Hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự ở Việt Nam

Hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự ở Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO _ HỌC VIỆN CHÍNH TRI - HANH CHINH QUOC GIA

HỒ CHÍ MINH

NGUYÊN THANH THỦY

HOAN THIEN PHAP LUAT THI HANH AN DAN SU

0 VIET NAM HIEN NAY

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật

Ma sé : 62 38 01 01

TOM TAT LUAN AN TIEN SI LUAT HOC

Cong trinh duoc hoan thanh tai Học viện Chính tri - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Trịnh Đức Thảo

2 PGS.TS Hoàng Thế Liên

Phản biện I: GS, TSKH Đào Trí Úc

Viện Nhà nước và Pháp luật

Ủy ban Pháp luật của Quốc hội

Trường Đại học Luật Hà Nội

Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước,

họp tại Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

Vào hồi 8h30', ngày 12 tháng 6 năm 2008

Có thể (tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

LIEN QUAN DEN DE TAI LUAN AN

1 Nguyén Thanh Thuy (1998), "Quan ly Nha nude vé céng tac THADS", Thông tin khoa học pháp lý, Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý (12)

2 Nguyễn Thanh Thủy (1999), "Những vấn đề cần bản xung quanh dự thảo Pháp lệnh THADS (sửa đôi)", Dán chủ và Pháp luật (1 1)

3 Nguyễn Thanh Thủy (1999), "Sự hình thành và phát triển của tổ chức

va hoat dong THADS Viét Nam tr nam 1945 dén nay", 7hdéng tin

khoa học pháp lý, Viện Nghiên cứu khoa học pháp ly (12)

4 Nguyễn Thanh Thủy (1999), "Vấn đề THA bản án, quyết định về

kinh tê của toà án và Trọng tải kinh tê”, 7ông tín khoa học pháp lý, Viện Nghiên cửu khoa học pháp lý (12)

5 Nguyễn Thanh Thủy (2001), "Những vướng mắc trong cơ chế phối hop vé THADS", Dan chu va Phap luật, (5)

6 Nguyễn Thanh Thủy (2002), "Tư pháp dân sự và vấn đề THA", Nhà

nước và pháp luật, (3)

7 Nguyễn Thanh Thủy (2003), "Án dân sự tồn đọng - thực trạng, nguyên nhân và giải pháp”, Đán chủ và Pháp luật (4)

8 Nguyễn Thanh Thủy (2003), ”"THADS - thực trạng và phương hướng đôi mới”, Nghiên cứu lập pháp (4)

9 Nguyễn Thanh Thủy (2004), "Thực tiễn áp dụng các biện pháp cưỡng chê trong THADS trong những năm vừa qua", Dan chu va Pháp luật (Sö chuyên đê)

10 Nguyễn Thanh Thủy (2005), "Một số vẫn đề về mô hình THA trong giai

doan moi", Dan chu va Pháp ludt (So chuyên đề về Dự thảo Bộ luật THA) 11.Nguyễn Thanh Thủy (2005), "Pháp lệnh THADS năm 2004 với việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật THA", Đán chủ và Pháp luật (S6 chuyên đê vê nghiệp vụ THADS)

12 Nguyễn Thanh Thủy (2006), "Dự thảo Bộ luật THA với việc hoàn thiện

phap luat ve THADS", Dan chu va Pháp luật (Số chuyên đề vê THA)

13 Nguyễn Thanh Thủy (2006), "Vận đề đổi mới thủ tục THADS ở

nước ta hiện nay”, Dan chu và Pháp luật (Sô chuyên đề về THA) 14.Nguyễn Thanh Thủy (2007), “Pháp lệnh THADS năm 2004 sau ba năm thi hành”, Đán chủ và Pháp ludt (So chuyén dé ve THADS).

MO DAU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bản án, quyết định của Toà án là biểu hiện tập trung ý chí của

Nhà nước, quyền lực quốc gia, sự công bằng, công lý Hoạt động

thi hành án kém hiệu quả sẽ gây dư luận xấu ảnh hưởng trực tiếp

đến lòng tin của nhân dân đối với tính nghiêm minh của pháp luật,

kỷ cương phép nước bị xem thường

Ở nước ta, thực tiễn thi hành án dân sự từ khi chuyển giao

cong tac thi hành án từ toà án sang các cơ quan của Chính phủ cho

thấy những chuyên biến tích cực, làm thay đổi cục diện thi hành

án, góp phân quan trọng vào việc thiết lập trật tự, kỷ cương, nâng

cao ý thức pháp luật của nhân dân Cùng với những kết quả đạt

được, hoạt động thi hành án cũng đặt ra những van đề mới cần

tiếp tục được giải quyết, nhất là đối với việc hoản thiện pháp luật

về thi hành án dân sự Pháp lệnh Thị hành án dân sự năm 2004 -

văn bản pháp lý có hiệu lực cao nhất hiện nay trong lĩnh vực thi

hành án dân sự chủ yêu mới chỉ tháo gỡ những bức xúc, bất cập về

thủ tục thi hành án mà chưa giải quyết cơ bản, toàn diện về cơ chế

thi hành án, mô hình tổ chức thi hành án, sự phối hợp giữa thi

hành án dân sự và thi hành án hình sự; nhiều vấn đề phát sinh

trong thực tiễn thi hành án chưa được điều chỉnh, bố sung, sửa đổi

kịp thời; tình trạng án tồn đọng tuy có giảm nhưng vẫn còn là vấn

đề nhức nhối, bức xúc hiện nay Đặc biệt, từ sau khi công tac thi

hành án dân sự được chuyền giao từ Toà án nhân dân sang các cơ

quan thuộc Chính phủ, thì về phương diện lý luận đã và đang diễn

ra các quan điểm khác nhau xung quanh vấn đề khái niệm, bản

chất của thi hành án dân sự, dẫn đến sự thiếu thống nhất trong

nghiên cứu, xây dựng cơ chế, mô hình cơ quan thi hành án, làm

hạn chế hiệu quả công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật thi

hành án dân sự

Mặt khác, việc triển khai thực hiện các Nghị quyết của Đảng

về cải cách tư pháp, trong đó thi hành án dân sự được xác định là

2 một trong những nội dung quan trọng của cải cách, đặt ra yêu cầu cần thiết phải nghiên cứu thể chế về lĩnh vực này trong điều kiện xây dựng Nha nước pháp quyền XHCN, tăng cường hợp tác quốc

tế về pháp luật, tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức

Chính vì vậy, việc nghiên cứu chuyên sâu vấn đề cơ sở lý

luận và thực tiễn của việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật thi

hành án dân sự là hết sức cấp bách, cân thiết, đồng thời có ý nghĩa thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự, góp phần vào việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật thi hành án dân sự Từ đó, tác giả đã chọn đề tài: "Hoàn thiện pháp luật thỉ hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay” đề làm Luận án

tiến sĩ luật học

2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu đề tài

Về mặt lý luận, trong thời gian qua, việc nghiên cứu về thi

hành án là một hoạt động còn rất mới mẻ, chưa được quan tâm

đây đủ

Các công trình khoa học nghiên cứu về thi hành án được chia làm 3 nhóm: nhóm thứ nhất liên quan đến lý luận thi hành án;

nhóm thứ hai liên quan đến tổ chức hoạt động thi hành án; nhóm

thứ ba liên quan đến thủ tục thi hành án, bao gồm một số đề tài

khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ, đề tài, báo cáo đề xuất của các

Du an VIE, STAR Viét Nam, luan van thạc sỹ luật học, một số bài

báo đăng trên tạp chí chuyên ngành luật học, báo cáo tại một số

hội thảo khoa học đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau về thi

hành án như khái niệm, bản chất, mô hình tổ chức, thủ tục thi

hành án

Nhìn chung các công trình khoa học trên đây đã nghiên cứu

và làm sáng tỏ được một số vấn đề lý luận về thi hành án cũng

như về thi hành án dân sự Trong chừng mực nhất định cũng đã đề cập đến pháp luật thi hành án nói chung và thi hành án dân sự nói riêng Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu

toan dién hé thong cơ sở lý luận và thực tiễn hoàn thiện pháp luật

thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay

Mặc dù vậy, các công trình nghiên cứu khoa học đã được

công bồ trên đây là những tài liệu tham khảo có giá trị, là cơ sở để

nghiên cứu và thực hiện đề tài “##oàn thiện pháp luật thi hành án

dân sự ở Việt Nam hiện nay `

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận án

Mục đích của luận án: làm rõ cơ sở lý luận cho việc hoàn

thiện pháp luật thi hành án dân sự, để xuất các quan điểm và giải

pháp hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự trong điều kiện xây

dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, phát triển kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa

Nhiệm vụ của luận dn:

Mot la, nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận về thi hành

án dân sự, làm rõ khái niệm, bản chất, đặc trưng; nguyên tắc, vai

trò của thi hành án dân sự; khái niệm, đặc điểm và nội dung của

pháp luật thi hành án dân sự, tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện

pháp luật thi hành án dân sự; lịch sử hình thành, phát triển thi

hành án dân sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay; mối quan hệ

giữa đối mới thi hành án dân sự với cải cách tư pháp, cải cách

hành chính

Hai là, đánh giả toàn diện thực trạng pháp luật thi hành án

dân sự; cơ chế thi hành án dân sự và thực tiễn tổ chức thực hiện

pháp luật thi hành án dân sự; làm rõ những mặt được, những mặt

còn hạn chế, vướng mắc bắt cập trong pháp luật thi hành án dân sự

và tổ chức thực hiện pháp luật thi hành án dân sự, nêu các nguyên

nhân và bài học kinh nghiệm

Ba là, nêu các yêu cầu, quan điểm và giải pháp hoản thiện

pháp luật thi hành án nói chung và pháp luật thi hành án dân sự

nói riêng

4 Phạm vi nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở làm rõ hơn một số vấn đề lý luận về thi hành án

dân sự, luận án trực tiếp nghiên cứu làm sáng tỏ khái niệm, đặc

điểm, nội dung, vai trò của pháp luật thi hành án dân sự, xác định các tiêu chí hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự, đưa ra các

quan điểm và để xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật thi

hành án dân sự, nâng cao hiệu quá hoạt động thi hành án

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa

Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, những quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, cải cách tư pháp và cải cách hành chính Luận

án sử dụng các phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích — tổng hợp; lịch sử - cụ thể; thống kê, so

sánh, điều tra xã hội học, tổng kết thực tiễn

Trong thực tế, hoạt động thi hành án ở nước ta diễn biến rất

phức tạp, có nhiều biến động qua các thời kỳ lịch sử khác nhau nên đề thấy rõ bản chất, khuynh hướng vận động và phát triển của

nó, cần phải sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, ví dụ như: phương pháp lịch sử - cụ thể theo cách thức phân kỳ nhằm đánh giá sự hình thành và phát triển của pháp luật thi hành án dân

sự qua từng giai đoạn lịch sử cụ thể Mặt khác, thi hành án có

nhiều loại hình khác nhau, có nhiều quan điểm khác nhau nên phải

sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp so

sánh để làm sáng tỏ về mặt lý luận và thực tiễn nhằm thống nhất

nhận thức về mặt khái niệm, bản chất, đặc trưng, nội dung của thi

hành án nói chung, thi hành án dân sự nói riêng Ngoài ra, phương pháp thống kê, tổng kết thực tiễn cũng được sử dụng để đánh giá đúng đắn thực trạng pháp luật thi hành án dân sự cũng như thực

tiễn thực hiện pháp luật thi hành án dân sự nhằm rút ra những vẫn

đề cần quan tâm trong quá trình hoàn thiện pháp luật thi hành án nói chung, pháp luật thi hành án dân sự nói riêng

6 Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận án

- Luận án góp phân làm sáng tỏ cơ sở lý luận về thi hành án

dân sự, nhằm thống nhất nhận thức về khái niệm, bản chất,

nguyên tắc, đặc trưng thi hành án nói chung và thi hành án dân

SỰ nÓI riêng, khăng định thi hành án dân sự là hoạt động hành

chính - tư pháp, không phải là hoạt động hành chính hoặc tư

pháp đơn thuần;

- Đưa ra khái niệm, chỉ rõ đặc điểm, nội dung, vai trò pháp

luật thi hành án dân sự và xác lập các tiêu chí hoàn thiện pháp luật

thi hành án dân sự;

- Chỉ ra được những ưu điểm, cũng như những hạn chế, khó

khăn, vướng mắc của pháp luật thi hành án dân sự và tổ chức thực

hiện pháp luật thi hành án dân sự hiện hành, chỉ rõ những hạn chế

của pháp luật thi hành án dân sự hiện hành đang là nguyên nhân

làm cản trở, hạn chế hiệu quả hoạt động thi hành án hiện nay;

- Xác lập các quan điểm và đưa ra hệ thống các giải pháp

nhằm hoàn thiện pháp luật về thi hành án dân sự từ nay đến năm

2010 và định hướng đến năm 2020

7 Ý nghĩa của luận án

Luận án có thể được sử dụng làm tải liệu tham khảo cho quá

trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về thi hành án dân sự ở

Việt Nam, đóng góp trực tiếp vào việc soạn thảo và ban hành Bộ

luật hoặc đạo luật về thi hành án, thúc đây việc đối mới tổ chức và

hoạt động thi hành án dân sự, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp

của Nhà nước, tổ chức và công dân Luận án có thể được dùng

làm tài liệu nghiên cứu giảng dạy và học tập trong các cơ sở đào

tạo luật và nghề tư pháp, là tài liệu tham khảo phục vụ cho các cán

bộ quản lý, các nhà nghiên cứu

8 Kết cầu của Luận án

Ngoài phân mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham

khảo, luận án gồm có 3 chương, 9 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT THỊ HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.1 Khái niệm, bản chất, đặc trưng, vai trò, các nguyên tắc của thi hành án dân sự

1.1.1 Khái niệm, bản chất, đặc trưng của thi hành án dân sự Thi hành án nói chung, thi hành án dân sự nói riêng có thể được hiểu theo các cách khác nhau tuỳ vào cách tiếp cận Trên cơ

sở phân tích các quan niệm khác nhau về thi hành án, đặc trưng

của thi hành án, tác giả cho rằng: "Thi hành án là dạng hoạt động

hành chính — tư pháp mang tính quyền lực Nhà nước, do các cơ quan Nhà nước có thâm quyền tiến hành theo trình tự, thủ tục do

pháp luật quy định nhằm buộc người bị kết án phải chịu các hình

phạt hoặc buộc những cá nhân, tổ chức phải thực hiện các nghĩa

vụ theo bản án, quyết định của Toà án" Tiếp đó, trên cơ sở phân

tích các quan điểm khác nhau về thi hành án dân sự và đặc trưng của chúng, tác giả quan niệm “Thi hành án dân sự là dạng hoạt

động mang tính hành chính - tư pháp nhằm thực hiện đây đủ, kịp

thời những bản án, quyết định về dân sự đã có hiệu lực pháp luật

của Toà án do Cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên tiến hành theo một trình tự, thủ tục do pháp luật quy định” Từ đó, cần hiểu thi hành án dân sự là hoạt động đặc thù, mang tính hành chính - tư pháp, không phải là hoạt động hành chính hoặc tư pháp

đơn thuân

1.1.2 Các nguyên tắc thi hành án dân sự

Các nguyên tắc thi hành án dân sự là những quan điểm chỉ

đạo, quán triệt trong toàn bộ tô chức và hoạt động thi hành án dân

sự, phản ánh tính chất đặc thù của hoạt động này Đó là: Nguyên

tắc bảo đảm pháp chế; Nguyên tắc nhân đạo; Nguyên tắc tôn trọng

và bảo đảm quyên tự do cơ bản của con người và công dân; Nguyên tắc đảm bảo hiệu lực của bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Toà án; Nguyên tắc kết hợp tự nguyện với

cưỡng chế; Nguyên tắc bảo đảm sự phối hợp giữa các Cơ quan thi

hành án và cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động thi hành án;

Nguyên tắc kết hợp tôn trọng quyên tự định đoạt của đương sự với

việc bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tập thể; Nguyên tắc chỉ có Chấp

hành viên, Cơ quan thi hành án dân sự có thắm quyên thi hành án

dân sự

1.1.3 Vai trò của thỉ hành an dan sự

Thứ nhất, thi hành án dân sự bảo dam thực thì bản án, quyết

định về dân sự của Toà án, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, các

quyên và lợi ích hợp pháp của công dân góp phần giữ gìn trật tự,

kỷ cương, tăng cường pháp chế XHƠN: Thông qua hoạt động thi

hành án dân sự, những phán quyết của Toà án nhân danh Nhà

nước, thể hiện ý chí của Nhà nước được trở thành hiện thực,

công lý xã hội được thực hiện Nếu công tác thi hành án dân sự

không được quan tâm đầy đủ và không có hiệu quả thì sẽ ảnh

hưởng tiêu cực, tác động đến toàn bộ hoạt động của cơ quan điều

tra, truy tô, xét xử; trật tự kỷ cương xã hội bị vi phạm, quyền lực

Nhà nước bị xem thường, quyền và lợi ích hợp pháp của công

dân bị xâm phạm

Thứ hai, thi hành án dân sự góp phần nâng cao chất lượng,

hiệu quả của hoạt động xét xử: Phán quyết của Toà án có trở

thành hiện thực hay không tuỳ thuộc vào quá trình thực thi nó

trong cuộc sống, thông qua giai đoạn thi hành án, bản án, quyết

định của Toà án mới có hiệu lực trên thực tế, công lý mới được

thực hiện Với ý nghĩa đó, thi hành án dân sự là một hoạt động

không thể thiếu được của quá trình bảo vệ quyên và lợi ích của

đương sự, kiêm nghiệm thực tiễn những phán quyết của Toà án,

phản ánh trung thực chất lượng và hiệu quả của hoạt động xét xử

Thứ ba, thi hành án dân sự góp phân nâng cao ý thức pháp

luật của nhân đán: Đặc thù của thị hành án dân sự ở nước ta là sự

kết hợp chặt chẽ giữa vai trò chủ động, phát huy trách nhiệm của

Chấp hành viên, Cơ quan thi hành án và sự chỉ đạo sát sao cụ thê

của chính quyền địa phương, sự phối hợp của các cơ quan tổ chức

có liên quan, sự đồng tình của quân chúng, tạo sức mạnh tổng

hợp, nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong hoạt động thi hành án dân sự

1.2 Khái niệm, đặc điểm, nội dung và vai trò của pháp luật thí hành án dân sự

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của pháp luật thi hành án dân sự

- Khải niệm pháp luật thi hành án dán sự: Trên cơ sở phần

tích các mối quan hệ về thi hành án có thể hiểu: Pháp luật thi

hành án dân sự là tông thê các quy phạm pháp luật điễu chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tô chức thi hành các bản

án, quyết định về dân sự, bao gâm các quy định về quyên, nghĩa

vụ cua người được thi hành án, người phải thi hành án, người có quyên lợi, nghĩa vụ liên quan; các tô chức, cá nhân có liên quan đến thi hành án; quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyên hạn của

Cơ quan nhà nước có thâm quyên trong quản lý, tô chức việc thi

hành an; nhiém vu, guyéen han, trach nhiém cua Chap hanh vién

và trình tu, thu tuc thi hanh an dan sw

- Đặc điểm của pháp luật thi hành án dân sự:

+ Pháp luật thi hành án dân sự là tổng thể các quy phạm pháp luật phản ánh đặc thù của thi hành án dân sự, vừa có những quy phạm mang tính hành chính, vừa có những quy phạm mang tính tố tụng

+ Pháp luật thi hành án dân sự quy định hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước trong việc bảo đảm hiệu lực thực té của các

bản án, quyết định của Toà án (là khâu cuối cùng, sau hoạt động xét xử) bằng các biện pháp pháp luật, là tổng thể các quy định về

trình tự, thủ tục thi hành các bản án, quyết định của Toà án, làm

cho chúng được thực thi trên thực tế

+ Pháp luật thi hành án dân sự có mối quan hệ mật thiết mang

tính nhân quả với pháp luật tố tụng và pháp luật nội dung khác, ví

dụ các quy định về thời hạn cấp bản án, quyết định có hiệu lực của

toà án, kháng nghị, xét xử giám đốc thấm, tái thấm đều ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thi hành án Đồng thời đến lượt mình, các quy định của pháp luật thi hành án dân sự cũng tác động ngược trở lại đối với pháp luật tố tụng và pháp luật nội dung khác

+ Cơ sở pháp lý của thi hành án dan sự cũng đa dạng, phong

phú hơn so với hoạt động tố tụng Các quy định pháp luật thi hành

án dân sự không chỉ thể hiện ở các văn bản pháp luật về thi hành

án dân sự (như Pháp lệnh Thị hành án dân sự, các nghị định, thông

tư hướng dẫn thi hành pháp lệnh) mà còn thể hiện ngay trong các

văn bán pháp luật về tố tụng như Bộ luật tô tụng dân sự, Bộ luật tô

tụng hình sự và nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác

1.2.2 Nội dung pháp luật thỉ hành an dan sw

Xuất phát từ khái niệm, đặc điểm của pháp luật thi hành án dân

sự như nêu trên, đòi hỏi nội dung pháp luật thị hành án dân sự phải

thể hiện sự điều chỉnh đây đủ, toàn diện đối với các mối quan hệ

phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành các Bản án, quyết định

dân sự có hiệu lực, bao gom: cac quy dinh về nguyên tắc thi hành

án dân sự; phạm vi các Bản án, quyết định dân sự được đưa ra thi

hành; quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quá trình thi hành

án; cơ cầu tô chức các Cơ quan thi hành án (Cơ quan quản lý thi

hành án dân sự, Cơ quan thi hành án dân sự); nhiệm vụ, quyền hạn

của Thủ trưởng, Chấp hành viên các Cơ quan thi hành án dân sự;

trình tự, thủ tục thi hành án; các biện pháp cưỡng chế thi hành án;

giải quyết khiếu nại, tô cáo vé thi hành án dân sự; khen thưởng, xử

phat vi phạm hành chính trong hoạt động thị hành án dân sự

1.2.3 Vai trò của pháp luật thỉ hành án dân sự

Với bản chất và đặc thù của mình, pháp luật thi hành án dân

sự có nhiều vai trò trong đời sống chính trị, xã hội, trong đó có

những vai trò cơ bản sau:

- Pháp luật thi hành án dân sự là phương tiện thể chế hoá quan

điểm, đường lối, chính sách của Đảng về thi hành án;

- Pháp luật thi hành án dân sự là cơ sở để thiết lập, củng cô và

tăng cường tổ chức bộ máy các Cơ quan thi hành án;

- Pháp luật thi hành án dân sự là cơ sở đảm bảo các quyên tự

do cơ bản của con người cũng như quyên và lợi ích hợp pháp của

các bên trong quá trình thi hành án;

- Pháp luật thi hành án dân sự là cơ sở để tăng cường cơ chế

phối hợp giữa các cơ quan hữu quan trong công tác thi hành án;

- Pháp luật thi hành án dân sự góp phân tạo nên sự thống nhất,

đồng bộ của hệ thống pháp luật ở nước ta

10

1.3 Tiêu chí xác định mức độ hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự

1.3.1 Tiêu chí về mặt nội dung

Pháp luật thi hành án dân sự được coi là hoàn thiện phải đáp

ứng được các tiêu chuẩn về mặt nội dung cơ bản sau đây:

- Có nội dung phù hợp với quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng về thi hành án thể hiện trong các nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành trung ương và Bộ Chính trị

- Phù hợp với các điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội tổn tại

một cách khách quan trong thời kỳ đó

- Phù hợp với những nguyên tắc, yêu cầu của việc xây dựng Nhà nước pháp quyên, thể hiện ở những tiêu chí như tính công

khai, minh bạch, dân chủ và xã hội hóa

- Phù hợp với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, điều này đòi hỏi pháp luật thi hành án dân sự phải có sự kế thừa,

có chọn lọc kinh nghiệm của các nước trong việc điều chỉnh bằng pháp luật các quan hệ xã hội phát sinh trong tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự, đảm bảo cho hệ thống pháp luật thi hành án dân sự không mâu thuẫn, chồng chéo với điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết, gia nhập

1.3.2 Tiêu chí về mặt hình thức

- Tính toàn điện: đòi hỏi pháp luật thị hành án dân sự phải có đây đủ các chế định pháp luật phù hợp với đặc trưng của từng loại

hình thi hành án cụ thể như: dân sự, hình sự, kinh tế, lao động,

hành chính và thể hiện thống nhất trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tương ứng, đồng thời trong từng chế định pháp luật phải có đủ các quy phạm pháp luật cần thiết

- Tỉnh đồng bộ: thê hiện sự thống nhất của nó, đòi hỏi giữa

các bộ phận của pháp luật Thị hành án dân sự không được trùng

lặp, chồng chéo hoặc mâu thuẫn với nhau

- Hình thức văn bản: được ban hành dưới hình thức cao là đạo luật (Bộ luật, Luật thi hành án dân sự) mang tính pháp điển cao; được ban hành đúng thâm quyền, có kết cấu, bố cục chặt chẽ, hop ly

- Kỹ thuật lập pháp: quả trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự phải được tiến hành theo những nguyên tắc

tôi ưu, xác định chính xác cơ cấu nội tại của pháp luật thi hành án

dân sự, được biểu đạt băng ngôn ngữ pháp lý rõ ràng, cô đọng,

lôgíc, chính xác và một nghĩa

1.3.3 Tiêu chí về tổ chức thực hiện

Bao gồm các tiêu chí như tuyên truyền, giáo dục pháp luật về

thi hành án; đào tạo để có đội ngũ Chấp hành viên thành thạo trong

áp dụng pháp luật; kiểm tra, xử lý trong quá trình thi hành án

1.4 Pháp luật thi hành án dân sự ở một số nước trên thế

giới và kinh nghiệm đối với Việt Nam

Qua nghiên cứu mô hình to chuc va những quy định pháp luật

về thị hành án dân sự ở một số nước trên thế giới, tác giả rút ra

một số nhận xét sau đây:

Thứ nhất, nhìn chung tổ chức thi hành án dân sự các nước

yêu to truyén thống, tâm lý mà tổ chức thi hành án dân sự của

mỗi nước thể hiện dưới hình thức công, bán công hoặc do tư nhân

đảm nhiệm

Thứ hai, việc thi hành án chủ yếu căn cứ theo đơn yêu cầu của

người được thi hành án, thể hiện khá day đủ quyên tự định đoạt

của đương sự Các nước đều quy định chế độ lệ phí thi hành án,

nhìn chung các chi phi thi hành án do đương sự chịu, nhà nước chỉ

hỗ trợ trong chừng mực cần thiết

Tứ ba, thâm quyền của Cơ quan thi hành án, Chấp hành viên

được pháp luật quy định khá rộng và đảm báo hiệu lực thực thi

Thứ tư, trình tự, thủ tục cưỡng chế thi hành án được quy định

hết sức chặt chẽ, cụ thể bảo đảm hiệu lực thực thi bản án, quyết

định, đồng thời lưu ý bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của các bên

đương sự và người có liên quan

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Qua nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn thi hành án

ở nước ta hiện nay, chúng tôi cho rằng cân phải xem xét thi hành

án như là một hiện tượng phức tạp, có tính đặc thù, không nên quy

kết, đưa nó về một dạng hoạt động thuần tuý, coi đó là hoạt động

hành chính hoặc hoạt động tư pháp đơn thuan Thi hanh dn dan sự

là dạng hoạt động mang tính hành chính — tư pháp nhằm thực hiện đây đu, kịp thời những bản án, quyết định về dân sự đã có

hiệu lực pháp luật cua Toà ấn do Cơ quan thi hành án dân sự,

Chấp hành viên tiễn hành theo mot trình tự, thu tục do pháp luật quy định Nội dung của pháp luật về thi hành án dân sự phải điều chỉnh tổng thể về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quá trình thi hành án; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan nhả nước có thấm quyên trong quản lý, tổ chức việc thi hành án;

nhiệm vụ, quyền hạn của Chấp hành viên và trình tự, thủ tục tổ

chức thi hành các bản án, quyết định về dân sự có hiệu lực pháp luật Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay, việc hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự phải đảm bảo nâng cao tính hiệu lực của các văn bản quy phạm pháp luật, đáp ứng những đòi hỏi về kỹ thuật lập pháp để các bản an, quyét

định của Toà án thực sự có hiệu lực thi hành trong cuộc song, dam

bảo các quyên, lợi ích của Nhà nước, xã hội và công dân, đánh giá

được hiệu quả kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật thi hành

án dân sự, xử lý vi phạm pháp luật và nâng cao ý thức pháp luật

về thi hành án dân sự trong xã hội; tiếp thu được những nội dung pháp luật phù hợp của các nước trên thế giới trong việc bảo đảm hiệu lực của các bản án, quyết định của Toả án nhăm không những đảm bảo tính tương thích của pháp luật về thi hành án dân sự ở nước ta đối với các nước trên thê giới

Chương 2

LƯỢC SỬ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIÊN VÀ THUC TRANG PHAP LUAT THI HANH AN DAN SỰ 2.1 Luo sir hinh thanh, phat trién của pháp luật thi hành

án dân sự Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2003

Qua nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của thi hành

án dân sự Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2003 chúng ta có thé thay:

Một là, dù trải qua các thời kỳ khác nhau, nhiệm vụ của các tổ

chức thi hành án dân sự được pháp luật quy định (dù dưới hình

13 thức Thừa phát lại, Ban Tư pháp xã, thắm phán huyện hay là nhân

viên thi hành án, Chấp hành viên được đặt tại các Toà án hoặc Cơ

quan thi hành án dân sự) vẫn luôn luôn có một điểm chung không

thay đổi đó là đều thi hành các bản án, quyết định của Toà án đã

có hiệu lực pháp luật hoặc bản án chưa có hiệu lực pháp luật

nhưng được thi hành ngay

Hai là, Thi hành án dân sự dù tồn tại bất kỳ dưới hình thức

nào, dù là do Toà án trực tiếp tiến hành hay do cơ quan thuộc

Chính phủ đảm trách, đều luôn có mối quan hệ chặt chẽ với hoạt

động của Toà án, đặc biệt hiệu quả của hoạt động thị hành án dân

sự phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của hoạt động xét xử

Ba là, ý nghĩa, vai trò của công tác thi hành án dân sự và pháp

luật thi hành án dân sự ngày càng được nhận thức đầy đủ hơn, sâu

rộng hơn, chiếm vị trí ngày cảng xứng đáng trong hệ thống các cơ

quan tư pháp Việt Nam

Bốn là, xu hướng chung của pháp luật thi hành án dân sự ngày

càng thể hiện rõ nét nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt của

các đương sự trong quá trình thi hành án

Năm là, quá trình phát triển của pháp luật thi hành án dân sự

cho thay xu hướng xã hội hoá trong lĩnh vực thi hành án dân sự

ngảy cảng được mở rộng Biểu hiện như: các việc do Nhà nước

chủ động thi hành ngày càng bị thu hẹp lại, đồng thời việc thi

hành án do đương sự yêu câu ngày càng chiếm vị trí chủ yếu trong

thi hành án dân sự; Bên cạnh đơn yêu câu, người được thi hành án

còn có nghĩa vụ cung cấp địa chỉ, tình hình tải sản, thu nhập của

người phải thi hành án; khi trả đơn yêu câu thì phải theo dõi, phat

hiện tài sản của người phải thi hành án để yêu cầu trở lại; người

phải thi hành án phải chịu mọi chi phí cưỡng chế thi hành án;

Nguyên tắc thoả thuận, tự nguyện trong quá trình thi hành án;

Người được thi hành án phải chịu phí thi hành án

2.2 Pháp luật thi hành án dân sự hiện hành và những vẫn

đề đặt ra từ thực tiễn thực hiện

Hệ thống pháp luật thi hành án dân sự hiện hành đã tạo cơ sở

pháp lý quan trọng cho việc tổ chức và hoạt động thi hành án Tuy

nhiên, thực trạng thể chế thi hành án dân sự và thực tế thực hiện

cho thấy vẫn còn những vướng mắc, bất cập sau đây:

14

Tu nhát, các quy định pháp luật liên quan đến thủ tục thi hành án dân sự trong từng lĩnh vực còn tản mạn ở nhiều văn khác

nhau, chưa đây đủ, thiếu đồng bộ; các văn bản hướng dẫn thi hành

chưa được ban hành đây đủ, kịp thời

Thứ hai, về cơ chế, thủ tục thi hành án dân sự ở nước ta còn phức tạp, nhiều thủ tục, kéo dải và tốn kém

Tm ba, những quy định pháp luật liên quan đến thi hành án dân sự còn chưa đồng bộ, còn nhiều quy định chồng chéo gây khó

khăn cho việc thi hành án

T”mứ tz, tình trạng án tồn đọng chưa giảm vì nhiều lý do như:

bị cáo đang thi hành án phạt tù, bị kết án tử hình, hoặc tuy đang

sống ở địa phương nhưng không có tải sản, thu nhập để thi hành

án; người phải thi hành án bỏ trốn khỏi nơi cư trú, không có địa chỉ; do bên phải thi hành án là cơ quan, tổ chức bị giải thể hoặc

không có điều kiện thi hành; do bản án, quyết định của Toà án

tuyên không rõ hoặc không phù hợp với thực tế nên không thê thi

hành được; do hoãn, tạm đình chỉ và lý do khác; do một số cơ quan, cá nhân có hành vi can thiệp, cô tình kéo dải, không tích cực đôn đốc việc thi hành án hoặc không kiên quyết áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định, thậm chí có hiện tượng sách nhiễu, gây phiền hà cho dân

Tử năm, cơ chế thi hành án bộc lộ nhiều điểm bat hop lý

nhưng chậm được nghiên cứu, tổng kết xây dựng thể chế, chính sách phù hợp

Tim sáu, cơ chế phối hợp trong hoạt động thi hành án dân sự còn nhiều bất cập; đội ngũ cán bộ, công chức các Cơ quan thi hành án dân sự chưa tương xứng cả về số lượng và chất lượng

trước những yêu cầu của nhiệm vụ; cơ sở vật chất, điều kiện,

phương tiện làm việc cho các Cơ quan thi hành án dân sự chưa

được đảm bảo, đầu tư đúng mức

KET LUAN CHUONG 2

Kêt quả thi hành án dân sự trong nhiêu năm qua phan nao khăng định hiệu quả công tác thị hành án dân sự, góp phân vào

việc bảo đảm quyên, lợi ích của Nhà nước, xã hội và công dân.

Bên cạnh những kết quả đạt được trong công tác thi hành án dân

sự những năm qua, pháp luật thi hành án dân sự cũng bộc lộ

những bất cập làm cản trở, hạn chế hiệu quả hoạt động thi hành

án, đó là sự tản mạn, không đây đủ, không thống nhất, đồng bộ

của các văn bản quy phạm pháp luật về thi hành án dân sự và pháp

luật có liên quan Tình trạng án tồn đọng, sự tách biệt trong cơ chế

thi hành án hình sự và dân sự, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan

trong công tác thi hành án dân sự, cơ chế giải quyết khiếu nại, tố

cáo, mô hình tổ chức và đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác

thi hành án, việc bồi thường thiệt hại trong thi hành án dân sự vẫn

là vấn đề bức xúc trong công tác thi hành án hiện nay

Chương 3

QUAN DIEM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT

THI HANH AN DAN SU O VIET NAM HIEN NAY

3.1 Yêu cầu khách quan của việc hoàn thiện pháp luật thi

hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay

Việc hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự phải xuất phát từ

yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; phải

đặt chúng trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định

hướng XHCN và trong điều kiện tăng cường hợp tác quốc tế về

pháp luật, tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế

3.2 Quan điểm hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự

3.2.1 Thể chế hoá kịp thời, đầy đủ, đúng đắn đường lối của

Đảng thể hiện tại Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của

Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện pháp luật Việt

Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 và Nghị quyết số

49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến

năm 2020

3.2.2 Việc hoàn thiện pháp luật thi hành án phải nhằm mục

đích làm tăng hiệu quả công tác thi hành án dân sự, bảo vệ lợi ích

nhà nước, các quyên và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân,

góp phân giải quyết tình trạng án tồn đọng đang là vẫn đề bức xúc

hiện nay, đồng thời phải tạo ra cơ chế pháp lý hữu hiệu dé bao

đảm thực thi các ban an, quyết định có hiệu lực của Toà án

3.2.3 Việc hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự phải được

đặt trong tổng thể hệ thống pháp luật, đảm bảo sự thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật tố tụng và pháp luật nội dung

3.2.4 Việc hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự phải trên

CƠ SỞ tổng kết một cách toàn diện, sâu sắc thực tiễn thi hành án nói

chung, thi hành án dân sự nói riêng ở nước ta trong từng giai đoạn, trong đó chú trọng tổng kết công tác xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật thị hành án dân sự

3.2.5 Thể hiện rõ quan điểm cải cách hành chính, cải cách tư

pháp, bảo đảm sự quản lý tập trung, thống nhất công tác thi hành

án, trong đó có thi hành án dân sự, đặc biệt, để nâng cao hiệu quá

công tác thi hành án, cần tạo ra cơ chế gắn kết liên thông giữa các

loại hình thi hành án, khắc phục tình trạng phân tán, cắt khúc hiện

nay, nhất là giữa thi hành án hình sự và thi hành án dân sự, đồng thời từng bước xã hội hoá thị hành án với lộ trình hợp lý, phù hợp

quốc tế

3.2.6 Phát huy dân chủ, tăng cường sự tham gia của nhân dân

và các tô chức xã hội vào hoạt động xây dựng pháp luật nhằm làm

cho pháp luật thi hành án dân sự thể hiện đây đủ, đúng đắn ý chí

và nguyện vọng của nhân dân; tăng cường pháp chế trong quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật thi hành

án dân sự

3.3 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật thi hành an dân sự

ở Việt Nam hiện nay 3.3.1 Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật thí hành an dan

sự về nội dung 3.3.1.1 Về mô hình tô chức, bộ máy Cơ quan thi hành án Trên cơ sở làm rõ tính chất thi hành án, đánh giá thực trạng cơ

chế quản lý và tổ chức hoạt động thi hành án hiện nay; phân tích

các quan niệm khác nhau về vấn đề thống nhất quản lý Nhà nước

về công tác thi hành án cũng như vấn đề phân cấp trong công tác