng cách sơ đồ hóa kiến thức 9 mônhọc lớp 9 theo bản đồ tư duy trên phần mềm Canva

xã hội"; Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018 cũng chỉ rõ các nhómnăng lực mà học sinh cần đạt được Trong đó, năng lực tự chủ và tự học đượcxem là nhóm năng lực quan trọng nhất đối với học sinh

Trong thời đại 4.0 như ngày nay, thì việc học tập cũng phát triển theo Chính

vì vậy các em học sinh đã có rất nhiều cách học nhằm mang lại hiệu quả caonhất cho bản thân Nhưng dù là phương pháp học thế nào thì ý thức tự học củamỗi người vẫn là yếu tố quan trọng nhất Tự học là việc con người phát huynhững kiến thức, kĩ năng đã được truyền lại bằng chính sức lực, khả năng củariêng mình Việc tự học cho bản thân là rất quan trọng Nó chính là một chiếcchìa khóa đưa các em đến kho tàng tri thức, là điều kiện giúp ta thành côngtrong học tập Nếu chúng ta biết tự học cho bản thân thì chúng ta chắc chắn sẽthành công và nâng cao được tri thức của chính mình Tự học giúp con người cóđược ý thức tốt nhất trong quá trình học: chủ động suy nghĩ, tìm tòi, khám phá,

nghiên cứu và nắm được bản chất vấn đề từ đó tự học giúp ta tiếp thu được kiếnthức từ nhiều nguồn khác nhau như sách, báo, từ truyền hình tivi, từ bạn bè hoặc

từ những người xung quanh, những kinh nghiệm sống của nhân dân Tự họcgiúp ta có thể chủ động ghi nhớ các bài giảng trên lớp, tiết kiệm được thời gian,

có thể tiếp thu một lượng kiến thức lớn mà vẫn hiểu và nắm chắc bài học Vàqua tự học, từ lí thuyết, chúng ta biết chủ động luyện tập thực hành, giúp ta cóthể nhanh chóng hình thành kĩ năng, củng cố và nâng cao kiến thức đã học Vìvậy, chủ động tự học sẽ giúp ta tìm ra được phương pháp học tốt nhất mang lạihiệu quả cao cho chính bản thân mình Tự học là cách tốt nhất giúp ta tiến bộhơn trong học tập, mang lại một kết quả học tập cao nhất có thể

Qua điều tra thực trạng, năng lực tự học của học sinh trong các trường trunghọc cơ sở hiện nay vẫn còn hạn chế do một số nguyên nhân như: thói quen họctập, phong cách dạy và học tại các trường trung học cơ sở, thể chế kiểm tra, thi

cử, Bên cạnh đó, đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng mạnh mẽ tới mọi mặt củađời sống, trong đó giáo dục chịu ảnh hưởng trực tiếp Hình thức dạy học, cáchthức tiếp cận kiến thức bị thay đổi một cách đột ngột, khiến học sinh gặp không

ít khó khăn Để phát triển năng lực tự học của học sinh, tôi đã hướng dẫn họcsinh xây dựng hệ thống học liệu online bằng cách sơ đồ hóa kiến thức 9 mônhọc lớp 9 theo bản đồ tư duy trên phần mềm Canva Pro, đưa vào sử dụng trongthực tiễn và thu được những kết quả thể hiện tính khả thi và hiệu quả của học

liệu Vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài viết sáng kiến là: “Phát triển năng lực tự học của học sinh khi sử dụng thiết kế nội san môn học bằng bản đồ tư duy trên phần mềm canva pro”.

2 Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp

Sử dụng thiết kế nội san môn học bằng bản đồ tư duy trên phần mềm canvapro nhằm phát triển năng lực tự học của học sinh, số hóa học liệu, bổ sung vàonguồn học liệu ôn thi cho học sinh lớp 9 tham dự kì tuyển sinh vào lớp 10THPT Tăng cường áp dụng công nghệ thông tin trong dạy và học Học liệu có

- Khái niệm về năng lực tự học

Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn đưa ra quan niệm về năng lực tự học như

sau:“Năng lực tự học được hiểu là một thuộc tính kỹ năng rất phức hợp Nó bao gồm kỹ năng và kĩ xảo cần gắn bó với động cơ và thói quen tương ứng, làm cho người học có thể đáp ứng được những yêu cầu mà công việc đặt ra” Năng lực

tự học là sự bao hàm cả cách học, kỹ năng học và nội dung học: “Năng lực tự học là sự tích hợp tổng thể cách học và kỹ năng tác động đến nội dung trong hàng loạt tình huống – vấn đề khác nhau”.

Năng lực tự học là những thuộc tính tâm lí mà nhờ đó chúng ta giải quyếtđược các vấn đề đặt ra một cách hiệu quả nhất, nhằm biến kiến thức của nhânloại thành sở hữu của riêng mình

- Biểu hiện của năng lực tự học

Năng lực tự học là một khái niệm trừu tượng và bị chi phối bởi rất nhiềuyếu tố Trong nghiên cứu khoa học, để xác định được sự thay đổi các yếu tố củanăng lực tự học sau một quá trình học tập, các nhà nghiên cứu đã tập trung môphỏng, xác định những dấu hiệu của năng lực tự học được bộc lộ ra ngoài Đềunày đã được thể hiện trong một số nghiên cứu dưới đây:

Candy [Philip Candy (1991), Self-direction for lifelong Learning: A comprehensive guide to theory and practice] đã liệt kê 12 biểu hiện của người

có năng lực tự học Ông chia thành 2 nhóm để xác định nhóm yếu tố nào sẽ chịutác động mạnh từ môi trường học tập

Nhóm đặc biệt bên ngoài: chính là phương pháp học nó chứa đựng các kỹnăng học tập cần phải có của người học, chủ yếu được hình thành và phát triểntrong quá trình học, do đó phương pháp dạy của giáo viên sẽ có tác động rất lớnđến phương pháp học của học trò, tạo điều kiện để hình thành, phát triển và duytrì năng lực tự học.

Nhóm đặc điểm bên trong (tính cách) được hình thành và phát triển chủyếu thông qua các hoạt động sống, trải nghiệm của bản thân và bị chi phối bớiyếu tố tâm lý Chính vì điều đó mà giáo viên nên tạo môi trường để học sinhđược thử nghiệm và kiểm chứng bản thân, đôi khi chỉ cần phản ứng đúng saitrong nhận thức hoặc nhận được lời động viên, khích lệ cũng tạo ra được độnglực để người học phấn đấu, cố gắng tự học

Năng lực tự học là khả năng xác định được nhiệm vụ học tập một cách tựgiác, chủ động; tự đặt được mục tiêu học tập để đòi hỏi sự nỗ lực phấn đấu thựchiện; thực hiện các phương pháp học tập hiệu quả; điều chỉnh những sai sót, hạnchế của bản thân khi thực hiện các nhiệm vụ học tập thông qua tự đánh giá hoặclời góp ý của giáo viên, bạn bè; chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn

- Thực trạng năng lực tự học của học sinh

Hiện nay, học sinh trung học cơ sở còn nhiều vướng mắc, khó khăn khihọc tập, chưa thực sự dành nhiều thời gian cho việc tự học, chưa xây dựng vàrèn luyện kĩ năng tự học hợp lí Mặt khác, do nhiều nguyên nhân nên giáo viênchỉ lo thực hiện chức năng giảng dạy của mình mà ít quan tâm đến rèn luyện kĩnăng toàn diện cho học sinh trong đó có kĩ năng tự học Bên cạnh đó, đại dịchCovid đã ảnh hưởng mạnh mẽ tới mọi mặt của đời sống, trong đó giáo dục chịuảnh hưởng trực tiếp Hình thức dạy học, cách thức tiếp cận kiến thức bị thay đổimột cách đột ngột, khiến học sinh gặp không ít khó khăn

1.2 Tìm hiểu về nội san môn học

Nội san môn học là ấn phẩm - cẩm nang được lưu hành trong trường họcvới nội dung chính và trọng tâm là những kiến thức của các môn học và các hoạtđộng giáo dục trong nhà trường

- Tiến trình thiết kế nội san

Giai đoạn 1: Tìm hiểu công cụ hỗ trợ thiết kế nội san (Bản đồ tư duy, công cụ

Canva, cấu trúc nội san)

Giai đoạn 2: Thành lập Ban biên tập

Giai đoạn 3: Thiết kế nội san

Giai đoạn 4: Xuất bản nội san hoàn chỉnh.

1.3 Tìm hiểu về bản đồ tư duy

- Lịch sử về bản đồ tư duy

Tony Buzan là tác giả của phương pháp ghi ghép hiệu quả này với nhiều sách đãđược xuất bản

Vào thập niên 90, Tony Buzan đã đăng kí bản quyền bản đồ tư duy củamình với tên gọi “Mind Map” Hiện nay, có rất ít nghiên cứu về bản đồ tư duy,mặc dù nó rất phổ biến và thông dụng Một trong số ít báo cáo nghiên cứu vềbản đồ tư duy được viết bởi Farrand, Hussain và Hennessy (2002), họ đã tìmthấy bằng chứng cho rằng việc lập bản đồ tư duy giúp ích đáng kể cho việc ghinhớ kiến thức Sau này, Tony Buzan tiếp tục phát triển các nghiên cứu liên quankhác bằng việc xuất bản sách về chủ đề này vào năm 2006, các trang web củaTrung tâm Buzan cũng được hình thành và phát triển vào năm 2007 nhằm đưa ranhững công cụ hỗ trợ người dùng thiết kế bản đồ tư duy.

Bản đồ tư duy đã dần trở nên phổ biến và quen thuộc với các quốc giatrên thế giới Tại Việt Nam, làn sóng cách mạng giáo dục theo hướng hiện đạiđang ngày một phát triển, xu hướng dạy và học tích cực nhận được nhiều sựquan tâm tìm hiểu của thầy cô và các bạn học sinh trong đó có kĩ thuật bản đồ tưduy

- Khái niệm bản đồ tư duy

Bản đồ tư duy là một phương pháp trình bày ý tưởng, nội dung kiến thứcbằng từ khóa, ghi chú, hình ảnh có màu sắc phù hợp với tư duy logic của não bộ,giúp não bộ phát huy khả năng giải quyết vấn đề, ghi nhớ kiến thức một cách tối

ưu nhất

- Cách vẽ bản đồ tư duy

Bản đồ tư duy là một công cụ tổ chức tư duy, có vai trò như một phươngtiện giúp tăng khả năng ghi nhận hình ảnh của não bộ Đây được xem như mộthình thức để ghi nhớ một cách chi tiết, tổng hợp, phân tích vấn đề nào đó thànhmột dạng lược đồ phân nhánh

Để có được bản đồ tư duy logic, khoa học, đẹp mắt và mang hiệu quả thìngười vẽ cần tuân theo những nguyên tắc sau:

+ Xác định được đề tài, chủ đề của bản đồ tư duy

+ Chủ đề của bản đồ tư duy đặt ở trung tâm, với cỡ chữ to, trang trí màu sắcthu hút người nhìn

+ Các nhánh nhỏ của bản đồ tư duy được phân bố theo từng khu vực riêng,màu sắc của từng khu vực phải nhất quán từ nhánh đầu cho tới nhánh cuối Nộidung các nhánh là “đồng đẳng” và riêng biệt không trùng lặp

+ Cần phải tóm gọn nội dung bằng các từ khoá, ghi chú, kí hiệu cụ thể, tránhtrình bày dài dòng

+ Lựa chọn ảnh, hình, kí hiệu minh hoạ phù hợp với từng nội dung của nhánh

- Các ưu điểm khi sử dụng bản đồ tư duy trong học tập

Ưu điểm của viêc sử dụng bản đồ tư duy mang lại trong học tập hay làm việc đólà:

+ Tăng khả năng sáng tạo.

+ Tăng khả năng trình bày logic, khoa học

+ Dễ dàng xác định được mối quan hệ và thông tin khác nhau từ đó dễ dàng mócnối để ghi nhớ và hiểu sâu các vấn đề cần tìm hiểu

+ Cải thiện hiệu quả của bộ nhỡ, tăng khả năng ghi nhớ thông tin

+ Tiết kiệm thời gian trong việc tóm lược nội dung vấn đề

1.4 Các phần mềm vẽ bản đồ tư duy chuyên dụng

Hiện nay, bản đồ tư duy được sử dụng phổ biến và rộng rãi có thể kể đến cácphần mềm, công cụ sau:

(1) I Mind map

(2) Edraw Mind map

Điểm mấu chốt của iMindMap là:

Sự ấn tượng về mặt thị giác với số lượng biến thể định dạng và số lượng kiểu dáng

Vô cùng trực quan, dễ sử dụng Nhiều tùy chọn kiểu dáng.

Vẽ sơ đồ tư duy với nhiều góc nhìn và cách diễn giải khác nhau.

Tích hợp các nhiệm vụ rút gọn.

Đây là phần mềm miễn phí sử dụng trên máy vi tính hỗ trợ cho những sơ đồ có kích thước lớn nhiều trang Phần mềm này có nhiều tính năng như tích hợp chủ đề, hiệu ứng, kiểu dáng và tự động căn chỉnh để giúp cho người dùng thuận tiện trong việc thiết kế.

Phần mềm này có nhiều ưu điểm nổi bật như sau:

+ Có các công cụ quản lý

+ Tự động nắm bắt được ý tưởng

+ Có đội ngũ hỗ trợ nhiệt tình

Bên cạnh đó, phần mềm này còn tồn tại một số nhược điểm như:

+ File phần mềm khá nặng về dung lượng

+ Cần phải cài đặt một ứng dụng khác để có thể trải nghiệm phần mềm Xmindmột cách hiệu quả

1.5 Tìm hiểu về phần mềm Canva phiên bản Pro

- Canva là công cụ thiết kế đồ hoạ miễn phí, có cộng động mạng hỗ trợ onlinenhiệt tình 24/24 trên toàn thế giới cũng như toàn quốc, Canva có những ưu điểmsau:

+ Tương tác với các thành viên trong nhóm

+ Down load về máy tính dễ dàng

+Thêm video và các thiết kế sành điều

+ Thiết kế chữ với 500 font, loại chữ

+Kho thư viện ảnh thiết kế phong phú

+ Chia sẻ thiết kế trên các mạng: Canva, các mạng xã hội dễ dàng

Các ưu điểm khi sử dụng phần mềm Canva phiên bản Pro trong thiết kếbản đồ tư duy và tập san có thể kể đến như sau:

+ Canva có hơn 20 loại biểu đồ chuyên nghiệp

+ Các mẫu thiết kế sinh động, khoa học dễ dàng theo dõi quy trình làm việc, họctập nhanh chóng

+ Dữ liệu đưa lên được trực quan hoá, người dùng không cần nghiên cứu phứctạp

+ Đăng, chia sẻ ảnh có độ phân giải cao

+ Nhúng sơ đồ tư duy dễ dàng vào bản thuyết trình báo cáo cùng nhiều nộidung khác nhau

+ Công cụ thiết kế kéo thả đơn giản, tương thích với nhiều file khác nhau

2 Cơ sở thực tiễn

Điều tra thực trạng về khó khăn của học sinh trong việc tự tổng kết, ôn tậpkiến thức của học sinh Thông qua phiếu hỏi trên google form với 430 câu trảlời, tôi thu được kết quả như sau:

Đa số học sinh các khối lớp đều khó khăn trong học tập về nhu cầu tự học, ôntập, tổng kết và huy động kiến thức, chưa có năng lực tự học Học sinh chưathực sự tự tin khi đối diện thi cử và chưa yêu thích hầu hết các môn học

Vậy nhu cầu đặt ra của đề tài là thiết kế nội san môn học theo tháng với địnhhướng trình bày kiến thức các môn theo sơ đồ tư duy để tăng cường khả năng tựhọc cho học sinh

3 Các biện pháp tiến hành

Quá trình nghiên cứu các đối tượng học sinh tôi nhận thấy cần thực hiện bằngviệc sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau đây:

3.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:

- Nghiên cứu sách giáo khoa, tài liệu tham khảo về năng lực tự học Cácvăn bản hướng dẫn của bộ môn, các phần mềm vẽ sơ đồ tư duy, cách tạo ra mộtnội san môn học Căn cứ vào tình hình thực tế của nhà trường và địa phương

3.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn (bao gồm phương pháp quan sát, điều tra, đàm thoại):

- Phương pháp quan sát, điều tra nghiên cứu khó khăn của học sinh trongquá trình tự học, tự nghiên cứu

- Phương pháp đàm thoại: trao đổi với những người có chuyên môn, họcsinh tại nhà trường

- Thao giảng, dự giờ đồng nghiệp, tham khảo các bài viết của đồng nghiệp

về nâng cao năng lực tự học của học sinh

3.3 Nhóm phương pháp bổ trợ, bao gồm:

Phương pháp thống kê, định lượng cơ cấu và chất lượng học sinh học quamột vài năm học gần đây để rồi lập bảng biểu mà đối chiếu, so sánh để phân tíchthực trạng Sử dụng phiếu khảo sát với các đối tượng học sinh, giáo viên, phụhuynh

Các phương pháp nghiên cứu kể trên đều kết hợp đan xen nhau: Quan sátđiều tra để thống kê định lượng, lập biểu bảng, trong phân tích có đối chiếu sosánh rút ra kết luận

4 Thời gian tạo ra giải pháp

Học kì 1 năm học 2021- 2022 và tiếp tục triển khai trong thời gian tiếp theo

B NỘI DUNG

I Mục tiêu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển năng lực tự học của học sinh.

- Nghiên cứu cơ sở lý luận trong việc xây dựng nội san môn học bằng bản đồ tưduy trên phần mềm Canva Pro

- Nghiên cứu thực trạng năng lực tự học và hiệu quả học tập của HS trong thời

kì dịch Covid

- Thiết kế nội san môn học bằng bản đồ tư duy trên phần mềm Canva Pro

- Thực nghiệm sư phạm

II Các giải pháp thực hiện

1 Thuyết minh tính mới

Hiện nay các trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hưng Yên chưa thiết

kế, xây dựng nội san môn học, nhất là việc áp dụng bản đồ tư duy trên phầnmềm Canva phiên bản Pro để sơ đồ hóa kiến thức và số hóa học liệu của họcsinh Đây là nghiên cứu rất mới về vấn đề này

1.1 Xây dựng quy trình thiết kế nội san

Bước 1: Tổng kết kiến thức môn học đã học theo bài, theo chương và giới thiệu những nội dung sẽ tìm hiểu trong nội san số tiếp theo.

Bước 2: Giáo viên bộ môn hỗ trợ học sinh trong việc chuẩn hóa kiến thức và sơ

đồ tư duy

Bước 3: Thiết kế nội dung đã chuẩn hóa trên phần mềm Canva

1.2 Áp dụng thiết kế bản đồ tư duy trên phần mềm Canva cho nội san môn học

Bước 1: Tổng kết kiến thức môn học đã học theo bài, theo chương và lựa chọn những nội dung sẽ tìm hiểu trong nội san số tiếp theo.

Giáo viên hướng dẫn học sinh tự tổng hợp kiến thức theo bài, hoặc theo chương trong tháng đã học, sơ đồ hóa dưới dạng sơ đồ tư duy Tự tìm hiểu kiến thức liên quan đến bài học tiếp theo hoặc chương tiếp theo sẽ trình bày trong số nội san sau

Ban biên tập tổng hợp kiến thức các môn học

Bước 2: Giáo viên bộ môn hỗ trợ học sinh trong việc chuẩn hóa kiến thức và sơ

Sau khi học sinh tự tổng hợp kiến thức bằng sơ đồ tư duy, các thầy cô bộmôn hướng dẫn để học sinh chuẩn hóa kiến thức, chuẩn hóa sơ đồ tư duy trênbản cứng

Bước 3: Thiết kế nội dung đã chuẩn hóa trên phần mềm Canva

Sau khi nội dung kiến thức đã được chuẩn hóa, học sinh tiến hành thiết kếbản đồ tư duy của từng môn học trên phần mềm Canva pro Học sinh bổ sungcác hình ảnh minh họa cho các thông tin trong sơ đồ tư duy, tạo hiệu ứng vềmàu sắc để làm tăng tính trực quan, thu hút học sinh để dễ ghi nhớ hơn

1.3 Thiết kế nội san hoàn chỉnh

Mỗi nội san hoàn chỉnh bao gồm các phần chính sau:

Phần 1: Bài viết theo chủ đề các tháng

Trong phần này mỗi tháng có một bài viết về chủ đề của tháng đó như:Tháng 9 với chủ đề khai trường; tháng 10 với chủ đề ngày phụ nữ Việt Nam;tháng 11 với chủ đề tri ân thầy cô, tháng 12 với chủ đề kỉ niệm ngày thành lậpquân đội nhân dân Việt Nam…Bài viết với nội dung tuyên truyền ý nghĩa củacác ngày kỉ niệm, gắn hoạt động của trường với các ngày kỉ niệm, khơi dạy lòng

tự hào dân tộc, tình yêu quê hương đất nước, gia đình và trách nhiệm với xã hội.Giáo dục học sinh có lý tưởng sống cao đẹp, có ước mơ hoài bão để thực hiệnmục tiêu của bản thân

Bài viết chủ đề tháng 10

Bài viết chủ đề tháng 11