THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THEO MÔ HÌNH VAC CỦA NGƯỜI THÁI Ở XÃ TAM THANH, HUYỆN QUAN SƠN TỈNH THANH HÓA

Xã Tam Thanh – một xã vùng biên thuộc huyện Quan Sơn với truyền thốngvăn hóa được truyền từ đời này qua đời khác phương thức canh tác của người dâncòn lạc hậu, chủ yếu

PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Xã Tam Thanh – một xã vùng biên thuộc huyện Quan Sơn với truyền thốngvăn hóa được truyền từ đời này qua đời khác phương thức canh tác của người dâncòn lạc hậu, chủ yếu làm nông nghiệp lúa nước là chính, chưa có mô hình kinh tếtrang trại tập trung chỉ chăn nuôi nhỏ lẻ nhà nào cũng nhưng chỉ nuôi phục vụ bữa

ăn là chính Trên địa bàn xã có điều kiện rất thuận lợi cả về tự nhiên lẫn khí hậu,nguồn nước,

Trong những năm trở lại đây, ngành kinh tế thực phẩm có những bước tiếnmạnh mẽ, kéo theo sự phát triển của nền sản xuất nông nghiệp hàng hóa hay còngọi là kinh tế trang trại.Việc hình thành các trang trại được xem là nhân tố quyếtđịnh thúc đẩy phát triển sản xuất, chăn nuôi hàng hóa Những mô hình trang trạihiệu quả đó đã thúc đẩy sự phát triển của nông-lâm-ngư nghiệp

Mô hình trang trại khép kín thực sự là mô hình chăn nuôi mới rất tuyệt vờicho những trang trại chăn nuôi Ưu điểm của mô hình này là giúp người chăn nuôivừa tiết kiệm được rất nhiều chi phí sản xuất, bảo vệ môi trường chăn nuôi, đồngthời cũng giảm thiểu bệnh tật và có thể phát triển chăn nuôi bền vững hơn

Một trong những mô hình kinh tế được ưu tiên phát triển và đã đạt đượcthành tựu khá lớn ở nước ta đó là mô hình trang trại Có thể nói đây là mô hìnhkinh tế trang trại mới ra đời và phát triển ở miền núi nhất các huyện phía Tây tỉnhThanh Hóa, tuy còn khá mới mẻ song việc áp dụng mô hình trang trại khép kín và

kết hợp trong chăn nuôi đã giúp nhiều gia đình vươn lên làm giàu Đồng thời vớinhững mô hình trang trại như vậy sẽ góp phần làm giảm thiểu tối đa những vấn đềvề việc ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi và bảo vệ sức khỏe của những ngườixung quanh.

Hiện nay cơ cấu sản xuất ở nước ta đang tiếp tục chuyển đổi nhanh theo hướngxây dựng những mô hình trang trại Mô hình kinh tế trang trại đóng vai trò quantrọng góp phần thúc đẩy sự phát triển nông nghiệp nông thôn Rất nhiều địaphương của nước ta hiện nay đang áp dụng thành công những mô hình trang trạinày và những mô hình này đang dần chứng tỏ sự hiệu quả kinh tế vượt trội tronglĩnh vực nông nghiệp Việc phát triển mô hình kinh tế trang trại theo mô hình sinhthái VAC-R là một hướng đi đúng, cần được đầu tư và khuyến khích nhiều hơntrong cả nước Điểm lợi của mô hình trang trại khép kín này là người chăn nuôi cóthể tận dụng triệt để nguồn nước, nguồn thức ăn, các loại chất thải để đem lại hiệuquả kinh tế cao.Khi nói về nghề làm vườn, người ta nghĩ ngay về một ngành sảnxuất cây ăn quả, cây rau, hoa và cây cảnh Nếu ở quy mô sản xuất lớn và chuyêncanh thì đó là những trang trại chuyên sàn xuất các loại cây ăn quả như táo tây,nho, cam quýt, chuối, dứa, xoài, v.v hoặc các trang trại sản xuất các loại rau, hoa,cây cảnh Ớ quy mô nhỏ người ta thường nói đến nghề làm vườn ở khu vực giađình, rất đặc trưng phù hợp thực tế ở Việt Nam và đặc biệt là tỉnh Thanh Hóa.Thực tế, làm vườn ở quy mô hộ gia đình không chỉ đơn thuần là trồng cây ăn quả,cây rau các loại để cung cấp rau và thực phẩm cho gia đình mà nó tồn tại trong

mối quan hệ tác động qua lại với nghề chăn nuôi và nuôi trồng thuỷ sản Ba thànhphần này có quan hệ tác động tuơng hỗ lẫn nhau, làm cho hệ thống sản xuất vườngia đình trả thành một thể thống nhất Những sản phẩm phụ, thừa của vuờn lànhững nguồn thúc ăn có ích cho chăn nuôi và nuôi cá, còn phân gia súc là mộtnguồn thức ăn tốt cho cá, nước có chúa các chất dinh dưỡng ở ao là nguồn nước tốt

đê tuới vườn, làm cho cây thêm tươi tốt "Vườn " ở đây không chỉ để trồng các loạicây ăn quả, cây rau, hoa, cây cảnh mà vườn còn bao hàm cả vuờn ruộng, vườnrừng và vườn rẫy "Ao" không chỉ là ao nuôi cá quanh nhà mà là bao gồm các hoạtđộng nuôi trồng thuỷ sản (cá, tôm, cua, rắn, lươn, ếch, ba ba ) của hộ gia đình ởdiện tích mặt nước quanh nhà, trên sông, suối (cá lồng ) hoặc những đầm nước lợ,mặn ở cửa sông, cửa biển Và "Chuồng" không chỉ là nghè chăn nuôi các loại giasúc, gia cầm thông thường như trâu, bò, lợn, gà mà còn bao gồm cả việc chăn nuôi

bò sữa, hươu, ong, chim, cá cảnh Bên cạnh đó, chất thải của nghề chăn nuôi cómột vị trí rất quan trọng trong hệ sính thái VAC này, Như vậy, về thực chất, nghềlàm vườn ở quy mô hộ gia đình là một hình thúc sản xuất kết hợp giữa chăn nuôi -trồng trọt và nuôi trồng thuỷ sản Ba thành phần này quan hệ mật thiết với nhau vàcó quan hệ mật thiết với hộ gia đình để tạo thành một hệ thống sản xuất thống nhấtvà khép kín … Trước thực tế đó, với điều kiện thuận lợi : Nguồn nước rồi dào, khíhậu thuận lợi ôn hòa, nhiều hộ trong xã có quỹ đất tự khai hoang rất rộng lớn trungbình mỗi hộ trên 10ha đất khai thác cũng như đất tự khai hoang Hiện nay chưa có

dự án nào để phát triển kinh tế cho người dân, dân chủ yếu sống dựa vào trồng vàchăm sóc lúa, thu nhập thấp trung bình mỗi hộ chỉ 10 đến 15 triệu đồng/năm, chấtlượng cuộc sống thấp Xuất phát từ những lý do trên , tôi đã mạnh dạn nghiên cứuvấn đề “Thực trang phát triển kinh tế theo mô hình VAC của người Thái ở xã

Tam Thanh, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa”.

2.1 Mục đích nghiên cứu

1 Mục đíchnghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng loại hình kinh tế trang trại trên địa bàn xã TamThanh, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa từ đó nêu ra các giải pháp nhằmcải thiện và nâng cao loại hình này tại xã

2 Mục tiêu cụ thể

- Tìm hiểu thực trạng loại hình kinh tế trang trại trên địa bàn xã TamThanh, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa về các mặt: Đặc điểm, số lượngvà sự phân bố, tình hình sử dụng đất đai, vốn và nguồn vốn, tình hình sửdụng và thu thập của lao động, kết quả vè hiểu quả sản xuất kinhdoanh

- Tìm hiểu những mặt tích cực và những khó khăn, hạn chế ảnh hưởng đến

sự phát triển của trang trại

- Tìm hiểu những giải pháp nhằm phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn

xã Tam Thanh, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Thực trang phát triển kinh tế theo mô hình VAC của người Thái ở xãTam Thanh, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.

Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi thời gian: từ ngày 05/03/2015 – 30/04/2015

- Phạm vi không gian: đề tài nghiên cứu tại địa bàn xã Tam Thanh, huyệnQuan Sơn, tỉnh Thanh Hóa

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, đề tài sử dụng một số phương pháp nghiên cứusau:

- Phương pháp phân tích

- Phương pháp quan sát

PHẦN II: PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 1: Tổng quan về cộng đồng dân cư người Thái ở xã Tam Thanh, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.

1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

Tam Thanh là một xã nằm ở phía Tây Nam huyện Quan Sơn xã có đường liênthôn bản 20km từ trung tâm xã đến các làng,cả xã có 9 thôn ( Na Ấu, Mò, Ngàm,Kham, Co Hương, Bôn, Piềng Pa, Phe, Cha Lung và làng Pa ) có 18km đường biêngiới chạy qua, từ trung tâm xã lên đường biên gới 4km, vào tới làng đầu đầu tiênnước bạn lào 8km Phía Bắc giáp xã Sơn Điện ( Quan Sơn ), phía Đông giáp xãTam Lư ( Quan Sơn ), Phía Nam giáp xã Sơn Hà ( Quan Sơn ), phía Tây giápHuyện Sầm Tớ ( nước bạn Lào ), Khoảng cách từ đường Quốc lộ 217 đến trungtâm xã là 12km ( đi vào chỗ km 42 ), Xã có diện tích 93,68 km², dân số năm 2015là 3.831 người,  mật độ dân số đạt 17 người/km²

Xã Tam Thanh chia thành hai loại địa hình rõ rệt: Địa hình núi và các thunglũng đất ở đây có độ dốc lớn, thuận lợi cho phát triển lâm nghiệp như cây luồng,cây quế, cây xoan các thung lũng người dân tổ chức và phát triển cây lúa nước,

các đồi núi cao chủ yếu là rừng già hàng năm có thể khai thác một lượng lâm sảnnhất định Đặc điểm về vị trí địa lý và địa hình không thuận lợi đã tác động khôngnhỏ đến sự phát triển dân sinh, đời sống sinh hoạt, sản xuất, thâm canh cây trồngvà hoạt động quản lý hành chính Nhà Nước về an ninh, trật tự, an toàn xã hội củađịa phương.

Trong suốt 15 năm thành lập xã nhân dân Tam Thanh sống chủ yếu bằngnghề trồng trọt Ngoài việc trồng lúa nước, ở một số diện tích trên thân đất cao vensông lò, nhân dân tam thanh đã khai hoang để trồng các loại cây màu như ngô,khoai, và trồng các loại cây lâm nghiệp hoặc trồng một số loại cây ăn quả khác.Những sản phẩm thu được từ cây màu tuy không lớn, song cũng góp phần cải thiệncuộc sống của nhân dân nơi đây, nhất là trong những mùa màng thất bát, thiên tai,góp phần ổn định an ninh biên giới hai nước sống ôn hòa trợn giúp tương trợ lẫnnhau thường xuyên có các chương trình giao lưu về văn hóa thể dục thể thao đểgắn kết tình nghĩa anh em hai nước thêm gắn bó

Người dân Tam Thanh cũng sớm biết kết hợp trồng trọt và chăn nuôi Contrâu được người dân nơi đây coi là “ đầu cơ nghiệp ’’, phục vụ cho việc làm đất,thu hoạch Gần đây, do đồng đất đã được cải tạo, đổi thay nên phần lớn các giađình lại chuyển sang nuôi bò, vừa phục vụ nghề nông, vừa để sinh sản – trở thànhnguồn hàng hóa bán ra thị trường Ngoài ra, hoạt động chăn nuôi gia cầm như gà,vịt, ngan, ngỗng cũng khá phổ biến Chăn nuôi lợn phát triển mạnh ở địa phương,

các gia đình hầu hết đều có từ 2 con lợn trở lên Trong những năm gần đây, do sựphát triển của thị trường, việc nuôi lợn nái hay lợn thịt theo mô hình công nghiệpđang được đẩy mạnh, tạo ra thu nhập đáng kể cho các gia đình.

1.2 Truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng

Xã Tam Thanh là vùng đất có truyền thống lịch sử văn hóa lâu đời Trảiqua bao thăng trầm của lịch sử, biến động của xã hội, các dấu tích văn hóa, lịch sửcủa cha ông còn được lưu giữ ở Tam Thanh là minh chứng cụ thể, sinh động chobề dày văn hóa và sức sống bất diệt của con người nơi đây

Xưa kia, trong tất cả các làng của xã Tam Thanh đều có các phi một ( bàcúng ) góp phần tạo ra sắc thái tín ngưỡng truyền thống đặc trưng cho vùng quênày Cũng như nhiều nơi khác, ở xã Tam Thanh có nhiều phong tục tập quán gắnvới từng giai đoạn trong cuộc đời mỗi con người từ lúc sinh ra, lúc trưởng thành,cho đến khi già và trở về với tổ tiên Đám cưới của người dân Tam Thanh xưathường được tổ chức sau mùa thu hoạch, gần giáp Tết Nguyên đán Bởi sau khi thuhoạch, thời gian rảnh rỗi có nhiều, lương thực, vật nuôi đều có sẵn giúp choviệc tổ chức đám cưới thêm thuận lợi, đông vui, náo nhiệt Đối với các ngày lễ, tết,cho đến nay, cư dân các làng ở Tam Thanh vẫn duy trì các phong tục như: TếtNguyên đán, Tết Thanh minh, Tết Đoan ngọ, Tết Trung nguyên, Tết Trung thu

Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ xã, nhân dân các thôn đều thực hiện tốt cácchủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà Nước.

Trong quá trình hình thành làng xã, quần tụ dân cư và chung tay phát triểnkinh tế - xã hội, nhân dân xã Tam Thanh đã hình thành các giá trị truyền thốnglịch sử, văn hóa tiêu biểu, vừa có tính đặc thù mang bản sắc quê hương, vừa phảnánh nét văn hóa chung của nông thôn Việt Nam Đó chính là những tinh thần đoànkết, gắn bó với nhau chặt chẽ, tạo nên một cộng đồng bền vững

Ngay từ rất sớm, những cư dân đầu tiên đến Tam Thanh đã có ý thức cố kếtcộng đồng về ý chí và sức lực để khai phá và cải tạo đồng ruộng, lập làng ngườiđứng đầu các làng ngay xưa là các ( Tạo bản, Tạo mường ) Truyền thống đó đãxuyên suốt hàng ngàn năm, góp phần xây dựng khối đoàn kết trong cộng đồng làngxã, tạo dựng cho quê hương trở thành vùng nông nghiệp trồng lúa phát triển Minhchứng là trên vùng đất hoang rậm, nhiều cánh đồng rộng lớn, màu mỡ đã lần lượtđược hình thành Nhân dân Tam Thanh không chỉ giàu kinh nghiệm trong việctrồng lúa mà còn trồng các loại cây màu khác,mà còn biết gìn giữ việc khai tháclâm sản gỗ để xây dựng các nhà sàn kiên cố chông các loại thũ dữ như : Hổ, báo,rắn

1.3 Truyền thống hiếu học và khoa cử

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, mặc dù gặp phải hoàncảnh hết sức khó khăn, song nhiều gia đình trong xã vẫn tạo điều kiện cho con em

mình và nạn mù chữ cơ đã xóa xong, chỉ còn độ 2% người dân chưa biết chữ làngười già trên 50 tuổi.

Phát huy truyền thống của cha ông, ngày nay lớp con cháu xã Tam Thanh cónhiều người thành đạt, hiển danh được xã hội ghi nhận Ngoài việc học tập để nângcao dân trí, nhân dân còn tích cực học để xóa đói giảm nghèo, làm giàu, vươn lêntrong cuộc sống Nhân dân Tam Thanh hôm nay hiểu được giá trị, sự cần thiết củatri thức trong thời đại đất nước đởi mới, hội nhập Thế hệ học sinh của xã đang rasức thi đua rèn luyện để có sức khỏe tốt, học tập tốt Đã thành nền nếp, trong Nghịquyết của Đảng bộ xã mỗi nhiệm kỳ đều coi trọng việc nâng cao chất lượng giáodục Cán bộ, đảng viên có trách nhiệm, gương mẫu, đi đầu trong việc chăm lo, tạođiều kiện, môi trường giáo dục trong chính gia đình mình Trước năm 2008 chỉ có

4 em đậu vào trường đại học Những năm gần đây, trên địa bàn xã có gần 10 - 12

em thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng mỗi năm Đây chính là nguồn nhân lựcchất lượng cao quan trọng để xây dựng quê hương, đất nước giàu mạnh, xứng đángvới sự hy sinh, vun đắp của biết bao thế hệ cha anh đi trước

1.4 Những mặt thuận lợi và khó khăn tại Xã Tam Thanh, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.

Về mặt thuận lợi :

Xã Tam Thanh là xã vùng cao có rất nhiều tài nguyên phong phú với diện tích đất

rừng chiếm hơn 70%, núi đồi trùng điệp, nơi có nhiều loại gỗ quý như: Sến, táu,

trò chỉ, dỗi, vàng tâm, Lát…Đồng thời có nhiều loại động vật quí như : Gấu, nai,hoảng, khỉ, lợn lòi, Hệ thống giao thông trên địa bàn huyện không ngừng đượcđầu tư hoàn thiện, Đặc biệt có tuyến đường Quốc lộ 217 chạy qua trung tâm huyệnđến cửa khẩu Quốc tế Na Mèo - Nậm Xôi và cửa khẩu tiểu ngạch Tam Thanh.Tuyến Quốc lộ này đã và đang được nâng cấp mở rộng trong thời gian gân đây, Nhànước có chủ trương thành lập Khu kinh tế cửa khẩu Quốc tế Na Mèo và cửa khẩu tiểungạch Tam Thanh Vì vậy đây là những yếu tố hết sức thuận lợi đối với xã TamThanh trong việc thông thương hàng hoá, giao lưu kinh tế trong nước, nước ngoài vàgiữa các vùng miền trong tỉnh Trong các thôn có đất rộng lớn nằm tại các thunglũng, có nguồn nước dồi dào từ các khe suối, rất thuận tiện cho việc tưới tiêu cũngnhư lấy nước vào ao cá cho bà con.

Về mặt khó khăn.

- Giao thông vận tải khó khăn dặc biệt là vào mùa mưa.

- Nguồn thức ăn chăn nuôi xã nơi sơ chế khó vận chuyển xa.

- Chưa có sự giao lưu hàng hóa nhiều giưa các xã, các huyện lân cận, cúng

như huyện Sầm Tớ nước bạn Laos

- Chư áp dụng khoa học vào việc sản xuất chủ yếu dự vào nguồn lợi từ tự

nhiên là chủ yếu

- Trình độ dân trí người dân còn thấp.

- Chưa có nhiều sự quan tâm chính quyền địa phương cần có các chính sách

để người dân được vay vốn cũng như hỗ trợ khi chăng may thất thu

- Chưa áp dụng các loại giồng mới cả trong chăn nuôi cũng như chăm saocs

cây trồng

Chương 2: Chương 2:  Nội dung dự án phát triển kinh tế V-A-C ở xã Tam Thanh, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.

1.1 Khái niệm về kinh tế trang trại

Theo nghị quyết số 03/2000/NQ – CP của Thủ tướng chính phủ ngày02/02/2000 về kinh tế trang trại như sau: “ kinh tế trang trại là hình thức

tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựavào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuấttrong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng rừng, gắnsản xuất với chế biến vè tiêu thụ nông, lâm, thủy sản”

1.2 Những đặc trưng chủ yếu của kinh tế trang trại

Theo công văn số 216/KTTW, ngày 04/09/1998 cuả Ban kinh tếTrung ương về báo cáo kết quả hội nghị nghiên cứu kinh tế trang trại đã

sơ bộ xác định các đặc trưng chủ yếu để nhận dạng của kinh tế trang trại

ở nước ta hiện nay là:

- Trang trại là một hình thức tổ chức kinh tế trong nông, lâm, ngư nghiệp,được hình thành trên cơ sở kinh tế hộ nhưng mang tính chất sản xuấthàng hóa rõ xệt, đạt khối lượng và tỷ lệ sản phẩm hàng hóa lớn hơn vàthu được lợi nhuận nhiều hơn