Skkn sáng kiến kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy ngữ văn lớp 8 thcs đổi mới phương pháp dạy học

A A §Æt vÊn ®Ò I C¬ së khoa häc "§æi míi ph­¬ng ph¸p d¹y häc Ng÷ v¨n líp 8 THCS"øng dông c«ng nghÖ tin häc nãi chung vµ phÇn mÒm d¹y häc nãi riªng vµo ho¹t ®éng gi¶ng d¹y, häc tËp ®ang ®­îc sù quan t©[.]

A Đặt vấn đề

I Cơ sở khoa học.

"Đổi mới phơng pháp dạy học Ngữ văn lớp 8 THCS"ứng dụng công nghệ tin học nói chung và phần mềm dạy học nói riêng vào hoạt động giảng dạy, học tập đang đợc sự quan tâm đăc biệt của ngành giáo dục với chủ đề năm học “ ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy và học tập”của phòng giáo dục huyện Quảng Xơng năm học 2008-2009 Thực tế đã chứng minh, công nghệ tin học

đem lại hiệu quả rất lớn trong quá trình dạy học Giáo viên tiếp cận

và sử dụng công nghệ thông tin làm cho giờ dạy trở nên thú vị và hấp dẫn, học sinh hứng thú và tích cực tham gia hoạt động tìm tòi học hỏi

II Tính cần thiết của đổi mới ph ơng pháp dạy học Ngữ văn 8 THCS.

Sử dụng phần mềm trong hoạt động dạy học cũng là một yêu cầu trong đổi mới phơng pháp dạy học nhằm tích cực hoá các hoạt

động của học sinh với sự trợ giúp của các phơng tiện dạy học hiện

đại

ở nhà trờng THCS công nghệ thông tin cần đợc sử dụng vào các bộ môn tự nhiên nh: toán, lí, hóa với các phần mềm Riêng đối với bộ môn Ngữ văn, với đặc thù của bộ môn, các đồ dùng trực quan hầu nh không có, tranh ảnh minh họa trong sách giáo khoa không nhiều lại tối màu, khó quan sát và cảm nhận nhất là các phân môn

đựơc coi là “khô khan” nh phần văn bản Vì vậy để khắc phục tình trạng trên giáo viên phải chuẩn bị, su tập tranh ảnh, đồ dùng dạy học minh họa rất vất vả mà hiệu quả cha đợc cao

III Mục đích

Qua thực tế giảng dạy môn Ngữ văn lớp 8, tôi không khỏi băn khoăn, suy nghĩ: “Làm thế nào để xây dựng đợc một giờ dạy Ngữ văn tốt nhất vừa đáp ứng đợc yêu cầu của môn học, vừa phù hợp với học sinh của mình để các em có hứng thú khi học môn này, yêu văn và tìm thấy niềm say mê đối với bộ môn”?

Nhờ sự quan tâm giúp đỡ của phòng giáo dục huyện Quảng

X-ơng cũng nh của nhà trờng, tôi đã tự tìm tòi và tự bồi dỡng tin học

Từ những điều đã tiếp thu đợc, tôi nhận thấy cần ứng dụng công nghệ tin học vào việc thiết kế bài giảng và giảng dạy bộ môn Ngữ văn với sự hỗ trợ của các phần mềm trong đó có phần mềm Powerpoint , kết hợp với các phơng tiện hiện đại nh máy vi tính,

máy chiếu projector để làm cho giờ dạy học tơi vui, hấp dẫn và mới mẻ hơn Cách làm đó còn có tác dụng thực sự cho việc nâng cao chất lợng dạy học văn ở nhà trờng THCS

IV Đối t ợng, phạm vi, kế hoạch nghiên cứu

Powerpoint là phần mềm công cụ giúp cho giáo viên có thể tự xây dựng đợc các bài giảng trên máy tính một cách nhanh chóng và hiệu quả So với các công cụ khác, Powerpoint chú trọng hơn trong việc tạo ra các bài giảng có âm thanh, hình ảnh, chuyển động và tơng tác phù hợp với mọi đối tợng học sinh

Với đề tài này, tôi không có tham vọng viết tất cả về công dụng của phần mềm Powerpoint trong thiết kế và giảng dạy Ngữ văn 8 vì sự hiểu biết về tin học còn hạn chế Từ thực tế những việc đã làm đợc tôi mạnh dạn đa ra những ý kiến để đồng nghiệp trao đổi bàn bạc, rút ra kinh ngiệm và vận dụng một cách có hiệu quả các phơng tiện hiện đại vào công tác chuyên môn nghiệp vụ

Đó chính là lí do tôi chọn đề tài: “Đổi mới phơng pháp dạy học

Ngữ văn 8 THCS”phần văn học nớc ngoài.

Đề tài này đợc tôi thử nghiệm và thực hành trong chơng trình Ngữ văn lớp 8

từ đầu năm học 2008-2009

B Nội dung

I Cơ sở lý luận.

Nh tôi đã trình bày ở trên, sử dụng phần mềm vào thiết kế và giảng dạy Ngữ văn là một trong những phơng pháp dạy học mới cần

đợc ứng dụng để đem lại kết quả tốt nhất trong việc dạy và học

Đó còn là một cách tiếp cận công nghệ thông tin phát huy tính tích cực, chủ động, mạnh dạn tiếp thu và sử dụng tin học trong nhà tr-ờng của cả giáo viên và học sinh

II Thực trạng vấn đề

Trớc đây, trong các tiết dạy Ngữ văn, việc sử dụng phơng tiện hiện đại nh máy chiếu Overhead, kết hợp với băng hình rất cồng kềnh, vất vả mà hiệu quả cha cao Từ khi làm quen với tin học và tiếp cận với phần mềm Powerpoint tôi nhận thấy Powerpoint có giao diện đợc thiết kế trực quan và dễ dùng, ngôn ngữ giao tiếp và phần phụ trợ đều bằng tiếng Việt, nên rất phù hợp với giáo viên không giỏi tin học và ngoại ngữ Powerpoint cho phép nhập các dữ liệu văn bản, công thức, các file dữ liệu multimedia (hình ảnh, màu sắc, âm thanh, phim, hoạt hình Flash ), sau đó lắp ghép các dữ liệu, sắp xếp thứ tự, căn chỉnh hình ảnh, tạo các hiệu ứng chuyển

động và biến đổi, thực hiện các tơng tác với ngời dùng Với những tính năng trên khi thể hiện bài giảng đợc thiết kế với phần mềm này, giờ học sẽ trở nên sống động, thu hút sự chú ý của học sinh vào

bài dạy Đây cũng là cơ sở để học sinh phát huy tính độc lập, tự giác, tích cực trong học tập

Powerpoint cho phép chọn nhiều kiểu giao diện (spin) giáo viên có thể lựa chọn các giao diện khác nhau cho bài giảng, tuỳ thuộc vào bài học, môn học và ý thích của giáo viên

Với giao diện trắng thì bài giảng chỉ chuyển đổi giữa các trang màn hình, các t liệu trong giao diện sẽ đợc hiển thị to hơn, tuy nhiên việc theo dõi và thay đổi các mục sẽ khó khăn hơn

Các kiểu giao diện khác sẽ hiện rõ các hoạt động ở trên cùng của giao diện và các phần mục trong từng hoạt động phía bên trái của giao diện, tạo điều kiện dễ dàng cho thao tác của giáo viên khi giảng dạy

Powerpoint sử dụng linh hoạt nên font chữ trong các sản phẩm bài giảng đều đẹp, dễ nhìn và ổn định trên mọi máy tính

Trong quá trình soạn giáo án Powerpoint còn cung cấp sẵn nhiều mẫu bài tập chuẩn thờng đợc sử dụng trong sách giáo khoa và sách bài tập nh:

 Bài tập trắc nghiệm, gồm có các loại: một đáp án

đúng, nhiều đáp án đúng, câu hỏi ghép đôi, chọn đúng/ sai,

 Bài tập ô chữ: học sinh phải trả lời các ô chữ hàng ngang để tìm ra ô chữ hàng dọc

 Bài tập kéo thả chữ/ kéo thả hình ảnh: học sinh phải kéo thả các đối tợng này vào đúng những vị trí đợc qui

định trớc trên một hình ảnh hoặc một đoạn văn bản Bài tập này còn có thể thể hiện dới dạng bài tập điền khuyết hoặc ẩn/ hiện

Ngoài ra Powerpoint còn hỗ trợ sử dụng rất nhiều các slaider cho từng môn học, giáo viên có thể tạo đợc những trang bài giảng chuyên nghiệp một cách dễ dàng:

 Ngôn ngữ lập trình mô phỏng

Sau khi soạn thảo xong bài giảng trên phần mềm Powerpoint giáo viên có thể xuất bài giảng ra thành một th mục chứa file, chức năng này xuất bài giảng đang soạn thảo ra thành một sản phẩm chạy độc lập, có thể copy vào đĩa mềm, USB hoặc đĩa CD để chạy trên các máy tính khác thông qua chong trình Powerpoint Với chức năng này ta có thể liên kết với các bài giảng đợc tạo bằng Powerpoint hoặc các công cụ khác có hỗ trợ liên kết Ngoài ra phần mềm còn có chức năng đóng gói bài giảng phần mềm sẽ chạy dới dạng giao diện Web và có thể đa lên Website của trờng (cá nhân) nhờ vậy giáo viên có thể truy cập sử dụng bài giảng của mình thông qua Internet ở mọi nơi mọi lúc mà không cần mang theo đĩa mềm, USB hoặc đĩa CD

Việc sử dụng phơng tiện hiện đại một cách hợp lý, khoa học sẽ rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết với thực hành và làm cho quá trình nhận thức của học sinh đợc cụ thể hơn Các em lĩnh hội tri thức một cách đầy đủ chính xác hơn đồng thời củng cố, mở rộng, khắc sâu và nâng cao kiến thức cơ bản cho các em

III Kinh nghiệm sử dụng phần mềm Powerpoint trong thiết

kế và giảng dạy Ngữ văn

III.1 Các bớc tiến hành: Khi thiết kế bài giảng Ngữ văn, cũng nh các phần mềm khác tôi có thể tiến hành một số bớc nh sau:

ớc 1 Tạo trang bìa: Tạo trang bìa giới thiệu bài giảng (chứa

tiêu đề bài giảng, tên giáo viên giảng dạy ) đây là màn hình không có giao diện ngoài (nội dung phóng to toàn màn hình) Vào

đầu tiết học, phần mềm bài giảng chỉ hiện trang bìa, khi tiết dạy bắt đầu chỉ cần click chuột, lúc đó nội dung bài giảng sẽ hiện ra

ví dụ:

Chiếc lá cuối cùng

(O Hen-ri)

Giáo viên:

Trờng :

Việc thiết kế trang bìa giáo viên có thể sử dụng các file hình ảnh,

âm thanh (nhạc) có sẵn, sử dụng tranh vẽ, hoặc tận dụng ngay tranh vẽ có trong sách giáo khoa (đã qua sử lý màu sắc, hình ảnh bằng photosop) làm nền cho trang bìa Cách làm này có thể khắc phục nhợc điểm của tranh ảnh đen trắng trong sách giáo khoa

B

ớc 2 Nội dung bài giảng

Tuỳ theo môn dạy để xây dựng bài giảng theo các hoạt động

 Hoạt động 1 Kiểm tra bài cũ và giới thiệu bài mới

 Hoạt động 2 Tìm hiểu văn bản (hoặc hình thành kiến thức mới)

 Hoạt động 3.Tổng kết (hoặc luyện tập)

 Hoạt động 4 Củng cố

 Hoạt động 5 Hớng dẫn về nhà

Ví dụ: Hoạt động 1

Kiểm tra bài cũ

*Sử dụng kiểu bài tập điền khuyết để kiểm tra lý thuyết

Ví dụ: Hãy chọn từ, cụm từ thích hợp để điền vào chỗ trống trong câu sau:

 Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp về đặc điểm, tính chất, nguyên nhân của các hiện tợng và sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng trình bày, giới thiệu, giải thích

 Tri thức trong văn bản thuyết minh đòi hỏi khách quan, , hữu ích cho con ngời,

 Văn bản thuyết minh cần đợc .chính xác, rõ ràng, chặt chẽ và hấp dẫn

Học sinh khi click chuột vào các ô trống thì ngay tại đó

sẽ xuất hiện một ô nhập liệu, cho phép nhập phơng án đúng vào Khi kiểm tra độ chính xác của các phơng án, máy tính sẽ bỏ qua sự khác biệt về chữ hoa, chữ thờng và số lợng dấu cách giữa các từ Hoặc dùng kiểu bài tập trắc nghiệm “điền ô trống”

Ví dụ: Hãy điền vào chỗ để trống tơng ứng sau mỗi ý để cho kết quả đúng với những văn bản sau:

Giới thiệu bài mới (tuỳ theo phân môn, theo bài) giáo viên

phơng

Câu hỏi

Trả lời

“Tức nớc vỡ bờ "

của………

“Tôi đi học"

của………

có thể sử dụng hình ảnh có liên quan đến nội dung bài học, đó

là những tranh ảnh, phim động cho học sinh xem, quan sát từ đó giới thiệu nội dung bài học để tạo tâm thế cho học sinh

Hình ảnh trực quan sinh động giúp tôi vào bài mới tự nhiên hơn và đặc biệt gây hứng thú cho học sinh đi vào tìm hiểu tác phẩm.( hình ảnh các nhà văn, nhà thơ haycác tranh ảnh liên quan đến bài học)

Ví dụ Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản

Tìm hiểu khái quát văn bản

 Giới thiệu về tác giả tác phẩm, ta có thể đa chân dung nhà văn, một số tác phẩm tiêu biểu và vài nét về tác giả, tác phẩm (chọn ảnh màu nhằm tác động tới trực quan của học sinh)

 Đọc tác phẩm giáo viên sử dụng các bài đọc diễn cảm, đọc nghệ thuật từ các đĩa CD, VCD đợc cung cấp hay ghi âm chính giọng đọc chuẩn của mình, của đồng nghiệp trong tr-ờng vào bài dạy Việc sử dụng âm thanh Powerpoint rất tiện dụng vì ta có thể tạo một công cụ để tắt, mở, điều chỉnh

âm thanh to hay nhỏ, nhanh hay chậm trên chính trang bài giảng đang sử dụng

Ví dụ Hoạt động 3 (Tổng kết, luyện tập)

*Tổng kết: Giáo viên có thể đa các dạng biểu bảng sơ đồ tổng hợp

lên màn hình để học sinh tiện theo dõi từ đó rút ra nội dung ghi nhớ

Bứơc3 Đóng gói bài giảng

Thiết kế bài giảng xong giáo viên thực hiện thao tác đóng gói bài giảng Xuất bài giảng ra thành một th mục chứa file - coppy vào

đĩa mềm, USB, hoặc đĩa CD để thuận lợi cho việc sử dụng trên mọi máy vi tính

L u ý

Khi thiết kế bài giảng nên sử dụng kiểu chữ, fonts chữ, màu nền hoặc vẽ thêm các hình ảnh minh hoạ cho phù hợp với bài dạy nhằm mục đích nhấn vào những nội dung quan trọng của vấn đề, qua đó khắc sâu kiến thức cơ bản

Lựa chọn kiểu hiệu ứng chuyển động cho chữ viết và hình

ảnh thêm sinh động hấp dẫn

Với cách chuẩn bị nh vậy, tôi thấy giờ dạy luôn đạt hiệu qủa cao, còn giáo viên chủ động lựa chọn nội dung thích hợp để đổi mới phơng pháp dạy học

III.2 Bài dạy minh hoạ.

Tuần 8

Bài 8

Tiết 29

Chiếc lá cuối cùng

(Ô-hen-ri)

A Mục tiêu cần đạt:

1.Kiến thức:Hiểu rõ sức mạnh của tình yêu thơng con ngời, thơng

yêu những ngời nghèo khổ, sức mạnh cái đẹp, của tình yêu cuộc sống đã kết thành một tác phẩm hội hoạ kiệt tác T tởng chủ đề sâu sắc ấy đợc thể hiện bằng nghệ thuật đọc đáo Sự sắp xếp các tình huống khéo léo dẫn đến sự đảo ngợc tình huống hai lần

Đó chính là sự hấp dẫn đặc biệt của đoạn trích này

2.Kỹ năng: - Rèn kỹ năng đọc, kể chuyện diễn cảm, phân tích các nhân vật và tình huống truyện

3.Thái độ:- Giáo dục tình yêu thơng , đùm bọc, tình cảm bạn bè, gia đình, tình yêu thơng đối với những ngời nghèo khổ

B Chuẩn bị điều kiện:

1.GV: Tham khảo tập truyện ngắn của O Hen-ri, ảnh chân dung

O Hen-ri, bài giảng

2.HS: Su tầm các bức tranh minh hoạ''Chiếc lá cuối cùng''

C Tổ chức dạy học:

1.ổn định tổ chức: 8A,8B,8C

2 Kiểm tra bài cũ :

? Biện pháp nghệ thuật đối sánh – tơng phản và song song giữa hai nhân vật đợc thể hiện một cách triệt để và toàn diện trong

đoạn trích “ Đôn Ki Hô Tê” nh thế nào và có tác dụng gì?

3 Bài mới:

* Giới thiệu bài mới :

Văn học Mĩ là một nền văn học trẻ nhng đã xuất hiện những nhà văn kiệt xuất nh: Giắc – lơn - Đơn …Trong số đó tên tuổi của O-Hen-ri nổi bật lên nh một tác giả truyện ngắn tài danh “Chiếc lá cuối cùng” là một trong những truyện ngắn hớng vào cuộc sống nghèo khổ bất hạnh của nghệ nhân Mĩ ,những ngời đợc coi là

đẳng cấp cao trong xã hội lấy.sức mạnh của nghệ thuật chân

chính đem lại niềm tin cho con ngời

Nội dung kiến thức.

I Tìm hiểu chung:

1.Đọc – Tóm tắt văn bản:

- Học sinh đọc văn bản

- Phân biệt lời kể, tả; cuối

truyện đọc với giọng xúc

động

* Tóm tắt văn bản

- Giôn-xi ốm nặng và nằm đợi

chiếc lá cuối cùng của cây

th-ờng xuân bên cửa sổ rụng,

khi đó cô sẽ chết

- Nhng qua một buổi sáng và

1 đêm ma gió phũ phàng,

chiếc lá cuối cùng vẫn không

rụng Điều đó khiến Giôn-xi

thoát khỏi ý nghĩ về cái chết

- 1 ngời bạn gái đã cho Giôn-xi

biết chiếc lá cuối cùng chính

là bức tranh hoạ sĩ già

Bơ-men đã bí mật vẽ trong một

đêm ma gió để cứu Giôn-xi ,

trong khi chính cụ bị chết vì

sng phổi

2 Chú thích:

a Tác giả, tác phẩm

- Học sinh đọc chú thích

trong SGK tr89

Hoạt động của thầy và trò.

- Giáo viên đọc mẫu

? GV gọi 1-2 học sinh đọc

? Hãy tóm tắt nội dung văn bản ''Chiếc lá cuối cùng'' bằng 1

đoạn văn ngắn

- Gọi học sinh tóm tắt

- Gọi học sinh khác nhận xét

- Giáo viên đánh giá, khuyến khích

? Em hiểu gì về cuộc đời O Hen-ri

- Giáo viên giới thiệu thêm:

+ Cha ông là thày thuốc, mẹ

+ (1862-1910) - nhà văn Mĩ

+ Truyện của ông thờng nhẹ

nhàng nhng toát lên tinh thần

nhân đạo cao cả, tình thơng

yêu ngời nghèo khổ, rất cảm

động

- Đoạn trích là phần cuối của

''Chiếc lá cuối cùng''

b Từ khó: ( SGK)

3.Thể loại: - Tự sự

4 Bố cụ:- 3 phần:

+ Từ đầu kiểu Hà Lan:

Giôn-xi đợi cái chết

+ tiếp vịnh Na-plơ: Giôn-xi

vợt qua cái chết

+ còn lại: Bí mật của chiếc lá

cuối cùng

II Tìm hiểu chi tiết:

1 Diễn biến tâm trạng

của Giôn-xi

- Giôn-xi là một cô gái trẻ, 1

hoạ sĩ trẻ, cô đang bị sng

phối nặng

- Bệnh tật và đói nghèo và sự

cố gắng mà không thành đạt

điều đó khiến cô chán nản

và mắc bệnh

- Cô gắn sự kéo dài sự sống

của mình với những chiếc lá,

Chiếc lá cuối cùng rụng xuống

thì cô cũng chết; cô hơi ngạc

nhiên khi chiếc lá cuối cùng

ch-a rụng rồi tin rằng đêm tới nó

nhất định sẽ rụng và cô cũng

lìa đời

ông qua đời khi ông mới lên 3;

15 tuổi đã phải thôi học, đi làm ở một hiệu thuốc, sau đó làm nhân viên kế toán, vẽ tranh, thủ quỹ ngân hàng, sau

đó phải đi tù và về sau ông sáng tác văn học

+ Ông thờng sử dụng kiểu đảo ngợc tình thế 2 lần 1 cách đột ngột, bất ngờ

* Truyện của ông thờng toát lên tinh thần nhân đạo cao cả

? Em hiểu gì về văn bản đợc học

- GV yêu cầu học sinh giải thichích một số từ khó( SGK)

- Phơng thức biểu đạt chính của văn bản là gì?

? Hãy tìm bố cục của đoạn trích

? Phần tóm tắt và đoạn trích giới thiệu Giôn-xi đang ở trong tình trạng nh thế nào

? Tình trạng đó khiến cô có tâm trạng nh thế nào

? Nhìn cây thờng xuân rụng lá, cô có suy nghĩ nh thế nào

- Hỡng dẫn học sinh thảo luận