Các vấn đề cải tạo không gian ở trong khu phổ cổ Hà Nội có chú ý tới khai thác hệ kết cấu cổ truyền

Các vấn đề cải tạo không gian ở trong khu phổ cổ Hà Nội có chú ý tới khai thác hệ kết cấu cổ truyền

BO GIAO DUC VA DAO TAO BO XAY DUNG |

TRUONG DAI HOC KIEN TRUC HA NOI

CAO VIET DUNG

CÁC VÂN ĐỀ CẢI TẠO KHÔNG GIAN Ở

TRONG KHU PHỐ CỔ HÀ NỘI CÓ CHÚ Ý TỚI

KHAI THÁC HỆ KẾT CẤU CỔ TRUYỀN

Chuyên ngành: Kiến trúc nhà ở công trình cóng còng

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

NHŨNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

1 GS.TS NGUYEN VIET CHAU

2 PGS.TS NGUYEN BA DANG

Phản biện L: PGS.TS NGUYÊN KIM LUYỆN

Phản biện 2: PGS.TS LÊ HÔNG KẾ

Phản biện 3: PGS.TS NGUYÊN LẦN

Luận án sẽ được bảo về tại Hội đồng chấm luận án

Cấp Nhà Nước tai Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia

và Thư viện Trường Đại nọc Kiến trúc Hà Nội

PHAN MO DAU 1.Lý do chọn đề tài:"

Trong kho tàng đi sản văn hóa của dân tộc, di sản kiến trúc có vị trí đặc biệt quan

trọng, có tác dụng to lớn trong đời sống và lịch sử dân tộc Việt Nam Trong những

kho tàng ấy có một khu phố cổ ở Hà Nội” 36 phố phường "

Khu phố cổ Hà Nội có lịch sử hình thành và phát triển gắn liên với lịch sử hình thành Kinh Thành Thăng Long và có giá trị to lớn về mặt di sản cần nghiên cứu phát

triển gìn giữ nó cho con cháu sau này

Khu phố cổ Hà Nội duoc hình thành bởi đặc trưng kiến trúc của các nhà hình ống, được bắt nguồn từ những ngôi nhà ở truyền thống Việt Nam, Việc cải tạo không

gian ở trong khu phố cô Hà Nội trên cơ sở khai thác không gian ờ có truyền và hệ kết

cấu truyền thống là mọt dịnh hướng mới cho việc bao tồn cải tạo phỏ có Hà Nội

2.Mục tiêu nghiên cứu cua đề tài:

-Nghiên cứu sự tác động của không gian ở truyền thống trong nhà dân gian vao

Không gian ở trong phố cô Hà Nội

-Điều tra, phản loại các không gian ở và hệ kết vấu có truyền hiện có trong khu

3.Phạm vi nghiên cứu cua dé tai:

-Đổi tượng nghiên cứu: Khu phố cổ Hà Nội

-Giới hạn nghiên cứu: Bảo tồn, cải tạo không gian ở trong khu phố cô Hà Nội

trên cơ sở khai thác hệ kết cấu cổ truyền

4.Hệ thông quan điểm của đề tài

~Lịch sử Rièn trúc truvẻn thong cua người dần Việt Nam,

-Báo tồn đi đôi với cải tạo và phát triển

-Dựa vào các nhà cô có trong dân gian Việt Nam,

-Kỹ thuật vật liệu xàv dựng hệ két cấu cố truyền

-Khong gian trong nha dan gian lit Khong gian da nắng

l

-Khi bảo tồn, cải tạo khu phố cổ phải đáp ứng được nhu cầu, điều kiện sống của người dân đương đại và tương lai

- 5.Phương pháp nghiên cứu cua đề tài.:

-Phương phấp hệ thống trên cơ sở điều tra xã hội học, khảo sát một cách chính

xác tỉ mi và khoa học

-Phương pháp so sánh đối với các khu phố cổ trèn thế giới và các dự án đã cĩ

nghiên cứu về mặt bảo tồn phố cổ Hà Nội

-Phương pháp phân tích và tổng hợp các quan điểm luận cứ khoa học để đề xuất cải tạo khơng gian ở trong khu phố cổ

-Mữ hình hố băng các biện pháp, giải pháp cụ thể

6 Cấu trúc luận án:

Luận án gồm 3 phần:

- Phần mở đầu:

- Phần nội dung gồm 3 chươn gg

+ Chuong |: Téng quan tinh hinh bao ton, cai tạo khu phố cị Hà Nội

+ Chương 2 : Những cơ sở khoa học của các giai pháp bảo tồn cải tạo Khịng

gian ở trone khu phố cổ Hà Nội thơng qua việc khai thác hệ kết cẩu cổ truyền

+ Chương 3: Một số định hướng và giải pháp cơ bản trong cải tạo khơng gian ở

trên cơ sở khai thác hệ kết cẩu cổ truyền

- Phần kết luận và kiến nghị

+ Tài liệu tham khảo: 4 trang

+ Phu Suc: 100 trang

Luận 4n gém.49-4 trang viet93 hinh vé bang biéu 13G trang phụ lục

CHUONG 1

TONG QUAN TINH HINH BAO TON, CAI TAO KHU PHO CO HA NOI

1.1 Một số khái niệm cơ bản về bảo tồn các khu pho co:

1.1.1 Định nghĩa chung về bảo tồn di sẵn văn hố, di sản kiến trúc :

“ La sự nâng cao đặc thù của cá nhân khu vực và dân tộc - một cảm giác răng

nơi này là khác với các nơi khác, rắng nĩ thuộc vẻ chúng ta và chúng ra thuộc vẻ nĩ

và răng chúng ta có vai trò trong việc chuyển giao nó cho thế hệ mai sau vì nó có vai

trò phát triển cuộc sốnE và kinh nghiệm của thế hệ mái sau”,

1.1.2 Khái niệm về dô thị có và phố cò :

+ Đô thị cổ là những đô thị nằm trong hệ thống di tích lịch sử văn hoá thế giới

Nó thường gan lién voi canh quan mỏi trường xung quanh và lịch sử hoặc phản ánh đầy đủ lối sống dô thị cũng như của ca một xã hội.|2Ì |

+ Khu phố củ là mọt bộ phận của một đô thị cổ đã xuất hiện và tồn tại trong quá

trình lịch sử

1.1.3 Quan niệm hiện dai vé bảo tôn và cải tạo các khu phố cò trong các đó thị hiện đại :

Quan niệm mới và hiện đại về bảo tồn cải tạo các khu phố cỏ là không chỉ

với mục dích bảo quản nguyên vẹn mà phải phát triên nó đưa vào những siá trị về mát

di san von ed dé liam sống lại " hôn có ” của nó

1.2 Tinh hình bảo tỏn cải tạo và phát triển khu phố có ở mọt so nước trên thé

SiOt:

Tinh hình báo tồn, củi tạo khu phố cô ở các nước được đặt ra với mức độ khác nhau phụ thuộc vào Íịch sử phát triển, hình thành và chức nàng của đó thị đó

1.2.1 Pháp: Có xu hướng chuyên dịch khu trung tâm mới ra khỏi phạm ví phố cổ

Sau đó bố sung chức nãng mới cho các công trình sao cho phù hợp với sự phát triển hiện đại của đô thị đó

1.2.2 Cong hoa Lién bang Duc: Luôn luôn sản liên việc báo tồn cải tạo khu

phố cổ với quy hoạch phát triển khỏng gian đô thị trong tương lai

1.2.3 Ba Lan: phục hồi nguyên vẹn hình thát kiến trúc cổ

1.2.4 Ai Cap: chia khu vực bảo tổn ra làm nhiều nhóm từ đó có các guu phấp

riêng cho từng nhóm

1.2.5 Marõðc: bảo tồn phục hồi có trọng điểm phủ hợp với quy hoạch thành phố

1.2.6 Nhật: phục hỏi nguyên trạng từng di sản một băng phương pháp công nghệ cao

và tuần thủ nghiẻm ngặt những nguyễn tác xẻ bảo tồn, bao tàng,

1.3.7 Singapore: bao tên luon ket hop vot du lịch, lầm mới lai toàn Bỏ những di san được xếp hạng, giữ nguyên trang nếp ngoài của công trình xây mới phía trong

1.3 Đác điểm và giá trị của khu phố co HA Noi:

1.3.1 Điểm qua lịch sử hình thành khu phố cổ trong cơ chế đô thị Thăng Long -

lập thành triều Nguyễn và được kết thúc vào ngày 2- 9 - 1945 Trải qua các triều đại

khác nhau Hà Nội cũng được khoác cho nhiều tẻn khác nhau như Thăng Long -

Đông Đỡ- Đóng Kinh kẻ chợ - Thang Long

1.3.1.2 Các thuật ngữ liên quan và nội dung đô thị của nó:

- Cai : chỉ một dãy phố hoặc một thành phố

- Phố nơi tập trung những người sống phi nòng nghiệp sinh hoạt chủ vếu là thương nghiợp trao đôi hàng hoá

- Phường: Là một đơn vị hành chính tương dương với xã bảy giờ.Là đơn vị nho nhất làm ughé thu công, sống tập tung thành quần cu

- Ở: là không gian kiến trúc mang tính đặc thù của kinh thành Thăng Long 1.3.1.3 Biến thái phố phường Hà Nội xưa:

Năm 1230 nhà Trần hoạch định lại các phường của Thăng Long chia thành 6l phường nhưng tiếc thay đến nay chưa xác định rõ Năm 1469, phủ Trung Đô đổi

thành Vĩnh Xương chia thành 36 phường Đại Nam Nhất thống chí ghi:” khu 36 phố

phường zỏm 21 phố nhà ngói như bát úp” Nó dược hình thành bởi sự di cư mang tính

tự phát do các ông tổ nghẻ, tổ thợ hoặc gia tộc, họ hàng có nghề truyền thống tập

trung lại mà thành Chủ yếu do dân cư vùng đồng bằng sông Hồng, tạo thành quần thể kiến trúc có tô chức không gian đô thị thống nhất

1.3.1.4 Pham vi và ranh giới khu pho co Ha Noi:

Theo QD 70 BXD/ QH - KT ngày 30 - 3 - 1995 của Bộ Xây Dựng

+ Về điện tích : 1OOha

+ Về ranh giới : phía Bác : phố Hàng Đậu, phía Nam: phố Hàng Bong, Hang Gai,

Cầu Gỗ, Hàng Thùng, phía Đông: phổ Trần Nhật Duật, phía Tây: phố Phùng Hưng

1.3.2 Tình trang bảo tồn và kỹ thuật của kiến trúc phố cố Hà Nội:

Hình thức kiến trúc của khu phố có Hà Nội rất đa dạng, phong phú nhưng hiện

nav không dược báo tồn một cách thoa ding Tinh rạng Kỷ thuật của kiến

trúc là rất bi đất xuống cấp nặng né

1.3.3 Những øsiá trị chủ yếu của khu pho cd Ha Noi voi tu cach la mét di san

kiến trúc đô thị:

1.3.3.1 Giá trị vẻ mật lịch sử: Sự hình thành và phát triển của khu phố cỏ Hã Nội

găn liền với sự hình thành và phát triển kinh thành Thăng Long Do vậy, nó có ý

nghĩa lịch sử rõ rệt

1.3.3.2 Giá trị là một trung tâm kinh tế: Là đầu mối giao thông thuận tiện cho việc

trao đối sản phẩm hàng hoá đo đô thị ngày càng phát triển

1.3.3.3 Giá trị là một không gian kiến trúc độc đáo Thông qua hệ kết cấu cổ

truyền Việt Nam trong các ngòi nhà hình ong của khu phố cổ Hà Nội tạo thành nét

kiến trúc độc đáo Đường phố với chiếu cao các công trình khác nhau không gian cổ

kính vừa sỏi dòng và nh lặng,

1.3.3.4 Giá tri là một trung tâm văn hoá nghệ thuật: Hà Nội 36 phò phường tà

nơi sản sinh ra và nuôi dưỡng những truyền thuyết, ca đào, truyện kẻ dân sian là xứ

sở của vẻ đẹp thàm kín giầu chát trữ tình chứa trong lồng ca nghin nam van hiển

1.3.4 Y nghĩa và phương chàm cơ bản trong bảo tồn và phát huy những giá trị khu di tích

1.3.4.1 Ý nghĩa về mặt đi sản: Trong một đô thị hiện đại đang phát triển các di san

về văn hoá kiến trúc bị rất nhiều sức ép của cuộc sống hàng ngày thì việc bảo tồn di

sản Ïại càng có ý nghĩa hơn

1.3.4.2 Một số phương chàm cơ bản:

*Phương châm về dân số: Hiện nay mật độ dân số trong khu phố cổ là quá cao

(840 ng / ha ) phương châm bát buộc chủ yếu là đến năm 2005 hạ xuống còn ( 580

ng /ha )

* Phương chảm về công trình: Giữ gìn bảo tồn những công trình cô có giá trị cải tạo, sữa chữa những công trình ít có giá trị theo hướng cải thiện đời sông và không

gian ở mà vẫn giữ được những nét đặc trưng kiến trúc độc đáo của khu phố cô

* Phuong cham vé di san van hoa:

- Bao vệ bao ton những ngỏi nhà có tầm quan trọng vẻ mật dì sản van hoá

- Bảo tồn đi đôi với cải tao

- Duy trì tái tạo lại các mặt đứng của những công trình được xây trước năm 1953

* Phương chảm về phát triển kinh tế : Tạo nhiều cơ hội có còng ăn việc làm chờ người đân và táng sự hấp dẫn, duy trì phát triển kính tế

* Phương cham về hạ tầng cơ sở: Cải Lạo nàng cấp hạ tầng cơ sở là điều

cấp thiết

* Phuong cham về đặc trưng môi trường và đô thị: Thiết kế cải tạo mới trong

khu phố cổ phải tính tới đặc trưng đô thị độc đáo của khu phố cổ

* Phương chảm về lối sống đô thị: Giữ gìn và phát huy lốt sống của mọi người đàn trong đô thị cổ là điều cần thiết để giữ gìn phát huy phong cách sống mang tính

1.4.2 Các dự án bảo tôn và cải tạo khu phố cổ Hà Noi:

1.1.2.1 Năm 1992: Trung tâm thiết kế và xây dựng ADC do KTS Hoàng Phúc Tháng

chủ trì đưa ra biên pháp cho bảo tồn, cải tạo phố có Bảo tổn + Cải tạo = Phát triển

1.4.2.2 Năm 1993: Viên quy hoạch đô thị - Nông thôn có dư án * Phố cổ Hà Nội -

Quy hoạch báo về tôn tạo và phát triển ”, Chủ vếu là đưa ra diện tích khu phố cỏ là

I0Oha và điều cốt lõi là giảm mật độ dân số và khỏi phục lại toàn bộ cơ cấu phố cổ

1.4.2.3 Năm 1994: Tổ chức - SIDA - Cơ quan phát triển quốc tế Thuy Điển lập dự

án cải tạo và phát triển ô phố Duy trì cơ cấu và tỉ lệ hiện tại cải tạo điều kiện nhà ở :

Bảo tồn tòn rạo dĩ sản, duy trì nhà ống với cơ cấu sản trong

1.4.2.5 Năm 1996; Cơ quan phát triển quốc tự Australia có dự án Quy hoạch chỉ tiết

khu phố cổ đưa rủ Quy hoạch tổng thể phố cổ trong tương lai Viên nghiên cứu kiến trúc có dự ấn Quy hoạch bao tồn phố cô với một số chỉ tiết cụm ö phố, chủ vếu là điều tra khao sát kỹ lưỡng các thẻ loại công trình có trong phò cổ đánh giá và nhàn xét,

1.4.3.Nhiing van ban pháp lý có liên quan tới bao ton cai tao pho co:

Ngày 30 -5 - 1995 Bộ xây dựng có quyết dinh QD 70 BXD/ QH - KT đưa ra những định hướng chung cho việc cải tạo, bảo tôn và phát triển khu phd co Ha Noi Ngày 3 - 6 - 1999 UBND Thành phố Hà Nội bạn hành quyết dịnh số 45/ 1999/

QÐ - UB vẻ điều lệ tam thời quan lý xây dựng, bảo tồn và tôn tạo khu phố cổ Hà Nội 1.1.4 Một số hiệu quả và các vấn dé đang đặt ra trước công tác bảo tôn va cai tao khu phở cổ Hà Nội:

1.4.4.1 Hiệu qua trong quản tý: Khống chế được chiều cao và mật độ xây dựng

công trình

1.4.4.2 Hiệu quả trong văn đề cải tạo : Giảm bớt tình trạng xây dựng lộn xện

không phép Nâng cao ý thức người dân trong việc bảo tồn cải tạo khu phố cổ

1.4.4.3 Những vấn đề đang đặt ra: Sự căng thăng vẻ dân số cùng với tác dộng mạnh

mẽ của cơ chế thị trường vào khu phố cố Ngoài ra còn tình trạng xuống cấp và quá

tải của cơ sở ha tầng và các công trình thiếu cán bộ quan lí và nguồn vốn cho việc bao

(On cai tao phd cd

KET LUAN CHUONG |

1 Khu phố cổ Hà Nội có lịch sử hình thành từ lầu đời gắn liên với lịch sử hình

thành, phát triển kinh thành Thăng Long Do vậy, khu phố cổ này có rất nhiều giá trị

về mọi mặt như lịch sử, di sản, kiến trúc v.v cần bảo tồn tôn tạo một cách hệ thống

và khoa học

2 Đã có nhiều các dự án, để án nghiên cứu bảo tồn cải tạo phố cố Hà Nói nhưng

hầu hết là áp đặt một cảm tính chưa có biện pháp và phương pháp cụ thể

3 Tình trạng xuống cấp về mọi mặt của phố cổ đang đặt ra một loạt vấn đề bức

bách cần được giải quyết trong tương lai cho việc bảo tồn, cai tạo phố cổ

CHUƠNG 2

NHỮNG CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CÁC GIẢI PHÁP BẢO TỔN, CẢI TẠO KHÔNG

GIAN Ở TRONG KHU PHỐ CỔ HÀ NỘI THÔNG QUA VIỆC KHAI THÁC HỆ

KET CAU CO TRUYEN

2.1 Khong gian kién trúc truyen thống và sự ảnh hưởng của nó tới không sian ở

trong pho co

2.1.1 Hệ kết cấu truyền thống

2.1.1.1 Hệ kết cấu dùng vật liệu đơn giàn

Nhà cửa trong đân gian đều được xây dựng từ những vật liệu sẵn có trong thiển nhién thông thường được chia làm hai loại chính

+ Kết cấu đơn giản như đất đá, zach, tranh, tre, nứa, lá

+ Kết cấu phức hợp là kết cấu gỗ gồm nhiều thể loại bộ vì trong hệ khung gỗ cô

truyền

Hè kết cấu đơn giản như dất, đá, gạch, tranh tre thường dùng trực tiếp và cho

đốt tượng là người nghèo

2.1.1.2 Hệ kết cấu phức hợp - kết cấu øö cỏ truyền

Cấu trúc cơ bản nhất cúa kết cấu gỗ cỏ truyền là Bộ Vì Trong đó có Thức của khung gỗ chịu lực được hình thành bởi các cấu kiện Cột - Xà - Kẻ Trong đó tất cả những thân zỏ đứng là Cột, các thân gỗ nằm ngang là Xà và những thân gỏ gác chếo

“là Kẻ Các bộ vì được chia làm nhiều loại tuỳ theo cấu tạo hay hình thức Vì Giá

Chiéng, Vi Chong rudng, Vi keo ke Ba bd vi co ban nhat cha két cau gd Viel Nam

còn những loại khác chí là biến thé của ba loại hình trên,

2.1.1.3 Những Khả năng ứng dung hệ két cấu g0 có truyện trong các thê loại công trình:

+ Dùng trone nhà ở rất phỏ biến cho cá bái miền Bắc - Trung - Nam tuy có khác

đôi chút theo tên gọi,

+ Dùng trong các công trình tôn giáo tín ngưỡng

Sử dụng các thể loại bộ vì như nhà dân øian nhưng độ tỉnh xảo cao hơn và kích thước cũng lớn hơn như trong chùa tháp đình làng hax trong các cũng điện Và một số thẻ loại khác

2.1.2, Đặc điểm khong gian kiên trúc trong nhà đàn gian có ảnh hưởng tới phò

có

2.1.2.1 Anh huong toi khong gian og Tit nha 6 dan gián tới nhà ở hình 6ng trong

phố cổ chẳng qua chỉ là sự biến đổi cho phù hợp với không gian đô thị thương mại

hàng hoá lúc đó còn các Không œian khác nhau như giao dịch, ngủ, làm việc, sân, sản

xuất đều giống nhau

2.1.2.2 Ảnh hương tới khong gian cac cong trình tôn øiáo tín ngướng: Không gian của các cóng trình tôn øiio tín ngưỡng trong dân gian như đình, chùa miếu với

phố cố là sự trùng hợp sao chép giông hệt nhau dễ làm nơi thờ phúng thần linh và ông

tò nghẻ

2.2 Hién trang chung cua khu pho co Ha Not:

2.2.4 Thue trang dan so:

Sỏ nhân khẩu trong khu phỏ có hiển mác là:

MEät dụ đân xo Cao nh illo:

4)

a

Phường cao nhất là phường Hàng Mã 1341 người / ha

2.3.2 Thực trang về nhà ở: Tổng số có 8.722 số nhà ( cả trong ngõ ) trong đó hư

hỏng nặng 174 nhà Nhà nước quan lí 4.741 nhà Sở hữu tư nhân là 3242 nhà Sơ hữu

hòn hợp LII nhà

2.2.3 Thực trang về xây dựng và kết cấu: Diễn ra rất phức tạp rât khó quản lí 2.2.4 Thực trang về hạ tầng cơ sở:

+ Về giao thông: đường phố nho hẹp không có chỗ để xe

+ Về cắp nước: hệ thống cấp nước vẫn còn sử dụng hè thống của Pháp cũ do đó

rất khan hiếm

+ Về thoát nước: Quá cũ xuống cấp trắm trọng van con 25% công tự thẩm, lS% rãnh nổi

2.2.5 Hiện trạng vệ sinh mùi trường:

+YVê rác: Công rv Môi trường thu #orn do vậy hiện tượng 6 nhiễm đo rắc đã iam bớt

+ Tình hình sử dụng xí thùng: Hiện này Thành pho Hd Noi va UBND Quan Hoàn Kiếm cấp kinh phí để xoá bỏ toàn bộ xí thùng trong khu vực phô cô

+ Về chiếu sáng thông thoáng: 60 % số hộ phải chiếu sáng, thông thoáng tự

nhiẻn

2.2.6 Thực trạng các công trình tôn giáo tín ngưỡng: Bị lấn chiếm và xuống cấp

nhiều Trong khu phố cổ hiện còn 54 công trình trong đó có 11 công trình dược xếp hạng

2.3 Đặc điểm kiến trúc của các ngỏi nhà òng

2.3.1 Phân loại các ngôi nhà ống:

2.3.1.1 Phản loại theo niên đại:

Gém Š nhóm: Một là những ngôi nhà xảy trước năm 1900, Hai là nhà xây từ năm

1900 - 1930 Ba là nhà xây từ năm 1930 - 1955 Bốn là nhà xay wr 19455 - 1975 Nam

là từ 1975 trở lại đây

2.3.1.2 Phan loại theo qui mỏ và hình dáng mặt bằng:

10

2.3.1.3 Phan loai theo gia tri:

3 loại: Một là nhà cổ Hai lầ nhà cũ Ba là nhà xây mới

2.3.2 Một sở giái pháp chính trong tổ chức không gian ở

2.3.2.1 Khong øian ở truyền thống trong khu phỏ có Hà Nội

+ Nhà ở | tang ket hop cia hang