Một số biện pháp chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo yêu cầu chương trình trung học cơ sở mới (Từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh)

Một số biện pháp chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo yêu cầu chương trình trung học cơ sở mới (Từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN CHIẾN LƯỢC VÀ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC

\ ] HUỲNH CÔNG MINH

MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH TRUNG HỌC CƠ SỞ MỚI

(Từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh)

Chuyên ngành : LÍ LUẬN VÀ LỊCH SỬ SƯ PHẠM HỌC

Mã số : 5 07 01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

HÀ NỘI - NĂM 2005

Công trình được hoàn thành tại:

VIỆN CHIẾN LƯỢC VÀ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học :

1 PGS.TS TRẦN KIỀU

2 PGS.TS NGUYỄN HỮU CHÍ

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp nhà nước họp tại ViÖn ChiÕn l−îc vµ Ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc ngày tháng năm 200

Có thể tìm hiểu luận án tại:

Thư viện Quèc gia Hµ néi vµ th− viÖn ViÖn ChiÕn l−îc vµ Ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc

1.2 Yêu cầu của thực tiễn đổi mới giáo dục Việt Nam và giáo dục TP.HCM, đòi hỏi phải có những biện pháp chỉ đạo hiệu quả

1.2.1 Yêu cầu đổi mới giáo dục mà trước hết là thực hiện NQ 40/2000/QH10 của Quốc hội về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông

1.2.2 Xuất phát từ nhiệm vụ chính trị của các trường THCS

TP HCM và kinh nghiệm của tác giả luận án trong quá trình chỉ đạo đổi mới PPDH tại quận 10

1.2.3 Thực tiễn chỉ đạo đổi mới PPDH trong thời gian qua chưa đáp ứng yêu cầu

1.3 Xuất phát từ đặc điểm của THCS trong hệ thống giáo dục phổ thông, cần thiết phải có những biện pháp chỉ đạo sát hợp

2 lịch sử nghiên cứu về ppdh vμ chỉ đạo đổi mới ppdh

Giáo dục là một hoạt động khoa học gắn chặt với quá trình phát triển của xã hội loài người Căn cứ vào mục tiêu giáo dục

cùng với việc xác định nội dung, việc tìm kiếm cách dạy và

cách học phù hợp là một yêu cầu, khách quan Sự vận động không ngừng của đời sống xã hội, tất yếu dẫn đến sự đổi mới trong nội dung giáo dục và phương pháp giáo dục Vì vậy, ngay

từ thời cổ đại, các học giả, triết gia như Hepocrat, Aristote,

Khổng Tử đã ít nhiều, trực tiếp hay gián tiếp, đề cập đến dạy

và học Từ đó đến nay, từ Đông sang Tây (trong đó có Việt

Nam) các nhà khoa học chủ yếu là khoa học giáo dục đã có nhiều công trình nghiên cứu về PPDH Tuy những công trình nghiên cứu ấy đã xác lập những cơ sở lý luận về PPDH và đổi

mới PPDH, nhưng vẫn chưa có những công trình nghiên cứu cho việc chỉ đạo đổi mới PPDH theo một chương trình cụ thể

3 mục đích nghiên cứu

Nêu lên được những biện pháp chỉ đạo có hiệu quả nhằm

đẩy mạnh đổi mới PPDH trong các trường THCS TP.HCM theo yêu cầu nghị quyết 40/2000/QH10 của Quốc hội

4 khách thể, đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu: quá trình chỉ đạo thực hiện chương

trình THCS ở TP.HCM

4.2 Đối tượng nghiên cứu: các biện pháp chỉ đạo có tác động

tích cực thúc đẩy đổi mới PPDH theo chương trình THCS mới ở

TP.HCM

5 giả thuyết khoa học

Trong chỉ đạo đổi mới PPDH theo yêu cầu chương trình THCS mới, nếu tạo được động lực đổi mới và nâng cao năng lực thực hiện cho GV, bổ sung các điều kiện cần thiết khác thì việc đổi mới PPDH sẽ đạt kết quả tốt

7 các nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hoá một số vấn đề cơ sở lí luận và thực tiễn về PPDH và chỉ đạo đổi mới PPDH

- Phân tích thực trạng chỉ đạo đổi mới PPDH ở cấp THCS theo yêu cầu đổi mới chương trình tại Thành phố Hồ Chí Minh Xác định nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó

- Nêu lên được những biện pháp chỉ đạo mang tính khả thi,

góp phần nâng cao hiệu quả đổi mới PPDH ở trường THCS

8 CAÙC phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp luận triển khai đề tài nghiên cứu:

Phương pháp luận chung của đề tài là tiếp cận hệ thống

đồng bộ nhằm hướng tới việc xác định các biện pháp chỉ đạo của Sở Giáo dục - Đào tạo tác động đến phòng giáo dục quận, huyện, các trường THCS và GV

8.2 Các phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu, hồi cứu, tổng kết, hệ thống hoá lí luận từ các công trình nghiên cứu, các tài liệu được chọn lọc, có liên quan chặt chẽ với đề tài nghiên cứu để làm luận cứ khoa học cho các giải pháp

8.3 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

– Phương pháp Anket : Sử dụng các mẫu phiếu điều tra Đối

với GV và CBCĐ của phòng giáo dục và nhà trường để phân tích thực trạng và đánh giá kết quả các giải pháp

– Phương pháp quan sát: Dự giờ, quan sát, tìm hiểu hoạt

động dạy và học của GV và HS Tìm hiểu, khảo sát công tác chỉ

đạo của nhà trường thông qua kế hoạch hoạt động và hệ thống văn bản chỉ đạo của các cấp quản lí giáo dục

– Phương pháp thực nghiệm: Thử nghiệm một số biện pháp

chỉ đạo ở một số trường THCS tại TP.HCM để góp phần khẳng

định tính hiệu quả, tính khả thi của những biện pháp đã đề xuất

– Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: ghi nhận ý kiến của

các CBCĐ và một số GV tiêu biểu về những khiá cạnh có liên quan Thu thập ý kiến cơ sở thông qua sơ, tổng kết định kỳ

9 những đóng góp mới của luận án

9.1 Về mặt lí luận

– Hệ thống cơ sở lí luận cho hoạt động chỉ đạo đổi mới PPDH cấp THCS theo yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông – Xác định các yếu tố tích cực có tác động thúc đẩy hoạt

động đổi mới PPDH của GV theo yêu cầu đổi mới chương trình THCS mới

– Xác định được những biện pháp chỉ đạo có luận cứ khoa học để nâng cao hiệu quả đổi mới PPDH trong trường THCS

9.2 Về mặt thực tiễn

Góp phần triển khai thành công NQ 40/2000/QH10 tại một

địa phương có điều kiện tương đối thuận lợi về giáo dục là TP.HCM

10 cấu trúc của luận án

Luận án gồm có 3 chương, có phần mở đầu và kết luận

được trình bày như sau:

Chương I Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xác định

các biện pháp chỉ đạo đổi mới PPDH Chương II Một số biện pháp chỉ đạo đổi mới PPDH ở

trường THCS

Chương III Thử nghiệm sư phạm

*

* *

Chương 1 cơ sở lý luận vμ thực tiễn của việc xác

định các biện pháp chỉ đạo đổi mới PPDH

a cơ sở lý luận của việc xác định các biện pháp chỉ đạo đổi mới ppdh

được mục tiêu đã định” Có mặt bên ngoài và bên trong của

PPDH đối với đối tượng Với cách nhìn nhận như vậy, đổi mới

PPDH là thay đổi cách dạy và cách học từ những phương pháp

đáp ứng yêu cầu mục tiêu giáo dục này sang những phương pháp phục vụ cho mục tiêu giáo dục khác Như vậy đổi mới

MT

PP

ND

PPDH không phải là mục đích tự thân mà vì mục tiêu giáo dục, mục tiêu dạy học đã thay đổi theo yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội của nước ta thể hiện qua những đòi hỏi đối với con người về phẩm chất mới, năng lực mới

Như vậy đổi mới PPDH hiện nay ở nước ta là sự thay đổi từ

các PPDH theo kiểu truyền thụ, áp đặt một chiều của người dạy

đến người học sang PPDH phát huy tính tích cực, chủ động của người học, tổ chức, hướng dẫn họ tự chiếm lĩnh tri thức và hình

thành, phát triển kĩ năng phương pháp tự học, khả năng tư duy

độc lập sáng tạo

1.2.2 Tóm lược một số cơ sở lí luận của đổi mới PPDH

Trong mấy thập kỷ qua Giáo dục học hiện đại, tâm lí học sư phạm có xu hướng thay vì tập trung nghiên cứu hoạt động dạy, đã chuyển sang tập trung nghiên cứu về hoạt động học, đặc biệt là qua lý thuyết hành vi, lý thuyết điều khiển, lý thuyết nhận thức, lý thuyết kiến tạo, lý thuyết định hướng lôgic phát triển (đang hình thành)

Những lý thuyết ấy tuy có nhiều điểm khác nhau nhưng

gần như thống nhất ở những quan niệm mới về học tập ; đó là :

- Học là một quá trình chủ động và kiến tạo

- Việc học tập được hoàn cảnh hoá và tình huống hoá

- Việc học tập có động cơ nội tại

- Việc học tập được tự tổ chức và tự kiểm tra

Cũng qua đó thể hiện một tư tưởng chung có tính khái quát

cao là : “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm " hay “Dạy học

hướng vào người học "

Trong thực tế dạy học hiện nay trên thế giới, các

lý thuyết dạy học như dạy học kiến tạo và dạy học

giải quyết vấn đề, dạy học vượt chướng ngại, lý thuyết tình huống đang được ứng dụng rộng rãi trong dạy học Tình hình đó có ảnh hưởng lớn đến đổi mới PPDH ở nước ta trong thời gian qua

Bảng dưới đây sẽ trình bày sự so sánh (tóm tắt) một số lý thuyết dạy học hiện đại:

Dạy học cổ truyền Dạy học hiện đại

Bản

chất

Truyền thụ tri thức

của giáo viên (GV)

…) dạy phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học

Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại

và tương lai.Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân HS và cho sự phát triển xã hội

- Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của

HS

- Tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương

- Những vấn đề HS quan tâm

đối diện với giáo viên

1.2.3 Các điều kiện cho sự đổi mới PPDH

Một số quan niệm về các điều kiện đổi mới PPDH

Trong một công trình nghiên cứu, Phạm Minh Hạc cho rằng đổi mới PPDH ở trường phổ thông phải chú ý đến các điều kiện :

(1) Nhà giáo

(2) Chương trình, sách giáo khoa, thiết bị dạy học

(3) Gia đình

(4) Môi trường ( đòi hỏi của xã hội, nề nếp, kỉ cương nhà

trường, đạo đức xã hội, thang giá trị, thước đo giá trị…)

Trần Bá Hoành bổ sung và cụ thể hoá như sau :

(1) Điều kiện quan trọng thứ nhất để đổi mới PPDH là

người GV GV phải được đào tạo chu đáo để thích ứng với những nhiệm vụ đa dạng; GV vừa phải có tri thức sâu rộng về

bộ môn, vừa phải có nghiệp vụ sư phạm, biết ứng xử tinh tế, biết sử dụng các thiết bị hiện đại, có thể định hướng sự phát triển của HS nhưng cũng đảm bảo sự tự do của HS trong hoạt

động học tập

(2) Điều kiện quan trọng thứ hai là HS phải dần dần thích

ứng với PPDH mới, giác ngộ mục đích học tập, tự nguyện, tự giác trong các hoạt động học tập, có ý thức trách nhiệm về kết quả học tập của mình và kết quả chung của lớp, biết tự học và tranh thủ học ở mọi lúc, mọi nơi, bằng mọi cách, có những kĩ

năng cần thiết của các loại hình tư duy : biện chứng, logic, hình tượng, thuật toán, kĩ thuật, kinh tế

(3) Các điều kiện tiếp theo là :

– Nội dung chương trình sách giáo khoa (chương trình và sách giáo khoa hiện có phải giảm bớt khối lượng kiến thức và những câu trả lời, đáp án có sẵn )

– Phương tiện thiết bị (đủ để HS thực hành vận dụng, tìm tòi phát hiện hình thành tri thức và rèn luyện kỹ năng)

– Kiểm tra, thi cử, đánh giá HS (theo hướng tích cực, chú

ý kiểm tra năng lực thực hành, vận dụng sáng tạo)

– Sự quản lí trong nhà trường : Hiệu trưởng cần có thái độ trân trọng, ủng hộ, khuyến khích mỗi sáng kiến cải tiến dù nhỏ của GV ; phải biết hướng dẫn, giúp đỡ GV đổi mới PPDH ; làm cho phong trào đổi mới PPDH ngày càng rộng rãi, thường xuyên

và có hiệu quả cao hơn

Tác giả luận án tán thành với các ý kiến trên và cho rằng chỉ đạo đổi mới PPDH là tạo điều kiện tác động mạnh mẽ vào các yếu tố đó

1.2.4 Đổi mới PPDH theo yêu cầu của chương trình THCS mới

1.2.4.1 Chương trình và sách giáo khoa mới THCS :

Chương trình và SGK dù còn một số thiếu sót cần được khắc phục trong quá trình triển khai song đã đáp ứng được các yêu cầu chủ yếu của Nghị quyết 40/2000/QH10: bám sát mục tiêu giáo dục thời kỳ mới, đảm bảo tính cơ bản, tinh giản, cập nhật sát với thực tế Việt Nam , góp phần trực tiếp vào việc đổi mới PPDH, tăng cường thực hành, ứng dụng; giúp HS phát triển khả năng tự học Những điểm nêu trên cũng đồng thời là những

đòi hỏi cụ thể phải đáp ứng khi đổi mới PPDH

1.2.4.2 Yêu cầu đối với GV để đổi mới PPDH:

Căn cứ vào phẩm chất và năng lực chung về sư phạm cần

có, dựa vào yêu cầu đổi mới PPDH theo sách giáo khoa mới

được phân tích trên đây, để thực hiện tốt đổi mới PPDH, người

GV phải hội đủ các phẩm chất cơ bản sau:

(1) Chuyên môn:

Nắm chắc mục tiêu, yêu cầu, cấu trúc, ý nghĩa khoa học, ý nghĩa sư phạm của chương trình và sách giáo khoa THCS mới

Cụ thể là:

- Phải dạy để không những không dạy sai mà còn biết xác

định các trọng tâm, hiểu rõ lôgic phát triển các mạch kiến thức cho HS Biết tích lũy tri thức và vận dụng tốt trong thực tế dạy học

- Đánh giá được HS qua quá trình học tập bộ môn mình phụ trách

(2) Nghiệp vụ:

Biết tổ chức HS học tập, rèn luyện theo yêu cầu đổi mới PPDH Cụ thể là:

- Phải nắm vững tâm lý, sinh lý HS, để định hướng, động viên HS luôn hứng thú học tập, rèn luyện

- Biết tổ chức hướng dẫn HS học tập tích cực, chủ động để

tự mình giải quyết nhiệm vụ nhận thức và biết sử dụng các phương tiện học tập như sách giáo khoa, thiết bị dạy học, hình thành và củng cố phương pháp tự học

- Biết sử dụng các phương tiện dạy học có hiệu quả trong quá trình dạy học

1 3.1 Khái niệm “chỉ đạo”

Chỉ đạo là một chức năng quan trọng của quản lý, có nhiệm

vụ hướng dẫn, tổ chức thực hiện theo một đường lối đã vạch ra ;

xét từ bình diện hoạt động thì chỉ đạo là sự huy động lực lượng

vào việc thực hiện mục tiêu đề ra theo một định hướng có sẵn, là

điều hành mọi việc nhằm đảm bảo cho hệ thống vận hành thuận lợi đạt đến mục tiêu

1 3.2.Một số lý thuyết về quản lý có liên quan đến việc nâng cao động lực lao động

Có nhiều lí thuyết quản lý đề cập đến các động cơ thúc đẩy hoạt động, có thể tham khảo để vận dụng vào quá trình quản lí giáo dục, trong đó có kể đến:

- Lí thuyết phân cấp 5 nhu cầu con người;

- Lí thuyết về hai loại yếu tố và trường phái quản lý theo quan hệ con người;

- Giả thiết hai bản chất X,Y, thuyết quản lý theo hành vi;

- Lí thuyết động cơ thúc đẩy theo khảo hướng kì vọng

Điểm chung của các lý thuyết này là đều đề cập tới con người từ các khía cạnh như khát vọng nhu cầu, tố chất hoạt

động, động cơ hoạt động Đồng thời qua đó thấy nổi rõ lên vấn

đề động lực,các yếu tố cải thiện, nâng cao động lực họat động

và có thể vận dụng vào việc chỉ đạo đổi mới PPDH

1.3.3 Phân cấp hoạt động chỉ đạo

1.3.3.1 Chỉ đạo vĩ mô

Chỉ đạo vĩ mô là sự huy động và tổ chức lực lượng nhằm

thực hiện một đường lối, chủ trương thuộc cấp độ quốc gia, chiến lược Trong hệ thống giáo dục Việt Nam, chỉ đạo vĩ mô là hoạt động của Bộ GD–ĐT, ở đó, Bộ GD–ĐT là cơ quan tham mưu cho Nhà nước trong việc ban hành các đường lối, chủ trương chính sách giáo dục, trong đó có việc ban hành chương trình, SGK; thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các chủ trương

1.3.3.2 Chỉ đạo vi mô

Chỉ đạo vi mô là sự huy động và tổ chức lực lượng ở một

địa phương để thực hiện đường lối, chủ trương của Trung ương bằng những chủ trương biện pháp cụ thể của mình theo các kế hoạch

ở nước ta, chỉ đạo vi mô là chỉ đạo của Sở GD–ĐT, của Phòng GD và của Hiệu trưởng nhà trường

Nội dung chính của chỉ đạo vi mô thường là tổ chức và giám sát việc thực hiện các biện pháp phát triển giáo dục tại địa phương, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo của nhà trường

1.3.4 Các yêu cầu đề ra cho hoạt động chỉ đạo đổi mới PPDH theo yêu cầu sách giáo khoa THCS mới

Căn cứ vào các yêu cầu đổi mới PPDH và tình hình thực tế hoạt động chỉ đạo phải thông qua kế hoạch với những mục tiêu, giải pháp cụ thể để thực hiện tốt các khâu tổ chức, hướng dẫn,

điều hành, kiểm tra tạo động lực quan trọng cho đội ngũ giáo viên về các phương diện tinh thần, vật chất và điều kiện làm việc

để hoàn thiện nhiệm vụ một cách tốt nhất

Nhân vật trung tâm trong việc thực hiện đổi mới PPDH là

GV được tổ chức theo biên chế nhà trường dưới sự chỉ đạo điều hành trực tiếp của hiệu trưởng và cán bộ chỉ đạo (CBCĐ) ở các phòng giáo dục quận, huyện

Từ đó, yêu cầu đề ra cho hoạt động chỉ đạo đổi mới PPDH theo chương trình THCS mới là:

- Giải quyết về nhận thức và động lực cho đội ngũ bao gồm cả GV và CBCĐ

- Nâng cao năng lực thực hiện đổi mới PPDH cho đội ngũ

- Tạo điều kiện tốt về cơ sở vật chất, phương tiện dạy học

- Đổi mới quản lý và tiêu chí đánh giá giờ dạy cho phù hợp

- Phối hợp tốt các lực lượng giáo dục ở cả 3 môi trường gia

đình, nhà trường và xã hội

b thực tiễn chỉ đạo đổi mới ppdh cấp THCS ở tp

Hồ chí mnh

1.4 Thực tiễn đổi mới PPDH ở các trường THCS TP HCM

Bằng phiếu khảo sát, quan sát qua dự giờ và tổng hợp ý kiến của chuyên gia, CBCĐ và GV trong các cuộc họp sơ, tổng kết, rút kinh nghiệm chỉ đạo chuyên môn định kỳ, thực tiễn đổi mới PPDH ở các trường THCS TP HCM được ghi nhận từ các hình thức đánh giá sau:

- Về tổ chức lấy ý kiến, đối tượng được lấy ý kiến qua phiếu

là CBCĐ và GV giảng dạy lớp 6 của 18 quận huyện Mỗi quận huyện chọn 3 trường: 1 trường được đánh giá là tốt, 1 trường khá và 1 trường khó khăn Có chú ý đặc biệt đến 2 đơn vị được xem là trọng điểm trong nghiên cứu là quận 10 và huyện Cần giờ

- Về dự giờ, tổng số giờ quan sát được trong 2 năm học

2002 – 2003 và 2003 – 2004 là 125 tiết ở lớp 6 cho tất cả các bộ môn theo sách giáo khoa THCS mới Có chú ý đến 2 môn trọng

điểm nghiên cứu là Lịch sử và Vật lý

- Ngoài ra còn thu thập ý kiến chuyên gia, (CBCĐ chuyên môn của 18 quận huyện; các tác giả sách giáo khoa mới và ban

điều hành dự án THCS ) Có chú ý đến ý kiến của CBCĐ chuyên môn quận 3, nơi thực hiện thí điểm theo chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Thông qua các hình thức khảo sát nêu trên, cùng nhiều nguồn thông tin khác có thể kết luận là nhận thức và năng lực triển khai thực hiện đổi mới PPDH trong các trường THCS TP HCM có những chuyển biến tích cực, hầu hết CBCĐ và GV đều thể hiện được tinh thần trách nhiệm trong hoạt động này

Tuy vậy, so với yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, thì nhìn chung hoạt động đổi mới PPDH ở các trường THCS chưa đồng đều, còn có những biểu hiện hình thức, chưa đi sâu vào bản chất và mục đích của đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, chủ động của HS trong quá trình tự chiếm lĩnh tri thức với sự hướng dẫn, tổ chức của GV

Thực trạng đó có nguyên nhân một phần là ảnh hưởng của một hệ thống chỉ đạo theo phương thức cũ, từ đào tạo sư phạm

đến cơ chế chỉ đạo và cách thức thi cử, đánh giá; một phần khác

là do hoạt động chỉ đạo đổi mới PPDH còn cập rập trong tổ chức

và giản đơn trong quan niệm

1.5 Thực tiễn chỉ đạo đổi mới PPDH theo chương trình THCS mới

1.5.1 Chỉ đạo vĩ mô

Yêu cầu đổi mới PPDH đã được đặt ra ở nước ta từ những năm đầu của thập kỉ 90, nhiều nhà sư phạm đã kêu gọi phải phát huy vai trò chủ động của HS bên cạnh những hoạt động chủ đạo của thầy, nhưng thực chất, đó chỉ là những ý kiến lẻ tẻ chưa thành tư tưởng xuyên suốt với những chủ trương cụ thể

Đến khi có Nghị quyết Trung ương 4 khoá VII (1989) và

đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (1996), thì chủ trương đổi mới PPDH đã trở nên rõ ràng và cụ thể hơn, đặc biệt

là với nghị quyết 40/ 2000/QH10 của Quốc hội cùng các Chỉ thị, Thông tư của Chính phủ và Bộ giáo dục và Đào tạo về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông nói chung và đổi mới PPDH nói riêng

+ Những đặc điểm nổi bật của công tác chỉ đạo vĩ mô đổi mới PPDH là:

- Chương trình và sách giáo khoa được biên soạn mới và về cơ bản đã trực tiếp góp phần đổi mới PPDH

- Các biện pháp phối hợp chưa thật đồng bộ để thực hiện

đổi mới như cung cấp trang thiết bị chưa kịp thời, chuẩn đánh giá chưa có tác động mạnh mẽ thúc đẩy đổi mới PPDH

- Sách giáo khoa về nội dung và cách thức biên soạn còn gây một số băn khoăn, thắc mắc trong dư luận khi thực hiện đổi mới

1.5.2 Chỉ đạo vi mô

Với kinh nghiệm chỉ đạo đổi mới PPDH tại quận 10 vào những năm đầu thập kỷ 90, tác giả đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông nên đã chủ động tham mưu triển khai kịp thời và chu đáo theo yêu cầu chỉ đạo của Trung ương tại TP HCM một cách sát hợp

và có những điểm mới

+ Triển khai thí điểm tại quận 3 cho tất cả các trường THCS của quận Từ đó rút ra những kinh nghiệm chỉ đạo chung cho toàn thành phố

+ Tham mưu với UBND thành phố ban hành các văn bản chỉ đạo từ việc chuẩn bị cơ sở vật chất, trang thiết bị đến công tác bồi dưỡng GV

+ Thực hiện đầy đủ kế hoạch triển khai và sơ, tổng kết định

kỳ kết hợp với thanh tra chuyên đề về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đối với cơ sở mà trọng điểm đánh giá là đổi mới PPDH đã đem lại những kết quả thiết thực cho công tác chỉ đạo

đổi mới PPDH tại địa phương

1.5.3 Thực trạng chỉ đạo đổi mới PPDH tại địa phương

Hoạt động chỉ đạo đổi mới PPDH tại TP.HCM có thể được

TP HCM đã có sự chuẩn bị và triển khai đổi mới PPDH khá chủ động và chu đáo từ việc bồi dưỡng GV đến việc chuẩn

bị cơ sở vật chất, thiết bị dạy học

Tuy vậy qua tìm hiểu, đánh giá thực tiễn đổi mới PPDH, thì hoạt động đổi mới PPDH ở địa phương theo yêu cầu chương trình THCS mới vẫn còn những bất cập, từ nhận thức và năng lực thực hiện của GV đến cơ chế điều hành, trang cấp và sử dụng thiết bị , xây dựng chuẩn mực đánh giá Đó là những

điểm mà công tác chỉ đạo đổi mới PPDH theo yêu cầu chương trình THCS mới phải quan tâm giải quyết

1.6 Kết luận chương 1

Từ những phân tích về lý luận và thực tiễn ở chương 1 trên đây, cho thấy:

- Đổi mới PPDH nói chung và đổi mới PPDH theo yêu cầu chương trình THCS mới nói riêng ở nước ta có những cơ sở

lý luận đáng tin cậy từ nhiều công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc

- Mục đích của việc đổi mới PPDH trước hết là làm thay đổi lối dạy truyền thụ một chiều mang tính áp đặt trong dạy và thụ động trong học sang việc sử dụng PPDH phát huy vai trò tích cực chủ động của HS trong quá trình tự giải quyết nhiệm

vụ nhận thức với sự tổ chức của GV, từ đó mà phát triển năng lực tự học, phát triển các phẩm chất linh hoạt, độc lập và sáng tạo trong tư duy

- Đổi mới PPDH là một nhu cầu cấp bách, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường, đáp ứng đòi hỏi của xã

hội Việt Nam trong giai đoạn phát triển và hội nhập Nhưng đổi mới PPDH không phải là việc dễ dàng, không thể nhanh chóng thực hiện trong một thời gian ngắn vì còn nhiều khó khăn lớn vốn có từ trước, mà nổi bật nhất là nếp nghĩ cũ, quan niệm cũ, thói quen dạy học cũ cùng với sự thiếu thốn một số điều kiện khác

- Thực trạng đổi mới PPDH hiện nay tại TP HCM, nhất

là từ khi triển khai thực hiện nghị quyết 40/2000/QH10 của Quốc hội, đã có những bước phát triển tích cực với tinh thần trách nhiệm cao của đông đảo CBCĐ và GV Tuy vậy, qua thực

tế triển khai đổi mới PPDH cũng cho thấy những bất cập về nhận thức, về năng lực thực hiện và đặc biệt, còn một bộ phận

GV bảo thủ, ngại khó, thiếu quyết tâm đổi mới

- Hoạt động chỉ đạo là một chức năng quan trọng của công tác quản lý, có nhiệm vụ huy động, tổ chức điều hành hệ quản lý đạt đến mục tiêu Chỉ đạo đổi mới PPDH là tổ chức, hướng dẫn, điều hành, tạo điều kiện để GV các trường thực hiện tốt yêu cầu đổi mới khi triển khai chương trình THCS mới Nhưng thực tế cũng cho thấy hoạt động chỉ đạo hiện nay vẫn còn có biểu hiện lúng túng, còn thiếu những biện pháp đồng bộ, nhất quán để thúc đẩy việc đổi mới PPDH tại các nhà trường Vì vậy đòi hỏi phải cải tiến hoặc tìm kiếm những biện pháp chỉ đạo phù hợp và có hiệu quả hơn

Chương 2 một số biện pháp chỉ đạo đổi mới PPDH ở

trường THCS 2.1 Các căn cứ xây dựng biện pháp chỉ đạo đổi mới PPDH

2.1.1 Căn cứ vào yêu cầu của việc đổi mới PPDH

2.1.2 Căn cứ vào luận cứ khoa học quản lý của hoạt động chỉ đạo.

2.1.3 Căn cứ vào những thuận lợi và khó khăn trong thực tế hiện nay về chỉ đạo đổi mới PPDH

2.1.4 Căn cứ vào đặc điểm kinh tế, x∙ hội, văn hoá địa phương liên quan trực tiếp đến giáo dục và công tác chỉ đạo giáo dục

2.1.5 Căn cứ vào các yêu cầu chung của việc thực hiện NQ40/2000/QH10 của quốc hội khóa X và yêu cầu đổi mới PPDH ở các trường THCS thành phố Hồ Chí Minh xét trong tính đồng bộ

2.2 Các nhóm biện pháp chỉ đạo đổi mới PPDH

2.2.1 Nâng cao nhận thức và tạo động lực đổi mới PPDH cho CBCĐ và GV

2.2.1.1 Bồi dưỡng nâng cao nhận thức của CBCĐ và GV về mục đích, yêu cầu, ý nghĩa của công cuộc đổi mới nhà trường nói chung và đổi mới PPDH

+ Mục đích

Làm cho GV và CBCĐ nhận thức đúng về lý do, mục tiêu, yêu cầu, ý nghĩa của việc đổi mới PPDH, thấy được tình trạng trì trệ, lạc hậu về PPDH đã làm cho việc dạy và học trong nhà trường nước ta kém hiệu quả, kéo dài trong thời gian vừa qua Phải biến nhận thức đúng đắn về đổi mới PPDH thành tình cảm, trách nhiệm tích cực đổi mới PPDH, vượt qua những khó khăn thử thách hiện có để thay đổi từ quan niệm đến cách thức dạy học áp đặt, một chiều đã được hình thành lâu năm, hằn sâu trong mỗi cá nhân và trong cách quản lý chuyên môn của nhà trường

+ Nội dung bồi dưỡng

- NQ TW2 khoá VIII, NQ 40/2000/QH10, chú ý tập trung phân tích thực trạng yếu kém về PPDH của giáo dục Việt nam nói chung và đặc biệt là của các trường THCS TP.HCM, những

yêu cầu về đổi mới PPDH trong quá trình đổi mới giáo dục phổ thông

- Giới thiệu những mô hình đổi mới PPDH, phân tích các khiá cạnh của mô hình để giúp GV vận dụng vào thực tế dạy học

+ Biện pháp bồi dưỡng

Các trường THCS TP.HCM được bố trí theo đơn vị hành chánh (24 quận huyện - trước đây là 18) Trung bình mỗi quận huyện có 9 trường THCS và khoảng 500 GV Đơn vị có qui mô lớn nhất là huyện Củ Chi với 21 trường THCS và 910 GV, có qui mô nhỏ nhất là huyện Cần Giờ với 7 trường THCS và 230

GV

Với yêu cầu giải quyết nhận thức cho một số lượng đối tượng khá lớn như trên, hoạt động bồi dưỡng CBCĐ và GV THCS TP.HCM đã được tổ chức thành từng đợt tập trung trước khi tiến hành đổi mới sách giáo khoa cho các trường THCS theo phương thức cuốn chiếu từ lớp 6 đến lớp 9

GV tham dự bồi dưỡng được tổ chức theo cụm gồm hai quận huyện (12 cụm cho 24 quận huyện) Đơn vị chịu trách nhiệm tổ chức bồi dưỡng tại cụm là trường Bồi dưỡng giáo dục quận-huyện; khi chuyên đề này được thực hiện ở một quận thì chuyên đề kia ở quận khác

CBCĐ và GV trường Cao đẳng Sư phạm được tổ chức bồi dưỡng trước, do Sở GD-ĐT đảm trách theo tài liệu của Bộ GD-

ĐT (đổi mới nội dung chương trình GDPT) và của Ban Văn hoá tư tưởng Thành uỷ TP.HCM (NQ TW2 khoá VIII) Lực lượng báo cáo viên do Sở GD-ĐT chọn mời

Đối với việc giới thiệu mô hình cụ thể, Sở GD-ĐT đã tổ chức cho toàn bộ CBCĐ chuyên môn của phòng giáo dục quận, huyện tham quan các trường quốc tế tại địa phương, đặc biệt là trường International School ở quận 2 TP.HCM Ngoài ra, CBCĐ chuyên môn của các phòng giáo dục quận, huyện cũng được tổ chức tham quan nhà trường ở một vài nước trong số các nước như Thái lan, Singapore, Malaysia, Trung Quốc, Anh, Pháp và Hoa Kỳ

Các phòng giáo dục đào tạo cũng đã lần lượt tổ chức cho

GV tham quan các trường quốc tế tại địa phương, sau đó tổ chức

xây dựng các giờ dạy đổi mới PPDH phù hợp với thực tiễn của thành phố

2.2.1.2 Xây dựng điển hình và nhân rộng điển hình

+ Mục đích

Góp phần cụ thể hoá lý luận về đổi mới PPDH, xây dựng mô hình đổi mới PPDH trong thực tế cho CBCĐ, GV và các trường THCS tại TP.HCM

Tạo điều kiện cho những CBCĐ, GV và nhà trường có nhiệt tâm, tích cực đi bước trước, từ đó thúc đẩy số đông thực hiện, tạo thành phong trào đổi mới PPDH rộng khắp

Rút kinh nghiệm để chỉ đạo đổi mới PPDH tại địa phương Quá trình đổi mới PPDH là một quá trình có nhiều khó khăn từ nhận thức đến hành động, qua chỉ đạo xây dựng điển hình sẽ thu thập được nhiều bài học tốt cho phong trào chung Tư tưởng chỉ

đạo ở đây là giúp cho GV, CBCĐ rút ra những nhận xét, kinh nghiệm có ích cho việc giảng dạy theo tinh thần đổi mới PP mà không coi các điển hình là khuôn mẫu cứng nhắc, nhất thiết phải theo

+ Chọn điển hình

Đơn vị được chọn làm điển hình là đơn vị có những yếu tố cơ bản đảm bảo yêu cầu đổi mới PPDH, cụ thể như về lực lượng (CBCĐ và GV phải tích cực, quán triệt yêu cầu, mục tiêu chủ trương đổi mới PPDH và có nhiệt tâm muốn đổi mới), kế đến là các điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị và các điều kiện khác Cá nhân được chọn xây dựng điển hình là người có nhiệt tình, có trình độ, có tinh thần trách nhiệm cao, có ý thức cầu tiến

Điển hình được xây dựng theo 5 loại hình về cá nhân, tập thể và về loại hoạt động (CBCĐ, GV, giờ dạy, nhà trường và quận, huyện)

Địa phương được chọn là quận 10 (nội thành) và Cần giờ (ngoại thành); trường THCS được chọn là trường Nguyễn Văn

Tố (quận 10) và trường Bình Khánh (huyện Cần giờ); CBCĐ và

2 GV được chọn thuộc 2 trường trên; giờ dạy là các tiết Lịch sử

và Vật lý của những GV cốt cán của nhà trường

+ Về các hoạt động chỉ đạo khác liên quan tới xây dựng

điển hình và nhân rộng điển hình