Tích hợp kiến thức liên môn trong bài “thành ngữ”

- Ngoài những kiến thức cần có ở môn Ngữ văn, học sinh cần có năng lực vận dụng những kiến thức của các môn: Địa lí, sinh học.... Đối tượng dạy học của dự án Đối tượng dạy học của dự án

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO MỎ CÀY NAM

BÀI THAM DỰ CUỘC THI DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP

Năm học 2015-2016

Tên dự án:

Tích hợp kiến thức liên môn trong bài “Thành ngữ”

Họ tên giáo viên:

Trường :

PHIẾU MÔ TẢ DỰ ÁN DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN

1 Tên dự án dạy học

Tích hợp kiến thức liên môn trong bài “Thành ngữ”

2 Mục tiêu dạy học

- Những mục tiêu cần đạt:

a Kiến thức: Giúp học sinh tìm hiểu khái niệm thành ngữ

Nghĩa của thành ngữ

Chức năng của thành ngữ trong câu

Đặc điểm diễn đạt và tác dụng của thành ngữ

b Kĩ năng: Rèn kĩ năng nhận biết và sử dụng thành ngữ

Giải thích ý nghĩa của một số thành ngữ thông dụng

c Thái độ: Có ý thức sử dụng thành ngữ trong nói, viết.

- Ngoài những kiến thức cần có ở môn Ngữ văn, học sinh cần có năng lực vận dụng những kiến thức của các môn: Địa lí, sinh học để giải quyết các vấn đề mà dự án dạy học đặt ra

3 Đối tượng dạy học của dự án

Đối tượng dạy học của dự án gồm: 62 học sinh, lớp 7/1, 7/2, trong khối 7 Với đối tượng này tôi nhận thấy ở các em có những đặc điểm cần thiết để tham gia vào dự án:

- Các em ở lứa tuổi Trung học cơ sở cần hiểu nhiều và biết nhiều về đời sống, xã hội con người, những đặc điểm của tự nhiên, sinh vật từ đó vận dụng vào nói, viết có hiệu quả Vì thế trong quá trình giảng dạy ngữ văn, giáo viên không chỉ dạy các em cách làm văn mà còn giúp các em nhận ra sự trong sáng và giàu đẹp của Tiếng Việt thông qua những câu thành ngữ vừa ngắn gọn, gần gũi vừa có ý nghĩa sâu sắc, khái quát về đời sống con người, nhận định về cuộc sống, sự vật chung quanh Từ đó, tạo cho các em thêm yêu quý tiếng nói của dân tộc, biết sử dụng thành ngữ để tăng thêm tính hàm xúc trong diễn đạt

- Ngoài những kiến thức trọng tâm của bài học, dự án muốn truyền thêm cho các em nhiều kiến thức có liên quan, giúp các em có cái nhìn rộng hơn về con người về các hiện tượng tự nhiên trong đời sống Từ đó giúp các em tự nhận thức, tự rút ra bài học cho chính mình, để từng bước hoàn thiện nhân thức của bản thân

4 Ý nghĩa của dự án

Dự án giúp cho học sinh có thêm hiểu biết về địa lí, sinh học, đồng thời tiếp thu được những bài học quý giá, những nhận định đúng đắn của nhân dân được thể hiện cụ thể qua các câu thành ngữ Chính những hiểu biết đó giúp các em có khả năng phán đoán chính xác những vấn đề trong cuộc sống

có cảm nhận sâu săc hơn về tình càm con người Từ đó giúp các em nhận thức được vai trò, nhiệm vụ của người học sinh đối với giữ gìn và bảo vệ những giá trị tinh thần của cha ông để lại, đồng thời thêm yêu tiếng nói dân tọc

5 Thiết bị dạy học, học liệu

- Giáo viên thực hiện dự án nghiên cứu kĩ lưỡng sách Chương trình Ngữ

văn địa phương, tham khảo các tư liệu có liên quan như: Tục ngữ Việt Nam, Địa lí 6, Sinh học …

- Tranh ảnh có tác dụng ming họa cho các thành ngữ

- Dự án ứng dụng CNTT để thực hiện bài giảng điện tử

6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học

Tiếng Việt: THÀNH NGỮ Hoạt động 1: Khởi động: (5')

Mục tiêu: Đánh giá sự chuẩn bị và tạo tâm thế cho học sinh vào bài

1 Ổn định lớp

2 kiểm tra bài cũ:

Câu 1: Thế nào là từ đồng âm?

Câu 2: Câu nào sau đây có sử dụng từ đồng âm?

A Mùa xuân đã đến

B Trẻ em như búp trên cành

C Người cha mái tóc bạc

D Kiến bò trên đĩa thịt bò

3 Bài mới:

Trong lời ăn tiếng nói hắng ngày nhiều lúc ta sử dụng thành ngữ một cách tự

nhiên, không chủ định nhưng ngược lại nó đã tạo nên một hiệu quả giao tiếp tốt

Đó là sự sinh động, gây ấn tượng mạnh nơi người đọc, người nghe Vậy thành ngữ là gì? Để hiểu rõ ta cùng tìm hiểu tiết học này

HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS TG NỘI DUNG

Hoạt động 2: Thế nào

làthành ngữ?

- Mục tiêu: Giúp hs nắm

được khái niệm thành ngữ.

- Treo bảng phụ, gọi hs đọc

ví dụ

-H: Em có nhận xét gì về

cụm từ “Lên thác xuống

ghềnh” trong bài ca dao?

Gợi ý:

+ Có thể thay một vài từ

trong cụm từ này bằng

những từ khác được không?

Có thể chiêm xen một vài từ

khác vào cụm từ được

không? Vì sao?

-H: Cụm từ “Lên thác xuống

ghềnh” có nghĩa là gì?

- GV chốt: Như vậy,

Những cụm từ có tính chất

cố định biểu thị một ý nghĩa

hoàn chỉnh, như cụm từ

“Lên thác xuống ghềnh”

người ta gọi là thành ngữ

- GV cho học sinh quan sát

hình ảnh để tìm thành ngữ

-Tích hợpkiến thức Địa lí 7.

H:Với thành ngữ “ Năm

châu bốn biển” em hãy kể

ra tên năm Châu lục, tên

bốn đại dương lớn trên thế

giới? Việt Nam ta thuộc

Châu lục và đại dương

nào?

H: Vậy nghĩa của câu thành

ngữ này là gì? Em có nhận

xét gì về cách biểu thị ý

nghĩa đó?

H: Thành ngữ “ Nhanh như

chớp” biểu thị ý nghĩa gì?

Nhận xét về cách biểu thị ý

nghĩa đó

H: Thành ngữ “ nước mắt cá

sấu” có nghĩa gì? Em có

- Đọc ví dụ trên bảng phụ

- Là một cụm từ cố định

- Không thể thay thêm hay thay đổi vị trí vì như thế sẽ làm thay đổi ý nghĩa nội dung của cụm từ

- Hết sức vất vã, khó nhọc

- Chú ý lắng nghe

- Quan sát ảnh, tìm thành ngữ

- HS dựa vào kiến thức Địa lí để trả lời

- Chỉ khắp mọi trên trái đất

-> Hiểu theo nghĩa đen

- Tốc độ rất nhanh

-> nghĩa chuyển( so sánh)

- Chỉ sự xảo trá, độc ác

10’ I Thế nào là thành

ngữ?

1 Ví dụ:

a Cấu tạo

Lên thác xuống ghềnh.

- Là một cụm từ có cấu tạo cố định

- Biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

=> Thành ngữ

b Nghĩa của thành

ngữ:

- Năm châu bốn biển: khắp mọi nơi

-> nghĩa đen

- Nhanh như chớp: tốc

độ rất nhanh

-> nghĩa chuyển ( so sánh)

- Nước mắt cá sấu: Gian xảo, độc ác -> Nghĩa chuyển (ẩn dụ)

nhận xét gì về việc biểu thị ý

nghĩa đó?

Tích hợp kiến thức Sinh

học, lớp 7:

H: Tại sao nói “ nước mắt

cá sấu” là chỉ sự gian xảo?

GV chốt: Thực tế cấu tạo cơ

thể của loài cá sấu có chứa

rất nhiểu khoáng chất, nên

khi ăn con mồi cá sấu phải

giải phóng bớt lượng khoáng

trong cơ thể Nên khi nó ăn

thì nước thường trào ra ở hai

mắt, như đang khóc, điều đó

khiến người ta liên tưởng

đến sự giả nhân giả nghĩa,

gian xảo…

-H: Vậy nghĩa của thành ngữ

có thể bắt nguồn từ đâu?

-H: Hướng dẫn học sinh rút

ra ghi nhớ.(Bảng phụ )

-H: Qua tìm hiểu ví dụ, em

hiểu thế nào là thành ngữ?

-H: Nghĩa của thành ngữ bắt

nguồn từ đâu?

- H: Ta có thể thay đổi một

số từ của thành ngữ này như:

Nhanh như gió” được

không?

-GV chú ý: Tuy thành ngữ

có cấu tạo cố định nhưng

một số ít thành ngữ vẫn có

-> Nghĩa chuyển (ẩn dụ)

- HS vận dụng kiến thức về đặc điểm của động vật để trả lời

- Chú ý

- Bắt nguồn trực tiếp

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một

số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh

- Chú ý ghi nhận

- Nêu khái niệm thành ngữ

- Suy nghĩ trả lời

- Đọc lại ghi nhớ

- Được

- Chú ý lắng nghe

2 Ghi nhớ:

- Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

- Nghĩa của thành ngữ

có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn

dụ, so sánh,

* Chú ý:

- Vẫn có thành ngữ có

biến đổi nhất định Vd:

Nhanh như chớp Nhanh như gió Sống để bụng chết

mang theo

Sống để dạ chết

mang theo

thể có những biến đổi nhất

định Chẳng hạn, thành ngữ

“Đứng núi này trông núi nọ”

có thể có những biến đổi như

“Đứng núi này trông núi

khác”, “Đứng núi nọ trông

núi kia”

Hoạt động 3: Sử dụng

thành ngữ

- Mục tiêu: Giúp hs hiểu

cách sử dụng thành ngữ

- Gọi học sinh đọc ví dụ 1

- Gv treo bảng phụ ghi cặp

câu thơ

- H: Xác định vai trò ngữ

pháp của thành ngữ trong

câu thơ ?

- Gọi học sinh đọc ví dụ 2 và

xác định vai trò ngữ pháp

của thành ngữ trong câu

- Câu hỏi thảo luận: Em hãy

phân tích cái hay của việc

dùng các thành ngữ trong hai

câu trên

-H: Từ ví dụ trên, em thấy

thành ngữ có thể đảm nhận

chức vụ gì trong câu?

-H: Sử dụng thành ngữ đúng

chỗ sẽ có tác dụng gì?

L: Đọc ghi nhớ

- GV: Liên hệ giáo dục học

sinh sử dụng thành ngữ

trong nói, viết

Hoạt động 4: Luyện tập:

- Mục tiêu: Giúp học sinh

luyện tập để khắc sâu kiến

thức

- Gọi học sinh đọc và xác

định yêu cầu bài tập 1

- Đọc ví dụ 1 / sgk

- Quan sát bảng phụ

- Xác định vai trò ngữ pháp của thành ngữ

- Đọc ví dụ 2

- Tiến hành thảo luận

để trả lời

- Lời ít ý nhiều: hàm súc ngắn gọn

- Giàu hình tượng

- Biểu cảm cao

- Dựa vào hiểu biết cá nhân để trả lời

- Làm cho lời nói ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao

- Đọc ghi nhớ

- Chú ý lắng nghe

- Đọc và xác định yêu cầu bài tập 1

10'

15’

Lòng lang dạ thú.

Lòng lang dạ sói

II Sử dụng thành ngữ

1 Ví dụ:

a) Chức năng ngữ

pháp:

+ Bảy nổi ba chìm: làm

vị ngữ

+ Tắt lửa tối đèn: làm phụ ngữ cụm DT

b) Tác dụng:

+ Lời ít ý nhiều: hàm súc, ngắn gọn

+ Giàu hình tượng + Biểu cảm cao

2 Ghi nhớ:

- Thành ngữ có thể làm

chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ cụm động từ,…

- Thành ngữ ngắn gọn hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao

III Luyện tập:

1 Tìm, giải thích nghĩa của các thành ngữ.

a - Sơn hào hải vị:

món ăn ngon lạ, quý được lấy từ núi, biển

- Cho cá nhân phát biểu.

- Cho lớp nhận xét

- Gv kết luận và ghi bảng

- Gọi học sinh đọc và xác

định yêu cầu bài tập 2

- Lần lượt cho học sinh kể

lại ba câu chuyện đã học ở

lớp 6

- Gọi học sinh đọc và xác

định yêu cầu bài tập 3

- Gv treo bảng phụ có ghi

nội dung bài tập

- Cho học sinh lên bảng

điền

- Cho cả lớp nhận xét

- Gv kết luận

- Hướng dẫn học sinh về nhà

làm bài tập 4

( Còn thời gian giáo viên có

thể cho học sinh chơi trò

xem hình đoán thành ngữ)

- Cá nhân phát biểu

- Nhận xét bạn

- Chú ý ghi nhận

- Đọc và xác định yêu cầu bài tập 2

- Lần lượt kể lại các câu chuyện đã học

- Đọc và xác định yêu cầu bài tập 3

- Quan sát bảng phụ

- Lên bảng điền

- Nhận xét bạn

- Chú ý ghi nhận

- Chú ý lắng nghe về nhà thực hiện

- Nem công chả phượng: món ăn quý hiếm, ít có

b - Khỏe như voi: rất

khỏe

- Tứ cố vô thân: cô độc

c Da mồi tóc sương:

Khi già da nổi nhiều đốm nâu, tóc thì bạc

2 Kể vắn tắt các

truyền thuyết và ngụ ngôn để hiểu rõ các thành ngữ

- Con Rồng cháu Tiên

- Ếch ngồi đáy giếng

- Thầy bói xem voi

3 Điền thêm từ vào

thành ngữ:

- Lời ăn tiếng nói.

- Một nắng haisương

- Ngày lành tháng tốt

- No cơm ấm áo

- Bách chiến bách thắng

- Sinh cơ lập nghiệp

4 Sưu tầm: 10 thành

ngữ chưa có ở sgk và giải thích

IV Hướng dẫn các hoạt động nối tiếp: 5'

- Học thuộc các ghi nhớ và xem lại các bài tập.

- Soạn tiết: Cách làm văn bản biểu cảm về tác phẩm văn học

+ Xem trước nội dung, soạn bài

+ Thực hiện trước phần luyện tập

* Rút kinh nghiệm: ………

7 Kiểm tra đánh giá

Kiểm tra kết quả học tập của học sinh thông qua các hình thức sau:

- Sử dụng hệ thống câu hỏi vấn đáp, gợi tìm.

- Sử dụng câu hỏi tự luận: Cho viết một đoạn văn (từ 3 đến 5 câu) về đề tài quê hương, trường, lớp Trong đoạn văn phải có sử dụng thành ngữ

Kết qua kiểm tra:

- Đa số học sinh hứng thú học tập và hiểu bài tốt

- 100% học sinh viết đoạn văn đạt yêu cầu

8 Các sản phẩm của học sinh

- Một số câu thành ngữ mà học sinh sưu tầm được:

- Đoạn văn phát biểu cảm nghĩ về quê hương của học sinh: