Tuần 25 Ngày soạn Tieát 24 Ngày dạy Bài 20 HƠI NƯỚC TRONG KHÔNG KHÍ MƯA I MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức Biết được vì sao không khí có độ ẩm và nhận xét mối quan hệ giữa nhiệt độ không khí và độ ẩm Trìn[.]
Trang 1Tuần 25 Ngày soạn:
………
Tieát 24 Ngày dạy:
………
Bài 20: HƠI NƯỚC TRONG KHÔNG KHÍ MƯA
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Biết được vì sao không khí có độ ẩm và nhận xét mối quan hệ giữa nhiệt độ không khí và độ ẩm
- Trình bày được quá trình tạo thành mây, mưa Sự phân bố lượng mưa trên Trái Đất
2 Kĩ năng
- Dựa vào bảng số liệu, tính lượng mưa trong ngày, trong tháng, trong năm và lượng mưa trung bình năm của một địa phương
- Đọc bản đồ phân bố lượng mưa trên thế giới và rút ra nhận xét về sự phân bố lượng mưa trên thế giới
3 Trọng tâm bài
Mục 2: Mưa và sự phân bố lượng mưa trên Trái Đất
II CÁC KĨ NĂNG SỐNG CƠ BẢN ĐƯỢC GIÁO DỤC TRONG BÀI
- Tìm kiếm và xử lí thông tin, phân tích, so sánh (HĐ 1)
- Phản hồi / lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ, hợp tác, khi làm việc nhóm, cặp đôi (HĐ 1, 2)
- Tự tin khi làm việc cá nhân (HĐ 1,2)
- Đảm nhận trách nhiệm trong nhóm (HĐ 2)
III CÁC PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC CÓ THỂ SỬ DỤNG
- Động não, đàm thoại, gợi mở, làm việc cá nhân, thảo luận theo nhóm, cặp đôi
IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Bảng ghi lượng hơi nước tối đa trong không khí
- Biểu đồ mưa Bản đồ phân bố lượng mưa trên thế giới
V TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ (4’)
- Khí áp là gì ?
- Nêu nguyên nhân sinh ra gió Kể tên các loại gió chính trên Trái Đất
3 Bài mới (1’)
Yêu cầu HS nhắc lại thành phần của không khí Hơi nước chiếm tỉ lệ nhỏ nhưng nó lại là nguồn gốc sinh ra các hiện tượng mây, mưa, sự phân bố lượng mưa trên Trái Đất Đó là nội dung sẽ được tìm hiểu ở bài 20
TG Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
và độ ẩm của không khí 1 Hơi nước và độ ẩm của không khí
Trang 2Yêu cầu HS dựa vào
kiến thức cũ + SGK
?Hơi nước trong không
khí được cung cấp từ
những nguồn nào?
Bổ sung:
Hơi nước trong không
khí được cung cấp từ
nhiều nguồn: Biển, đại
dương, hồ, ao, sông
suối, động vật kể cả con
người trong đó biển và
đại dương là nguồn
cung cấp chính
Chuyển ý
Độ ẩm là gì? Do đâu
mà không khí có độ
ẩm?
Kết luận
? Dụng cụ để đo độ ẩm
không khí là gì?
Phân tích
Độ ẩm không khí có 2
cách tính: Tính theo độ
ẩm tuyệt đối (g/m3) và
độ ẩm tương đối (%)
? Lượng hơi nước
trong không khí nhiều
hay ít sẽ phụ thuộc vào
yếu tố nào?
Kết luận: Giữa nhiệt độ
và lượng hơi nước có
mối quan hệ với nhau
Giới thiệu bảng: Lượng
hơi nước tối đa trong
không khí
Lưu ý: Cách đọc để thể
hiện được mối quan hệ
? Hãy nhận xét về mối
quan hệ giữa lượng hơi
nước trong không khí
và nhiệt độ?
Kết luận: Giữa nhiệt độ
- Dựa vào kiến thức cũ + SGK
- Hơi nước được cung cấp
từ biển, đại dương, hồ, ao, sông, suối
Dựa vào kiến thức mục a:
Không khí luôn có chứa một lượng hơi nước nhất định Chính lượng hơi nước này tạo ra độ ẩm không khí
- Dụng cụ đo độ ẩm không khí là ẩm kế
- Lượng hơi nước phụ thuộc vào nhiệt độ
- Quan sát bảng lượng hơi nước tối đa trong không khí
- 1 HS đọc bảng số liệu
- Nhiệt độ càng cao không
Không khí bao giờ cũng chứa một lượng hơi nước nhất định, lượng hơi nước đó làm cho không khí có độ ẩm
- Dụng cụ đo: Ẩm kế
- Nhiệt độ có ảnh hưởng đến khả năng chứa hơi nước của không khí
Trang 3và lượng hơi nước trong
không khí tỉ lệ thuận với
nhau, nhiệt độ càng cao,
chứng tỏ không khí
càng nóng thì lượng hơi
nước càng nhiều
?Hãy cho biết lượng
hơi nước tối đa mà
không khí chứa được
khi ở nhiệt độ 10 0 C,
20 0 C, 30 0 C?
Giải thích
Lượng hơi nước tối đa
là không khí không thể
chứa thêm được nữa Ví
dụ: Ở 300C thì không
khí chỉ chứa tối đa là 30
g/m3
? Khi không khí đã
chứa đủ lượng hơi
nước, không thể chứa
thêm được nữa thì
lượng hơi nước trong
không khí sẽ như thế
nào?
? Khi không khí đã bảo
hòa mà vẫn được cung
cấp thêm hơi nước thì
trong không khí sẽ xảy
ra hiện tượng gì?
Phân tích
Trong tầng đối lưu chứa
nhiều hơi nước, tập
trung 90% không khí
Càng lên cao không khí
càng loãng nhiệt độ
càng giảm khi không
khí đã bão hòa mà hơi
nước tiếp tục bốc lên thì
trong không khí sẽ có
lượng hơi nước dư thừa
ngưng tụ mây, mưa,
sương Hoặc khi bị hóa
lạnh hơi nước cũng
ngưng tụ (Cho ví dụ về
khí càng chứa nhiều chứa nhiều nước
- Dựa vào bảng số liệu
100C 5 g/m3
200C 17 g/m3
300C 30 g/m3
- Khi không khí đã chứa
đủ lượng hơi nước tối đa
ta nói không khí đã bão hòa
- Khi không khí đã bão hòa mà vẫn được cung cấp thêm hơi nước thì hơi nước trong không khí sẽ ngưng tụ
Nhiệt độ không khí càng cao, lượng hơi nước chứa được càng nhiều (độ ẩm càng cao)
- Không khí bão hòa hơi nước khi nó đã chứa một lượng hơi nước tối đa
- Khi không khí bão hòa
mà vẫn được cung cấp thêm hơi nước Hiện tượng đó gọi là sự ngưng tụ
2 Mưa và sự phân bố lượng mưa trên thế giới
Trang 4sự hóa lạnh xung quanh
cốc nước đá)
Chuyển ý
Giới thiệu sơ đồ quá
trình hình thành mưa
?Dựa vào sơ đồ hãy
trình bày quá trình
hình thành các hiện
tượng mây, mưa,
sương, ?
Chuẩn xác
- Giới thiệu tranh các
loại mưa
?Cho biết trong thiên
nhiên có mấy loại
mưa?
? Để biết lượng mưa
một địa phương dùng
dụng cụ gì để đo?
Giới thiệu vũ kế (hình
52 SGK) giới thiệu cách
xác định, cách tính
?Nêu cách tính lượng
mưa ngày, trong tháng,
năm và lượng mưa
trung bình nằm một địa
phương?
Giới thiệu bảng số liệu
Kết luận
Lưu ý: Sự khác nhau
giữa cách tính lượng
mưa và cách tính nhiệt
độ
- Khi có đủ số liệu về
lượng mưa các tháng
HĐ 2: Tìm hiểu quá
trình tạo mưa và sự phân
bố lượng mưa trên TG
Làm việc cá nhân/cặp
- Quan sát sơ đồ + kiến thức mục 1 để trình bày lại quá trình hình thành mây, mưa, sương trên Trái Đất
- Trong thiên nhiên có những loại mưa: Mưa rào, mưa dầm, mưa phùn
- Dùng thùng đo mưa (hay
vũ kế) để tính lượng mưa
ở một địa phương
- 1 HS dựa vào bảng số liệu nêu cách tính lượng mưa trong năm ở một địa phương
- Quan sát hình 53 biểu đồ
Quá trình tạo thành mây, mưa:
Khi không khí bốc lên cao, bị lạnh dần, hơi nước sẽ ngưng tụ thành các hạt nước nhỏ, tạo thành mây Gặp điều kiện thuận lợi, hơi nước tiếp tục ngưng tụ, làm hạt nước to dần, rồi rơi xuống đất tạo thành mưa
a Tính lượng mưa trung bình một địa phương
- Dụng cụ đo lượng mưa: Thùng đo mưa (vũ kế)
- Lượng mưa trung bình năm bằng lượng mưa nhiều năm cộng lại rồi chia cho số năm
Trang 5người ta sẽ biểu hiện lên
một biểu đồ
- Giới thiệu hình 53
SGK: Biểu đồ nhiệt độ
và lượng mưa của thành
phố Hồ Chí Minh
- Giới thiệu cách thể
hiện biểu đồ, các yếu tố
thể hiện trên bản đồ,
hướng dẫn cách xác
định
Yêu cầu HS làm việc
theo cặp 2 phút
?Dựa vào hình 53 xác
định tháng có nhiệt độ
cao nhất, nhiệt độ thấp
nhất? Những tháng
mưa nhiều, mưa ít?
Kết hợp với biểu đồ
chuẩn xác
? Nhận xét về sự phân
bố lượng mưa trong
năm ở Thành Phố Hồ
Chí Minh?
Chuyển ý: Lượng mưa
ở một địa phương có sự
phân bố không đều Vậy
trên thế giới lượng mưa
phân bố ra sao?
- Giới thiệu hình 54
SGK: Sự phân bố lượng
mưa trên thế giới
? Xác định trên lược đồ
những khu vực có
lượng mưa trung bình
trên 200mm? 200 – 500
mm? Dưới 200mm?
Kết hợp với lược đồ
chuẩn xác
nhiệt độ và lượng mưa của thành phố Hồ Chí Minh
- 2 HS cùng bàn trao đổi 2 phút để tìm hiểu về cách xác định và xác định lượng mưa ở một số tháng
ở thành phố Hồ Chí Minh Yêu cầu 2 HS lên xác định trên biểu đồ
- Tháng mưa nhiều nhất tháng 9: 327 mm
- Tháng mưa ít nhất tháng 2: 4,1 mm
- Những tháng mưa nhiều tháng 5 → 10: Mùa mưa
- Những tháng mưa ít tháng 11 → 4: Mùa khô
- Lượng mưa phân bố không đều giữa các tháng
ở Thành Phố Hồ Chí Minh
- Lớp quan sát hình 54 SGK, 1 HS đọc bản chú giải cả lớp theo dõi
- Khu vực có lượng mưa nhiều (> 2000 mm) phân
bố ở cả 2 bên đường xích đạo
Khu vực có lượng mưa ít:
200 – 500 mm, dưới 200
mm ở vĩ độ 60 – 700 và vùng cực
- Lượng mưa phân bố không đều
b Sự phân bố lượng mưa trên Trái Đất
Trên Trái Đất lượng mưa phân bố không đều từ xích đạo về cực Mưa nhiều nhất ở vùng xích đạo, mưa ít nhất là 2 vùng cực
Trang 6?Nhận xét sự phân bố
lượng mưa trên Trái
Đất?
Kết luận: Lượng mưa
phân bố không đều
giảm dần từ xích đạo
đến cực
Giải thích: Ở vùng vĩ độ
400 có lượng mưa ít
Liên hệ: Việt Nam nằm
trong khu vực có lượng
trung bình năm là bao
nhiêu?
Kết hợp bản đồ chuẩn
xác
Việt Nam có lượng mưa
trung bình: Trên 1000 –
2000 mm/năm
Bến Tre có lượng mưa
trung bình khoảng 1500
mm/năm (1498 mm)
- 1 HS lên xác định trên lược đồ: Việt Nam nằm trong khu vực có lượng mưa trung bình là từ 1000 – 2000 mm/năm
4 Củng cố: (5’)
- Nhiệt độ có ảnh hưởng đến khả năng chứa hơi nước trong không khí như thế nào?
- Trình bày qúa trình hình thành mưa
- Nêu cách tính lượng mưa trung bình năm ở một địa phương
- Học sinh làm bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Dụng cụ đo lượng mưa là:
kế
Câu 2: Việt Nam có lượng mưa trung bình hàng năm là:
A Từ 200 – 1000 mm B Trên 1000 – 2000 mm
C Trên 2000 mm D Từ 2500 – 3000 mm
5 Hướng dẫn về nhà (2’)
- Học kĩ nội dung bài
- Làm bài tập 1,2,3,4 trang 64
- Xem bài đọc thêm cuối bài
- Xem trước bài thực hành: Phân tích biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa: Câu 1,4,5 Xem các hình 55, 56, 57
* RÚT KINH NGHIỆM
Trang 7