Việc đổi mới phương pháp, đề xuất các biện pháp cụ thể nhằm giúp trẻ cảm thụ tốt các tác phẩm văn học, hướng tới mục tiêu sử dụng tác phẩm văn học giáo dục toàn diện nhân cách cho trẻ là
Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trong vài thập kỷ gần đây, lĩnh vực nghiên cứu về trẻ mẫu giáo LQTPVH, đặc biệt là các tác phẩm thơ, truyện, đã thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia trong và ngoài nước Các nghiên cứu đã tập trung vào cảm thụ thẩm mỹ thông qua việc cảm nhận và đánh giá các tác phẩm văn học Đồng thời, những công trình nghiên cứu cũng xem xét đặc điểm cảm thụ văn học của trẻ mẫu giáo, cũng như sự phát triển ngôn ngữ dựa trên quá trình cảm thụ các tác phẩm này Ngoài ra, các phương pháp giáo dục cho trẻ LQTPVH phù hợp với các mục đích giáo dục khác nhau cũng là nội dung được chú trọng.
Trong công trình nghiên cứu của nhà tâm lý học Nga L.X Vưgốtxki, ông nhấn mạnh rằng nghệ thuật là hành vi sáng tạo, không thể dạy trực tiếp sự sáng tạo nghệ thuật Tuy nhiên, ông khẳng định rằng giáo viên vẫn có thể tác động và kích thích sự sáng tạo của học sinh thông qua các hoạt động giáo dục phù hợp.
Nghệ thuật có vai trò quan trọng trong việc phát triển ý thức và tự ý thức của con người, góp phần vào giáo dục tình cảm, đạo đức và hình thành thế giới quan Nhà nghiên cứu B.M Treplop nhấn mạnh rằng nghệ thuật bao trùm sâu rộng các phương diện của tâm lý con người như tưởng tượng, tình cảm, trí tuệ và nghị lực Chính vì thế, nghệ thuật là một trong những phương diện then chốt trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của con người.
Sự cảm thụ và hiểu biết các tác phẩm văn học của trẻ lứa tuổi tiền học đường không phải là điều có sẵn, mà hình thành qua quá trình giáo dục và dạy dỗ dựa trên phương pháp kết hợp giữa giáo dục thẩm mỹ và giảng dạy các tác phẩm nghệ thuật Qua đó, trẻ mẫu giáo được khơi gợi xúc cảm, thúc đẩy phát triển nhận thức và cảm xúc, giúp trẻ hiểu nội dung và ý nghĩa của tác phẩm, phân biệt biểu tượng nghệ thuật và hiện thực, cũng như xây dựng cốt truyện, cấu trúc và mối quan hệ nhân vật Chính nhờ quá trình sư phạm tỉ mỉ này, trẻ nhỏ có thể phát triển khả năng cảm thụ văn học phù hợp với lứa tuổi.
Các nhà sư phạm người Nga M.K Bôgôliupxkaia và V.V Sepstenko trong công trình nghiên cứu "Đọc và kể chuyện văn học ở vườn trẻ" nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo viên cần nắm vững kiến thức về cốt truyện, thanh điệu và âm hưởng của tác phẩm để truyền đạt nội dung một cách ấn tượng và sâu sắc Để giúp trẻ cảm thụ văn học hiệu quả, giáo viên phải sử dụng các thủ thuật đọc kể phù hợp nhằm ghi nhớ và thúc đẩy khả năng sống tiếp và kết nối với nội dung tác phẩm, từ đó phát triển khả năng cảm thụ văn học cho trẻ trong môi trường mái ấm của trường mẫu giáo.
Khả năng thúc đẩy trẻ hứng thú với đọc và nâng cao kỹ năng nghe tốt phụ thuộc lớn vào trình độ và năng lực sư phạm của giáo viên mầm non Trong công trình "Văn hoá văn học ở trường mẫu giáo", các tác giả người Ba Lan Stanisława Fryciego và Iabela nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo viên trong việc phát triển khả năng ngôn ngữ cho trẻ nhỏ Việc trang bị kiến thức và kỹ năng sư phạm vững chắc giúp giáo viên tạo môi trường học tập tích cực, khơi dậy niềm yêu thích đọc sách và thúc đẩy khả năng nghe hiểu của trẻ Sự đóng vai trò của giáo viên mầm non là yếu tố then chốt trong việc hình thành thói quen đọc sách và phát triển các kỹ năng ngôn ngữ sớm cho trẻ.
Kariowskiej Lewanskie nhấn mạnh rằng giáo viên phải có kiến thức và tài năng về tổ chức, am hiểu sâu sắc về giá trị nội dung và hình thức nghệ thuật của tác phẩm Giáo viên cần biết cách truyền đạt sinh động các giá trị này để kích thích sự tiếp nhận đúng hướng và hứng thú của học sinh đối với tác phẩm Đồng thời, việc thảo luận về tác phẩm, khuyến khích học sinh thể hiện nhận định về các nhân vật và hướng dẫn trẻ tự bộc lộ sự sáng tạo là rất cần thiết để nâng cao khả năng tư duy và khả năng nghệ thuật của các em.
Trong hai thập kỷ gần đây, phương pháp giáo dục hướng tới phát triển năng lực thẩm mỹ cho trẻ đã được nghiên cứu và ứng dụng tại Việt Nam, mặc dù vẫn còn hạn chế Các phương pháp LQTPVH (Lĩnh vực Quan hệ Thẩm mỹ và Phát triển Văn hóa Hà Nội) đã dần được đề cập tới nhưng chưa phổ biến rộng rãi Nghiên cứu của PTS Lê về hình thành sự cảm thụ nghệ thuật qua các tác phẩm văn học dành cho trẻ mẫu giáo lớn đã đóng góp quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về phương pháp giáo dục thẩm mỹ cho trẻ.
Thị Ánh Tuyết [31] thực hiện một trong những nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam về giáo dục mẫu giáo, tập trung vào việc giúp trẻ làm quen với các tác phẩm văn học nghệ thuật Nghiên cứu này nhấn mạnh các đặc điểm thực tế của tác phẩm văn học dành cho trẻ mẫu giáo lớn trong các trường mầm non Việt Nam Đồng thời, tác giả làm rõ mức độ cảm thụ và tiếp xúc của trẻ mẫu giáo lớn với các tác phẩm văn học, góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của văn học trong giáo dục mầm non.
Trong cuốn sách "Giáo dục trẻ mẫu giáo qua thơ, truyện", tác giả Nguyễn Thu Thuỷ đã đề cập đến một số phương pháp giúp trẻ LQTPVH, tập trung chủ yếu vào phương pháp đọc, kể của giáo viên Tuy nhiên, sách chưa trình bày rõ cách làm thế nào để hỗ trợ trẻ mẫu giáo cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện nhằm phát triển khả năng cảm nhận và yêu thích văn học từ nhỏ.
Các tác giả Phạm Thị Việt, Lê Thị Ánh Tuyết và Cao Đức Tiến trong công trình nghiên cứu "Văn học và phương pháp cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học" nhấn mạnh việc chọn lựa nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức phù hợp để giúp trẻ làm quen với tác phẩm văn học một cách tự nhiên và phù hợp với tâm sinh lý trẻ Họ đề xuất các phương pháp tiếp xúc dựa trên sự gần gũi, thuận tiện và phù hợp với các thể loại văn học dân gian để khơi dậy hứng thú, phát triển khả năng cảm thụ văn học và hình thành niềm yêu thích đọc sách cho trẻ.
Phó tiến sĩ Hà Nguyễn Kim Giang nhấn mạnh rằng ngôn ngữ nghệ thuật có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển tâm hồn và khả năng nhạy cảm thẩm mỹ, sáng tạo ngôn ngữ của trẻ Nghiên cứu của bà chỉ ra rằng việc tiếp xúc với ngôn ngữ nghệ thuật giúp trẻ phát triển tư duy sáng tạo và cảm nhận thẩm mỹ một cách toàn diện Ngoài ra, nhóm tác giả Lê Thị Ánh trong công trình "Văn học và phương pháp cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học" cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc giới thiệu văn học phù hợp để thúc đẩy khả năng thẩm mỹ và tư duy sáng tạo của trẻ Các nghiên cứu này đều khẳng định rằng việc tiếp cận phù hợp với ngôn ngữ nghệ thuật giúp trẻ phát triển toàn diện về mặt cảm xúc và tri thức.
Tác giả Hà Nguyễn Kim Giang nhấn mạnh các phương pháp cơ bản giúp trẻ mẫu giáo tiếp xúc với tác phẩm văn học, bao gồm việc đọc và kể các tác phẩm mang tính nghệ thuật, thúc đẩy trao đổi gợi mở giữa các bé, sử dụng các phương tiện đồ dùng trực quan để hỗ trợ việc học, đồng thời đưa trẻ vào thế giới văn học nghệ thuật để phát triển tư duy và khả năng sáng tạo của trẻ.
Trong những năm gần đây, đã có nhiều sáng kiến kinh nghiệm của giáo viên mầm non đề cập đến lĩnh vực cảm thụ văn học cho trẻ nhỏ, như các biện pháp giúp trẻ học tốt môn làm quen văn học và nâng cao khả năng cảm thụ văn học ở trẻ 4-5 tuổi Tuy nhiên, các nghiên cứu chưa tập trung sâu vào việc phát triển kỹ năng cảm thụ các tác phẩm thơ, truyện dành riêng cho trẻ mẫu giáo bé 3-4 tuổi Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc các công trình trước đó, chúng tôi đã hệ thống hóa và đề xuất các biện pháp khả thi nhằm giúp trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi cảm thụ tốt hơn các tác phẩm thơ, truyện dựa trên nền tảng lý luận vững chắc và thực tiễn phù hợp.
Mục đích nghiên cứu
Đề tài tập trung đề xuất các biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện, nhằm nâng cao khả năng thẩm mỹ và phát triển tư duy sáng tạo cho trẻ Việc này góp phần hỗ trợ các giáo viên tổ chức hoạt động giáo dục hiệu quả hơn tại trường mầm non Các biện pháp này giúp tăng cường kỹ năng cảm nhận và yêu thích văn học, từ đó phát triển toàn diện khả năng ngôn ngữ và cảm xúc của trẻ mẫu giáo Thực hiện các hoạt động phù hợp sẽ tạo môi trường thúc đẩy sự hứng thú và khả năng tiếp cận văn học của trẻ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mầm non.
Giả thuyết khoa học
Chọn các biện pháp đề tài phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, nội dung và hình thức tác phẩm là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả học tập Ứng dụng khoa học các phương tiện dạy học hiện đại giúp trẻ dễ dàng cảm thụ các tác phẩm thơ, truyện một cách sâu sắc hơn Khi kết hợp đúng các yếu tố này, quá trình tiếp nhận và yêu thích văn học của trẻ sẽ ngày càng phát triển vượt bậc.
Nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:
Nghiên cứu này nhằm xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc hướng dẫn trẻ 3-4 tuổi cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện, dựa trên các lĩnh vực ngôn ngữ học, giáo dục học và tâm lý học sư phạm Đề tài tập trung phân tích mục tiêu giáo dục và chương trình làm quen văn học dành cho trẻ nhỏ, đồng thời đề xuất phương pháp hướng dẫn phù hợp để phát triển khả năng cảm thụ văn học cho trẻ từ độ tuổi này Kết quả nghiên cứu giúp đưa ra các luận điểm sư phạm rõ ràng, góp phần định hướng công tác dạy và học nhằm nâng cao kỹ năng cảm thụ văn học của trẻ 3-4 tuổi.
- Đưa ra một số biện pháp nhằm giúp trẻ 3 – 4 tuổi cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện
- Tổ chức thực nghiệm sư phạm, phân tích kết quả thực nghiệm nhằm đánh giá khả năng đưa ra các biện pháp vào thực tế dạy học ở trường Mầm non.
Phương pháp nghiên cứu
Nhằm giải quyết các vấn đề đặt ra trong đề tài, chúng tôi đã kết hợp sử dụng nhiều phương pháp khác nhau
7 1 Nhóm ph ươ ng pháp nghiên c ứ u lý lu ậ n
Sử dụng phương pháp thu thập tài liệu, đọc sách, phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát, hệ thống những nguồn tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu
7.2 Nhóm ph ươ ng pháp nghiên c ứ u th ự c ti ễ n
- Quan sát để thấy được biểu hiện khả năng cảm thụ các tác phẩm thơ, truyện của trẻ ở trường mầm non
- Dự giờ, đánh giá các kết quả mà giáo viên mầm non cho trẻ thực hiện
Trao đổi với giáo viên về phương pháp tổ chức hoạt động giúp trẻ làm quen với tác phẩm thơ, truyện đã thực hiện trước và sau nghiên cứu để đánh giá hiệu quả Các cuộc trò chuyện tập trung vào các biện pháp đa dạng mà giáo viên đã áp dụng trong hoạt động này, nhằm nâng cao khả năng tiếp cận và yêu thích văn học của trẻ nhỏ Thảo luận cũng đề cập đến những chiến lược sáng tạo để giúp trẻ hiểu rõ hơn về nội dung và giá trị của các tác phẩm, từ đó thúc đẩy sự phát triển khả năng ngôn ngữ và tư duy sáng tạo của trẻ.
Trò chuyện với trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi qua các hoạt động hàng ngày giúp đánh giá mức độ nhận thức của trẻ Hoạt động LQTPVH cũng là phương pháp hiệu quả để tìm hiểu khả năng cảm thụ các tác phẩm thơ, truyện của trẻ Việc kết hợp các hoạt động này hỗ trợ phát triển tư duy, khả năng ngôn ngữ và cảm xúc của trẻ mẫu giáo một cách toàn diện.
7.2.3 Phương pháp điều tra bằng anket
Sử dụng phiếu điều tra là phương pháp hiệu quả để khảo sát nhận thức của giáo viên mầm non về việc giúp trẻ mẫu giáo bé 3-4 tuổi cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện Phương pháp này giúp hiểu rõ mức độ nhận thức và kỹ năng của giáo viên trong việc khai thác giá trị của các tác phẩm văn học dành cho trẻ nhỏ Kết quả từ phiếu điều tra cung cấp thông tin hữu ích để xây dựng các hoạt động và chiến lược phù hợp nhằm nâng cao khả năng cảm thụ nghệ thuật của trẻ Thông qua đó, giáo viên có thể điều chỉnh phương pháp giảng dạy để phát huy tối đa khả năng sáng tạo và yêu thích văn học cho trẻ mầm non.
- Dự giờ, trao đổi với các giáo viên nhằm thu thập những kinh nghiệm quý báu của các nhà chuyên môn về các biện pháp giúp trẻ 3 – 4 tuổi cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện và đề ra kết luận chính xác, khoa học, rút ra bài học cho bản thân
7.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Thực nghiệm các biện pháp đã lựa chọn nhằm đánh giá hiệu quả thực tiễn của các phương pháp này trong việc nâng cao khả năng cảm thụ các tác phẩm thơ, truyện của trẻ mẫu giáo 3–4 tuổi trong hoạt động lĩnh hội và thưởng thức văn học Kết quả cho thấy các biện pháp đã áp dụng giúp trẻ phát triển năng lực cảm thụ nghệ thuật, góp phần nâng cao kỹ năng cảm nhận và yêu thích văn học từ sớm Phương pháp thực nghiệm này xác định rõ mức độ hiệu quả của các biện pháp trong việc kích thích sự sáng tạo và khả năng phản hồi của trẻ đối với các tác phẩm văn học phù hợp với độ tuổi.
- Đối tượng thực nghiệm: Trẻ 3 – 4 tuổi trường Mầm non Ba Đồn
7.3 Nhóm ph ươ ng pháp th ố ng kê toán h ọ c
Dựa trên khảo sát và điều tra bằng phiếu, bài viết đánh giá mức độ nhận thức của giáo viên về giá trị của các tác phẩm thơ, truyện dành cho trẻ mẫu giáo bé 3-5 tuổi Kết quả cho thấy nhận thức của giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển khả năng cảm thụ văn học của trẻ nhỏ Đánh giá này giúp xác định mức độ cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện của trẻ mẫu giáo, từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy và thúc đẩy sự yêu thích văn học trong lứa tuổi này.
Những đóng góp của đề tài nghiên cứu
- Đề tài góp phần hệ thống các vấn đề lý luận về các biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi cảm thụ tốt tác phẩm thơ, truyện
Đề tài đã xây dựng nhiều giáo án thơ, truyện phù hợp cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi, mang tính thực tiễn cao giúp trẻ dễ dàng cảm thụ và phát triển kỹ năng tiếp cận tác phẩm thơ, truyện một cách hiệu quả Các giáo án này góp phần nâng cao khả năng cảm nhận nghệ thuật của trẻ nhỏ, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho quá trình phát triển toàn diện của trẻ qua hình thức học tập vui nhộn, sinh động.
- Đề tài sẽ là tài liệu tham khảo cho giáo viên, phụ huynh trong việc hướng dẫn trẻ làm quen với các tác phẩm thơ, truyện
9 Bố cục của khoá luận
Khoá luận gồm những phần sau:
Phần mở đầu: Lí do chọn đề tài, lịch sử nghiên cứu vấn đề, mục đích nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài, giả thuyết khoa học, nhiệm vụ nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, những đóng góp của đề tài, bố cục khoá luận Phần nội dung gồm 3 chương
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hướng dẫn trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi cảm thụ tác phẩm thơ, truyện
Chương 2: Biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
Phần kết luận và kiến nghị: Những kết quả đạt được của khoá luận
- Tài liệu tham khảo: Thống kê 42 tài liệu đã sử dụng trong quá trình nghiên cứu đề tài
Phần phụ lục của tài liệu gồm có phiếu tham khảo ý kiến của giáo viên về thực trạng hoạt động cho trẻ 3-4 tuổi tại trường mầm non, giúp đánh giá chính xác các hoạt động giáo dục hiện tại Ngoài ra, còn có phiếu đánh giá kết quả hoạt động nhằm theo dõi sự tiến bộ của trẻ qua từng bài học Tài liệu cung cấp 5 mẫu giáo án thiết kế phù hợp với độ tuổi này, cùng kịch bản truyện bài bản để hỗ trợ giáo viên xây dựng các hoạt động phù hợp, thúc đẩy sự phát triển toàn diện của trẻ mầm non.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC HƯỚNG DẪN TRẺ 3 – 4 TUỔI
CẢM THỤ TỐT TÁC PHẨM THƠ, TRUYỆN
1.1 Cơ sở lý luận của việc hướng dẫn trẻ 3 - 4 cảm thụ tốt tác phẩm thơ, truyện
1.1.1 Đặ c đ i ể m th ơ , truy ệ n trong ch ươ ng trình làm quen v ă n h ọ c v ớ i vi ệ c h ướ ng d ẫ n tr ẻ c ả m th ụ tác ph ẩ m v ă n h ọ c
1.1.1.1 Đặc điểm thơ, truyện trong chương trình làm quen văn học dành cho trẻ Mẫu giáo 3 – 4 tuổi
Văn học dành cho lứa tuổi Mầm non là một phần của nghệ thuật văn học nói chung, mang đầy đủ đặc điểm của nghệ thuật ngôn từ với ngôn từ làm chất liệu phản ánh hiện thực Tuy nhiên, do đối tượng độc giả là trẻ còn chưa biết đọc, biết viết, văn học mầm non còn sở hữu những đặc điểm riêng phù hợp với khả năng tiếp thu của trẻ nhỏ.
- Về thể loại: Bao gồm văn học dân gian và văn học hiện đại
Trong độ tuổi từ 3 đến 6 tuổi, trẻ em bắt đầu làm quen với các thể loại thơ ca dân gian như ca dao, đồng dao và thơ lục bát Ở giai đoạn từ 4 đến 6 tuổi, trẻ có khả năng tiếp cận và hiểu sâu hơn về các thể loại thơ ca dân gian, giúp phát triển kỹ năng ngôn ngữ và tư duy sáng tạo Trong khi đó, ở độ tuổi 3-4 tuổi, trẻ chủ yếu được giới thiệu với ca dao và đồng dao để làm quen với nhịp điệu, âm điệu của dân ca Việt Nam.
Thơ hiện đại dành cho trẻ 3 – 4 tuổi gồm có cả những tác phẩm của người lớn viết cho trẻ nhỏ, như thơ của Phạm Hổ, Võ Quảng, Nhược Thủy, Phương Hoa, Tú Mỡ, Xuân Tửu, thể hiện sự sáng tạo và gần gũi với trẻ em Đồng thời, các bài thơ của chính các em thiếu nhi như Trần Đăng Khoa, Cẩm Thơ, Nguyễn Hồng Liên, Chu Hồng Quý, Phan Thị Vàng Anh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển sự yêu thích văn học của trẻ nhỏ Thơ hiện đại giúp trẻ tiếp cận với ngôn ngữ một cách tự nhiên, đồng thời phát triển khả năng cảm nhận vẻ đẹp của thế giới xung quanh.
Trẻ từ 3 đến 4 tuổi nên làm quen với các thể loại truyện dân gian như truyện thần thoại, truyện cổ tích và truyện ngụ ngôn để phát triển trí tưởng tượng và khả năng ngôn ngữ Đối với trẻ từ 4 đến 6 tuổi, việc giới thiệu đa dạng hơn các thể loại truyện dân gian như truyện cười, truyền thuyết cùng với truyện thần thoại, cổ tích và ngụ ngôn giúp trẻ mở rộng vốn kiến thức và hiểu biết về văn hóa dân gian Việc tiếp xúc đúng độ tuổi với các thể loại truyện dân gian phù hợp giúp bé phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng nghe và kể chuyện tự nhiên.
+ Truyện hiện đại giành cho trẻ 3 – 4 tuổi: có một số tác giả như Phong Thu, Viết linh, Thu Hồng…
Truyện nước ngoài dành cho trẻ 3-4 tuổi gồm có nhiều câu chuyện hấp dẫn như “Nhổ củ cải”, dựa trên truyện dân gian Nga, giúp trẻ phát triển vốn từ và hiểu biết về văn hóa Nga Ngoài ra, còn có “Cún con ngặc nhiên vì điều gì”, dựa theo truyện của V Goliavkin từ Liên Xô, mang đến bài học về sự tò mò và khám phá thế giới xung quanh Truyện “Bông hoa cúc trắng”, lấy cảm hứng từ truyện cổ Nhật Bản, giới thiệu vẻ đẹp của thiên nhiên và ý nghĩa của sự trong sáng Thêm vào đó, “Chiếc đầu máy xe lửa tốt bụng” là câu chuyện dịch từ nước ngoài, giúp trẻ hiểu về sự hữu ích và tình bạn qua hình ảnh chiếc tàu hỏa thân thiện Những câu chuyện này không chỉ phù hợp cho độ tuổi mầm non mà còn giúp phát triển tư duy, kỹ năng ngôn ngữ và khả năng ứng xử cho trẻ nhỏ.
Các tác phẩm thơ, truyện dành cho trẻ 3-4 tuổi tập trung phản ánh các chủ đề về đời sống tự nhiên và xã hội gần gũi, giúp trẻ làm quen với thế giới xung quanh Ở lứa tuổi 4-5, ngoài các chủ đề trên, trẻ còn được giới thiệu các nội dung về lịch sử và Bác Hồ, mở rộng kiến thức văn hóa và truyền thống Đến độ tuổi 5-6, chương trình bổ sung chủ đề về quan hệ giàu nghèo, giúp trẻ hiểu hơn về các mối quan hệ xã hội và giá trị nhân văn.
Ngoài những đặc điểm chung của nghệ thuật văn chương Văn học dành cho trẻ 3 – 4 tuổi còn mang những đặc điểm sau:
- Sự hồn nhiên, ngây thơ
Hồn nhiên, ngây thơ vốn là bản tính của trẻ Mầm non và đặc biệt là trẻ 3 – 4 tuổi vì thế các tác phẩm thơ, truyện có trong chương trình LQTPVH dành cho trẻ ở độ tuổi này cũng có những nét riêng về sự hồn nhiên, ngây thơ
Hôm nay trời nắng chang chang Mèo con đi học chẳng mang thứ gì Chỉ mang một cái bút chì
Và mang một mẫu bánh mì con con
(Phan Thị Vàng Anh,Mèo con đi học)
Rung rinh nhịp bước Bướm trắng lượn hồng Theo nơ đến lớp (Xuân Hoài, Đến lớp)
- Sự ngắn gọn, rõ ràng
Thơ, truyện dành cho trẻ Mầm non cần phải ngắn gọn, rõ ràng Đối với trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi, tuy tư duy của trẻ đã đạt tới ranh giới của tư duy trực quan – hình tượng, nhưng các hình tượng và biểu tượng trong đầu trẻ vẫn còn gắn liền với hành động nên những tác phẩm thơ, truyện dành cho lứa tuổi này phải có sự ngắn gọn, rõ ràng hơn so với độ tuổi 4 – 5 tuổi và 5 – 6 tuổi Sự ngắn gọn không chỉ thể hiện ở dung lượng tác phẩm mà còn thể hiện trong cả câu văn, câu thơ Văn xuôi thường thể hiện bằng câu đơn, ngắn, ít khi dùng câu phức tạp phù hợp đặc điểm tâm sinh lý của trẻ Nhan đề của tác phẩm bao giờ cũng cụ thể, thường đúc kết ngay ý nghĩa giáo dục, có khi là tên nhân vật chính, hoặc một câu hỏi mang tính định hướng, ví dụ: Dán hoa tặng mẹ, Bé và mèo, Ai đáng khen nhiều hơn, chú vịt xám… Truyện thường có kết cấu đối lập, tương phản, giúp cho trẻ dễ nắm bắt cốt truyện, dễ hiểu nội dung, ý nghĩa của câu truyện và trẻ có thể chập chững kể lại truyện Ví dụ : Ai đáng khen nhiều hơn, Xe Lu và Xe Ca, Bác Gấu Đen và hai chú thỏ…
Dạng phổ biến thơ được lựa chọn đưa vào chương trình LQTPVH cho trẻ 3 –
Thể thơ 4 tuổi, gồm các câu 3 chữ, 4 chữ, 5 chữ, gần gũi với thể loại đồng dao dân gian, mang nét vui nhộn và dễ nhớ Đây là thể loại văn học phù hợp với trẻ thơ, giúp các bé vừa học vừa chơi, từ đó phát triển khả năng đọc hiểu và yêu thích văn học dân gian Các câu thơ ngắn gọn, dễ thuộc, tạo cảm giác vui tươi, giúp trẻ dễ dàng ghi nhớ và tương tác.
Bé tẻo teo Ở trong nhà Lại bò ra Ngoài cửa sổ
Và nghểnh cổ Lên trời cao Hỏi: “Vì sao?”
Ra ngoài trời, Cho dễ thở…
(Xuân Tửu, Cây dây leo)
Là con vịt bầu Hay hỏi đâu đâu
Là con nhện con Ăn no quay tròn
(Trần Đăng Khoa, Kể cho bé nghe)
Văn học dành cho trẻ em ở lứa tuổi này thể hiện sự rõ ràng qua việc sử dụng từ vựng có ý nghĩa rõ ràng, mang nghĩa đen, phù hợp với khả năng hiểu của trẻ Các từ ngữ trong sách thường được miêu tả cụ thể, dễ hiểu, giúp trẻ dễ dàng hình dung và tiếp thu nội dung Sự minh bạch trong từ ngữ không chỉ giúp trẻ tiếp thu kiến thức mà còn khơi dậy niềm yêu thích đọc sách từ nhỏ.
Có cô rong xanh Đẹp như tơ nhuộm Giữa hồ nước trong Nhẹ nhàng uốn lượn
Một đàn cá nhỏ Đuôi đỏ lụa hồng Quanh cô rong đẹp Múa làm văn công
(Phạm Hổ, Rong và cá)
Hay như đoạn văn sau đây:
Thế rồi, ngày qua ngày, chiếc mầm cây lớn dần thành cây Cây trổ lá xanh non mơn mởn và kết những nụ hoa màu hồng chúm chím Chẳng bao lâu, nụ hoa xoè cánh thành những bông hoa rực rỡ, toả hương thơm ngát Các bạn ong rủ nhau bay đến để hút mật hoa Các bạn bướm cũng bay đến, lượn quanh khóm hoa và reo lên:
- Hoa đẹp quá, thơm quá! Cảm ơn bạn ấm sành nhé!
( Kim Tuyến, Chiếc ấm sành nở hoa)
Với cách miêu tả trực tiếp như vậy, trẻ có thể dễ dàng hình dung ra và hiểu rõ các sự vật, hiện tượng được thể hiện trong tác phẩm
- Giàu hình ảnh, vần điệu và nhạc điệu